MIĘDZYNARODOWA     

INTEGRACJA        GOSPODARCZA 

 

Cechą współczesnej gospodarki światowej  są 

tendencje do międzynarodowej integracji gospodarczej, 
które wyrażają się  w powstawaniu międzynarodowych 
ugrupowań integracyjnych , mających na ogół charakter 
regionalny. 
 
 

W gospodarce integracja jest rozumiana jako proces 

scalania (zespalania) różnych typów gospodarki 
krajowe, nie po to, aby dodać ale aby tworzyć  nowe 
organizmy gospodarcze o możliwościach znacznie 
przekraczających sumę potencjałów narodowych. 
 

Integracja wynika z międzynarodowego podziału 

pracy, dotyczy mobilności towarów i/lub czynników 
wytwórczych oraz jest związana z dyskryminacją lub 
niedyskryminacją  dóbr i czynników produkcji  w sensie 
ich pochodzenia lub przeznaczenia.  

 
Integrację gospodarczą można definiować 
 

statycznie  – jako zniesienie części lub całości 
ograniczeń w obrocie gospodarczym pomiędzy krajami 
 
dynamicznie – jako proces likwidowania barier 
gospodarczych 
 
 

 

1

Międzynarodowa integracja gospodarcza  to proces 
obejmujący  odpowiednie zmiany w strukturach 

 

gospodarczych  poszczególnych krajów  w kierunku 
wytworzenia jednolitej struktury ekonomicznej i, 
opierającej się na niej, jednolitego organizmu 
gospodarczego. 
 

Procesy  integracyjne występujące we współczesnej 

gospodarce  światowej odbywają się pomiędzy krajami 
sąsiadującymi , o zbliżonej strukturze gospodarczej oraz 
o podobnym  poziomie rozwoju gospodarczego. 

 
Powody, decydujące o integrowaniu się  są różne i 

zależą od tego, z jakimi państwami mamy do czynienia. 

 
W krajach wysoko rozwiniętych ekonomiczne 

przyczyny integracji wynikają z kierunków rozwoju 
przemysłu, postępu, nauki i techniki.  

 
Rozwój współczesnych gałęzi  przemysłu 

(maszynowy, elektroniczny, chemiczny, lotniczy itp.) 
wymagają rozwoju dziedzin uzupełniających, 
wytwarzających paliwa, energię, niezbędne 
półfabrykaty, maszyny i urządzenia. 

 
Rozwój nauki i techniki wymaga wysokich 

 

wydatków na badania i wdrożenia, wymusza produkcje 
na wielka skalę, która umożliwia opłacalne 
zastosowanie nowych technologii, co z kolei wymaga 
dużego i chłonnego rynku zbytu. 

 

2

Inna przyczyną – zwłaszcza w Europie Zachodniej 

– jest chęć utrzymania wysokiego tempa  rozwoju 
gospodarczego integrujących się państw, podniesienie 
ich poziomu konkurencyjności i innowacyjności w 
stosunku do innych wysoko rozwiniętych gospodarek 
świata (USA,  Japonia). 

 
W krajach słabo rozwiniętych  ekonomiczne 

przyczyny integracji wynikają z chęci wzbudzenia oraz 
przyspieszenia tempa rozwoju gospodarczego. 

 
Podejmowane są wspólne inwestycje w 

infrastrukturę , która daje podstawy do przyszłego 
rozwoju i wzajemnej wymiany handlowej. 

 
Praktyka integracji pokazuje, że niski poziom 

rozwoju oraz mały stopień komplementarności  struktur 
gospodarczych tych krajów powodują , iż rzeczywiste 
procesy integracyjne przebiegają bardzo wolno i 
przynoszą słabe efekty. 

 
Trudna do przeprowadzenia jest integracja krajów 

wysoko i słabo rozwiniętych. Różnią się one poziomem 
rozwoju, potrzebami, strategiami  i czynnikami wzrostu, 
chłonnością rynków, a niejednakowy stopień technizacji 
gospodarki dodatkowo uniemożliwia współpracę 
przemysłową. 

 
 
 

 

3

Ogólnym celem integracji  jest zespalanie 

narodów, państw , potencjałów gospodarczych, rynków 
i ludzi różnej narodowości. 

 
Celami szczegółowymi są: 
 

•  wzrost efektywności gospodarowania, mierzony 

przyrostem dochodu narodowego 

•  unowocześnienie gospodarki przez strukturalne 

zmiany w produkcji 

•  brak ograniczeń w przepływie towarów, usług, 

osób i kapitałów 

•  łatwy dostęp do zewnętrznych zasobów 

produkcyjnych, zwłaszcza surowców i wiedzy 
technicznej 

•  łatwy dostęp do rynków zagranicznych 

•  uzyskiwanie korzystnych cen w eksporcie i 

imporcie 

•  rozwój międzynarodowej specjalizacji i kooperacji 

w sferze produkcji 

•  obniżka kosztów stosowanego postępu 

technicznego i zwiększenie jego tempa 

 

Z kolei przesłanki międzynarodowej integracji 

gospodarczej można podzielić na trzy grupy: 
 

•  polityczne – jednolity ustrój państw, wola 

polityczna  kierunku poszukiwania wspólnych 
rozwiązań, działań i polityk 

 

4

•  społeczno-ekonomiczne  – chęć podniesienia 

poziomu dobrobytu, tempa wzrostu 
gospodarczego, przyczynienie się wzajemne do 
rozwoju, poprawa efektywności gospodarowania w 
poszczególnych krajach, dostosowania struktur 
gospodarczych, większe możliwości swobody 
przepływu towarów, usług, osób i kapitałów itp. 

 
•  inne – np. tworzenie wspólnej infrastruktury 

(powietrznej, wodnej, lądowej), ochrona 
środowiska 

 

Przesłanki integracji nie rozstrzygają jednak o tym, 

czy kraje będą się integrować. Zaistnieć muszą po 
temu specjalne warunki. 

 

•  położenie geograficzne – integrujące się kraje 

muszą leżeć względnie blisko siebie, co 
gwarantuje stosunkowo szybki i tani przepływ 
towarów i usług między krajami 

 
•  komplementarność struktur – rozwój kooperacji 

i specjalizacji produkcji między krajami wymaga, 
aby struktury wzajemnie się uzupełniały i były 
dopasowane (wewnątrz i między gałęziami) 

 

•  odpowiednia infrastruktura – umożliwiająca 

swobodny przepływ towarów, osób, usług, 
informacji i kapitałów 

 

 

5

•  sprzyjająca polityka ekonomiczna – 

poszczególne integrujące się państwa muszą być 
gotowe na udzielanie sobie preferencji celnych, 
likwidowanie wzajemnych barier, utrudniających 
handel, liberalizację przepływów czynników 
produkcji 

 

Wyróżniamy dwa modele integracji 

Model międzynarodowej integracji gospodarczej – 
(zwany modelem integracji nie regulowanej, liberalnej) 
polegający na tym, że wszystkie decyzje integracyjne są 
podejmowane wyłącznie przez przedsiębiorstwa  w 
krajach członkowskich. 
 

Rola międzynarodowych ośrodków integracyjnych, 

podobnie jak państw członkowskich, jest mocno 
ograniczona. 
 

Państwo jest stróżem porządku  w skali 

poszczególnych krajów , utrzymuje praworządność i 
porządek publiczny, chroni wolny rynek i wolną 
konkurencję, zaś  ośrodki międzynarodowe czynią to 
samo w obrębie danego ugrupowania. 
 

Model ponadnarodowej integracji gospodarczej  

(zwany również modelem integracji regulowanej lub 
instytucjonalnej) polega na tym, że ośrodek 
ponadnarodowy oraz ośrodki narodowe uzyskują 
uprawnienia  do oddziaływania na procesy integracyjne 
w obrębie danego ugrupowania. 

 

6

Wszystkie decyzje integracyjne są podejmowane  

również na poziomie przedsiębiorstwa, ale rola państw 
członkowskich  oraz ośrodka ponadnarodowego daleko 
wykracza poza funkcje stróża porządku. 
 

Państwa członkowskie mogą oddziaływać 

pośrednio na decyzje przedsiębiorstw za pomocą 
zagranicznej polityki ekonomicznej. 
 

Mechanizm integracji jest częścią modelu 

integracji  i odnosi się do funkcjonowania rynku 
międzynarodowego w obrębie ugrupowania 
integracyjnego  oraz jego związków z rynkami 
poszczególnych państw członkowskich. 
 

Rozróżniamy 

dwa mechanizmy integracji 

odpowiadające poszczególnym modelom: 
 

Mechanizm wolnego rynku i wolnego handlu – 

opiera się na założeniu,  że podstawowymi podmiotami 
gospodarczymi są producenci i konsumenci, 
samodzielni, niezależni od nikogo, nie skrępowani 
ograniczeniami państwowymi  w podejmowaniu decyzji 
a ceny krajowe i międzynarodowe, kursy walut, stopa 
procentowa itp. są ustalane na rynku w  wyniku wolnej 
gry   sił rynkowych 
 
Zasadniczą siłą kształtującą procesy integracyjne w tym 
mechanizmie jest „niewidzialna ręka rynku” 
    

 

7

Mechanizm rynku regulowanego opiera się na 

interwencjonizmie państwowym. Integracyjne ośrodki 
narodowe i pozanarodowe zajmują się nie tylko 
liberalizacją przepływów towarów, usług oraz 
czynników produkcji, ale także harmonizacją celów, 
środków i narzędzi  wewnętrznej oraz zagranicznej 
polityki  ekonomicznej państw, biorących udział w 
integracji. 

 
Integracja ekonomiczna może przybierać różne 

formy, mniej lub bardziej rozwinięte, charakteryzujące 
się różnym stopniem nasilenia działań, zmierzających 
do zapewnienia swobody obrotu gospodarczego 
pomiędzy krajami. 
 
Strefa wolnego handlu – ugrupowanie, w ramach 
którego zniesiono cła i inne ograniczenia ilościowe w 
handlu międzynarodowym, ale każdy kraj zachował 
prawo do narodowych taryf celnych oraz prowadzenia 
autonomicznej polityki handlowej wobec państw 
trzecich 
 
Unia celna – członkowie unii znoszą bariery w 
przepływie towarów i ustanawiają wspólną taryfę celną 
oraz ujednolicają politykę handlową wobec partnerów 
zewnętrznych 
 
Wspólny rynek – partnerzy zapewniają swobodę 
przepływu towarów,   usług i czynników produkcji 
(kapitały i siła robocza) 

 

8

Unia walutowa – uczestnicy koordynują lub unifikują  
politykę walutową (ograniczają pasmo wahań kursów 
walutowych, bo wspólna jest polityka kursowa, 
wprowadzają wspólną walutę, prowadzą wspólną 
politykę pieniężną banku centralnego) 
 
Unia ekonomiczna – polega na koordynacji lub 
unifikacji polityki gospodarczej,(harmonizacja polityk 
szczegółowych) w celu uniknięcia zaburzeń w 
konkurencyjności 
 
Unia polityczna – integrujące się kraje prowadzą 
wspólną politykę zewnętrzną i politykę bezpieczeństwa. 
 
Pełna integracja gospodarcza – oznacza dodatkowo, 
po osiągnięciu wcześniejszych etapów integracji, 
przekazanie uprawnień do prowadzenia wspólnej 
polityki monetarnej, fiskalnej, społecznej, 
stabilizacyjnej organom ponadnarodowym. 
 
Międzynarodowe ugrupowanie integracyjne to 
wyróżniający się , nowy organizm gospodarczy, 
powstały w wyniku procesów dostosowawczych, przy 
czym spoiwem łączącym kraje i ich gospodarki jest 
proces integracji gospodarczej, polegający na 
dostosowaniu się struktur gospodarczych . 
 
 Ugrupowania integracyjne mają najczęściej charakter 
regionalny. 
 

 

9

Ugrupowania integracyjne występujące w Europie 

•  Unia Europejska 

•  Europejskie Stowarzyszenie Wolnego handlu 

(EFTA) 

•  Środkowoeuropejskie Porozumienie o Wolnym 

Handlu (CEFTA) 

 
Ugrupowania integracyjne w Ameryce 

•  Północnoamerykańska Strefa Wolnego Handlu 

(NAFTA) 

•  Wspólny Rynek Ameryki Południowej (Mercosur) 

•  Stowarzyszenie Integracyjne Ameryki Łacińskiej 

(LAIA) powstałe z LAFTA 

•  Wspólny Rynek Andyjski (ANCOM) 
•  Wspólnota Karaibska (CARICOM) 

•  Wspólny Rynek Ameryki Środkowej (CACM) 

 
Ugrupowania  integracyjne w Azji 

•  Stowarzyszenie Krajów Azji Południowo-

Wschodniej  (ASEAN) 

•  Strefa Wolnego Handlu państw ASEAN (AFTA) 

 
Ugrupowania integracyjne w Afryce 

•  Południowoafrykańska Unia Celna (SACU) 

•  Wspólny Rynek dla Wschodniej i Południowej 

Afryki (COMESA) 

•  Wspólnota Gospodarcza Państw Zachodniej Afryki 

(ECOWAS) 

 

 

10

 

11

Ugrupowania integracyjne w Australii i Oceanii 
•  Porozumienie Handlowe w Sprawie Bliższych 

Relacji Handlowych Między Australią i Nową 
Zelandią (ANZCERTA) 

•  Regionalna Umowa Południowego Pacyfiku w 

sprawie Handlu i Współpracy Gospodarczej 
(SPARTECA) 

 

Ugrupowania integracyjne mogą mieć charakter: 
 
•  formalny (zinstytucjonalizowany) – przybierają 

wówczas postać międzynarodowego porozumienia 
lub organizacji gospodarczej wraz ze stosowanymi 
strukturami organizacji i organami, które mają w 
sposób instytucjonalny inicjować i sprzyjać 
procesom integracji (np. EWG, EFTA) 

 
•  nieformalny – tworzą je grupy krajów lub kraje 

formalnie niezorganizowane, silnie jednakże 
powiązane międzynarodowymi stosunkami 
ekonomicznymi, między którymi zachodzą 
procesy integracyjne (np. USA-Kanada przed 
stworzeniem NAFTA) 

 

Ugrupowania integracyjne są na wszystkich 

kontynentach, ale większość z nich ma charakter nie 
trwały lub nie oddziałuje znacząco na gospodarkę 
krajów je tworzących.