Wyrazy międzynarodowe a kształtowanie się europejskiej ligi słownikowej 

Jolanta Maćkiewicz  str. 145- 153 

 

1.  Tendencje w rozwoju języków świata: 

- tendencja do różnicowania się 

- tendencja do podziału 

-tendencja do rozpadu języków 

- tendencja do zbliżania się i mieszania języków 

 

2.   Tendencja dyferencyjna (do różnicowania się) prowadzi do powstawania rodzin i 

grup językowych pokrewnych; tendencja integracyjna prowadzi do powstawania lig 
językowych. 

 
3.  RODZINA JĘZYKOWA- to grupa języków, które powstały wskutek nieprzerwanej, 

a różnej na różnych obszarach ewolucji prajęzyka. 
 

 
4.  LIGA JĘZYKOWA- to grupa różnych języków, wykazujących jednak dzięki 

wzajemnym kalkom językowym szereg wspólnych cech w strukturze gramatycznej. 
Ligi językowe powstają zawsze w oparciu o kontakty geograficzne między językami. 

 
5.  Rodzina językowa powstaje w efekcie różnicowania się, w wyniku rozpadu 

prajęzyka (DYWERGENCJA). 
 

 
6.  Liga językowa powstaje w rezultacie zbliżania się i mieszania języków, które nie są 

spokrewnione, ale pozostają ze sobą w kontakcie geograficznym 
(KONWERGENCJA). 

 
7.  Na ukształtowanie europejskiej wspólnoty językowej wpłynęły: 



 

pokrewieństwo genealogiczne języków 



 

kontakty geograficzne między językami 



 

kontakty gospodarcze, kulturalne i naukowe narodów 



 

ogólne podobieństwo procesów ludzkiego myślenia 

 
8.  Podobieństwa między językami dotyczą struktury gramatycznej, albo struktury 

leksykalno- semantycznej, albo obu rodzajów jednocześnie 

9.  Dla europejskiej wspólnoty językowej istotne jest podobieństwo leksykalno- 

semantyczne 

 
10. LIGA SŁOWNIKOWA- to taka grupa języków (spokrewnionych i nie 

spokrewnionych, sąsiadujących i nie sąsiadujących ze sobą), które łączy podobieństwo 
struktur leksykalno- semantycznych. 
 

11. Ligę słownikową zespala podobieństwo leksykalno- semantyczne 

 

12. Ligi słownikowe powiązane są występowaniem międzynarodowych elementów 

różnego typu i różnego pochodzenia. Są to: 
 



 

międzynarodowe morfemy słowotwórcze, np. P –izm Wł –ismo Węg –izmus 



 

międzynarodowe wyrazy, np. P internacjonalny, A international H international 



 

międzynarodowe wyrażenia, np. a priori 



 

międzynarodowe analogi strukturalne, np. wszechmogący = wszechmocny 



 

międzynarodowe analogi semantyczne: 

a)  w połączeniu z międzynarodową formą zewnętrzną, np. konfrontacja 
b)  bez oparcia w międzynarodowej formie, np. głowa ‘część ciała’ i ‘umysł, rozum’ 



 

międzynarodowe analogi frazeologiczne, np. P między młotem a kowadłem A between 

(the) hammer and (the) anvil 

 

13. Europejską ligę słownikową można podzielić na dwie wielkie części: 
  strefę zachodnioeuropejsko- amerykańską 
  strefę wschodnioeuropejską 

Mówi się też o przejściowej strefie środkowoeuropejskiej, o obszarze północnoeuropejskim, 
obszarze bałkańskim, wyodrębnić dałoby się też obszar karpacki 
 

14. Wyrazy międzynarodowe: 
 
- stopień internacjonalizacji międzynarodowych leksemów nie jest jednakowy. Istnieją 
internacjonalizmy: 



  całkowite 



  częściowe (ograniczone od strony zakresowej, formalnej lub semantycznej) 

 
      - zakres rozpowszechniania międzynarodowych leksemów waha się od pojawienia się w 
trzech językach należących do różnych grup językowych aż do wystąpienia we wszystkich 
językach europejskich, np. słowo analiza 
 
- rozbieżności fonetyczne w wyr. międzynarodowych spowodowane są przez różne czynniki i 
niekiedy prowadzą do prawie całkowitego niepodobieństwa ekwiwalentnych etymologicznie i 
semantycznie form, np. P kasztan F chataigne. Przyczyną różnic może być wybór jednego z 
wariantów fonetycznych istniejących w języku- źródle 

- występują też różnice morfologiczne 
- kłopotliwe są różnice rodzaju gramatycznego 
 
- wstępnym i koniecznym warunkiem internacjonalności jest to, że różnojęzyczne jednostki 
powinny być swoimi systemowymi ekwiwalentami przekładowymi (

!

) 

 
-struktury semantyczne ekwiwalentnych etymologicznie i formalnie leksemów mogą się 
różnić liczbą znaczeń 
 
- ekwiwalentne sensy mogą się różnić od siebie przynajmniej na cztery sposoby: 



 

różnice stylistyczne 



 

różnice miejsca w strukturze semantycznej 



 

różnice konotacyjne, np. polski rzeczownik afera nacechowany jest negatywnie, a po 

angielsku affair jest neutralne 



 

różnice zakresowe, np. A pine- ‘sosna’, P pinia- ‘rodzaj sosny’  

 

15.  Każda z lig słownikowych formuje się zazwyczaj wokół jednego lub kilku języków 

będących nośnikami najistotniejszych dla danego obszaru wartości kulturowych i 
cywilizacyjnych. 

 
16.  Źródła właściwe europejskiej lidze słownikowej- ŁACINA I GREKA. Ważnym 

źródłem są też języki romańskie, zwłaszcza francuski, w mniejszym stopniu włoski. 
Nowym, ważnym źródłem internacjonalizmów staje się język angielski. 
 

17. Najwyraźniejszym zewnętrznym przejawem jedności ligi są internacjonalizmy 

całkowite. 
 

18. POLSZCZYZNA: 

 



 

w polskim słownictwie odnaleźć można ok. 3300 mniej lub bardziej 
rozbudowanych międzynarodowych gniazd etymologiczno- słowotwórczych. Daje 
to ok. 10 tysięcy słów porównywalnych ze słowami innych języków europejskich- 
niesłowiańskich 



  internacjonalizmy stanowią prawie 7% całego polskiego słownictwa 



 

tylko ok. 30% internacjonalizmów występujących w polszczyźnie to 
internacjonalizmy całkowite 



 

wśród internacjonalizmów w j. polskim przeważają abstrakta, dużo jest też nazw 
roślin i zwierząt (np. akacja, aligator) oraz kulinariów (np. absynt, bekon), słów 
związanych z modą i ubiorem (np. adamaszek, agrafka), nazwy różnych 
wytworów techniki (np. auto, barometr) 



 

polszczyzna jest niewątpliwym członkiem europejskiej ligi słownikowej, sytuuje 
się poza centrum tej ligi, ale również nie na jej odległych peryferiach. 

