1
Cykliczno
Cykliczno
ść
ść
w procesie wzrostu gospodarczego
w procesie wzrostu gospodarczego
Wahania gospodarcze
Wahania gospodarcze
Trendy
Trendy
–
–
d
d
ł
ł
ugookresowe tendencje rozwojowe
ugookresowe tendencje rozwojowe
Wahania koniunkturalne
Wahania koniunkturalne
-
-
zmiany aktywno
zmiany aktywno
ś
ś
ci
ci
gosp. Wyra
gosp. Wyra
Ŝ
Ŝ
aj
aj
ą
ą
ce si
ce si
ę
ę
w ekspansji b
w ekspansji b
ą
ą
d
d
ź
ź
kurczeniu aktywno
kurczeniu aktywno
ś
ś
ci wok
ci wok
ó
ó
ł
ł
linii trendu
linii trendu
Wahania sezonowe
Wahania sezonowe
–
–
wynikaj
wynikaj
ą
ą
ce z
ce z
przyzwyczaje
przyzwyczaje
ń
ń
ludno
ludno
ś
ś
ci
ci
Wahania przypadkowe
Wahania przypadkowe
–
–
nieregularne
nieregularne
–
–
spowodowane czynnikami spo
spowodowane czynnikami spo
ł
ł
eczno
eczno
-
-
politycznymi, przyrodniczymi.
politycznymi, przyrodniczymi.
Cykl koniunkturalny
– powtarzające się, nie zawsze
regularne pod względem długości i amplitudy, wahania
aktywności gospodarczej. Przejawia się w zmianach
absolutnych – odchyleniach od trendu lub wahaniach
dynamiki
róŜnych
zmiennych
ekonomicznych,
opisujących poziom aktywności gospodarczej.
Przebieg cyklu
Przebieg cyklu
Dolny punkt
zwrotny
(depresja)
Y
t
Górny punkt zwrotny (rozkwit)
Trend wzrostu
t
1
t
2
t
3
t
4
Cykl 1
Cykl 2
Recesja
OŜywienie
Rodzaje cykli
Rodzaje cykli
cykl
cykl
Kitchina
Kitchina
-
-
Crama
Crama
(cykl ma
(cykl ma
ł
ł
y)
y)
–
–
o okresie 3
o okresie 3
-
-
4
4
letnim, zwi
letnim, zwi
ą
ą
zany z ruchem zapas
zany z ruchem zapas
ó
ó
w
w
, dwufazowy
, dwufazowy
;
;
cykl Juglara (cykl du
cykl Juglara (cykl du
Ŝ
Ŝ
y)
y)
zwany klasycznym
zwany klasycznym
–
–
o
o
okresie 6
okresie 6
-
-
10 lat, zwi
10 lat, zwi
ą
ą
zany z wahaniami inwestycji w
zany z wahaniami inwestycji w
kapitale trwa
kapitale trwa
ł
ł
ym;
ym;
Do II wojny
Do II wojny
ś
ś
wiatowej wyst
wiatowej wyst
ę
ę
powa
powa
ł
ł
y one naprzemiennie,
y one naprzemiennie,
tzn. co 3
tzn. co 3
-
-
4 lata mia
4 lata mia
ł
ł
a miejsce stosunkowo ma
a miejsce stosunkowo ma
ł
ł
a i p
a i p
ł
ł
ytka
ytka
recesja, a co 6
recesja, a co 6
-
-
10 lat g
10 lat g
łę
łę
bszy i d
bszy i d
ł
ł
u
u
Ŝ
Ŝ
szy kryzys
szy kryzys
.
.
Wsp
Wsp
ó
ó
ł
ł
cze
cze
ś
ś
nie nie wyr
nie nie wyr
ó
ó
Ŝ
Ŝ
nia si
nia si
ę
ę
ju
ju
Ŝ
Ŝ
cykli mniejszych i
cykli mniejszych i
wi
wi
ę
ę
kszych, cykl si
kszych, cykl si
ę
ę
zdeformowa
zdeformowa
ł
ł
trwa 2,5
trwa 2,5
-
-
9,5 lat,
9,5 lat,
ś
ś
rednio 3
rednio 3
-
-
5lat(skr
5lat(skr
ó
ó
cona i sp
cona i sp
ł
ł
ycona faza spadkowa)
ycona faza spadkowa)
Rodzaje cykli
Rodzaje cykli
d
d
ł
ł
ugie fale
ugie fale
:
:
-
-
cykl
cykl
N.Kondratiewa
N.Kondratiewa
–
–
odtwarzanie
odtwarzanie
d
d
ó
ó
br
br
kapita
kapita
ł
ł
owych
w
d
owych
w
d
ł
ł
ugim
okresie
(inwestycje
ugim
okresie
(inwestycje
infrastrukturalne)
infrastrukturalne)
, 50 lat
, 50 lat
;
;
-
-
cykl
cykl
J.A.Schumpetera
J.A.Schumpetera
–
–
przypisuj
przypisuj
ą
ą
c
c
y
y
rozw
rozw
ó
ó
j
j
prze
prze
ł
ł
omowym wynalazkom i innowacjom;
omowym wynalazkom i innowacjom;
-
-
cykl
cykl
S.Kuznetsa
S.Kuznetsa
–
–
cykl
cykl
strukturalny
strukturalny
(18
(18
-
-
25 lat).
25 lat).
specyficzne cykle w niekt
specyficzne cykle w niekt
ó
ó
rych sektorach gospodarki
rych sektorach gospodarki
(rolnictwo, budownictwo)
(rolnictwo, budownictwo)
,
,
np. cykl
np. cykl
ś
ś
wi
wi
ń
ń
ski (3
ski (3
-
-
4 lata),
4 lata),
bawe
bawe
ł
ł
ny ameryka
ny ameryka
ń
ń
skiej (2 lata), kawy (16 lat), byd
skiej (2 lata), kawy (16 lat), byd
ł
ł
a w USA
a w USA
(17 lat), budowlane (w USA 18 lat, UK 20
(17 lat), budowlane (w USA 18 lat, UK 20
-
-
22lata)
22lata)
2
Cykl klasyczny
Cykl klasyczny
Cykl czterofazowy: za
Cykl czterofazowy: za
ł
ł
amanie, depresja, o
amanie, depresja, o
Ŝ
Ŝ
ywienie,
ywienie,
rozkwit.
rozkwit.
Fazy: o
Fazy: o
Ŝ
Ŝ
ywienia i za
ywienia i za
ł
ł
amania to okresy dynamicznych
amania to okresy dynamicznych
zmian wzrostowych i spadkowych.
zmian wzrostowych i spadkowych.
Fazy: depresji i rozkwitu to okresy stabilizacji
Fazy: depresji i rozkwitu to okresy stabilizacji
podstawowych zmiennych ekonomicznych na
podstawowych zmiennych ekonomicznych na
najni
najni
Ŝ
Ŝ
szym i najwy
szym i najwy
Ŝ
Ŝ
szym poziomie w cyklu.
szym poziomie w cyklu.
Gospodarka rynkowa dotkni
Gospodarka rynkowa dotkni
ę
ę
ta jest chroniczn
ta jest chroniczn
ą
ą
nier
nier
ó
ó
wnowag
wnowag
ą
ą
poda
poda
Ŝ
Ŝ
ow
ow
ą
ą
. Najmniejsze nat
. Najmniejsze nat
ęŜ
ęŜ
enie
enie
przybiera na rynku d
przybiera na rynku d
ó
ó
br finalnych
br finalnych
Moment odbicia od dna depresji
Moment odbicia od dna depresji
Pierwszy impuls popytu
Pierwszy impuls popytu
–
–
Dekapitalizacja wymaga
Dekapitalizacja wymaga
inwestycji Inwestycje poci
inwestycji Inwestycje poci
ą
ą
gaj
gaj
ą
ą
za sob
za sob
ą
ą
wzrost
wzrost
popytu na produkty dzia
popytu na produkty dzia
ł
ł
u d
u d
ó
ó
br inwestycyjnych.
br inwestycyjnych.
Drugi impuls popytu
Drugi impuls popytu
–
–
Wzrost produkcji d
Wzrost produkcji d
ó
ó
br
br
inwestycyjnych poci
inwestycyjnych poci
ą
ą
ga za sob
ga za sob
ą
ą
wzrost popytu na
wzrost popytu na
dobra zaopatrzeniowe do produkcji d
dobra zaopatrzeniowe do produkcji d
ó
ó
br
br
inwestycyjnych wytwarzane w ogniwach ci
inwestycyjnych wytwarzane w ogniwach ci
ą
ą
gu
gu
technologicznego zlokalizowanych przed dzia
technologicznego zlokalizowanych przed dzia
ł
ł
em
em
produkcji d
produkcji d
ó
ó
br inwestycyjnych. Nast
br inwestycyjnych. Nast
ę
ę
puje przyrost
puje przyrost
zatrudnienia i p
zatrudnienia i p
ł
ł
ac.
ac.
Trzeci impuls popytu
Trzeci impuls popytu
–
–
Wzrost popytu na dobra
Wzrost popytu na dobra
inwestycyjne i zaopatrzeniowe do ich produkcji
inwestycyjne i zaopatrzeniowe do ich produkcji
poci
poci
ą
ą
ga za sob
ga za sob
ą
ą
wzrost popytu na dobra
wzrost popytu na dobra
konsumpcyjne. Nast
konsumpcyjne. Nast
ę
ę
puje zatem wzrost produkcji
puje zatem wzrost produkcji
d
d
ó
ó
br konsumpcyjnych i jednocze
br konsumpcyjnych i jednocze
ś
ś
nie wzrost popytu
nie wzrost popytu
na dobra zaopatrzeniowe do ich produkcji.
na dobra zaopatrzeniowe do ich produkcji.
Czwarty impuls popytu
Czwarty impuls popytu
–
–
Wzrost popytu na dobra
Wzrost popytu na dobra
konsumpcyjne poci
konsumpcyjne poci
ą
ą
ga za sob
ga za sob
ą
ą
wzrost popytu na
wzrost popytu na
dobra zaopatrzeniowe wytwarzane w dzia
dobra zaopatrzeniowe wytwarzane w dzia
ł
ł
ach
ach
technologicznie wcze
technologicznie wcze
ś
ś
niejszych.
niejszych.
Wszystkie cztery impulsy ruszaj
Wszystkie cztery impulsy ruszaj
ą
ą
r
r
ó
ó
wnocze
wnocze
ś
ś
nie w
nie w
pierwszym okresie cyklu.
pierwszym okresie cyklu.
Je
Je
Ŝ
Ŝ
eli ta produkcja nie zaspokoi popytu wymagany
eli ta produkcja nie zaspokoi popytu wymagany
b
b
ę
ę
dzie wzrost inwestycji (inwestycje rozwojowe) i
dzie wzrost inwestycji (inwestycje rozwojowe) i
b
b
ę
ę
dzie to impuls popytu inwestycyjnego, kt
dzie to impuls popytu inwestycyjnego, kt
ó
ó
ry
ry
uruchomi jeszcze raz wymienione impulsy popytu.
uruchomi jeszcze raz wymienione impulsy popytu.
Faza ekspansji
–
–
Dochodzenie gospodarki do stanu
Dochodzenie gospodarki do stanu
najni
najni
Ŝ
Ŝ
szej nier
szej nier
ó
ó
wnowagi poda
wnowagi poda
Ŝ
Ŝ
owej, a zatem czas, w
owej, a zatem czas, w
kt
kt
ó
ó
rym impuls popytu inwestycyjnego powoduje, i
rym impuls popytu inwestycyjnego powoduje, i
Ŝ
Ŝ
rosn
rosn
ą
ą
łą
łą
czne rozmiary inwestycji poci
czne rozmiary inwestycji poci
ą
ą
gaj
gaj
ą
ą
c za sob
c za sob
ą
ą
kumulacj
kumulacj
ę
ę
pozosta
pozosta
ł
ł
ych impuls
ych impuls
ó
ó
w i przyrost
w i przyrost
łą
łą
cznego
cznego
popytu.
popytu.
3
Faza rozkwitu
–
–
Czas, gdy
Czas, gdy
łą
łą
cznie inwestycje
cznie inwestycje
przybieraj
przybieraj
ą
ą
warto
warto
ść
ść
najwy
najwy
Ŝ
Ŝ
sz
sz
ą
ą
, a kumulacja czterech
, a kumulacja czterech
impuls
impuls
ó
ó
w poci
w poci
ą
ą
ga za sob
ga za sob
ą
ą
najwy
najwy
Ŝ
Ŝ
szy w ca
szy w ca
ł
ł
ym cyklu
ym cyklu
poziom popytu i najni
poziom popytu i najni
Ŝ
Ŝ
szej nier
szej nier
ó
ó
wnowagi poda
wnowagi poda
Ŝ
Ŝ
owej.
owej.
Inwestycje najwcze
Inwestycje najwcze
ś
ś
niej rozpocz
niej rozpocz
ę
ę
te w dziale
te w dziale
produkcji d
produkcji d
ó
ó
br inwestycyjnych najszybciej si
br inwestycyjnych najszybciej si
ę
ę
ko
ko
ń
ń
cz
cz
ą
ą
, wygasaj
, wygasaj
ą
ą
zatem impulsy popytu.
zatem impulsy popytu.
Faza depresji
-
-
Czas, w kt
Czas, w kt
ó
ó
rym
rym
łą
łą
czny popyt s
czny popyt s
ł
ł
abnie i
abnie i
ro
ro
ś
ś
nie nier
nie nier
ó
ó
wnowaga poda
wnowaga poda
Ŝ
Ŝ
owa.
owa.
Faza kryzysu (załamania)
–
–
Czas, w kt
Czas, w kt
ó
ó
rym
rym
inwestycje nie s
inwestycje nie s
ą
ą
prowadzone lub prowadzone s
prowadzone lub prowadzone s
ą
ą
w
w
nik
nik
ł
ł
ym stopniu i z tego tytu
ym stopniu i z tego tytu
ł
ł
u nie p
u nie p
ł
ł
yn
yn
ą
ą
Ŝ
Ŝ
adne lub
adne lub
jedynie bardzo nik
jedynie bardzo nik
ł
ł
e impulsy popytowe.
e impulsy popytowe.
Cykl zdeformowany (po II Wojnie
Cykl zdeformowany (po II Wojnie
Ś
Ś
wiatowej)
wiatowej)
Cechy:
Cechy:
-
-
Zmniejszenie amplitudy waha
Zmniejszenie amplitudy waha
ń
ń
w cyklu. Brak
w cyklu. Brak
bezwzgl
bezwzgl
ę
ę
dnych spadk
dnych spadk
ó
ó
w produkcji, bardzo
w produkcji, bardzo
rzadko tempo wzrostu jest ujemne, za
rzadko tempo wzrostu jest ujemne, za
ł
ł
amanie
amanie
koniunktury oznacza spadek tempa wzrostu
koniunktury oznacza spadek tempa wzrostu
-
-
Cykle s
Cykle s
ą
ą
dwufazowe
dwufazowe
-
-
wzrostowa i spadkowa
wzrostowa i spadkowa
(rozkwit i recesja)
(rozkwit i recesja)
-
-
Wyra
Wyra
ź
ź
ne skr
ne skr
ó
ó
cenie cyklu
cenie cyklu
–
–
ś
ś
rednio trwa 5
rednio trwa 5
-
-
6 lat
6 lat
Przyczyny deformacji cyklu
Przyczyny deformacji cyklu
•
•
Rozbudowa systemu interwencji pa
Rozbudowa systemu interwencji pa
ń
ń
stwa;
stwa;
•
•
Ewolucja gospodarki rynkowej
Ewolucja gospodarki rynkowej
(monopolizacja, wzrost powi
(monopolizacja, wzrost powi
ą
ą
za
za
ń
ń
poziomych i
poziomych i
pionowych);
pionowych);
•
•
Wzrost wsp
Wzrost wsp
ó
ó
ł
ł
zale
zale
Ŝ
Ŝ
no
no
ś
ś
ci rozwojowych w skali
ci rozwojowych w skali
mi
mi
ę
ę
dzynarodowej;
dzynarodowej;
•
•
Procesy integracyjne (wsp
Procesy integracyjne (wsp
ó
ó
lna polityka
lna polityka
koniunkturalna).
koniunkturalna).
Cykl
Cykl
N.Kondratiewa
N.Kondratiewa
Nazywany jest falowaniem gospodarczym. Cykl
Nazywany jest falowaniem gospodarczym. Cykl
dwufazowy.
dwufazowy.
Faza ekspansji
Faza ekspansji
mo
mo
Ŝ
Ŝ
liwo
liwo
ść
ść
dokonywania rentownych inwestycji;
dokonywania rentownych inwestycji;
wzrost produkcji;
wzrost produkcji;
powolny wzrost cen;
powolny wzrost cen;
spadek st
spadek st
ó
ó
p
p
procentowych
procentowych
;
;
wzrost p
wzrost p
ł
ł
ac nominalnych;
ac nominalnych;
wzrost obrot
wzrost obrot
ó
ó
w handlu zagranicznego
w handlu zagranicznego
⇒
⇒
nowe inwestycje koncentruj
nowe inwestycje koncentruj
ą
ą
si
si
ę
ę
wok
wok
ó
ó
ł
ł
g
g
ł
ł
ó
ó
wnych
wnych
wynalazk
wynalazk
ó
ó
w
w
Cykl
Cykl
Kondratiewa
Kondratiewa
Faza stagnacji
brak zamówień dla zapewnienia pełnego
zatrudnienia;
wzrost zapasów;
spadek cen i płac;
inwestycje mają charakter nieprodukcyjny;
4
Przyczyny zmian w cyklu
Przyczyny zmian w cyklu
Kondratiewa
Kondratiewa
-
-
Post
Post
ę
ę
p techniczny (zmiany tempa rozwoju
p techniczny (zmiany tempa rozwoju
gospodarczego)
gospodarczego)
-
-
Rewolucje i wojny zmieniaj
Rewolucje i wojny zmieniaj
ą
ą
ce uk
ce uk
ł
ł
ad si
ad si
ł
ł
w skali
w skali
mi
mi
ę
ę
dzynarodowej
dzynarodowej
-
-
Pojawianie si
Pojawianie si
ę
ę
nowych pa
nowych pa
ń
ń
stwa, zmieniaj
stwa, zmieniaj
ą
ą
cych
cych
struktur
struktur
ę
ę
gospodarki
gospodarki
ś
ś
wiatowej
wiatowej
-
-
Nowo odkryte z
Nowo odkryte z
ł
ł
o
o
Ŝ
Ŝ
a z
a z
ł
ł
ota
ota
Cykl polityczny Kondratiewa
Cykl polityczny Kondratiewa
1814
1864
1920
1970
1848
1896
1940
1998
1780
1815
– kongres
wiedeński
1830
– rewolucja we
Francji i Belgii,
powstanie listopadowe
w Polsce
1848
– Wiosna Ludów
1846-48
– wojna USA z
Meksykiem
1852
– II Cesarstwo we
Francji
1854-56
– wojna krymska
1859
– rewolta Johna
Browna w USA
1860
– kampania
sycylijska Garibaldiego
1861-64
– wojna
secesyjna w USA
1863-65
– powstanie
styczniowe w Polsce
1866
– wojna prusko –
austriacka
1870
– wojna prusko –
francuska
1871
– Komuna Paryska
1894-95
– wojna chińsko -
japońska
1898
– powstanie
bokserów w Chinach,
wojna amerykańsko –
hiszpańska, walki uliczne
w Mediolanie
1904
– wojna japońsko -
rosyjska
1905
– rewolucja w Rosji
1912-13
– wojny
bałkańskie
1914-18
– I wojna
światowa
1917
– rewolucja
październikowa
1920
– wojna polsko -
bolszewicka
1931
– początek okupacji MandŜurii, wojna
chińsko -japońska
1932
– kryzys światowy, głód w Rosji
1934
– Noc Długich NoŜy w Niemczech,
zabójstwo Kirowa, czystki polityczne w ZSRR
1939-45
– II Wojna Światowa
1949
– zwycięstwo komunistów w Chinach
1950
– początek wojny koreańskiej
1954
– przegrana Francji w Dien Bien Phu
1956
– wojna sueska, interwencja ZSRR na
Węgrzech, październik w Polsce
1967
– wojna sześciodniowa, rewolucja kulturalna
w Chinach
1968
– rozruchy rasowe w USA, marzec w Polsce,
interwencja ZSRR w Czechosłowacji, rozruchy w
Europie
1973
– wojna październikowa, szok naftowy
1975
– wycofanie USA z Wietnamu
1979
– obalenie Rezy Pahlawiego
1989-91
– upadek imperium sowieckiego
1992
– „Pustynna Burza”
Cykl gospodarczy Kondratiewa
Cykl gospodarczy Kondratiewa
1814
1864
1920
1970
1848
1896
1940
1998
1780
Ceny
hurtowe w
USA
1825
– pierwsze linie
kolejowe w Anglii
1836
– głęboki
kryzys w Anglii;
1844
– reforma
Banku Anglii
1846
– zniesienie ceł
zboŜowych w Anglii
1847
– głęboki
kryzys w Anglii
1890
– pełna
wymienialność
dolara na złoto
(ustawa Shermana)
1907
– kryzys
bankowy w USA
1920-24
– hiperinflacja
w Niemczech, Austrii,
Polsce i na Węgrzech
1934
– dewaluacja
dolara
1944
– konferencja w
Bretton Woods
1940-47
– plan Marshalla
1971
– zawieszenie
wymienialności dolara na
złoto
1973
– pierwszy szok
naftowy, inflacja w USA i
Europie
1998
– kryzysy finansowe
w Azji, Rosji i Brazylii
Prze
Prze
ł
ł
omowe wynalazki
omowe wynalazki
Samolot, komputer,
Samolot, komputer,
energia j
energia j
ą
ą
drowa
drowa
USA, Japonia, Niemcy
USA, Japonia, Niemcy
4
4
Samoch
Samoch
ó
ó
d, chemikalia,
d, chemikalia,
plastiki
plastiki
Niemcy, USA, UK,
Niemcy, USA, UK,
Francja, Belgia
Francja, Belgia
3
3
Narz
Narz
ę
ę
dzia mechaniczne,
dzia mechaniczne,
stal, kolej, elektryczno
stal, kolej, elektryczno
ść
ść
, telefon
, telefon
UK, Niemcy,
UK, Niemcy,
Francja, Belgia, USA
Francja, Belgia, USA
2
2
Maszyna parowa,
Maszyna parowa,
Tekstylia
Tekstylia
UK, Francja, Belgia
UK, Francja, Belgia
1
1
Wynalazki
Wynalazki
Liderzy technologiczni
Liderzy technologiczni
Cykl
Cykl