ZMIANY
POSTĘPOWE I
WSTECZNE
Dr n.med.
Magdalena Olszanecka -
Glinianowicz
ZMIANY
POSTĘPOWE I
WSTECZNE
Dr n.med.
Magdalena Olszanecka -
Glinianowicz
Zmiany postępowe
•
U ich podłoża leży rozplem, czyli
zwiększona liczba lub objętość
komórek.
•
Są związane z uzupełnieniem ubytków,
po zadziałaniu czynników
szkodliwych, lub przystosowaniem do
zwiększonej pracy.
Zmiany postępowe
•
Zaliczamy do nich :
Odrost
Naprawę
Przerost
Rozrost
Zmiany postępowe
Oraz zmiany różnicowania
komórkowego, takie jak:
Metaplazja
Anaplazja
Kataplazja
Dysplazja
Dysembrioplazja
Odrost - regeneracja
•
Jest to zdolność do odtwarzania komórek
i tkanek i powrót pod względem
anatomicznym i fizjologicznym do
stanu wyjściowego.
•
Zachodzi zarówno w warunkach
fizjologicznych ( np. odrost endometrium
po menstruacji ) jak i w stanach
patologicznych ( np. gojenie się ran ).
Odrost
•
Zdolność do odrostu związana jest ściśle
z cyklem życiowym komórki.
•
Cykl komórkowy
•
Obejmuje replikację i podział, dzięki
którym z jednej potomnej
komórki powstają dwie młode o
identycznym materiale genetycznym.
Fazy cyklu komórkowego
•
M – faza mitozy ( podział komórki )
•
G1 – od zakończenia mitozy do
rozpoczęcia
syntezy DNA
•
S - synteza DNA
•
G2 – od zakończenia syntezy DNA do
rozpoczęcia mitozy
•
G0 – faza spoczynku
Odrost - regeneracja
•
Zdolność do niej jest warunkowana
długością cyklu komórkowego.
•
Komórki, które po fazie M
przechodzą w fazę G0 tracą na
czasowo lub na stałe zdolność do
dalszych podziałów. Komórki, które
po fazie M przechodzą do fazy G1
mogą dzielić się dalej.
Podział komórek ze względu na charakter
cyklu życiowego
Grupy
Podgrupy
Zdolność do
podziału
Przykłady
Komórki
między-
mitotyczne
( dzielą się
przez całe
życie )
Wegetatywn
e
Dzielą się
regularnie,
cyklicznie
Kom.
warstwy
podstawnej
naskórka,
spermatogon
ie
Dojrzewając
e
Podlegają wpływom
środowiska
Kom.
warstwy
kolczystej
naskórka,
spermatocyt
y
Komórki
pomitotyczne
( straciły
czasowo lub
na stałe
zdolność do
podziału )
Wzrastając
e
Tracą zdolność do
podziału po
zakończeniu
wzrostu organizmu
( mogą
dzielić się w
przypadku
uszkodzenia
narządu )
Kom.
miąższu
wątroby,
kory
nadnerczy,
trzustki,
nabłonek
cewek
nerkowych
Stabilne
Tracą zdolność do
podziału po
zakończeniu życia
płodowego
Komórki
nerwowe,
mięśniowe
Wzrost, dojrzewanie,
różnicowanie i śmierć
komórek
•
Regulowane są przez wiele
czynników :
Endogennych – produkowanych
przez inne komórki
Egzogennych – pochodzących ze
środowiska zewnętrznego
Czynniki regulujące wzrost
komórki
Czynniki pobudzające
wzrost komórki
Czynniki hamujące
wzrost komórki
egzogenn
e
endogenne
egzogenne endogenne
GH
Hormony
sterydowe
Czynniki
wzrostu
( naskórkowy,
nerwowy,
płytkowy,
insulinopodobny,
fibroblastyczny,
wątrobowy,
naczyniowy,
makrofagowy
Erytropoetyna
Cytokiny ( IL,
INF, TNF )
wzrost
stężenia cGMP
Cytostatyki
Promieniowa
nie
Substancje
toksyczne
Aminy
katecholowe
Hamowanie
kontaktywne
Wzrost
stężenia
cAMP
Podział tkanek ze względu
na zdolność do
regeneracji
Nietrwałe ( labilne ) o dużej i stałej zdolności do
odrostu
nabłonek błony śluzowej –
układu oddechowego,
przewodu pokarmowego,
dróg moczowych i rodnych,
tkanka łączna wiotka i włóknista,
mezothelium jam surowiczych,
komórki układu limfatycznego i krwionośnego
Podział tkanek ze względu
na zdolność do
regeneracji
Trwałe ( stabilne ) – o ograniczonej
zdolności do odrostu, który następuje
głównie po uszkodzeniu narządu
Kości, ścięgna, chrząstka
Włókna mięśni szkieletowych
Komórki miąższowe narządów wewnętrznych,
takich jak nerki, wątroba, trzustka
Podział tkanek ze względu
na zdolność do
regeneracji
Niezmienne ( ustabilizowane ) –
nie mają zdolności do regeneracji
Układ nerwowy
Mięsień sercowy
Naprawa
•
Jest to proces regeneracji tkanek
stałych lub niezmiennych.
•
Ubytek tkankowy wypełnia ziarnina –
młoda tkanka łączna
•
Proces ten zachodzi np. po urazach
narządów miąższowych, kości czy skóry
Przerost
•
Jest to zwiększenie objętości narządu
na skutek zwiększenia objętości
poszczególnych komórek
•
Dotyczy narządów zbudowanych z
tkanek niezdolnych do podziału
Podział przerostu
Ze względu na zasięg :
•
Całkowity – przerasta cały narząd
( np. mięśnie u sportowców )
•
Częściowy – przerasta część narządu
( np. prawa komora serca
w rozedmie płuc )
Podział przerostu
Ze względu na przyczynę :
•
Pierwotny – o nieznanej przyczynie
•
Wtórny – o znanej przyczynie :
Zastępczy np. przerost nerki po usunięciu
drugiej
Wyrównawczy np. przerost mięśniówki ściany
naczyń tętniczych w chorobie nadciśnieniowej
Rozrost
•
Jest to zwiększenie objętości narządu poprzez
zwiększenie liczby komórek, z których jest zbudowany (
dotyczy narządów zbudowanych z tkanek zdolnych do
podziału.
•
Wyróżniamy rozrost :
•
Pierwotny
•
Wtórny
•
Całkowity
•
Częściowy
Metaplazja
•
Pojawienie się wśród komórek dojrzałych
i zróżnicowanych, innych komórek
dojrzałych i zróżnicowanych ale w
innym kierunku, niewłaściwym dla danego
miejsca.
•
Jest najczęściej reakcją narządu na
przewlekłe działanie czynników szkodliwych
•
Może upośledzać pracę narządu i być
podłożem zmian nowotworowych
Anaplazja
•
Występowanie wśród komórek
dojrzałych zróżnicowanych komórek
niezróżnicowanych tzw.
anaplastycznych.
•
Jest charakterystyczna dla
nowotworów złośliwych
Kataplazja
•
Występowanie komórek podobnych
morfologicznie do komórek dojrzałych,
ale niezróżnicowanych
czynnościowo
•
Np. nowotworowe fibroblasty, które
nie potrafią syntezować kolagenu
Dysplazja
•
Stopniowa przebudowa
prawidłowych dotychczas narządów
lub tkanek poprzez zmiany kształtu i
ułożenia budujących je komórek.
•
Zmiany dysplastyczne w nabłonkach
uważane są za stany
przednowotworowe
Dysembrioplazje
•
Zaburzenia w budowie narządów
powstałe w życiu płodowym
ZMIANY WSTECZNE
Zanik – wiąd ( atrophia )
•
Stopniowe zmniejszenie objętości
komórki, prowadzące do
zmniejszenia narządu jako całości
Podział zaników
Fizjologiczny ( inwolucja )
Np. przednercza i pranercza u płodu,
grasica w okresie dojrzewania,
układ chłonny w wieku podeszłym,
ciężarna macica po porodzie
Podział zaników
Patologiczny :
Całego ustroju – wyniszczenie
Przyczyny : choroby nowotworowe,
przewlekłe głodzenie
Pojedynczych narządów
Przyczyny :
- ucisk
- niedoczynność lub bezczynność
- uszkodzenie OUN
- zaburzenia hormonalne
- nadczynność
Podział zaników ze
względu na wygląd tkanek
i narządów
•
Prosty – zanik całego narządu bez zmiany
kształtu
•
Barwnikowy - zanik całego narządu bez
zmiany
kształtu z jednoczesnym
gromadzeniem barwnika
w komórkach
Podział zaników ze
względu na wygląd tkanek
i narządów
•
Włóknisty – zmniejszenie liczby komórek
z jednoczesnym rozrostem tkanki
łącznej włóknistej
•
Tłuszczakowaty - zmniejszenie liczby komórek
z jednoczesnym rozrostem tkanki
tłuszczowej
Podział zaników ze
względu na wygląd tkanek
i narządów
•
Z surowiczym obrzmieniem
komórek
•
Z pozornym namnożeniem jąder
Podział zaników ze
względu na kierunek
zmian
•
Dośrodkowy – zanik prosty
•
Odśrodkowy – pierwotna wielkość
narządu
zachowana lub
zwiększona
Martwica
•
Nagła śmierć komórek lub tkanek w ustroju
•
Podział :
Rozpływna – rozpuszczenie komórek przy
udziale enzymów
lizosomalnych
Np. rozmiękanie mózgu, przełyk po spożyciu
zasad, wrzód żołądka, zgorzel
Zgorzel – dotyczy skóry, miazgi zębowej, jelita grubego.
Warunki konieczne do jej powstania to; kontakt tkanki
martwej ze środowiskiem zewnętrznym, duża wilgotność
tkanek, obecność bakterii gnilnych. Tkanki martwe są
wilgotne, cuchnące o brunatnym zabarwieniu.
Martwica
Denaturacyjna – denaturacja białek komórkowych
Przykłady :
Zawały blade serca, nerek, śledziony
Przełyk po spożyciu kwasów
Martwica Balsera – najczęściej jako konsekwencja ostrego,
krwotocznego zapalenia trzustki. Sok trzustkowy przedostaje się do
otaczających tkanek, uczynnieniu ulega lipaza lipoproteinowa,
rozkładająca tłuszcze do glicerolu i wolnych kwasów
tłuszczowych, z których powstają nierozpuszczalne mydła wapniowe.
Martwica Zenkera ( woskowa ) – powstaje w przebiegu duru
brzusznego i paradurów. Powstaje w wyniku
długotrwałego niedotlenienia z jednoczesnym działaniem toksyn
bakteryjnych. Lokalizuje się w mięśniu prostym brzucha i
mięśniach piramidowych, które swoim wyglądem przypominają wosk
lub wędzone mięso rybie
Serowacenie
Dotyczy tkanek bogatokomórkowych o słabym
unaczynieniu, np. gruzełki gruźlicze oraz szybko
rosnące guzy nowotworowe.
Warunkiem do jej powstania jest jednoczesne
działanie toksyn bakteryjnych
Mumifikacja
Dotyczy części dystalnych kończyn w przebiegu
zarostowego zapalenia tętnic.
Warunkami koniecznymi do jej powstania są wysoka
temperatura przy niskiej wilgotności
.
Zwyrodnienie
•
Gromadzenie się w komórkach lub poza nimi
dużych ilości substancji, które w prawidłowych
warunkach występują tam w niewielkiej ilości lub
ich brak, oraz zniekształcenie pewnych organelli
komórkowych bądź niedobór niektórych substancji
w komórkach
•
Substancje, które mogą być gromadzone w komórkach :
-
woda,
- białka,
- węglowodany,
- śluz i substancje śluzowate,
- tłuszcze,
- wapń,
- barwniki
Zwyrodnienia związane z
gromadzeniem się wody
•
Przyćmienie miąższowe – woda gromadzi się
w mitochondriach, co
powoduje
ich rozdęcie, powiększenie
i zatarcie struktury
występowanie : - oparzenia
- wyniszczenie
- choroby z wysoką gorączką
- działanie, niektórych jadów
Narządy : - nerki
- wątroba
- mięsień sercowy
Zwyrodnienia związane z
gromadzeniem się wody
•
Zwyrodnienie wodniczkowe – woda gromadzi się
w kanałach siateczki
śródplazmatycznej
Występowanie : - ospa
- półpasiec
- oparzenia – skóra
- zapalenia wirusowe
- niedobory pokarmowe – wątroba
- podanie płynów krwiozastępczych lub
mannitolu -
nerki
Narządy : - nerki
- wątroba
- skóra
Zwyrodnienia białkowe
Zwyrodnienia rogowe :
Nadmierne rogowacenie np. modzel, nagniotek
Rogowacenie w niewłaściwym miejscu
( leukoplakia )
- rozrost i rogowacenie warstwy kolczystej
Nieprawidłowe rogowacenie – niezupełna
przemiana komórek nabłonkowych w masy
rogowe ( łuszczyca)
Zwyrodnienia białkowe
Zwyrodnienie skrobiowate ( amyloidoza )
Amyloid – patologiczna substancja białkowa, która odkłada
się
między komórkami w różnych stanach
klinicznych
Podział :
Układowa ( uogólniona ) – obejmuje kilka układów
Zlokalizowana ( ograniczona ) – dotyczy pojedynczego narządu
Pierwotna – związana z zaburzeniami immunologicznymi
Wtórna – powikłanie innych toczących się w organizmie
chorób, takich jak przewlekłe zapalenia ( wrzodziejące
zapalenie jelita i rzs ) oraz chorób nowotworowych – szpiczak
mnogi i ziarnica złośliwa
Zwyrodnienie
glikogenowe
•
Glikogenozy – gromadzenie się prawidłowo
lub nieprawidłowo zbudowanego
glikogenu w komórkach
narządów miąższowych ( wątroby, nerek,
mięśni poprzecznie prążkowanych i serca )
jako wynik zaburzeń genetycznych
polegających na niedoborze lub braku
enzymów biorących udział w
przemianach węglowodanów
Zwyrodnienie śluzowe i
śluzowate
Substancje śluzowe gromadzą się w
komórkach nabłonkowych w przebiegu
zapaleń, w żołądku pod wpływem alkoholu,
w nabłonku oskrzeli w przebiegu astmy
oskrzelowej i mukowiscydozie oraz w
nabłonku wyścielającym torbiele jajnika
Substancje śluzowe gromadzą się w tkance
łącznej skóry, międzymięśniowej i tkance
tłuszczowej, np. w przebiegu
niedoczynności tarczycy oraz w
niektórych guzach nowotworowych
Zwyrodnienie tłuszczowe
gromadzenie tłuszczów obojętnych –
głównie
w wątrobie, mięśniu sercowym i nerkach w przypadku
nieprawidłowej proporcji składników pokarmowych w
pożywieniu lub zaburzeń gospodarki lipidowej uwarunkowanych
genetycznie
Gromadzenie tłuszczów złożonych ( fosfolipidów
i cerebrozydów ) –
efekt zaburzeń genetycznych, lipidy
gromadzone są w cytoplazmie różnych narządów
Gromadzenie cholesterolu –
ma miejsce w kamieniach
żółciowych, blaszkach miażdżycowych, kaszakach, błonie
śluzowej pęcherzyka żółciowego
Zwyrodnienie barwnikowe
Melanina – barwnik fizjologicznie
występujący, np. w brodawce sutkowej i jej
otoczce, wargach sromowych większych,
skórze odbytu i moszny, tęczówce i skórze.
Jej nadmierne gromadzenie może być ograniczone
np. w piegach lub uogólnione np. w chorobie Adisona
Brak melaniny w komórkach może być ograniczony –
bielactwo lub uogólniony - albinizm
Zwyrodnienia wapniowe
Wapnienie dystroficzne – odkładanie się soli wapnia w
tkankach zmienionych chorobowo, np. blaszki
miażdżycowe, tkanki martwicze. Stężenie wapnia w
surowicy w granicach normy
Wapnienie przerzutowe – odkładanie się soli wapnia w
tkankach zdrowych jako efekt wzrostu stężenia wapnia w
surowicy krwi.
Występuje w nadczynności przytarczyc, hiperwitaminozie
D, zasadowicy.
Sole wapnia gromadzą się przede wszystkim w nerkach,
płucach i błonie śluzowej żołądka
Kamica – kamienie mogą powstać we wszystkich
przewodach i jamach ciała organizmu.
Torbiele
Torbiel – patologiczna jama w narządzie,
najczęściej wypełniona substancją płynną
Prawdziwa – patologiczna jama wysłana od
wewnątrz nabłonkiem np. torbiele jajnika
Rzekoma – patologiczna jama pozbawiona
wyściółki nabłonkowej np. torbiele w kościach,
jama poudarowa w mózgu
Transformacja
nowotworowa
Definicje
•
Nowotwór – nieprawidłowa masa tkankowa
rozrastająca się w nadmiarze i w sposób
nieskoordynowany z pozostałymi tkankami,
przy czym nadmierna proliferacja utrzymuje
się mimo wyeliminowania bodźców
wywołujących zmianę
•
Guz – szerokie pojęcie obejmujące wszelkiego
rodzaju zmiany guzowate o charakterze
zapalnym, obrzękowym, naczyniowym
( krwiaki ), nowotworowym i inne
Definicje
•
Rak – nowotwór złośliwy wywodzący się
z tkanki nabłonkowej
•
Mięsak - nowotwór złośliwy wywodzący
się z tkanek mezenchymalnych ;
-
miękkich – tłuszczowej, łącznej włóknistej,
naczyniowej, mięśniowej gładkiej i poprzecznie
prążkowanej
-
oraz z tkanek budujących układ szkieletowy –
kości i chrząstek
Czynniki wpływające na
karcynogenezę
•
Genetyczne/ rodzinne
•
Biologiczne :
-
wirusy onkogenne ( RNA wirusy np. HIV, DNA wirusy np.
HBV )
-
Bakterie ( helicobacter pylori )
-
Pasożyty ( Schistosoma hematobium )
•
Chemiczne :
-
policykliczne węglowodory aromatyczne
-
Aflatoksyny
-
Aminy aromatyczne, środki alkilujące
-
Dym papierosowy i spaliny samochodowe
Czynniki wpływające na
karcynogenezę
•
Fizyczne :
-
promieniowanie rtg
-
Promieniowanie nadfioletowe]
-
Promieniowanie jonizujące
•
Hormonalne
•
Dietetyczne
•
Immunologiczne
•
Starzenie się
Transformacją
nowotworowa
•
Skomplikowane, wieloczynnikowe i
jeszcze nie w pełni rozpoznane
mechanizmy przemiany prawidłowych
komórek organizmu w komórki
nowotworowe, polegające przede
wszystkim na pobudzeniu komórek do
stałej i nadmiernej proliferacji
Transformacją
nowotworowa
•
Jednym z elementów biorących udział w
tym procesie są onkogeny komórkowe –
zestaw ponad 20 genów
odpowiedzialnych za proliferację komórki
mających podstawowe znaczenie w
okresie zarodkowym.
W dojrzałym ustroju są one w większości
nieaktywne – protoonkogeny, mogą
jednak w pewnych warunkach
ulegać okresowej aktywacji i ekspresji
Transformacją
nowotworowa
•
Czynnikami odpowiedzialnymi za
pobudzanie protoonkogenów są :
-
wrodzone lub nabyte aberracje
chromosomalne
-
Zmiany zachodzące w wyniku mutacji
-
Wprowadzenie w następstwie zakażenia
retrowirusami do nici chromosomalnej
komórki w pobliżu jej onkogenów
dodatkowych onkogenów wirusowych
Transformacją
nowotworowa
•
Inne czynniki biorące w niej udział :
-
nadmiar czynników wzrostu np. PDGF, TGF
-
Receptory dla komórkowych czynników
wzrostu
-
Zaburzenia wewnątrzkomórkowego
przekaźnictwa sygnałów
-
Zahamowanie apoptozy
-
Mutacja/utrata genów supresorowych
Transformacją
nowotworowa
•
Po zadziałaniu czynnika inicjującego
powstaje nadmiar nie w pełni
zróżnicowanej tkanki mającej skłonność
do stałego powiększania się, której stałą
i nieodwracalną cechą jest przewaga
proliferacji nad obumieraniem komórek,
z jednoczesnym
zahamowaniem ich różnicowania.
Transformacją
nowotworowa
•
Punktem wyjścia procesu
nowotworowego może być każda
tkanka, której komórki zachowały
zdolność do mnożenia się.
Transformacją
nowotworowa
•
Koncepcja wyjaśniająca pochodzenie nowotworów
sprowadza się do trzech modeli :
1.
Pochodzenia monoklonalnego
- „ fatalna
„ transformacja dotyczy jednej komórki, która daje
początek klonowi komórek nowotworowych
2.
Teoria pola
– transformacji nowotworowej ulega
grupa komórek na pewnym niewielkim obszarze
tkanki
3.
Pochodzenia poliklonalnego
– przemiana
nowotworowa pojawiła się w kilku oddalonych od
siebie komórkach a rozrastające się klony
komórkowe dopiero po pewnym czasie tworzą
jednolity morfologicznie guz
Transformacją
nowotworowa
protoonkoge
n
Onkogen i
jego białka
Geny kodujące białka
hamujące wzrost guza
i białka
naprawiające DNA
Utrata
obu
alleli
Kinazy
białkow
e
Cykl komórkowy G1
S
Cechy różniące nowotwory
niezłośliwe od złośliwych -
mikroskopowe
Cecha
Nowotwór
łagodny
Nowotwór złośliwy
Budowa
histologiczna
Podobieństwo
do tkanki
macierzystej
Znaczne
zaburzenia
architektoniki
tkankowej
Zróżnicowanie
komórek
Komórki
wysoko
zróżnicowane
Komórki nisko
zróżnicowane,
atypowe, anaplazja
znacznego stopnia
Otorebkowanie
Zazwyczaj
obecne
brak
Hiperchromazja
jąder
brak
obecna
Indeks
mitotyczny
niski
Wysoki; wadliwe
figury podziałów
Kariotyp
Zazwyczaj 2 n
aneuploidia
Cechy różniące nowotwory
niezłośliwe od złośliwych -
makroskopowe
Cecha
Nowotwór
łagodny
Nowotwór
złośliwy
Szybkość
wzrostu
powolna
szybka
Typ wzrostu
rozprężający
naciekający
Naciekanie
tkanek
brak
obecne
Wnikanie do
naczyń
Brak zdolności
wnikania do
naczyń
obecne
Przerzuty
Brak
Obecne
Cechy różniące nowotwory
niezłośliwe od złośliwych -
kliniczne
Cecha
Nowotwór
łagodny
Nowotwór
złośliwy
wznowy
brak
Obecne:
możliwość
niedoszczętnego
usunięcia
Wpływ na
organizm
Zazwyczaj
znikomy
Wyniszczający,
zwłaszcza w
stadiach
zaawansowanych
rokowanie
Zazwyczaj dobre Złe, zwłaszcza w
przypadkach
późno
diagnozowanych
i nie
leczonych
Nowotwory miejscowo
złośliwe
•
Każdy nowotwór, który posiada
niektóre cechy nowotworów
złośliwych ale nie daje przerzutów
jest nowotworem miejscowo
złośliwym
Stan przedrakowy
•
Proces patologiczny, na podłożu którego
statystycznie częściej niż w tkankach
prawidłowych tego samego narządu rozwija się
nowotwór
•
Histologicznie stwierdza się cechy opóźnionego
i nieprawidłowego różnicowania komórek
– dysplazja. Gdy większość komórek przejawia te
cechy jest to dysplazja znacznego stopnia, a
zmiany te zbliżają się do raka przedinwazyjnego
Rak przedinwazyjny
•
Nowotwór złośliwy rozrastający się w
granicach nabłonka tzn. nie
przekraczający jego błony podstawnej
•
Nie daje przerzutów
•
Całkowite usunięcie komórek
nowotworowych w granicach
zdrowych tkanek jest równoznaczne
z wyleczeniem
•
Nie leczony zawsze przechodzi w raka
naciekającego
Mikrorak
•
Inwazja, w której nie doszło do
powstania nacieku głębszego niż 5
mm, nazywa się mikroinwazją, a
raka w tym stadium
zaawansowania - mikrorakiem
Rak wczesny
•
W niektórych przypadkach
nowotworów narządów rurowych
przewodu pokarmowego, ze
względu na ich głębokie położenie
stosuje się pojęcie raka
wczesnego, który pomimo
występowania naciekania
charakteryzuje się dobrym
rokowaniem dla pacjenta
Typy wzrostu i szerzenia się
nowotworów
•
Rozprzestrzenianie się nowotworu
w organizmie, polegające na
zwiększaniu jego masy, a
odbywające się w łączności z
pierwotnym guzem, nazywamy
wzrostem miejscowym lub
szerzeniem przez ciągłość.
•
Może odbywać się na drodze :
-
Wzrostu
Typy wzrostu i szerzenia się
nowotworów
-
Naciekania
– typ wzrostu cechujący nowotwory
złośliwe, związany z niszczeniem prawidłowych
tkanek ustroju, skojarzony z wnikaniem
komórek nowotworowych do przestrzeni
międzykomórkowych, naczyń limfatycznych
i krwionośnych oraz przestrzeni około pni
nerwowych; inwazyjność komórek
nowotworowych zależy od zmian w błonie
komórkowej, co łączy się z nabyciem przez nie
nowych właściwości, takich jak :
Typy wzrostu i szerzenia się
nowotworów
Utrata inhibicji kontaktowej
Obniżenie przylegania do podłoża
Zwiększenie szybkości migracji
Brak uwarunkowania podziału od
przytwierdzenia komórek do podłoża
Zdolność do syntezy enzymów zwiększających
inwazyjność
Wywoływanie odczynu immunologicznego w
prawidłowych tkankach
- Styczność
Typy rozprzestrzeniania się
miejscowego nowotworów
•
Wzrost rozprężający
Dotyczy nowotworów łagodnych, otorebkowanych,
gdzie guz wywiera wpływ na otoczenie głównie przez
ucisk
•
Wzrost naciekający
dotyczy nowotworów złośliwych, gdzie z głównej
masy guza, często stosunkowo niewielkiej, wyrastają
liczne wypustki penetrujące przestrzenie
międzykomórkowe
•
Wzrost przez przewarstwienie
dotyczy nowotworów złośliwych, gdzie mimo
makroskopowo rozpoznanego wzrostu rozprężającego
w badaniu mikroskopowym stwierdza się brak torebki
i mikronaciekanie
Typy wzrostu
nowotworowego
•
W nowotworach łagodnych i złośliwych skóry lub
błony śluzowej, przyjęło się rozróżniać :
Wzrost egzofityczny
– nowotwór płytko nacieka
podłoże, a główna masa guza znajduje się nad
powierzchnią
Wzrost mezofityczny
– masy nowotworowe w
równym stopniu zajmują podłoże i obszar ponad
powierzchnią, zmiana jest owrzodziała w centrum
i obwałowana na obwodzie
Wzrost endofityczny
– dominujący jest rozległy
rozrost w głąb podłoża
Przerzuty
•
Przeniesienie procesu nowotworowego do odległych
tkanek i narządów, doprowadzające w efekcie do
powstania wtórnych ognisk
•
Mogą powstawać drogą :
-
naczyń limfatycznych – aktywna migracja między
komórkami śródbłonka
-
Naczyń krwionośnych
-
Przestrzeni surowiczych – naciekanie i
samoimplantacja
-
Przewodów wysłanych nabłonkiem
-
Przestrzeni podpajęczynówkowych mózgu i rdzenia
kręgowego