Urazy i zatrucia dzieci
Urazy i zatrucia dzieci
Urazy i zatrucia dzieci
Urazy i zatrucia dzieci
epidemiologia
epidemiologia
•
Urazy stanowią główną przyczynę zgonów u
Urazy stanowią główną przyczynę zgonów u
dzieci. Liczba zgonów spowodowana urazami
dzieci. Liczba zgonów spowodowana urazami
przewyższa czterokrotnie liczbę zgonów z
przewyższa czterokrotnie liczbę zgonów z
jakiejkolwiek innej przyczyny. Najtragiczniejszym
jakiejkolwiek innej przyczyny. Najtragiczniejszym
skutkiem urazów są zgony, należy jednak
skutkiem urazów są zgony, należy jednak
pamiętać o znacznej chorobowości powodowanej
pamiętać o znacznej chorobowości powodowanej
przez urazy, która wymaga opieki medycznej , a
przez urazy, która wymaga opieki medycznej , a
także ogranicza aktywność życiową.
także ogranicza aktywność życiową.
Zależność między stopniem rozwoju
Zależność między stopniem rozwoju
dziecka a urazem
dziecka a urazem
•
Niemowlę (od urodzenia do końca 1 roku życia ) – w
Niemowlę (od urodzenia do końca 1 roku życia ) – w
pierwszych 6 miesiącach dominują upadki ( mogą wypaść z
pierwszych 6 miesiącach dominują upadki ( mogą wypaść z
łóżeczka ) w drugim półroczu duże ryzyko uduszenia
łóżeczka ) w drugim półroczu duże ryzyko uduszenia
(wkładanie różnych przedmiotów do ust)
(wkładanie różnych przedmiotów do ust)
•
1 – 2latka – to gł. Upadki, spożycie trucizny, oparzenia,
1 – 2latka – to gł. Upadki, spożycie trucizny, oparzenia,
wypadki samochodowe, utonięcia
wypadki samochodowe, utonięcia
•
Wiek przedszkolny 2-5 lat – upadki, potrącenia pieszych,
Wiek przedszkolny 2-5 lat – upadki, potrącenia pieszych,
spożycie trucizny, oparzenia, utonięcia
spożycie trucizny, oparzenia, utonięcia
•
Wiek szkolny 5-10lat – upadki, wypadki rowerowe,
Wiek szkolny 5-10lat – upadki, wypadki rowerowe,
potrącenia pieszych, wypadki samochodowe, utonięcia
potrącenia pieszych, wypadki samochodowe, utonięcia
•
Nastolatek 10-14lat – upadki, wypadki rowerowe, potrącenia
Nastolatek 10-14lat – upadki, wypadki rowerowe, potrącenia
pieszych, sport,
pieszych, sport,
•
Wiek dorastania powyżej 14 lat – spożycie trucizn, wypadki
Wiek dorastania powyżej 14 lat – spożycie trucizn, wypadki
rowerowe sport, bójki wypadki samochodowe, praca,
rowerowe sport, bójki wypadki samochodowe, praca,
samobójstwa, utonięcia
samobójstwa, utonięcia
•
Urazy narządów wewnętrznych są najczęstszą przyczyną
Urazy narządów wewnętrznych są najczęstszą przyczyną
zgonów wśród dzieci. Większość urazów stanowią te, które
zgonów wśród dzieci. Większość urazów stanowią te, które
nie prowadzą do przerwania ciągłości tkanek są to urazy
nie prowadzą do przerwania ciągłości tkanek są to urazy
tępe. Najczęściej urazy dotyczą głowy, klatki piersiowej,
tępe. Najczęściej urazy dotyczą głowy, klatki piersiowej,
brzucha. Narządami jamy brzusznej najczęściej
brzucha. Narządami jamy brzusznej najczęściej
uszkadzanymi są: śledziona i wątroba. Niewielkie rozmiary
uszkadzanymi są: śledziona i wątroba. Niewielkie rozmiary
ciała i bliskość narządów powodują, że urazy u dzieci są
ciała i bliskość narządów powodują, że urazy u dzieci są
wielonarządowe. Układ kostny jest bardziej sprężysty i
wielonarządowe. Układ kostny jest bardziej sprężysty i
mniej uwapniony dlatego w małym stopniu absorbuje siłę
mniej uwapniony dlatego w małym stopniu absorbuje siłę
urazu. Trzeba zdawać sobie sprawę, że mimo braku
urazu. Trzeba zdawać sobie sprawę, że mimo braku
zewnętrznych oznak urazu uszkodzenia wewnętrzne mogą
zewnętrznych oznak urazu uszkodzenia wewnętrzne mogą
być bardzo rozległe.
być bardzo rozległe.
Urazy spowodowane wypadkami
Urazy spowodowane wypadkami
drogowymi
drogowymi
•
Główną przyczyną zgonów dzieci w wieku od 6 miesięcy do
Główną przyczyną zgonów dzieci w wieku od 6 miesięcy do
19 lat są wypadki samochodowe. Corocznie ginie w ten
19 lat są wypadki samochodowe. Corocznie ginie w ten
sposób około 7500 dzieci. Najwięcej zgonów przypada
sposób około 7500 dzieci. Najwięcej zgonów przypada
jednak na 2 miesiąc życia. Czynnikiem powodującym
jednak na 2 miesiąc życia. Czynnikiem powodującym
większość urazów komunikacyjnych jest energia kinetyczna
większość urazów komunikacyjnych jest energia kinetyczna
powstająca w czasie przemieszczania się osoby
powstająca w czasie przemieszczania się osoby
poszkodowanej pod wpływem działającej siły (uderzenia,
poszkodowanej pod wpływem działającej siły (uderzenia,
wyrzucenia z samochodu). Rodzaj i rozległość urazu zależy
wyrzucenia z samochodu). Rodzaj i rozległość urazu zależy
od masy ciała poszkodowanego, szybkości pojazdu
od masy ciała poszkodowanego, szybkości pojazdu
podatności eksponowanej tkanki. Zapobieganie urazom to
podatności eksponowanej tkanki. Zapobieganie urazom to
stosowanie pasów bezpieczeństwa i fotelików ochronnych.
stosowanie pasów bezpieczeństwa i fotelików ochronnych.
Urazy pieszych
Urazy pieszych
•
Urazy pieszych są najczęstszą przyczyną zgonów
Urazy pieszych są najczęstszą przyczyną zgonów
dzieci pomiędzy 5 a 9 rokiem życia. Corocznie
dzieci pomiędzy 5 a 9 rokiem życia. Corocznie
umiera około 1700 dzieci. Zapobieganie to
umiera około 1700 dzieci. Zapobieganie to
korzystanie z chodników, poruszanie się lewą
korzystanie z chodników, poruszanie się lewą
stroną jezdni, używanie odblasków.
stroną jezdni, używanie odblasków.
•
Urazy w czasie jazdy rowerem – corocznie ginie w
Urazy w czasie jazdy rowerem – corocznie ginie w
wypadkach około 600 dzieci w wieku 4 -13lat
wypadkach około 600 dzieci w wieku 4 -13lat
•
Większość powikłań następuje w wyniku urazu
Większość powikłań następuje w wyniku urazu
głowy. Zapobieganie to stosowanie kasków.
głowy. Zapobieganie to stosowanie kasków.
upadki
upadki
•
To najczęstszy typ urazów u dzieci i zarazem
To najczęstszy typ urazów u dzieci i zarazem
najczęstszy uraz do którego dochodzi w domu.
najczęstszy uraz do którego dochodzi w domu.
Najwięcej wypadków zdarza się w 1 i 2 roku życia.
Najwięcej wypadków zdarza się w 1 i 2 roku życia.
Dzieci najczęściej doznają urazu w skutek upadku
Dzieci najczęściej doznają urazu w skutek upadku
ze schodów, wanny, łóżka, rowerku, z wózka etc.
ze schodów, wanny, łóżka, rowerku, z wózka etc.
Śmierć z powodu upadku zdarza się rzadko
Śmierć z powodu upadku zdarza się rzadko
głównie jest następstwem urazu głowy i szyi.
głównie jest następstwem urazu głowy i szyi.
Urazy głowy i szyi to najczęściej stłuczenia,
Urazy głowy i szyi to najczęściej stłuczenia,
zranienia i złamania. Urazy nie dotyczące głowy i
zranienia i złamania. Urazy nie dotyczące głowy i
nie kończące się zgonem to skaleczenia i
nie kończące się zgonem to skaleczenia i
skręcenia dotyczące głównie kończyn i obojczyka.
skręcenia dotyczące głównie kończyn i obojczyka.
utonięcia
utonięcia
•
Szczyt występowania utonięć przypada na wiek 1-5 lat oraz
Szczyt występowania utonięć przypada na wiek 1-5 lat oraz
u chłopców na wiek 10-19 lat. Najczęstsze miejsca utonięć
u chłopców na wiek 10-19 lat. Najczęstsze miejsca utonięć
to baseny i jeziora oraz wanny u dzieci w 1 roku życia.
to baseny i jeziora oraz wanny u dzieci w 1 roku życia.
•
Patofizjologia – głównym powodem zaburzeń jest
Patofizjologia – głównym powodem zaburzeń jest
hipoksemia . W większości przypadków następuje aspiracja
hipoksemia . W większości przypadków następuje aspiracja
wody do ustroju. Ważniejsze uszkodzenia narządów
wody do ustroju. Ważniejsze uszkodzenia narządów
wewnętrznych to: niedotlenienie mózgu w wyniku blokady
wewnętrznych to: niedotlenienie mózgu w wyniku blokady
dróg oddechowych, obrzęk płuc, który powstaje w związku z
dróg oddechowych, obrzęk płuc, który powstaje w związku z
niedodmą rozwijającą się w wyniku niedoboru surfaktantu
niedodmą rozwijającą się w wyniku niedoboru surfaktantu
oraz ostra niewydolność nerek. Prawdopodobieństwo
oraz ostra niewydolność nerek. Prawdopodobieństwo
przeżycia ratowanego zależy od temperatury wody (szanse
przeżycia ratowanego zależy od temperatury wody (szanse
są większe , gdy temperatura jest niższa niż 21), czasu
są większe , gdy temperatura jest niższa niż 21), czasu
trwania akcji ratowniczej oraz wystąpienia objawów np.;
trwania akcji ratowniczej oraz wystąpienia objawów np.;
sztywne, szerokie żrenice, śpiączka, zatrzymanie krążenia.
sztywne, szerokie żrenice, śpiączka, zatrzymanie krążenia.
oparzenia
oparzenia
•
Oparzenia płomieniem – głównie podczas pożarów
Oparzenia płomieniem – głównie podczas pożarów
wznieconych w domu ( palenie tytoni, uszkodzone
wznieconych w domu ( palenie tytoni, uszkodzone
urządzenia elektryczne, zabawa zapałkami ). Rocznie około
urządzenia elektryczne, zabawa zapałkami ). Rocznie około
120 zgonów w większości na skutek wdychania dymu.
120 zgonów w większości na skutek wdychania dymu.
•
Oparzenia gorącymi cieczami – najczęściej mają one miejsce
Oparzenia gorącymi cieczami – najczęściej mają one miejsce
w kuchni ( gorąca woda, napoje, naczynia) oraz w łazience
w kuchni ( gorąca woda, napoje, naczynia) oraz w łazience
( gorąca woda z kranów), dotyczą dzieci poniżej 5 roku życia
( gorąca woda z kranów), dotyczą dzieci poniżej 5 roku życia
•
Oparzenia prądem elektrycznym – w razie porażenia prądem
Oparzenia prądem elektrycznym – w razie porażenia prądem
ofiarę należy odsunąć od żródła za pomocą materiału
ofiarę należy odsunąć od żródła za pomocą materiału
nieprzewodzącego (drewno) a następnie podjąć reanimację
nieprzewodzącego (drewno) a następnie podjąć reanimację
•
Oparzenia kontaktowe – są najczęstszym typem oparzeń,
Oparzenia kontaktowe – są najczęstszym typem oparzeń,
dotyczą głównie kończyn (żelazka, tostery)
dotyczą głównie kończyn (żelazka, tostery)
•
Oparzenia chemiczne – połknięcie substancji żrących
Oparzenia chemiczne – połknięcie substancji żrących
Zadławienia i urazy powodowane
Zadławienia i urazy powodowane
ciałem obcym
ciałem obcym
•
Ciała obce są najczęstszą przyczyną zgonów na tle
Ciała obce są najczęstszą przyczyną zgonów na tle
urazów u dzieci w 1 roku życia. 20% zgonów z
urazów u dzieci w 1 roku życia. 20% zgonów z
powodu aspiracji ciał obcych przypada na pierwsze
powodu aspiracji ciał obcych przypada na pierwsze
4 lata życia. Cechy kliniczne, objawy mogą być
4 lata życia. Cechy kliniczne, objawy mogą być
minimalne, szczególnie gdy ciało obce jest małe.
minimalne, szczególnie gdy ciało obce jest małe.
Czynniki mające wpływ na uraz to: wielkość i rodzaj
Czynniki mające wpływ na uraz to: wielkość i rodzaj
ciała obcego, położenie im mniejsze dziecko, tym
ciała obcego, położenie im mniejsze dziecko, tym
wyżej zatrzymuje się ciało obce (mniejsza średnica
wyżej zatrzymuje się ciało obce (mniejsza średnica
dróg oddechowych) u niemowląt jest to krtań a u
dróg oddechowych) u niemowląt jest to krtań a u
dzieci w wieku 1-4 są to zwykle tchawica lub
dzieci w wieku 1-4 są to zwykle tchawica lub
oskrzela oraz stopień i czas obstrukcji.
oskrzela oraz stopień i czas obstrukcji.
zadławienia
zadławienia
•
Niedrożność górnych dróg oddechowych może
Niedrożność górnych dróg oddechowych może
spowodować asfiksję i jest bezpośrednim
spowodować asfiksję i jest bezpośrednim
zagrożeniem życia. Objawia się wymiotami,
zagrożeniem życia. Objawia się wymiotami,
dławieniem się, świszczącym oddechem, sinicą,
dławieniem się, świszczącym oddechem, sinicą,
dysfonią lub afonią.
dysfonią lub afonią.
•
Niedrożność dolnych dróg oddechowych może
Niedrożność dolnych dróg oddechowych może
być tolerowana nawet przez długi czas,
być tolerowana nawet przez długi czas,
szczególnie gdy ciało obce znajduje się dystalnie
szczególnie gdy ciało obce znajduje się dystalnie
w oskrzelach. Objawia się zwykle sapaniem,
w oskrzelach. Objawia się zwykle sapaniem,
asymetrią lub brakiem szmerów oddechowych.
asymetrią lub brakiem szmerów oddechowych.
1 pomoc
1 pomoc
•
Jeśli dziecko może kaszleć, oddychać i mówić,
Jeśli dziecko może kaszleć, oddychać i mówić,
zaleca się leczenie wyczekujące. Naturalny kaszel
zaleca się leczenie wyczekujące. Naturalny kaszel
jest bardziej efektywny niż prowokowany. Nie
jest bardziej efektywny niż prowokowany. Nie
wolno na oślep wkładać palców do ust, gdyż może
wolno na oślep wkładać palców do ust, gdyż może
to przesunąć ciało obce głębiej. Zaleca się u
to przesunąć ciało obce głębiej. Zaleca się u
dzieci powyżej 1 roku życia wykonanie rękoczynu
dzieci powyżej 1 roku życia wykonanie rękoczynu
Heimlicha. W odniesieniu do dzieci poniżej 1 roku
Heimlicha. W odniesieniu do dzieci poniżej 1 roku
życia zaleca się ze względu na niebezpieczeństwo
życia zaleca się ze względu na niebezpieczeństwo
perforacji trzewi po rękoczynie uciskanie pleców i
perforacji trzewi po rękoczynie uciskanie pleców i
klatki piersiowej.
klatki piersiowej.
Urazy w sporcie
Urazy w sporcie
•
1 z siedmiorga dzieci w wieku szkolnym trafia
1 z siedmiorga dzieci w wieku szkolnym trafia
każdego roku do lekarza z powodu urazu doznanego
każdego roku do lekarza z powodu urazu doznanego
podczas zajęć sportowych. Do większości urazów
podczas zajęć sportowych. Do większości urazów
dochodzi w czasie treningu. Na ogół urazy są
dochodzi w czasie treningu. Na ogół urazy są
drobne: zwichnięcia, nadwerężenia, stłuczenia. Jeśli
drobne: zwichnięcia, nadwerężenia, stłuczenia. Jeśli
uraz nie jest poważny to wystarczają: lód, ucisk i
uraz nie jest poważny to wystarczają: lód, ucisk i
środki łagodzące ból. Bezpośrednie zagrożenie
środki łagodzące ból. Bezpośrednie zagrożenie
życia występuje w przypadkach wywołanych przez:
życia występuje w przypadkach wywołanych przez:
ciężki urazy głowy i szyi, urazy powodujące
ciężki urazy głowy i szyi, urazy powodujące
zatrzymanie krążenia lub oddychania, urazy
zatrzymanie krążenia lub oddychania, urazy
powodujące ostre krwotoki i wstrząs, sytuacje w
powodujące ostre krwotoki i wstrząs, sytuacje w
których dochodzi do udaru cieplnego.
których dochodzi do udaru cieplnego.
zatrucia
zatrucia
•
Każdego roku ulegają zatruciu 2 miliony dzieci poniżej 5 roku
Każdego roku ulegają zatruciu 2 miliony dzieci poniżej 5 roku
życia. U dzieci występują 2 okresy, w których zatrucia są
życia. U dzieci występują 2 okresy, w których zatrucia są
szczególnie częste: między 1 a 5 rokiem życia i w okresie
szczególnie częste: między 1 a 5 rokiem życia i w okresie
dojrzewania. Pierwszy z nich wiąże się z nieświadomym,
dojrzewania. Pierwszy z nich wiąże się z nieświadomym,
przypadkowym spożyciem substancji a drugi to na ogół próby
przypadkowym spożyciem substancji a drugi to na ogół próby
samobójcze. Najczęstsze żródła zatruć to: leki, środki czystości,
samobójcze. Najczęstsze żródła zatruć to: leki, środki czystości,
rośliny, kosmetyki. Jeśli dziecko zachowuje się w sposób
rośliny, kosmetyki. Jeśli dziecko zachowuje się w sposób
nietypowy, nie reaguje na polecenia należy przypuszczać, że
nietypowy, nie reaguje na polecenia należy przypuszczać, że
spożyło substancję toksyczną. Tu lekarz powinien przeprowadzić
spożyło substancję toksyczną. Tu lekarz powinien przeprowadzić
wywiad i zlecić badanie krwi i moczu na obecność substancji
wywiad i zlecić badanie krwi i moczu na obecność substancji
toksycznych. Należy często kontrolować stopień świadomości,
toksycznych. Należy często kontrolować stopień świadomości,
obserwować reaktywność i szerokość żrenic, zapach z ust, stan
obserwować reaktywność i szerokość żrenic, zapach z ust, stan
układu sercowo- naczyniowego oraz stan neurologiczny.
układu sercowo- naczyniowego oraz stan neurologiczny.
Zasady terapii
Zasady terapii
•
Usunięcie zawartości żołądka- można to osiągnąć albo przez
Usunięcie zawartości żołądka- można to osiągnąć albo przez
wywołanie wymiotów albo prze płukanie żołądka. Wymioty- można
wywołanie wymiotów albo prze płukanie żołądka. Wymioty- można
prowokować przez podanie syropu z korzenia wymiotnicy lekarskiej.
prowokować przez podanie syropu z korzenia wymiotnicy lekarskiej.
Dawkowanie: dzieciom między 6 a 12 miesiącem życia podaje się 10
Dawkowanie: dzieciom między 6 a 12 miesiącem życia podaje się 10
ml, a dzieciom od 2 roku 15 ml. Po każdej dawce należy podać płyn.
ml, a dzieciom od 2 roku 15 ml. Po każdej dawce należy podać płyn.
Nie podajemy w zatruciach węglowodorami i substancjami żrącymi.
Nie podajemy w zatruciach węglowodorami i substancjami żrącymi.
•
Płukanie żołądka- wykonuje się u dzieci które nie mogą przyjmować
Płukanie żołądka- wykonuje się u dzieci które nie mogą przyjmować
syropu z wymiotnicy, u których występuje obniżony poziom
syropu z wymiotnicy, u których występuje obniżony poziom
świadomości. Dzieci z obniżoną świadomością powinny być
świadomości. Dzieci z obniżoną świadomością powinny być
zaintubowane ze względu na ryzyko zachłyśnięcia. Do płukania
zaintubowane ze względu na ryzyko zachłyśnięcia. Do płukania
stosuje się sondę i 0,9% NaCL.
stosuje się sondę i 0,9% NaCL.
•
Adsorpcja trucizny- jest to związanie pozostałej trucizny za pomocą
Adsorpcja trucizny- jest to związanie pozostałej trucizny za pomocą
węgla aktywowanego. Dzieciom przed 12 rokiem podaje się 15-30 gr.,
węgla aktywowanego. Dzieciom przed 12 rokiem podaje się 15-30 gr.,
a dzieciom powyżej 12 lat 50-100 gr.
a dzieciom powyżej 12 lat 50-100 gr.
•
Środki przeczyszczające – najczęściej podaje się siarczan magnezu
Środki przeczyszczające – najczęściej podaje się siarczan magnezu
250 mg/ kg masy ciała, siarczan sodu 250mg/ kg
250 mg/ kg masy ciała, siarczan sodu 250mg/ kg
Postępowanie z dzieckiem urazowym
Postępowanie z dzieckiem urazowym
•
Ustalić mechanizm który wywołał uraz i
Ustalić mechanizm który wywołał uraz i
przeprowadzić badanie w celu odszukania miejsc
przeprowadzić badanie w celu odszukania miejsc
dotkniętych urazem
dotkniętych urazem
•
Unieruchomić pacjenta, sprawdzić drożność dróg
Unieruchomić pacjenta, sprawdzić drożność dróg
oddechowych
oddechowych
•
Jeśli konieczne udrożnić układ
Jeśli konieczne udrożnić układ
oddechowy( technika odsunięcia żuchwy bez
oddechowy( technika odsunięcia żuchwy bez
odchylania głowy), odsysanie wydzieliny
odchylania głowy), odsysanie wydzieliny
nagromadzonej wewnątrz dróg oddechowych
nagromadzonej wewnątrz dróg oddechowych
•
Jeśli są urazy kończyn, należy je unieruchomić
Jeśli są urazy kończyn, należy je unieruchomić