Higienę jamy ustnej ocenia się za 
pomocą:



lusterka,



zgłębnika,



wskaźnika OHI,



wskaźnika fuksynowego,



sondażu diagnostycznego 

przeprowadzonego za pomocą 
ankiety i odpowiednich 
kwestionariuszy.



Niemal natychmiast po wyczyszczeniu 

zębów zaczynają odkładać się na ich  

powierzchni miękkie złogi. 



Są to: bezkomórkowa, przezroczysta 

nabyta osłonka zębowa oraz -złożona 

głównie z drobnoustrojów - płytka 

nazębna. 



Odkładająca się stale płytka nazębna 

jest niewidoczna dla oka.



Dopiero grube złogi nazębne pokryte 

luźnym osadem resztek pożywienia, stają 
się zauważalne. 



Aby uwidocznić płytkę nazębną, stosuje 

się najczęściej jej wybarwianie różnymi 
związkami chemicznymi. 



Jest to bardzo praktyczny sposób kontroli 

higieny jamy ustnej, pozwalający ocenić 
zaniedbania pacjenta lub jego postępy w 
nauce i  stosowaniu różnych metod 
higieny uzębienia. 



Wybarwianie złogów można wiec 

stosować przy pierwszym kontakcie z 
pacjentem w celu orientacji w stanie 
higieny jego jamy ustnej i jako punkt 
wyjścia dla porównań w późniejszym 
czasie. 

Przeprowadzone podczas instruktażu 
higieny wybarwienie złogów może 
być wykorzystane dla różnych celów:



jest bardzo silnym elementem motywującym dla 

pacjenta wykazującym mu „czerwono na 

białym” stan higieny



pozwala uwidocznić miejsca szczególnego 

odkładania płytki, a przez to uświadomić mu 

konieczność zwrócenia większej uwagi na te 

właśnie obszary



wybarwienie po zwyczajnym (dotychczas 

stosowanym przez pacjenta sposobem) umyciu 

zębów – zademonstrować i udowodnić małą 

skuteczność takiego zabiegu. 



może być sposobem udowodnienia wyższości 

nowej metody oczyszczania zębów, a także 

wykazania niedociągnięć podczas nauki tej 

metody



Wybarwianie złogów pozwala też 

personelowi stomatologicznemu 
ocenić jakość stosowanych 
profesjonalnych zabiegów usuwania 
osadów i polerowania zębów, 
sprawdzać skuteczność środków 
przeciw złogom nazębnym oraz 
kontrolować stan higieny używanych 
protez i aparatów ortodontycznych.



Najprostszymi  środkami 

wybarwiającymi mogą być roztwory 
na bazie mieszaniny jodu z gliceryną, 
1% roztwór fioletu krystalicznego lub 
1% alkoholowy roztwór gencjany.

Najbardziej popularnym  środkiem 
jest jednak fuksyna.



Przygotowuje się  ją w następujący 

sposób: 6 gram zasadowej fuksyny 
rozpuszcza się w 100 ml 95% alkoholu 
etylowego, a następnie 5-10 kropli tego 
płynu wlewa się do pół kubka wody. 



Dopiero tak przygotowanym roztworem 

poleca się pacjentowi dokładnie płukać 
jamę ustną przez ok. 30 sekund. 



Następnie płyn ten należy wypluć, a 

usta przepłukać jeszcze zwykłą ciepłą 
wodą. 



Złogi nazębne wybarwiają się na 

kolor fioletowoczerwony. 



Mechanizm wybarwiania przez 

fuksynę polega na  łączeniu się jej z 
polisacharydami płytki. 



Zabarwienie zanika po około 

godzinie lub utrzymuje się nieco 
dłużej.



Może to być trochę  kłopotliwe dla 

niektórych pacjentów, być przyczyną 
niezadowolenia i zniechęcać do tego 
rodzaju testów w przyszłości. 



Są też gotowe płyny do wybarwiania 

złogów, np. Red Cote, Carietest i in. 
Stosuje się je najczęściej podobnie 
jak fuksynę. 



Oryginalnym  środkiem jest preparat 

Carietest. Jest to roztwór na bazie 
błękitu patentowego i  żółcieni 
tetrazynowej. 



Po wypłukaniu jamy ustnej wodą, 

posługując się nasączonym 
wacikiem, nanosimy barwnik na zęby. 



Po ponownym przepłukaniu jamy 

ustnej wodą w celu usunięcia 
nadmiaru barwnika, czynność 
smarowania i płukania można 
powtórzyć.



Płytka nazębna barwi się wtedy na 

kolor zielony. 



Zabarwienie to utrzymuje się tylko 

pół godziny, co - jak wspomniałem 
wyżej - nie jest bez znaczenia.



Istnieje również preparat (nosi on 

nazwę Mira-2-tone) pozwalający na 
rozróżnienie osadów liczących sobie 
więcej niż 24 godziny (zabarwiają się 
na niebiesko) od osadów świeżych 
(zabarwiają się na czerwono). 



Pozwala to na udowodnienie 

pacjentowi jego dłuższych zaniedbań 
higienicznych.



Nieco innym sposobem wybarwiania 

jest zastosowanie fluoresceinianu sodu. 



Preparat o nazwie Plaque Test daje 

niebieskie wybarwienie zębów i żółte 

złogów nazębnych, ale widoczne staje 

się to dopiero po zastosowaniu 

specjalnej lampy z urządzenia zwanego 

Broxo-test emitującego światło 

fioletowe o długości fali 470-510 nm.



Używanie  środków wybarwiających 

w roztworach polecane jest przede 
wszystkim w gabinetach 
stomatologicznych przez fachowy 
personel oraz do oceny stanu higieny 
protez i aparatów ortodontycznych.



Do samokontroli płytki nazębnej, 

wykonywanej przez pacjenta na 
bieżąco w warunkach domowych, 
dobrze nadają się tabletki z erytrozyną. 



Jest ich przynajmniej kilka rodzajów. 

Można wyróżnić np. 
Plaquefärbetabletten (prod. RFN), Red 
Cote (prod.USA) lub Plakk-fertö 
(Węgry).



Tabletkę należy rozgryźć, zmieszać 

ze śliną, i tak trzymać w ustach ok. 
pół minuty. 



Potem  ślinę można połknąć lub 

wypluć, a następnie przepłukać jamę 
ustną wodą. Złogi wybarwiają się na 
kolor czerwony. 



Użycie lusterka pozwala pacjentowi na lepsze 

dojrzenie wybarwionej płytki od strony języka lub 

podniebienia. 



Stosowanie tabletek co pewien czas przed 

umyciem zębów pozwala na uwidocznienie miejsc 

szczególnego odkładania płytki nazębnej. 



Dokładne wyszczotkowanie zębów z już wcześniej 

wybarwioną  płytką ujawnia nam miejsca, gdzie 

szczoteczka nie dociera. 



Pacjent może sam dzięki temu bądź to 

skorygować stosowaną technikę oczyszczania 

zębów, bądź też  użyć środków pomocniczych 

(nitki, wykałaczki) w tych miejscach, które okazały 

się niedostępne tradycyjnemu szczotkowaniu.



Stosując wybarwianie złogów 

nazębnych którymś z omawianych 
sposobów, możemy uzyskać 
liczbowe, a więc bardziej obiektywne 
określenie stanu higieny jamy ustnej. 



Ocenę wykonujemy obliczając tzw. 

wskaźnik fuksynowy.



Wymaga to dokładnego zbadania 

rozległości pokrytych wybarwioną  
płytką nazębną powierzchni zębów. 



Badanie całego uzębienia nie jest 

konieczne. 



Dla ułatwienia badamy tylko sześć 

zębów - po jednym z każdej grupy 
położonych przeciwstawnie, a więc: 
pierwszy siekacz, przedtrzonowiec i 
trzonowiec prawe górne i 
analogiczne zęby po stronie lewej w  
żuchwie.



Dla każdego z tych zębów określamy 

zabarwienie osobno po stronie 
policzkowej i językowej.

Kryteria oceny są następujące:



0 - brak osadu



1 - osad pokrywający nie więcej niż 

1/3 korony zęba



2 - między 1/3 a 2/3 powierzchni 

korony 



3 - powyżej 2/3



Uzyskane wartości liczbowe sumuje 

się i dzieli przez liczbę badanych 
zębów, czyli w tym wypadku przez 6. 



Jest to tzw. uproszczony wskaźnik 

fuksynowy higieny jamy ustnej, 
opracowany przez Sobolewskiego. 

Wzór



F - wskaźnik 
fuksynowy



x - suma wartości 
po stronie 
policzkowej



y - suma wartości 
po stronie 
językowej



n - liczba badanych 
zębów (6)

Pomocne podczas badania może 
okazać się zapisanie wyników w 
tabelce:



Wskaźnik może osiągać zasięg w 

granicach od 0 do 6. 



Stan higieny określa się jako dobry, 

dostateczny i zły, gdy wartości 
wskaźnika wynoszą odpowiednio: 0 - 
2 , 2 - 4 i 4 - 6. 



Wybarwianie złogów nazębnych jest 

pomocne również przy określaniu 
wskaźnika higieny jamy ustnej OHI 
wg Greena i Vermilliona. 



Składa się on z dwóch części: 

wskaźnika osadu i kamienia.



Dla naszych potrzeb  najczęściej 

stosuje się wskaźnik OHI uproszczony 
(zawężony do 6 zębów) oraz 
ograniczony jedynie do wskaźnika 
osadu.

Bada się następujące zęby:



W górnych zębach trzonowych 

ocenia się powierzchnie policzkowe, 
w dolnych - językowe, a w  
siekaczach - powierzchnie wargowe



Zasada przeprowadzania pomiaru 

oraz kryteria oceny są takie same. 



Zebrane punkty dzielimy przez badaną 

liczbę zębów i oceniamy poszczególne 

powierzchnie według skali:



0<OHI<1, wartość świadczy o bardzo 

dobrej higienie jamy ustnej,



1<OHI<2, wartość świadczy o dobrej 

higienie jamy ustnej,



2<OHI<3, wartość świadczy o 

dostatecznej higienie jamy ustnej,



OHI=3, wartość świadczy o 

niedostatecznej higienie jamy ustnej.

Poziom wskaźnika fuksynowego F 

wskazuje na stopień higieny jamy 
ustnej:



0<F<1 higiena bardzo dobra,



1<F<2 higiena dobra,



2<F<3 higiena dostateczna,



F=3 higiena niedostateczna.

Badając higienę jamy ustnej za 

pomocą sondażu diagnostycznego 
można ustalić:



częstość mycia zębów,



czas trwania mycia zębów,



częstotliwość wizyt u stomatologa,



jakie pacjent używa dodatkowe 

środki do higieny jamy ustnej.



Stan higieny jamy ustnej zależy 

także od stanu dziąseł. 



W tym celu korzysta się ze 

wskaźnika dziąsłowego (G. Index wg 
Loe i Silness) oraz wskaźnika płytki 
bakteryjnej Plaque Index. 

Kryteria oceny wskaźnika dziąsłowego oparte 

są na zmianach w dziąśle:



0 – dziąsło zdrowe, kolor bladoróżowy,



1 – łagodny stan zapalny, nie występuje 
krwawienie,



2 – umiarkowane zapalenie, zaczerwienienie, 
obrzęk, przerost dziąsła, krwawienie przy 
ucisku,



3 – ciężkie zapalenie, zaczerwienienie, 
obrzęk, krwawienie.



Wskaźnik płytki bakteryjnej służy do 

oceny grubości płytki umiejscowionej 
w okolicy szyjki zęba na czterech 
powierzchniach zęba. 

Kryteria jego oceny są następujące:



0 – brak płytki,



1 – cienka warstwa przylegająca do brzegu 
dziąsłowego i szyjki zęba, stwierdzona 
zgłębnikiem, ale nie widoczna gołym okiem,



2 – płytka na brzegu dziąsła lub na 
powierzchni zęba oraz w kieszonce 
dziąsłowej,



3 – obfite nagromadzenie złogów w kieszonce 
lub na brzegu dziąsła i powierzchni zęba.



Bakterie występujące w jamie ustnej to 

głównie Gram-dodatnie ziarenkowce z rodzaju 

Streptococcus. To komórki kuliste, występujące 

w postaci dwoinek, łańcuszków, większość z 

nich jest względnie beztlenowa. 



Do tej grupy należy zaliczyć także paciorkowce 

chorobotwórcze Streptoccoccus pyogenes 

(paciorkowiec ropotwórczy). Paciorkowcami 

występującymi w jamie ustnej i wywołującymi 

schorzenia są Streptoccocus anginosus, 

Streptoccocus intermedius. Mogą wywołać 

zapalenie dziąseł, zatok, próchnicę zębów. 

Innymi bakteriami występującymi w jamie 

ustnej są Streptoccocus salivarius wywołujące 

ropienie, posocznicę, próchnicę zębów. 



Występują też szczepy Streptococcus mutans, 

które mogą również powodować próchnicę 

podobnie jak niektóre szczepy bakterii kwasu 

mlekowego (Lactobacillus) i Actinomyces.



Bakterie są zdolne do fermentacji 

węglowodanów, prowadzi to do 
powstania kwasów i obniżenia pH. 
Powtarzające się spadki pH prowadzą 
do demineralizacji twardych tkanek 
zęba.

Czynniki predysponujące do 
powstawania próchnicy:



podatność zęba na choroby,



węglowodany,



bakterie płytki nazębnej,



określony czas.