Charakterystyka gospodarki 

żywnościowej

 

 

Gospodarka pierwotnych społeczeństw 

była    w całości gospodarką 
żywnościową, sprowadzała się do 
zdobywania żywności.    

 

 

W wyniku podziału pracy wyodrębniło 

się:

 - rolnictwo - produkcja żywności;
 - rzemiosło - produkcja narzędzi dla 

rolnictwa;

 - przetwórstwo (jako pierwsze powstały 

młyny, cukrownie, olejarnie);

 - handel, ponieważ istniała potrzeba 

współpracy pomiędzy wyodrębnionymi 

działami gospodarki.

 

 

 

 Bujny rozkwit wyodrębnionych działów 

gospodarki miał miejsce dopiero w XX 
wieku, w następstwie postępu 
technicznego. 

 

 

Przejawy postępu technicznego w 

gospodarce żywnościowej:

 - mechanizacja rolnictwa na skutek 

produkcji maszyn i narzędzi dla rolnictwa;

 - postęp biologiczny: w produkcji roślinnej 

nowe gatunki i odmiany roślin, lepsze 
przystosowanie środowiskowe, poprawa 
jakości materiału siewnego;                         
     w produkcji zwierzęcej: nowe rasy i 
odmiany zwierząt, poprawa składu 
tkankowego tusz, wpływ na metabolizm i 
rozrodczość zwierząt; 

 

 

Przejawy postępu technicznego w gospodarce 

żywnościowej (cd.):

 - przemysłowe technologie produkcji w     

rolnictwie, czyli ciągłość w produkcji 
zwierzęcej (następujące po sobie cykle);

 - nowoczesne technologie produkcji w 

przemyśle spożywczym;           

 - komputeryzacja procesów produkcji;
 - dynamiczny rozwój przetwórstwa i handlu.     

         

 

 

 W efekcie postępu technicznego, 

osiągnięto:

  - wzrost wydajności zasobów ziemi,
  - zasobów pracy, 
  - produkcji rolniczej, 
  - skali i zakresu przetwórstwa 

spożywczego.

   

 

 

 Obok korzyści z rozwoju gospodarki 

żywnościowej, ujawniły się negatywne 
zjawiska, jak:                                                  
       - nadwyżki podaży żywności w 
stosunku   

    do popytu,  
  - wyjaławianie gleb,
  - zanieczyszczanie wód gruntowych, 
  - zanieczyszczanie środowiska naturalnego. 

 

 

Negatywne zjawiska (skutki uboczne) 

wymuszają potrzebę przeciwdziałania, 
poprzez:                                                         
- regulacje rynku rolnego,  

  - odłogowanie gleb,
  - ograniczanie stosowania chemii rolnej,
  - zaostrzanie wymogów środowiskowych,     

        - zaostrzanie przepisów z zakresu 

    bezpieczeństwa żywnościowego. 

 

 

 

Rozwój rynku żywnościowego 

warunkują potrzeby i oczekiwania 
konsumentów, które          w coraz 
większym stopniu akcentują jakość 
żywności pod względem zdrowotnym. 

 

 

W odpowiedzi na oczekiwania 

społeczne, prawodawstwo krajów 
rozwiniętych, w tym  UE nałożyło na 
rolników bardzo wysokie wymagania w 
zakresie:

  - środowiskowym, 
  - dobrostanu zwierząt, 
  - bezpieczeństwa żywnościowego. 

 

 

W ramach przyjętego kierunku polityki 

rolnej    UE ma miejsce rosnące wsparcie 
działań pro-środowiskowych w obszarze 
rolnictwa. 

Jedną z form to wspieranie rozwoju 

produkcji ekologicznej.

 

 

Ekologiczne metody produkcji rolniczej, 

dobrze wpisują się w koncepcję 
zrównoważonego rozwoju 
gospodarczego, która zakłada spójność 
pomiędzy celami ekonomicznymi, 
środowiskowymi i społecznymi.

 

 

 

Rolnictwo ekologiczne, dzięki uprawie bez 

stosowania chemii rolnej, gwarantuje 
wysoką jakość produktów i ochronę 
zasobów naturalnych.

Kontrola procesów produkcji i 

certyfikowanie produktów - budzi zaufanie 
konsumentów           i przekonanie do 
żywności ekologicznej. Potwierdza to 
rosnący popyt i gotowość konsumentów do 
płacenia wyższych cen za żywność 
ekologiczną, co sprzyja rozwojowi     tej 
produkcji.

 

 

Wykres 1. Liczba gospodarstw ekologicznych w 
Polsce 

Źródło: Inspekcja Jakości Handlowej Artykułów Rolno - 
Spożywczych.

 

 

Współczesną gospodarkę żywnościową 

charakteryzuje:

  - malejący udział rolnictwa w wartości 

finalnych

    produktów żywnościowych;
  - żywność coraz bardziej przetworzona;
  - przetwórstwo coraz bardziej 

specjalistyczne;

  - rośnie asortyment produktów;
  - różnorodność opakowań;
  - doskonali się jakość żywności;
  - rozwijają się usługi.

 

 

 Gałęzie gospodarki żywnościowej 

(rodzaje działalności) uczestniczące 
bezpośrednio      w wytwarzaniu 
poszczególnych produktów tworzą 
łańcuchy żywnościowe. 

 Stanowią ogniwa łańcuchów 

żywnościowych.

 

 

W całej gospodarce żywnościowej 

można wyodrębnić etapy (poziomy): 
produkcji, przetwarzania i 
przemieszczania żywności do sfery 
konsumpcji, które tworzą strukturę 
gospodarki żywnościowej. 

 

 

1. Produkcja środków produkcji dla rolnictwa 

  i przetwórstwa spożywczego. 

     To wyspecjalizowane przemysły:
     - maszyn i urządzeń specjalistycznych       

(np. przemysł ciągnikowy, chłodniczy),

     - chemiczny (nawozowy, farmaceutyczny, 

produkcja dodatków do żywności),

     - paszowy,
     - produkcja opakowań do żywności.

 

 

2. Produkcja rolnicza i nierolnicza 

(myślistwo, zbieractwo, 
rybołówstwo, chów ryb 
słodkowodnych). 

      To produkcja i pozyskiwanie 

produktów       i surowców 
żywnościowych. 

 

 

3. Przetwórstwo spożywcze. 
      To specjalistyczne przemysły 

przetwórstwa pierwotnego i wtórnego 
surowców żywnościowych, np.: 

      - mięsny (ubojnie i przetwórnie 

mięsa),

      - zbożowo - młynarski,
      - piekarniczy,
      - cukrowniczy,
      - cukierniczy.
      

 

 

4. Handel, czyli obrót produktami 

rolnymi        i przetwórstwa 
spożywczego poprzez skupy, 
targowiska, giełdy, hurtownie            
i sklepy. 

      To w gospodarce żywnościowej 

obrót       na rynku rolno - 
żywnościowym. 

 

 

5. Przetwarzanie końcowe, czyli 

obróbka końcowa produktów na 
poziomie gospodarstw domowych i 
gastronomii. 

     To przygotowanie żywności do 

konsumpcji poprzez gotowanie, 
pieczenie, smażenie.  

 

 

Pośrednio w wytwarzaniu żywności uczestniczą 

działy i gałęzie gospodarki narodowej, jak:

  - budownictwo (inwentarskie, przemysłowe); 
  - energetyka (produkcja paliw, energii   
    elektrycznej);
  - edukacja (szkolnictwo specjalistyczne);
  - nauka (postęp techniczny i biologiczny);
  - środki masowego przekazu (upowszechnianie
    wiedzy i informacji);
  - usługi (np. transportowe, finansowe).

 

 

 

Agrobiznes to działalność 

gospodarcza w rolnictwie i 
dziedzinach z nim związanych 
nastawiona na zysk (E. Majewski).  

 

 

 W procesie tworzenia agrobiznesu 

ukształtowały się dwa modele 
integracji:

 - integracja poprzez kontrakt, czyli 

system umów pomiędzy 
producentami rolnymi,      a 
przetwórcami żywności lub 
producentami pasz, biopaliw;

 - integracja przez wspólną własność 

środków produkcji, np. ziemi i 
środków produkcyjnych do produkcji 
rolniczej          i jej przetwarzania.   

 

 

Dziękuję za uwagę