Język jako narzędzie komunikacji

Poprawna wymowa

Instytut Dziennikarstwa

Uniwersytet Warszawski

17.03.2016 r.

Problemy fonetyczne 

polszczyzny

1. Akcent.
2. Zbitki spółgłoskowe.
3. Wymowa samogłosek nosowych.
4.  Tło historyczne tych zagadnień.

Akcent

W odmianie polskich czasowników w czasie 

przeszłym w 1. i 2. osobie liczby mnogiej 

akcent pada na 3. sylabę od końca:

widzieliśmy, widzieliście.
W trybie przypuszczającym wszędzie jest 

na 3. od końca, a w wymienionych 

formach – na czwartej:

widziałbym, widziałbyś, widziałby, 

wiedzielibyśmy, widzielibyście, 

widzieliby.

Upodobnienia i uproszczenia

• Upodobnienie fonetyczne to dostosowanie 

pod pewnymi względami wymowy 
sąsiadujących głosek, np. ławka (łafka – 
ubezdźwięcznienie).

• Uproszczenie fonetyczne to usunięcie 

jednaj z głosek z artykulacji, np. 
warszawski (wymawiane jako warszaski).

• Upodobnienia są z reguły akceptowane, w 

stosunku do uproszczeń norma językowa 
jest znacznie bardziej rygorystyczna.

Spółgłoski podwojone

• W wymowie scenicznej podwajamy 

je, w wymowie potocznej artykulacja 
polega na przedłużeniu, 
„zatrzymaniu” dźwięku:

• ranny, winny, jesienny, niezmienny
• Ciekawostka: rozpodobnienie 

(błędne) lekki

Akcent w wyrazach obcych

• W wymowie scenicznej obce wyrazy 

kończące się na -ika, -yka (w formach 
mających tyle samo sylab co 
mianownik) mają akcent na 3. sylabie 
od końca:

• matematyka, fizyka, w gramatyce.
• W wymowie potocznej dopuszczalne 

jest akcentowanie na 2. sylabie od 
końca.  

Ile mamy samogłosek 

nosowych 

w języku polskim?

• Wymowa słów: tramwaj, inżynier, 

kunszt – literowo i z nosowym 
wariantem samogłoski.

Wymowa samogłosek 

nosowych na końcu wyrazów

• Denazalizacja ę na końcu wyrazów: 

idę, widzę, robię – ide, widze, robie.

• Możliwe błędy: ideł, idem.
• Normalna wymowa ą na końcu 

wyrazów: idą, widzą, robią.

• Możliwe błędy: idom, ido, idoł; 

widzom, widzo, widzoł.

Wymowa ę i ą w środku 

wyrazów

• Przed spółgłoskami szczelinowymi 

wymowa normalna: s, z, ź, ś, sz, ż, f, 
ch:

• wąwóz, więzy, kąsać, fąfel, krąży
• Przed zwarto-wybuchowymi i zwarto-

szczelinowymi: p,b, t, d, k, g, ć, dź, c, 
dz itd. – samogłoska ustna i spółgłoska 
nosowa: więcej, pączek, tęcza = 
wiencej, ponczek, tencza.

Wybrane formy

• nauka
• włączać
• wziąć
• 600
• 15, 19, 50, 60 itd.
• we środę, we czwartek