Wy . Nadzór ubezpieczeniowy

Pojęcie i istota nadzoru

Nadzór ubezpieczeniowy jest to nadzór ze

strony państwa. Należy odróżnić go od

nadzoru właścicielskiego, który sprawuje

Rada Nadzorcza lub Komisja Rewizyjna.

Termin „nadzór” rozumiany jest w

podwójnym znaczeniu. Jako

czynność

jako

instytucja

, czyli podmiot tę

czynności wykonujący.

Nadzór jako czynność

jest formą ingerencji państwa w sferę

działalności prywatnych instytucji

finansowych, nie tylko

ubezpieczycieli ale i banków,

funduszy inwestycyjnych czy

emerytalnych) w celu ograniczania

ryzyka ich niewypłacalności oraz

ochrony interesów ich klientów.

Kontrola a nadzór

Kontrola

polega na sprawdzaniu podmiotów

kontrolowanych pod względem zgodności

ich działalności z obowiązującym prawem,

bez stałych możliwości wpływania na ich

działalność.

Nadzór

jest pojęciem szerszym, poza

kontrolą wyposażony jest w środki

oddziaływania, poprzez wydawanie

wskazówek, zaleceń, nakazów lub poleceń

Model tradycyjny

wyspecjalizowany (wielofilarowy) - jest

najstarszy, oparty na specjalistycznych

instytucjach nadzorczych dla każdego

rodzaju instytucji finansowych (banków,

ubezpieczycieli, rynku kapitałowego).

Model ten hołduje założeniu, że każdy

podmiot ma różny charakter ryzyka oraz

specyfikę realizowanych kontraktów.

Nadzór zintegrowany

czyli skonsolidowany nadzór nad całym

rynkiem finansowym (supernadzór).

W ostatnich latach niemal na całym świecie

obserwuje się stopniowe odchodzenie od

nadzorów wyspecjalizowanych w kierunku

zintegrowanych całkowicie lub częściowo.

Proces ten dotyczy zarówno krajów wysoko

rozwiniętych jak i rozwijających się.

Rys historyczny

wprowadzania nadzoru

zintegrowanego

•

najwcześniej (pod koniec lat 80-tych) w

Singapurze, Kanadzie, Norwegii i Danii.

•

W Szwecji w 1991r.,

•

pod koniec lat 90-tych w Japonii i Islandii

•

na początku lat 2000: w WB, Austrii,

Niemczech, Malcie, Irlandii, Belgii,

Finlandii a także Estonii, Łotwie,

Słowacji, Bułgarii i na Węgrzech.

c.d.

•

Odrębny nadzór nad funduszami

emerytalnymi pozostawiono w WB i

Irlandii,

•

odrębny nadzór ubezpieczeniowy w

Finlandii.

Przesłanki sprawowania

nadzoru zintegrowanego

Szybki rozwój rynków finansowych,

który zachodzi w warunkach

wzrostu zakresu wolności przepływu

kapitału i świadczenia usług, sprzyja

to pojawieniu się nowych rodzajów

ryzyka towarzyszącego działalności

finansowej

c.d

Odchodzenie od tzw. homogeniczności

świadczenia usług finansowych do ich

heterogeniczności, wyraża się to w kreowaniu

złożonych produktów finansowych tzw.

hybryd, np. bankowo-ubezpieczeniowych,

ubezpieczeniowo-inwestycyjnych itp.

wykorzystywanie wspólnych kanałów

dystrybucji przez różnorodne instytucje

finansowe

Przesłanki, ciąg dalszy

postępująca globalizacja i koncentracja

rynków finansowych prowadzi do

powstania konglomeratów finansowych i

innych grup finansowych, do których

wchodzą różne instytucje finansowe. Mają

one wspólną politykę korporacyjną stad też

większość krajów dochodzi do wniosku, że

efektywniejszy będzie nadzór na całym

rynkiem finansowym sprawowany przez

jeden organ, posługujący się jednolitą

metodologią oceny ich wyników oraz

ryzyk.

Cele nadzoru finansowego

Nadzór chroni zarówno

dobra publiczne jak i

prywatne

Jako dobro publiczne traktuje się tutaj

bezpieczeństwo całego rynku finansowego,

niedopuszczenie do niewypłacalności i

upadłości instytucji finansowych.

Jako dobro prywatne – indywidualne środki

powierzone podmiotom „zaufania

publicznego”, takim jak zakłady ubezpieczeń,

banki, fundusze inwestycyjne czy emerytalne.

cel

Nadrzędnym celem nadzoru jest

ochrona interesów konsumentów

usług finansowych.

Ochrona rynków finansowych jest tym

ważniejsza im bardziej masowy

charakter przybierają usługi

finansowe

Nadzór ubezpieczeniowy

Nadzór ubezpieczeniowy jest obecnie

jednym z elementów nadzoru nad

rynkiem usług finansowych.

Sprawowany jest przez KNF

Jest to nadzór zintegrowany

Przesłanki sprawowania nadzoru

ubezpieczeniowego

Asymetria rozkładu sił między

ubezpieczającym a ubezpieczycielem

Obowiązek zakupu ubezpieczania

ubezpieczający reprezentuje z reguły

niższy potencjał majątkowy niż

ubezpieczyciel;

Działalność zakładów ubezpieczeń opiera

się na zaufaniu, są instytucjami zaufania

publicznego,

c.d.

Zakłady ubezpieczeń obracają nie swoimi

środkami finansowymi, ale na rachunek własny,

obracają kapitałami powierzonymi, wielkich

rozmiarów,

ubezpieczeni są w istocie rzeczy wierzycielami

zakładów ubezpieczeń, pełniąc funkcje ich

zbiorowego bankiera i posiadają niezwykle

skromne środki oddziaływania na swoich

dłużników, są to działania czysto konsumenckie,

np. odstąpienie od umowy

Stosując kryterium głębokość

ingerencji nadzorczych

wyodrębnia się 3 modele

•

nadzór publikacyjny

•

licencyjny ( koncesyjno-normatywny)

•

materialny (pozafinansowy)

system nadzoru

publikacyjnego

jest najbardziej liberalny.

Zakłady mają obowiązek publikowania

szczegółowych danych finansowych, zaś

ocena należy do samych ubezpieczających

się.

Państwo stwarza jedynie warunki dla właściwej

kontroli firm ubezpieczeniowych.

Model ten stosowany był w Europie w latach 80.

Obecnie w czystej postaci nie występuje.

System koncesyjno-

normatywny

Zwany także modelem anglosaskim lub

finansowym

Organ nadzoru określa warunki formalne, jakie

muszą spełnić zakłady ubezpieczeń aby

uzyskać zezwolenie na prowadzenie

działalności ubezpieczeniowej a następnie ja

wykonywać.

Kontrola wykonywana jest pośrednio przez

badanie dokumentów z pominięciem kontroli na

miejscu

System nadzoru

materialnego

zwany także modelem

kontynentalnym

Uważany jest za najbardziej surowy. Oprócz

uprawnień związanych z wydawaniem koncesji i

oceną przestrzegania wymogów ustawowych,

organ nadzoru kontroluje zasady funkcjonowania

ubezpieczycieli.

Może ingerować w o.w.u, taryfy składek, politykę

lokacyjną, zasady tworzenia rezerw techniczno-

ubezpieczeniowych, politykę fuzji zakładów lub

reasekurację.

Ten system nadzoru jest praktykowany współcześnie ,

z różnym stopniem intensywności na większości

dojrzałych rynków finansowych

Nadzór finansowy (szczególny
rodzaj nadzoru materialnego)

Główny przedmiot zainteresowania organu

nadzoru to gospodarka finansowa

ubezpieczycieli

Organ nadzoru kontroluje zwłaszcza

margines wypłacalności, wskaźniki

płynności

poziom rezerw techniczno-

ubezpieczeniowych

itp.

Nieprzestrzeganie przepisów skutkuje

cofnięciem licencji.

Ten model obowiązuje w UE i Japonii

Biorąc pod uwagę metody

stosowania nadzoru wyróżnia

się:

•

Nadzór

retrospektywny i prospektywny

•

Nadzór retrospektywny

– oparty jest na

regulacjach, które wprowadziła UE w

zgodzie z tzw. I dyrektywą

ubezpieczeniową;

bada sytuację finansową firm w oparciu o

dane historyczne (fakty przeszłe). Można

powiedzieć, że model oceny bazuje tutaj

na marginesie wypłacalności

Nadzór prospektywny

w zgodzie z wymaganiami Solvency II (nowe

standardy wypłacalności),

reguluje m.in. zasady nadzorowania

ubezpieczeniowych grup kapitałowych, podobny

do wprowadzonego w USA na początku lat 90-tych,

Kanadzie i Australii a ostatnio w WB, Holandii i

Szwajcarii jest on oparty na systemie zarządzania

ryzykiem, zarówno ubezpieczeniowym jak

operacyjnym, szczegółowym badaniu ryzyka,

przewidywaniu, ekstrapolowaniu ryzyka w przód,

budowaniu systemu wczesnego ostrzegania.

Organy nadzoru ubezpieczeniowego w

Polsce i ich kompetencje

•

1990 - 1996 - Minister Finansów

•

1997 - 2001 - PUNU i Minister Finansów

•

2002 - 2003 - KNUiFE i Minister Finansów

•

2004 –do 18 września 2006 r.- KNUiFE

•

Pomiędzy urzędami występowały powiązania

personalne. W KNUiFE byli przedstawiciele KNB i

KPWiG. Podobnie wymiana personalna miała

miejsce pomiędzy KNB a KPWiG.

•

od 19 września 2006 r. – do obecnie - KNF

•

Od 2008 r. KNF obejmuje także nadzór nad

bankami

Skład KNF

•

Trzech zawodowych członków, w tym

przewodniczący, powoływany na okres 5 lat przez

Premiera i 2 jego zastępców. Jednego asygnuje MF a

drugiego minister ds. zabezpieczenia społecznego.

Członkami Komisji są ponadto:

•

Przedstawiciel Prezydenta RP

•

2 ministrów

•

prezes NBP

•

Decyzje Komisji podejmowane są zwykłą

większością głosów

•

Działalność Komisji wspomagana jest przez Urząd

Komisji.

Celem KNF

jest zapewnienie prawidłowego

funkcjonowania rynku finansowego, jego

stabilności, bezpieczeństwa, przejrzystości.

W zakresie działalności ubezpieczeniowej jest

to ochrona osób ubezpieczonych poprzez

niedopuszczenie do sytuacji , w której

ubezpieczyciel nie będzie w stanie regulować

zobowiązań wynikających z zawartych umów.

Zakres nadzoru

ubezpieczeniowego KNF

•

Zakłady ubezpieczeń,

•

pośrednictwo ubezpieczeniowe

(działalność brokerską)

•

Otwarte Fundusze Emerytalne i

Pracownicze Programy Emerytalne

W Polsce nadzorowi nie

podlegają

•

niepubliczne zakłady opieki zdrowotnej

(firmy abonamentowe), które działają

najczęściej w formie przychodni np.

Luxmed, oferują one usługi podobne

do ubezpieczeniowych.

•

W opinii wielu jest to prywatna

działalność ubezpieczeniowa

wykonywana przez firmy

nieubezpieczeniowe.

Obszary ingerencji nadzoru

ubezpieczeniowego

•

Bezpieczeństwo działalności

instytucji nadzorowanych

•

Zachowania rynkowe instytucji

nadzorowanych

Gospodarka finansowa

•

gospodarka finansowa zakładów

ubezpieczeń, czyli fundusze własne, poziom

rezerw techniczno-ubezpieczeniowych,

zasady ich tworzenia i rozwiązywania, a

także ryzyko związane pasywami i aktywami

oraz z koordynacją aktywów i pasywów;

•

chodzi o wczesne wykrywanie zagrożeń w

działalności zakładu aby można było podjąć

działania niedopuszczające do faktycznej

niewypłacalności.

rynkowe relacje

•

Nadzór kontroluje przestrzeganie

szeroko rozumianych standardów

kontraktowych (informacje

przekazywane przed zawarciem

umowy), odpowiednie procedury

składania skarg i reklamacji oraz

rozwiązywanie sporów,

Główne instrumenty

nadzoru

•

Licencjonowanie i autoryzacja

podmiotów i osób

•

Nadzór bezpośredni (kontrola) lub

bieżący

•

Nadzór pośredni – monitorowanie

przestrzegania przepisów prawa

•

Interwencje (zalecenia, decyzje,

sankcje)

Licencjonowanie

•

Uzyskanie

zezwolenia

uprawniającego do

wykonywania działalności ubezpieczeniowej

wymaga spełnienia wielu wymogów, m.in.

zgromadzenia odpowiedniego zaplecza

kapitałowego oraz kwalifikowanych kadr

•

w toku dalszej działalności zakład ubezpieczeń musi

uzyskiwać zezwolenia dotyczące najważniejszych

zmian w zakresie prowadzonej przez siebie

działalności, m.in. zmiany w zasięgu terytorialnym,

zmiany rzeczowego zakresu działalności.

•

Organ nadzoru może także wpłynąć na proces

zmiany akcjonariuszy zakładu ubezpieczeń

Bieżący nadzór

•

KNF ma uprawnienia do stałego monitorowania

działalności oraz doraźnego uzyskiwania informacji o

zakładach ubezpieczeń, z których najważniejsze są:

•

cykliczne otrzymywanie kwartalnych i rocznych

sprawozdań finansowych

•

sprawozdań finansowych częstszych niż kwartalne w

sytuacjach wzmożonego nadzoru,

•

zawiadomień o nabyciu udziałów lub akcji w istotnych z

punktu widzenia bezpieczeństwa sytuacjach,

•

uzyskiwanie w dowolnym czasie od zakładu ubezpieczeń

wyjaśnień i informacji dotyczących jego funkcjonowania,

•

prawo do przeprowadzania kontroli w siedzibach

zakładów ubezpieczeń.

W przypadkach zagrażających

bezpieczeństwu

ubezpieczonych,

organ nadzoru może:

•

wydawać zaleceń dostosowania działalności do

stanu zgodnego z prawem,

•

nakładać kary pieniężne

•

wprowadzać ograniczenia w lokowaniu środków

zakładu ubezpieczeń,

•

Wydawać zgodę na przeniesienie portfela

ubezpieczeń, zaliczanie do środków własnych

niektórych kategorii aktywów,

•

czasowe uznanie niektórych kategorii aktywów za

aktywa stanowiące pokrycie rezerw techniczno-

ubezpieczeniowych

Organ nadzoru może także

•

Żądać przedłożenia planów naprawczych, takich jak:

przygotowanie planu krótkoterminowego podwyższenia

środków własnych,

•

Zawieszać w czynnościach członków zarządu

•

Wnioskować o odwołanie członków zarządu

•

Ustanowić kuratora

•

wprowadzić zarząd komisaryczny,

•

cofnąć zezwolenia na prowadzenie działalności w

zakresie jednej, kilku lub wszystkich grup ubezpieczeń

•

Zarządzić likwidację przymusową

•

Zakazać pełnienia kluczowych funkcji

•

Koszty nadzoru

•

pokrywają firmy ubezpieczeniowe

oraz Powszechne Towarzystwa

Emerytalne przekazując 0,14%

składki przypisanej brutto.

•

W ten sposób organ nadzoru jest

niezależny finansowo od budżetu

państwa.

Instytucje wspomagające

nadzór instytucjonalny

•

Ubezpieczeniowy Fundusz

Gwarancyjny

•

oraz Rzecznik Ubezpieczonych.

•

wykonują funkcje pokrewne

nadzorowi

Nadzór poza instytucjonalny

•

sprawowany jest przez biegłych

rewidentów, którzy wydają opinie i

audyty

•

aktuariuszy,

•

organizacje konsumenckie,

•

środowisko naukowe,

•

media i inne podmioty, które wydają

opinie

Nadzór wewnętrzny tzw. ład

korporacyjny

•

Polega na nadzorowaniu funkcjonowania

zakładu, jego organizacji i zarządzania,

stosowanych procedur, jakości kluczowych

inwestorów oraz władz;

•

Uzasadnienie dla nadzoru korporacyjnego

•

rynek się konsoliduje, powstają zintegrowane

grupy ubezpieczeniowe i ubezpieczeniowo-

finansowe, w zarządach zakładów

zatrudnionych jest około 25% obcokrajowców,

a w RN około 50% z tendencją rosnącą

c.d.

•

W wyniku zmian własnościowych ponad 90 %

aktywów sektora ubezpieczeniowego w Polsce

jest w rękach zagranicznych inwestorów.

krajowe zakłady stały się częścią

międzynarodowych grup ubezpieczeniowych

oraz częścią ich ładu korporacyjnego.

•

Zachodzi potrzeba nadzoru nad tą sytuacją,

gdzie z jednej strony inwestor zagraniczny z

drugiej polski konsument, z jednej strony

tradycje ładu krajowego z drugiej

zagranicznego.

Document Outline