METODY I 

FORMY 

STOSOWANE

W FIZJOTERAPII

dr n. med. Grzegorz 
Gałuszka

 

 

 

 

Termin metoda 

oznacza 

świadomie i konsekwentnie 
stosowany sposób postępowania 
(działania) dla osiągnięcia 
określonego celu lub celów. 

 

 

 

 

Nadrzędną sprawą jest cel. 
Można powiedzieć, iż metody 
fizjoterapii są to sposoby, za 
pomocą których w procesie 
usprawnia nia usprawniany, 
pod kierunkiem 
„.fizjoterapeuty", osiąga 
zamierzony (zaplanowany) 
poziom usprawnienia. 

 

 

 

 

Warto zauważyć, że 
przewijający się tutaj termin 
„sposoby" ma jednak szerokie 
znaczenie. Uwzględnia on 
bowiem zarówno formy, jak i 
środki fizjoterapii - łącznie je 
szczegółową metodyką ich 
stosowania. 

 

 

 

 

Postępowanie (działanie) 
natomiast dotyczy tu zawsze 
dwóch stron - „fizjoterapeuty"  i 
usprawnianego. przy czym 
wszystkie powyższe uwagi 
dotyczą w większym stopniu 
kinezyterapii.

 

 

 

 

Metoda z naukowo - 
metodycznego punktu widzenia 
jest pojęciem złożonym 
posiadającym określone cechy, 
takie jak: 

uświadomione 

kierowanie na cel, kolejność 
czynności działania, 
systematyczność,

 powtarzalność, 

określoność zastosowania. 
Najogólniej można powiedzieć, 
że metoda to sposób 
postępowania stosowany 
świadomie dla osiągnięcia 
określonego celu.

 

 

 

 

Najczęściej spotykanym 
podziałem metod w metodyce 
wychowania fizycznego jest 
podział ćwiczeń ruchowych 
oparty przede wszystkim na 
charakterze i rodzaju 
postrzegania zmysłowego. 

 

 

 

 

a/ metody oglądowe, czyli 
oddziaływujące  
    przede wszystkim na 
analizator wzroku;
b/ metody słownego ujęcia 
ruchu, 
    oddziaływujące na analizator 
słuchu;
c/ metody oddziaływania 
sensorycznego z 
    wyjątkiem analizatora 
wzrokowego;
d/ metody działania 
praktycznego.

 

 

 

 

Metody oglądowe opierają się na 
dydaktycznej zasadzie 
poglądowości, umożliwiając 
naukę aktu ruchowego poprzez 
demonstrację, stosowanie 
ilustracji, rysunków, zdjęć - 
filmów, kinogramów). Stosujemy 
je przede wszystkim podczas 
nauczania ruchów prostych. 
Stosując tę metodę należy 
pamiętać o kierowaniu 
obserwacją i jej doskonaleniu. 

 

 

 

 

Możliwość częściowego 
ujęcia ruchu (zwolniony 
film) przyspiesza proces 
uczenia się, pozwala na 
dokładną analizę 
trudniejszych ćwiczeń i 
eliminowania powstałych 
błędów.

 

 

 

 

Metody słownego ujęcia ruchu 
oparte są na dydaktycznych 
zasadach świadomości i 
aktywności ucznia. Ucząc tą 
metodą, posługujemy się opisem i 
objaśnieniem danego zadania 
ruchowego, nie zapominając 
równocześnie o dotychczasowych 
doświadczeniach, wiadomościach i 
praktycznych umiejętnościach, a 
także aktualnych możliwościach i 
uzdolnieniach ruchowych.

 

 

 

 

Dość często zachodzi potrzeba 
indywidualnych korekt i wyjaśnień, 
zwrócenie szczególnej uwagi na 
najtrudniejsze elementy ruchu, a 
nawet dyskusji. Posługując się tą 
metodą winniśmy dobierać słowa 
umiejętnie, gdyż zbytnie 
“gadulstwo" może jedynie 
zagmatwać obraz ruchu w 
wyobraźni ćwiczących.

 

 

 

 

Metoda działania praktycznego ma 
zastosowanie w przypadku 
doskonalenia ruchu oraz 
konkretnych czynności 
utylitarnych. W praktyce jest to 
wielokrotnie powtarzanie mniej lub 
bardziej opanowanej czynności 
ruchowej z uwzględnieniem 
dotychczasowych doświadczeń aż 
do wytworzenia nawyku lub 
stereotypu ruchowego. 

 

 

 

 

Metodę tę wykorzystujemy również 
wtedy, gdy nauczyciel daje 
wychowankom do wykonania 
jakieś zadanie, nie narzucając im 
sposobu rozwiązania. Wtedy 
ćwiczący przy zachowaniu własnej 
inwencji, pomysłowości i 
inicjatywy rozwiązuje praktycznie 
owo zadanie w sposób 
niepowtarzalny.

 

 

 

 

Oczywiście wymienione 
metody występują łącznie. Nie 
sposób np. nauczać metodą 
poglądową, nie popartą 
słownym objaśnieniem i 
działalnością, praktyczną.

 

 

 

 

Inny podział metod nauczania, 
dotyczący ściśle dydaktyki 
konkretnych ćwiczeń 
ruchowych, wyróżnia: metodę 
nauczania ćwiczeń w całości, 
zwaną też metodą syntetyczną, 
metodę nauczania ćwiczeń 
częściami, zwaną też metodą 
analityczną i metodą 
kompleksową.

 

 

 

 

Metoda syntetyczna polega na 
ujęciu całościowym, nie 
naruszającym zasadniczego 
schematu ruchu ani jego 
wewnętrznego układu. Jest to 
najbardziej naturalna metoda 
nauczania. Stosuje się ją przy 
nauczaniu ruchów i czynności 
naturalnych, takich jak bieg, skok, 
rzut, a także w zabawach i innych 
dziedzinach sportu. 

 

 

 

 

Słabą stroną tej metody jest 
możliwość, przy niewłaściwym 
postępowaniu, utrwalania 
zbędnych i niepotrzebnych 
nawyków, które potem bardzo 
trudno wyeliminować. Nie nadaje 
się ona zasadniczo do nauczania 
ćwiczeń złażonych i trudnych, 
wymaga wnikliwego dozoru zadań 
ruchowych oraz właściwej 
kolejności w nauczaniu 
poszczególnych aktów 
ruchowych.

 

 

 

 

Metoda analityczna polega na 
rozczłonkowaniu ruchu w części 
składowe. Wyuczenie każdej z nich z 
osobna następuje poprzez 
połączenie wyuczonych elementów w 
całość. Nauczając tą metodą dążymy 
do ułatwienia nauczania złożonych 
ćwiczeń poprzez naukę prostych 
elementów składowych, a następnie 
połączenie ich w całość. 

 

 

 

 

Stopień rozczłonkowania ćwiczenia jest 
zależny od indywidualnego stopnia 
usprawnienia ćwiczących. Stosując tę 
metodę musimy pamiętać, że 
poszczególne elementy nie stanowią 
ćwiczenia samego w sobie, że dopiero w 
połączeniu z innymi przyjmują 
zamkniętą i sensowną postać ruchawą. 

 

 

 

 

Metoda kompleksowa polega na 
połączeniu dwu poprzednich metod w 
sposobie dochodzenia do celu. 
Początkowo naucza się całościowo, aby 
następnie wyodrębnić złożone elementy 
i doskonalić je metodą częściową a 
potem znowu powrócić do nauczania 
całościowego.

 

 

 

 

Klasyfikacja metod wg 
Srzyżewskiego  została oparta na 
kryteriach psychologiczno - 
pedagogicznych i występują w 
niej trzy podstawowe grupy:

 

 

 

 

a) metody reproduktywne 
(odtwórcze), 
b) metody proaktywne,
c) metody kreatywne (twórcze).

 

 

 

 

M e t o d y  r e p r o d u k t y w n e

 

generalnie charakteryzuje bierna, 
podporządkowana i wyczekująca 
postawa ćwiczącego. W najprost 
szym ujęciu są to więc metody 
oparte o ćwiczenia bierne lub tzw. 
ćwiczenia odruchowe oraz metody 
polegające na odtwarzaniu i po 
wtarzaniu przez ćwiczącego ćwiczeń 
ściśle określonych przez 
„kinezyterapcutę" 

 

 

 

 

(metoda naśladowczo - ścisła),

 

bądź też na wykony waniu ściśle 
określonych zadań 

(metoda 

zadaniowo - ścisła).

 Tylko w 

ostatniej spośród tych metod 
ćwiczący są podmiotami działania, 
jako że występuje tu już postawa 
współdziałania z prowadzącym 
ćwiczenia w zakresie celów. W 
pierwszych trzech natomiast są oni 
„przedmiotami" w rękach 
,,kinezyterapeuty". 

 

 

 

 

Metody te nacelowane są 
przede wszystkim na 
kształtowanie podstawowych 
zdolności motorycznych.

Do metod reproduktywnych 
zaliczamy:
- metodę naśladowczą - ścisłą,
- metodę zadaniowo - ścisłą.

 

 

 

 

M e t o d y p r o a k t y w n e

 

charakteryzuj ą już aktywne 
postawy ćwiczących, ale w 
zakresie określonego 
repertuaru zachowań ru 
chowych. U podłoża tych 
metod leży więc chęć działania 
wyrażają ca się aktywnością 
ćwiczącego. 

 

 

 

 

Chęć działania wiąże się jednak z 
potrzebami, a te zaś wymagają 
odpowiedniej motywacji - 
bezpośredniej lub pośredniej. W 
grupie tej znajduje się metoda 
zabawowa i zadaniowa 
(bezpośredniej celowości ruchu) 
oraz metoda programowego 
usprawniania się - np. na 
podstawie broszury lub innych 
materiałów instruktażowych. 
Metody te nacelowane są przede 
wszystkim na kształtowanie 
sprawności ogólnej.

 

 

 

 

Metody proaktywne:

- metoda zabawowo - 
naśladowcza, 
- metoda zabawowo - 
klasyczna,

- metoda bezpośredniej 
celowości 
  ruchu,

- metoda programowego 
uczenia się – 
  usprawniania się. 

 

 

 

 

Metody kreatywne

 

charakteryzują twórcze 
postawy rehabilitowanych 
osób, nastawione m.in. na 
rozwiązywanie problemów. 
Osoby te niejako samodzielnie 
kierują swoim usprawnianiem, 
prze biegającym jedynie pod 
opieką „kinezyterapeuty" oraz 
stosują samokontrolę i 
samoocenę. 

 

 

 

 

Motywy takiego działania są 
szerokie. Wywodzą się one z 
„informacji" o wartościach 
usprawniania, z aspiracji i 
oczekiwań rehabilitowanego, tzw. 
konfliktów informacyjnych oraz z 
wyników własnej pracy 
(powodzeń i niepowodzeń). W 
grupie tej można wyróżnić 
metodę ruchowej ekspresji 
twórczej (improwizacji) oraz 
metodę problemową. 

 

 

 

 

Metody te nacelowane są na 
wszechstronny rozwój sprawności 
czasem sprawności specjalnej. 
Metody te, skądinąd bardzo 
pozytywne, kryją w sobie jednak 
pewne niebezpieczeństwa. Te 
ostatnie wynikają ze zwykłej 
niemożności samodzielnego poznania 
przez osobę poddawana rehabilitacji 
wszystkich czynników decydujących 
np. ojej stanie, o kompensacji i 
„niebezpieczeństwach"" 
wynikających z niewłaściwego 
sterowania kompensacją oraz o 
możliwościach i sposobach 
postępowania itp. 

 

 

 

 

Doświadczenie uczy jednak, 
że u tych pacjentów, których 
w tym zakresie cechują 
postawy twórcze, uzyskuje 
się relatywnie najlepsze 
rezultaty usprawniania - o ile 
wspomniana wyżej opieka 
„kinezyterapeuty' 

n

 jest 

umiejętna i „rozsądna". 

 

 

 

 

Metody kreatywne:

- metoda ruchowej ekspresji 
twórczej, 
- metoda problemowa.

 

 

 

 

DZIĘKUJĘ ZA 
UWAGĘ