Struktura wewnętrzna 

podłoży

•Powiązana faza ciekła i faza stała

•Mostki wodorowe

•Siły międzycząsteczkowe

•Struktura  siateczkowa  odpowiada  za 

właściwości reologiczne maści

– Konsystencja 

– Smarowalność

– Lepkość

– Rozwarstwianie (liczba potliwości) 

– Homogenność   (temperatura topnienia)

Rozwarstwianie

•Liczba  potliwości  –  określa  jak  mocno 

związane są ze sobą fazy 

•Przewidywanie  zachowania  maści  podczas 

przechowywania

•Małe wartości  silny związek faz

•Duże wartości  dążenie do rozdzielenia faz

Rodzaj podłoża

Liczba potliwości 

Smalec wieprzowy

Tran utwardzony

Olej arachidowy 

utwardzony

Wazelina naturalna

Wazelina sztuczna

113

109

105

102

176

Homogenność   (temperatura 

topnienia)

• Temperatura, w której kryształ zamienia się w ciecz. 

Jest to też najwyższa możliwa temperatura, w której 

może rozpocząć się krystalizacja tej substancji. 

• Temperatura  krzepnięcia  –  temperatura,  w  której 

następuje  zjawisko  fizyczne  krzepnięcia,  może  być 

niższa od temperatury topnienia.

Trwałość chemiczna

• Jełczenie – ciąg reakcji zachodzących pod wpływem czynników 

zewnętrznych zachodzący w podłożu maściowym

• Zwiększenie  liczby  kwasowości  -  miara  liczby  grup 

karboksylowych 

związku 

chemicznego, 

np. 

kwasu 

tłuszczowego

• Utlenianie  -  liczba  nadtlenkowa  -  miara  zawartości 

nadtlenków , traktowana jest jako wskaźnik stopnia

(zjełczenia) tłuszczu

Zdolność wiązania wody

•Liczba wodna – liczba gramów wody jaką, w 

20°C, może związać 100g podłoża, tworząc 

trwałą emulsję

•Zdolność  podłoża  maściowego  do  trwałego 

emulgowania wody.

•Duża  liczba  wodna  oznacza,  że  dana 

substancja jest dobrym emulgatorem.

•Liczba wodna niektórych substancji:

•Lanolina ok. 200

•Wazelina ok. 10

•Smalec ok. 15

•Euceryna ok. 300

•Tran utwardzony – ok. 65

Sporządzanie maści

•Warunki najwyższej czystości

•Etapy 

– Przygotowanie podłoża

– Przygotowanie substancji leczniczej

– Wprowadzenie substancji do podłoża

– Homogenizacja maści

– Fasowanie

– Pakowanie 

Przygotowanie podłoża

•Składniki topi się na łaźni wodnej

•Stopione  podłoża  cedzi  się  i  chłodzi, 

mieszając

•Dodaje  się  wody  o  temperaturze  nie  niższej 

niż temperatura podłoża

•Maści  z  antybiotykami  i  na  oparzenia  i  rany 

wyjaławia się w 160°C przez 1 h 

Przygotowanie substancji 

leczniczej

•Stopień 

rozdrobnienia 

(maści 

zawiesiny)

•Czystość 

mikrobiologiczna 

- 

wyjaławianie

Wprowadzenie substancji do 

podłoża

• Maści  roztwory  –  substancja  jest  rozpuszczona  w  podłożu  i 

mieszana do zastygnięcia

• Maści  zawiesiny  –  rozcieranie  substancji  ze  stopionym 

podłożem w równych ilościach, następnie dodawanie dalszej 

ilości podłoża i mieszanie do zestalenia

•Maści 

emulsje 

– 

rozpuszczenie 

substancji 

w 

rozpuszczalniku 

i 

dodanie do podłoża

•Moździerz lub mieszalnik

Homogenizacja maści

•Jednorodność cząsteczek

•Trójwalcówka 

Pakowanie 

• Opakowanie  powinno  zapewnić  wygodę  stosowania  oraz 

zabezpieczyć maść przed czynnikami, które mają wpływ na 

jej  trwałość  i  czystość  mikrobiologiczną  (wilgotność 

otoczenia, tlen z powietrza, wysychanie, mikroorganizmy). 

• W  recepturze  jałowej  opakowania  są  wyjaławiane,  a 

pakowanie maści odbywa się w lożach laminarnych.

Opakowania 

•Słoiki, pudełka

– Tuby  metalowe 

-  Odporne  na  składniki  maści  za 

wyjątkiem rtęci i odczynu zasadowego

– Powłoczka ochronna

•Roll on 

•Tuby aluminiowe

– Odporne  na  składniki  maści  za  wyjątkiem  rtęci  i 

odczynu zasadowego

– Powłoczka ochronna

– Maści aerozole

– Maści kapsułki, ampułki

Pasty - Pastae

•Stężone  maści  zawiesiny  o  konsystencji 

plastycznej do stosowania na skórę

•25-50% 

miałko 

lub 

bardzo 

miałko 

sproszkowanych 

substancji 

stałych 

zawieszonych w podłożu maściowym

•Skrobia,  ZnO,  CaCO

3

,  S

2

,  kwas  salicylowy, 

rezorcyna

•Właściwości ochronne

•Wysuszające 

•Chronią 

przed 

czynnikami 

zewnętrznymi

•Przeciw egzemom i liszajom

•Pasty do zębów

Pasta cynkowa Zinci oxidi

•Zinci oxydum

25 cz

•Tritici amylum

25 cz

•Vaselinum album

50 cz

•Przesiane  i  zmieszane  proszki  ucierać 

ze  stopioną  wazeliną,  przepuścić  3  - 

krotnie przez trójwalcówkę.

Past do zębów Pastae 

dentificiae

• Substancje pomocnicze

– Ścierające lub polerujące – odpowiednia twardość

• Wodorofosforan  wapnia,  strącony  węglan  wapnia,  wodorotlenek 

glinu

• Zapobiegające wysychaniu  - silnie higroskopijne

– Glicerol, sorbitol

• Wiążące – nadają odpowiednią strukturę, zagęszczają

– Agar, alginiany, benitonit

• Pieniące – ułatwiają działanie czyszczące pasty

– Laurylosiarczan sodu, mydło lecznicze

• Konserwujące – chronią przed drobnoustrojami

– Kwas benzoesowy, kwas sorbowy

• Słodzące – korekta smaku

– Sacharyna, glutaminian sodu

• Aromatyczne – smak i zapach, dezynfekujące

– Olejki eteryczne: miętowy, eukaliptusowy, anyżowy

• Biologicznie  aktywne  –  zapobiegają  chorobom 

dziąseł i zębów

Substancje biologicznie 

aktywne

•Remineralizacja – związki fluoru, wapnia

•Dobry  stan  dziąseł  –  alantoina,  azulen, 

D-pantenol, wyciągi roślinne

•Zapobieganie  powstawaniu  kamienia 

nazębnego  –  pirofosforan  sodu,  chloran 

potasu, glukonian chlorheksydyny

Kremy kosmetyczne - 

Cremores

•Preparaty  przeznaczone  do  pielęgnacji 

skóry. 

•Utrzymują  prawidłowy  stan  skóry,  jej 

uelastycznienie i wygładzenie. 

– natłuszczanie, 

– nawodnienie 

– odżywienie skóry

Podstawowymi składnikami 

kremów są:

• Podłoża maściowe 

• Emulgatory  - mydła, woski, WAT, lecytyna

• Środki 

konserwujące 

– 

estry 

metylowe 

kw. 

p-

hydroksybenzoesowego

• Substancje zapachowe 1-0,5 %

• Woda  

• Substancje  biologicznie  czynne:  witaminy,  aminokwasy, 

hormony, enzymy, kompleksy białkowe oraz wyciągi roślinne.

Podział kremów

1. Kremy tłuste – emulsje w/o

2. Kremy nawilżające – o/w

3. Kremy odżywcze

4. Kremy tłuste na noc

5. Kremy na dzień:

1.

Nawilżające

2.

Suche

3.

Beztłuszczowe 

Kremy tłuste – emulsje w/o

• Natłuszczają

• Wygładzają i uelastyczniają skórę

• Chronią  skórę  przed  zanieczyszczeniami  środowiska  oraz 

warunkami atmosferycznymi (słońce, wiatr) 

• Wygładzają naskórek, 

• Nadają cerze zdrowy wygląd

• Do  codziennej  pielęgnacji  skóry  bardzo  suchej  i  szczególnie 

wrażliwej

Kremy nawilżające – o/w

• Matowe 

• Zawartość wody do 80 %

• Przywracają elastyczność 

• Zapobiegają wiotczeniu skóry

• Zatrzymują substancje nawilżające wewnątrz skóry, pomagają 

uzupełnić te, które zostały utracone w ciągu dnia. 

• Nie pozostawiają tłustej warstwy na skórze. 

Kremy odżywcze

• Witaminy B3, E i prowitamina B5

• Wyciąg  z  żeń-szenia  –  działa  odżywczo  i  regenerująco, 

zapobiegając przedwczesnemu wiotczeniu skóry

• DNA  morski  –  naturalny  hydrofilowy  składnik  pozwalający  na 

zwiększenie i zatrzymanie wody w skórze

• Glucam® – wygładza i przywraca skórze utraconą jędrność

Kremy suche

•Emulsje beztłuszczowe

•Mydło emulgatorem

•Do cery tłustej

•Podkład pod puder

Krem beztłuszczowy

•Lekki, 

•Beztłuszczowy,

•Nie  zawiera  barwników  i  środków 

zapachowych,

•Wchłania się natychmiast.

•Glicerol, sorbitol