Diagnoza
rodziny
zagrożonej
Diagnoza
rodziny
zagrożonej
Rodziny narażone na
ryzyko socjalne
rodziny wielodzietne (19,9% ogółu rodzin, około 2
mln.)
rodziny niepełne (17% ogółu rodzin, ok.1,7 mln. w
tym 192 tys. to samotni ojcowie)
rodziny patologiczne (2-5 %)
rodziny bezrobotne
rodziny żyjące w ubóstwie ( 8-12% między min.
egzystencji a min. socjalnym)
rodziny z dziećmi niepełnosprawnymi (ok. 6%)
Nowe zagrożenia dla
rodziny
1.
Zmiany stylu życia rodziny;
2.
Zmiany modelu rodziny;
3.
Większa liczba rodziców samotnie
wychowujących dzieci i związków
zwanych konkubinatem;
4.
Wzrastająca liczba rozwodów;
5.
Ubóstwo rodzin;
6.
Przemoc wewnątrzrodzinna.
Problemy współczesnej
rodziny i konsekwencje
Spadek liczby zawieranych małżeństw i wzrost
liczby rozwodów;
Mniejsza liczba urodzeń w związkach małżeńskich
przy wzroście liczby dzieci ze związków
pozamałżeńskich;
Wyraźne różnice w dochodach rodzin (wzrost
liczby rodzin ubogich);
Upadek autorytetów rodziców i dewaluacja norm
życia rodzinnego oraz obniżenie wartości rodziny;
Dezorganizacja życia rodzinnego (nienormowany
czas pracy, wyjazdy za granicę itp.)
Rodzina ryzyka
Rodziną ryzyka możemy nazwać taką rodzinę,
która przeżywa
wewnętrzne lub
zewnętrzne napięcia
(kryzysy, problemy), na
skutek dotykających ją kwestii społecznych takich
jak: ubóstwo, bezrobocie, niepełnosprawność,
trudności opiekuńczo-wychowawcze z dziećmi,
bezdomność, patologie społeczne (uzależnienia,
przemoc, przestępczość), samotne rodzicielstwo.
Kategorie rodziny ryzyka
RODZINA RYZYKA
RODZINA
PROBLEMOWA
RODZINA
DYSFUNKCYJNA
RODZINA
PATOLOGICZNA
Cechy rodziny
dysfunkcyjnej
(E.Kantowicz 2004, s.301-302 )
SAMOTNE
RODZICIELSTWO
PATOLOGIA
SPOŁECZNA
W RODZINIE
TRUDNOŚCI
DYDAKTYCZNO-
WYCHOWAWCZE
Z DZIEĆMI
NISKA DOJRZAŁOŚĆ
PEDAGOGICZNA
RODZICÓW
TRUDNE WARUNKI
MIESZKANIOWE
NIEWYDOLNOŚĆ
MATERIALNA
CECHY RODZINY
DYSFUNKCYJNEJ
Cechy rodziny(ryzyka)
dysfunkcyjnej
(wg E.Kantowicz,2001, s.183)
1.
Niewydolność materialna (niskie dochody lub ich brak
wynikający z bezrobocia, małej operatywności ekonomicznej
rodziców, choroby, wielodzietności);
2.
Trudne warunki mieszkaniowe (zbytnie zagęszczenie, brak
zaplecza sanitarnego, brak podstawowych urządzeń i mebli);
3.
Niska dojrzałość pedagogiczna rodziców (brak
zainteresowania dzieckiem i jego potrzebami, luźne kontakty,
brak kontroli);
4.
Trudności wychowawcze z dziećmi (trudności dziecka w
szkole, zachowania dewiacyjne i przestępcze dziecka,
przynależność dzieci do subkultur);
5.
Patologia w rodzinie (alkoholizm lub inne uzależnienia,
przestępczość, przemoc psycho-fizyczna, prostytucja);
6.
Samotne rodzicielstwo (separacja, rozwód, wyjazd jednego
rodzica za granicę, samotne/niezamężne matki);
7.
Izolacja społeczna rodziny (brak lub zaburzone kontakty z
rodzinami pochodzenia, sąsiadami, instytucjami
Diagnoza i projektowanie
działań na rzecz rodziny
ryzyka
Przy opracowywaniu diagnozy i projektu pomocy rodzinie,
niezbędna jest znajomość czynników ryzyka i cech
charakteryzujących rodzinę dysfunkcyjną;
Ważna jest wrażliwość na poczucie „gorszości” rodziny czy
dziecka oraz otwartość na współpracę z rodziną;
Niezbędna jest znajomość instytucji w systemie opieki nad
dzieckiem i wsparcia rodziny oraz współpraca z innymi
profesjonalistami lub osobami, które mogą pomóc w
opracowaniu diagnozy, planu pracy i pomocy dziecku i
rodzinie.
Zadania aktywnej polityki
prorodzinnej
Wypracowanie i przestrzeganie praw rodziny (do
ochrony, wsparcia, zabezpieczenia społecznego);
Wyrównywanie dochodów rodzin (przyjazna polityka
podatkowa, zasiłki na dzieci);
Rozbudowa i doskonalenie infrastruktury rodzinnej
(instytucje opieki nad dzieckiem, poradnie, placówki
specjalistyczne);
Kształtowanie szacunku dla małżeństwa i rodziny
(rodzina jako wartość, ograniczanie liczby rozwodów itp.)
Diagnozowanie rodziny
ryzyka
Diagnozowanie rodzin dotyczy jak najwcześniejszego
rozpoznania dysfunkcji dotykających rodziny.
Powyższe cechy rodziny „z grupy tzw. ryzyka” winny stanowić
sygnał dla pedagoga, pracownika socjalnego, do
zainteresowania się rodziną i podjęcia działania
diagnostycznego, profilaktycznego, kompensacyjnego na jej
rzecz.
W trakcie interwencji/diagnozy zwykle ujawnia się kilka cech
świadczących o dysfunkcyjności i zagrożeniu rozwoju dziecka i
/lub rodziny
W wysuwaniu wniosków diagnostycznych pedagog/pracownik
socjalny nie ma prawa naznaczać rodziny mianem
„patologicznej”, jeśli nie stwierdzi, że ma ona ewidentne cechy
świadczące o patologii
Bariery pracy z rodziną
ryzyka
(Kantowicz, 2008)
Brak lub niewystarczająca liczba placówek wsparcia dziennego dla
dzieci i młodzieży z rodzin i grup ryzyka (szczególnie w mniejszych
miejscowościach i środowiskach wiejskich);
Brak wystarczającej liczby profesjonalistów pracy z rodziną
(pedagogów rodzinnych, pracowników socjalnych – specjalistów
pracy z dzieckiem i rodziną), podejmujących systematycznie
działania z rodzinami w środowiskach lokalnych, w sytuacji
ujawnienia kryzysu;
Brak przekonania profesjonalistów pracy socjalnej o możliwościach
efektywnej pracy z rodzinami wieloproblemowymi lub
patologicznymi;
Brak zaufania do instytucji pomocy społecznej i wiary samych
rodzin w możliwości radzenia sobie z kryzysem (bariery mentalne,
kulturowe, świadomościowe);
Teorie wyjaśniające zjawiska
przemocy w rodzinie a programy
socjalne
TEORIE EKOLOGICZNE (Garbarino, Gullian)
wyjaśniają, że przemoc wobec dziecka
występuje częściej w obszarach o większym
natężeniu stresu społecznego (bieda,
bezrobocie) i jednoczesnym brakiem wsparcia
ze strony społeczności.
DZIAŁANIA:
profilaktyka i wspieranie rodzin narażonych na
deprywację społeczną przez instytucje
edukacyjne i socjalne (np. rozwijanie
dziennych form opieki, poradnictwo, pomoc
materialna rodzinom).
Teorie wyjaśniające zjawiska
przemocy w rodzinie a programy
socjalno-wychowawcze
TEORIE SPOŁECZNO-KULTUROWE (Gelles,
Cornell) – ujawniają, że rozmiary przemocy są
spowodowane kulturowym przyzwoleniem na
stosowanie kar (cielesnych) wobec dziecka w
danej społeczności.
DZIAŁANIA:
Tworzenie odpowiednich rozwiązań
legislacyjnych (np. zakazujących bicie dzieci),
a także podnoszenie świadomości
pedagogicznej zarówno rodziców, jak i dzieci w
zakresie zabezpieczania praw ochrony przed
przemocą.
Teorie wyjaśniające zjawiska
przemocy w rodzinie i programy
socjalno-wychowawcze
TEORIE SPOŁECZNO-STRUKTURALNE (Gil, Peleton) –
ujawniają, że przyczyny przemocy tkwią w wadliwej
strukturze społecznej i niesprawiedliwej polityce
socjalnej wobec różnych grup społecznych, które to
mają ograniczony dostęp do dóbr i zasobów
podnoszących jakość życia. Społeczeństwo (państwo)
jest więc odpowiedzialne za eskalację przemocy wobec
dzieci.
DZIAŁANIA:
Wyrównywanie poziomu życia różnych grup społecznych
(np. odpowiednia polityka podatkowa promująca klasę
średnią), włączanie społeczne i integracja środowisk
zagrożonych wyłączaniem, wyrównywanie szans
edukacyjnych dzieci z rodzin ryzyka.
Działania wspierające
Wczesne diagnozowanie rodzin ryzyka i podejmowanie
działań profilaktyczno-kompensacyjnych (poradnictwo,
pomoc materialna, dzienna opieka nad dzieckiem w
placówkach edukacyjnych, socjalnych, kulturalnych);
rozwijanie i doskonalenie systemu instytucji opiekuńczo-
wychowawczych (wsparcia dziennego);
rozwijanie współpracy między instytucjami
zaangażowanymi w pracę z dzieckiem i rodziną poprzez
koordynację działań (np. przez PCPR);
powoływanie specjalnych komisji d/s opieki, w skład których
wchodziliby (reprezentanci różnych instytucji/profesji)
zaangażowanych w pracę z dzieckiem i rodziną (wymiana
informacji, uzupełnianie form wsparcia);
Działania wspierające c.d.
zapewnienie dziecku krzywdzonemu profesjonalnej opieki
(opieka zastępcza w sytuacji zagrożenia);
podejmowanie działań ochronnych - nastawionych na
wsparcie oraz terapię dziecka i rodziny w celu
pozostawiania dziecka w jego naturalnym środowisku;
wspólne opracowywanie i zatwierdzanie planu ochrony wraz
z rodzicami dziecka (podnoszenie świadomości i
odpowiedzialności rodziców za opiekę);
zapewnienie ciągłości opieki poprzez rozstrzyganie spraw
dzieci deprywowanych w szybkim trybie.
Programy pomocy
rodzinom ryzyka
Programy informacyjne i edukacyjne
(pedagogizacja rodziców, bezpośrednia pomoc w
domu np. pedagog rodziny, pracownik socjalny jako
superwizor);
Programy socjalne (zasiłki celowe, stypendia,
kolonie, poprawa warunków mieszkaniowych);
Programy z udziałem wolontariuszy np. „Starszy
brat”;
Programy dziennej opieki nad dzieckiem w
placówkach wsparcia dziennego i placówkach
specjalistycznej opieki.