Rany

-rodzaje, mechanizmy 

powstania, typy gojenia

Rana

-przerwanie anatomicznej ciągłości tkanek 

lub ich uszkodzenie pod wpływem urazu

Czynniki uszkadzające:

•Mechaniczny

•Termiczny

•Chemiczny

•Energia promienista

Rodzaje ran:

• otarcia,  zadrapania- 

uszkodzony naskórek i 

powierzchowna warstwa skóry

• rany powierzchowne- 

nie przekraczają 

warstwy podskórnej tkanki tłuszczowej

• rany głębokie- 

przekraczają warstwę podskórna 

tkanki tłuszczowej

Rodzaje ran uwzględniając 

mechanizm powstania:

• Otarcia i zadrapania
• Rana cięte- 

zadane ostrym przedmiotem, przerwana cala grubość skóry 

i ewentualnie głębiej położone tkanki, Zwykle obficie krwawią. Brzegi rany 
są równe, a uszkodzenie otaczających tkanek małe, goja się zazwyczaj 
szybko.

• Rana tłuczone- 

duża siła, najczęściej na twardym kostnym podłożu 

(np. na głowie), brzegi nierówne, okoliczne tkanki uszkodzone., krwawienie 
niewielkie

• Rana miażdżone- 

powstaje na skutek znacznie większego urazu, 

uszkodzone okoliczne tkanki, krwawienie małe lub brak.

• Rana rąbana- 

ma cechy rany ciętej i tłuczonej, uszkodzenie otoczenia

• Rana szarpana- 

rozrywa tkanki ( hak, drut, piła); brzegi, ściany i dno- 

nierówne, poszarpane 

• Rana kłuta- 

zadana wąskim ostrym narzędziem, może drążyć do jam 

ciała (uszkodzenie naczyń, narządów miąższowych, zapalenie otrzewnej na 
skutek uszkodzenia  żołądka, jelit; odma opłucnową, krwotok, tamponada 
serca)

• Rany z ubytkiem skory- 

wyszarpanie skóry na pewnej  

powierzchni, rany skapacyjne

• Rany postrzałowe-  

wlot + wylot, wokół uszkodzone energią 

kinetyczna tkanki, rana wlotowa mniejsza, wylotowa większa o 
poszarpanych krawędziach, z ubytkiem skory,  ana bez wylotu to 
rana ślepa

• Rana kąsana- 

wskutek ugryzienia, Brzegi i  ściany nierówne, 

poszarpane, ślady zębów

• Rana zatruta- 

wskutek ukąszenia przez żmiję lub owady, 

widać ślad ukąszenia, okolica rany obrzęknięta, zaczerwieniona, 
bolesna

• Amputacje- 

całkowite oddzielenie części ciała

I.

Rany proste-

 

gł. dotyczą powłok, najczęściej mają niewielkie 

rozmiary a prawidłowo zaopatrzone nie stanowią zagrożenia dla 
zdrowia

II. Rany złożone- 

z towarzyszącym uszkodzeniem ścięgien, 

struktur kostno-stawowych, nerwów, naczyń itp.

III.    Rany powikłane- 

stwierdza się zakażenie przyranne, 

ropień, ropowice

Rany o małym ryzyku 
zakażenia

• Czyste- rany pooperacyjne w 

obrębie skory odkażonej 
wcześniej środkiem 
dezynfekcyjnym 

      [częstość zakażenia    2%]

• Czyste skażone- w czasie 

zabiegu dochodzi do otwarcia 
przewodu pokarmowego, 
układu oddechowego, układu 
moczowo-płciowego, należy do 
nich większość ran urazowych

        [częstość zakażenia 3-4%]

• Skażone- rany w jałowo 

prowadzonych operacjach, lecz 
z rozlaniem  się zakażonej treści 
lub rany urazowe w których nie 
widać zabrudzenia

       [częstość zakażenia-15%]

Rany o dużym ryzyku zakażenia

• Rany brudne-  o dużym 

skażeniu, zabrudzone, z 
rozległymi uszkodzeniami 
tkanek, kąsane, postrzałowe, 
podejrzane o zakażenie 
beztlenowcami

• Rany stare- niezaopatrzone 

przez ponad 12-24 h

      
         [częstość zakażenia 25-

40%]

Gojenie ran

1. Przez rychłozrost
2. Przez ziarninowanie
3. Odroczone zamknięcie 

Etapy gojenia:

1.

Miejscowa reakcja zapalna ( f. wysiękowa)

•

Przekrwienie czynne  w otoczeni rany (rumień)

•

Wzmożona przepuszczalność naczyń włosowatych ( wysięk , obrzęk)

•

Napływ neutrofilii, limfocytów i monocytów

2.

Ograniczanie odczynu zapalnego i oczyszczanie 
rany

•

W ranie dominują makrofagi

•

Trwa około 4-7 dni

3.

Właściwa faza gojenia ( f. proliferacyjna)

•

Fibroblasty w ranie wytwarzają kolagen, tworzenie blizny

•

Rana obkurcza się

•

Epitelizacja

•

Trwa ok. 6 dni

4.

Faza przebudowy (f. dojrzewania i bliznowacenia)

•

Powolna przebudowa blizny

•

Powstaje uporządkowana struktura kolagenu ułożonego wzdłuż linii  
największych napięć

•

Blizna  w swoim ostatecznym kształcie tworzy się około 12 miesiąca

Ziarninowanie

              Tym sposobem goją się rany niezszyte

W dnie rany gromadzą się pączkujące naczynia 

krwionośne, fibroblasty, kolagen i 
mukopolisacharydy, tworząc nierówną ziarninę. 

            

Niekorzystnie na proces gojenia, szybkość 

tworzenia się blizny i ziarniny wpływają:

   

• niedobory białka 
• niedobór witamin (gł. C i A) 
• niedobór pierwiastków 

śladowych

• zaburzenia krzepnięcia krwi
• rozległe operacje
• cukrzyca
• steroidoterapia
• zakażenie
• niedokrwienie rany
• ciężki stan ogólny

• żółtaczka
• kwasica
• wstrząs
• anemia
• mocznica
• choroby dermatologiczne
• stany immunosupresji 
• niedożywienie, 

wyniszczenie 
nowotworowe

• chemioterapia

Tkanka łączna- 

duża zdolność regeneracji, odrost z fibroblastów jest 

równoznaczny z naprawą

Tkanka kostna i chrzęstna- 

odrost z komórek okostnej i ochrzęstnej

Nabłonek jelit i naskórek- 

odrost, ale głębsze uraz skóry właściwej i 

jelita przez    ziarninowanie

Śródbłonek naczyń- 

duże zdolności do regeneracji

Nerwy obwodowe- 

odrost na skutek ponownego wniknięcia włókien 

osiowych z ich odcinka proksymalnego do osłonek Schwanna

Narządy miąższowe-  

takie jak wątroba, nerki goją szkodzenia urazowe 

w wyniku naprawy, mimo właściwości regeneracyjnych ich komórek

Mięśnie szkieletowe, gładkie i tkanka tłuszczowa- 

ziarninowanie

Pierwsza pomoc po zranieniu:

  Przy zabrudzeniu rany przemycie roztworem 0,9 NaCl, wodą 

  utlenioną 

   Założenie jałowego opatrunku  
   Opatrunek uciskający przy krwawiącej ranie, ew. ucisk ręką
   Uniesienie kończyny, docisk do kości naczynia
   Opaska Esmarcha, mankiet od aparatu o mierzenia 

ciśnienia

     

( napełniamy do RR 250 mm Hg, max 1,5h )

Ochrona przed:

• Utratą krwi
• Wtórnym zakażeniem
• Rozwojem wstrząsu (przy dużych urazach)

Przygotowanie rany do chirurgicznego 

opracowania:

• Oczyścić ranę i jej najbliższą okolicę
• Obficie przepłukać 
• Jeśli to rana okolicy owłosionej-oczyścić z włosów
• Brzegi i okolice rany przemyć środkiem 

antyseptycznym

• Najpierw okolice samej rany, następnie coraz dalej obwodowo
• Zapobiega to dodatkowemu skażeniu z dalszych okolic skóry

• Rozłożenie jałowego obłożenia rany

• Posiew?

Rodzaje zabiegów i szwów stosowanych  w zaopatrywaniu ran:

• Pierwotne wycięcie rany- chirurgiczne opracowanie, skrócenie 

czasu gojenia

• Szew pierwotny- zbliżenie brzegów rany szwami chirurgicznymi, 

metalowymi zszywkami, plastrami przylepca, klejem tkankowym

      Można go założyć gdy:

•

Pierwotnie wycięto ranę

•

Istnieje małe ryzyko zakażenia rany

•

Upłynęło nie więcej niż 12h od zranienia

Szew pierwotny odroczony- czyli założony podczas pierwszego 

zaopatrywania rany i nie zawiązany, dociąga się przy braku 
oznak stanu zapalnego w ranie

Szew wtórny-  można go założyć gdy rana (gojona na 

otwarto) zostanie oczyszczona i zacznie wypełniać się 
ziarniną. Ranę odświeża się ( zeskrobanie nożem jej 
powierzchni) i zakłada szwy.

Wtórne wycięcie rany- gdy proces gojenia niezszytej rany 

przedłuża się, ziarnina jest twarda, nierówna, 
bliznowaciejąca

Antybiotyk 

profilaktycznie?!

TAK ?!      
 NIE ?!

                        

TAK

• Rany zanieczyszczone
• Rozległe
• Z dużą ilością tkanki martwiczej
• Kąsane
• „stare” powyżej 24h
• Niektóre rany zakażone

Powikłania gojenia się ran:

1. Rozejście się rany

•

Okolice ruchome np. łokieć

•

Niedostateczne oczyszczenie rany

•

Zbyt wczesne usunięcie szwów

•

Ogólne zaburzenia gojenia

2. Krwawienie z rany

•

Spadnięcie  podwiązki z naczynia

•

Zakażenia

•

Zaburzenia hemostazy

3. Krwiak w ranie

•

Skutek niedostatecznej hemostazy

4. Ropień w ranie

•

Zakażony krwiak

•

Masywny rozwój drobnoustrojów ropotwórczych

5. Blizna przerostowa, bliznowce

•

Nadmierny rozrost tkanki  łącznej w bliźnie

•

Indywidualna cecha skóry

•

Zbyt duże naprężenia zeszytej rany