WPROWADZENI
E DO
PSYCHOTERAPI
I
Dr Maria Rogiewicz
WPROWADZENI
E DO
PSYCHOTERAPI
I
Dr Maria Rogiewicz
PSYCHOTERAPIĘ W SPECYFICZNYCH JEJ
ODMIANACH REKLAMUJE SIĘ JAKO
PANACEUM NA:
zdrowie
rozwój
szczęście w biznesie
sukces w życiu osobistym
i na jeszcze więcej, jeszcze więcej
NA CO PSYCHOTERAPIA?
Jako podstawowa metoda leczenia:
zaburzeń nerwicowych
zaburzeń rozwojowych
zaburzeń zachowania
NA CO PSYCHOTERAPIA? C.D.
Jako element kompleksowego leczenia
wskazana w:
zaburzeniach psychicznych
uzależnieniach
niektórych chorobach somatycznych
OCZEKIWANE ZMIANY W WYNIKU
PSYCHOTERAPII
zmiana objawów/ zachowania
zmiana nieprzystosowawczych
schematów poznawczych
zmiana w zakresie aktualnych
konfliktów interpersonalnych
zmiana systemowa (rodziny albo innych
systemów)
zmiana w zakresie konfliktów
intrapsychicznych (Prochaska i
Narcross 1994)
DEFINICJE PSYCHOTERAPII
Psychoterapią nazywamy konsekwentnie przeprowadzoną serię
spotkań wyszkolonego terapeuty, uprawnionego do zajmowania
się problemami psychologicznymi, z klientem (bądź grupą),
który z powodu tych problemów ma kłopoty lub sprawia je
innym (Rosenham, Seligmann 1994)
Czabała psychoterapię rozumie jako metodę leczenia zaburzeń
psychicznych. Zaburzenia te mogą występować jako określone
zespoły objawów, wobec których psychoterapia będzie
podstawowa metodą leczenia np. zaburzenia nerwicowe.
Psychoterapia może być także wskazana jako metoda
pomocnicza.
Aleksandrowicz – psychoterapia to specjalistyczna umiejętność,
wymagająca wykształcenia, na które składa się zarówno wiedza
medyczna i Psychologiczna, jak i szczególna wiedz o sposobach
posługiwania się oddziaływaniami psychospołecznymi.
DEFINICJE PSYCHOTERAPII C.D.
Rogers – psychoterapia to taki sposób bycia z drugą
osobą, który sprzyja zdrowym zmianom i ułatwia
rozwój.
Schneider – psychoterapia to metoda leczenia
zaburzeń psychicznych i somatycznych
spowodowanych nie rozwiązanymi konfliktami
intrapsychicznymi, uświadamianymi lub nie,
wymagająca od pacjenta współpracy i
zaangażowania, chęci i umiejętności nawiązania
szczególnej relacji interpersonalnej nazywanej
relacją psychoterapeutyczną, umożliwiającą
zaistnienie procesu psychoterapeutycznego, w
którym język jest zasadniczym sposobem
komunikacji.
PSYCHOTERAPIA A INNE FORMY
POMAGANIA
psychoterapia (grupowa, indywidualna)
diagnoza
edukacja
wsparcie
interwencja kryzysowa
towarzyszenie
coaching
CECHY TERAPEUTY WPŁYWAJĄCE
POZYTYWNIE NA WYNIKI PSYCHOTERAPII
współodczuwanie, wczuwanie się
dystans
tolerancja
nie ocenianie, nie wartościowanie
CD. CECHY TERAPEUTY WPŁYWAJĄCE
POZYTYWNIE NA WYNIKI
PSYCHOTERAPII
Wg Rogersa
Empatia
Życzliwość
Autentyczność
JAKICH TERAPEUTÓW UNIKAĆ
Nigdy nie pracuj z terapeutą budzącym w tobie awersję
(terapeuta agresywny, złośliwy, podważający to co mówi
klient)
Wystrzegaj się wykorzystywania seksualnego.
Wystrzegaj się podejrzanie wysokich honorariów
Zadawaj pytania bez oporów
Określ dokładnie cele terapii (Regal 1968, Haley 1969)
Liberman, Yalom, Miles uważają, że niecierpliwi,
autorytarni nalegający na natychmiastowe wyrażanie
emocji, zmianę postaw powodują negatywne skutki
terapii.
Do porażki prowadzi brak ustrukturowania sesji, bierne
akceptowanie oporu, unikania, interpretacja podawana w
nieodpowiednim czasie (
Rakowska 199
OPÓR STRASZAK DLA
PSYCHOTERAPEUTÓW
Opór i zmiana – nie ma jednego bez drugiego
Opór może być wyrażony poprzez: myśli,
uczucia, zachowania, fantazje …
Nie będzie oporu gdy:
pacjent chce pracować nad problemem
pacjent skupia się na czymś czego autentycznie
doświadcza jako źródła cierpienia, braku w życiu
czuje, że cel jest osiągalny
ma zaufanie do psychoterapeuty
brak sprzecznych wartości, konkurencyjnych
celów
Z CZYM NALEŻY SIĘ LICZYĆ DECYDUJĄC
SIĘ NA NAUKĘ PSYCHOTERAPII?
trzeba będzie mierzyć się z własnym
oporem
kłopotami z przyjmowaniem informacji
zwrotnych
rozpoznawaniem własnych
mechanizmów obronnych
należy zdobyć wiedzę o komunikacji
między pacjentem a psychoterapeutą
Z CZYM NALEŻY SIĘ LICZYĆ BĘDĄC
PSYCHOTERAPEUTĄ?
trudnościami, które będą: przejściowe,
okresowe, związane z cechami
terapeuty.
chronieniem siebie przed samym sobą
uczestniczenie w superwizji, Grupach
Balinta
pilnowaniem granic
konieczność pracy nad sobą do czasu
zakończenia pracy zawodowej
ZABURZENIA GRANIC
brak granic (granice są przekraczane
przez terapeutę i pacjenta)
granice uszkodzone (np. trudność w
odmawianiu)
mury zamiast granic (milczenie lub
nadmiar słów)
zmienność – brak granic (mury
naprzemiennie z brakiem granic, brak
granic to brak kontaktu)(Mellody 1993)
RELACJA PACJENT –
PSYCHOTERAPEUTA – PUŁAPKI
Trudności związane z:
„technologizacją: kontaktu
Sztywność technik i zabiegów – pacjent
przechodzi zaplanowany cykl „produkcyjny”
zachwianie relacji partnerskiej
- niekompetencja – nadkompetencja terapeuty
Trzeba „trzymać twarz” jako mądrzejszy, lepszy
postawa eksperta
protekcjonalność (traktowanie pacjenta przez
objaw)
UNIWERSALNE ZASADY WAŻNE !!
Kontrakt terapeutyczny
Chory czy mający kłopoty?
Dynamika powstawania, funkcja, rola
objawu
PODSTAWOWE KIERUNKI
PSYCHOTERAPII
psychoanaliza
podejście psychodynamiczne
podejście poznawcze
podejście behawioralne
podejście poznawczo behawioralne
podejście humanistyczno egzystencjalne
„fenomenologiczne”
podejście systemowe
PSYCHOANALIZA
Twórca Z. Freud
podstawowe pojęcia:
świadomość
id, ego, superego
libido
przeniesienie
PSYCHOANALIZA C.D.
Podstawowy cel:
zmiana wewnętrznych struktur
psychicznych (to co nieświadome
doprowadzić do świadomości) – wgląd
uwolnienie tłumionych uczuć
nauczenie się odróżniania fantazji od
rzeczywistości
PSYCHOANALIZA C.D.
Aby ten cel osiągnąć należy pamiętać o:
„motywy postępowania człowieka często są
nieuświadamiane
jedna z podstawowych form obrony przed
lękiem to mechanizmy obronne
podstawowe zjawisko w terapii to opór przed
zmianą
doświadczenia z dzieciństwa maja wpływ na
to co potem
w każdej relacji a szczególnie terapeutycznej,
zachodzi zjawisko przeniesienia terapeuta
powinien zdawać sobie z tego sprawę” (Drat
– Ruszczak 2005)
CD. PSYCHOANALIZA
Relacja pacjent – terapeuta
charakter zależności
terapeuta jest ekspertem -
zdystansowanym, obiektywnym,
neutralnym
Dla kogo?
Osób z zaburzeniami tożsamości
PODEJŚCIE PSYCHODYNAMICZNE
Przesunięcie akcentu z rozumienia zachowania
jako funkcji libido szukającego przyjemności w
kierunku innych przyczyn.
Zwrócenie uwagi na własny rozwój i rozwój relacji
z obiektem
Rozumienie zachowań w kategoriach defektów i
deficytów a nie w kategoriach konfliktu.
Przywiązywanie większej wagi do relacji
terapeutycznej niż do interpretacji i osiągania
wglądu.
Poszukiwanie sposobów przystosowania się do
warunków ze świadomością ułomności pacjenta i
komplikacji rzeczywistości
Przeniesienie i przeciwprzeniesienie
PRZENIESIENIE W PODEJŚCIU
PSYCHODYNAMICZNYM
Melania Klein zauważyła, że
przenoszone nie są realne obiekty z
przeszłości, ale ich wyobrażony obraz.
Może on odbiegać od realności.
Przeniesienie jest w znacznej mierze
nieświadome.
PRZECIWPRZENIESIENIE W
PODEJŚCIU PSYCHODYNAMICZNYM.
Paula Heiman (1950) w
przeciwprzeniesieniu zawierają się
wszystkie uczucia doświadczane przez
terapeutę
Nieświadomość terapeuty rozumie
pacjenta - reakcja na pacjenta jest
nieświadoma. Pacjent ma z tego „zysk”
jeżeli terapeuta ma tzw. kontakt ze swoją
nieświadomością (rozumienie pacjenta
będzie połączeniem samowiedzy i
odczuwania tego co czuje pacjent).
TRZY TECHNICZNE PODEJŚCIA DO
PRZECIWPRZENIESIENIA WG LAPLANCHA I
PONTALISA
1.
We własnej terapii redukcja objawów
przeciwprzeniesienia aby relacja była
czystym ekranem zapisywanym przez
pacjenta.
2.
Wykorzystywanie przeciwprzeniesienia
w sposób kontrolowany
3.
Tworząc interpretacje należy kierować
się własnymi reakcjami
przeciwprzeniesieniowymi
TWÓRCY PODEJŚCIA
PSYCHODYNAMICZNEGO
Horney – geneza nerwicy tkwi w
niekorzystnych doświadczeniach (od,
do, przeciw).
Tworzy się lęk podstawowy – bezradność
wobec siebie i świata.
Aby obronić się przed lękiem rozwijają się
tendencje neurotyczne.
Psychoterapia to poznanie tych tendencji
TWÓRCY PODEJŚCIA
PSYCHODYNAMICZNEGO
Klein, Fairbairn, Winnicot, Mahler,
Kernberg - teorie relacji z obiektem
O zachowaniu decydują zinternalizowane
obiekty i relacje z nimi.
W rozwoju akcentuje się zamiast
klasycznych stadiów (oralne, analne)
przejścia od zależności do niezależności od
obiektu (proces separacji i indywiduacji)
W centrum zainteresowania relacje między
pacjentem a ważnymi osobami z
przeszłości i obecnie.
PODEJŚCIE PSYCHODYNAMICZNE C.D.
Relacja pacjent – terapeuta
Terapeuta decyduje co jest patologiczne
Terapeuta jest ekspertem
Terapeuta jest aktywniejszy
Koncentracja bardziej na analizie
bieżących, a nie wczesnodziecięcych
relacji interpersonalnych
DIAGNOZA PSYCHODYNAMICZNA
(SPERRY, 1992)
1.
Opis kliniczny i związane z nim czynniki
stresogenne
2.
Zbiór hipotez jak czynniki biologiczne,
intrapsychiczne, socjokulturowe
przyczyniły się do obrazu klinicznego
3.
Jak 1 i 2 składnik kształtuje terapię i
prognozę.
Dla kogo?
Osób z zaburzeniami narcystycznymi,
borderline, psychoza maniakalno depresyjna
po ustabilizowaniu się nastroju.
KRÓTKOTRWAŁE FORMY TERAPII
PSYCHODYNAMICZNEJ
ograniczenie liczby sesji do 12
koncentracja na podstawowym
problemie interpersonalnym z
zachowaniem psychoanalitycznej
zasady rozumienia zaburzenia.
PSYCHOTERAPIA POZNAWCZA
Celem jest rekonstrukcja poznawcza
Terapię poznawczą stosuje się w połączeniu z
behawioralną lub samodzielnie
Koncentruje się nie tylko na
nieprzystosowawczym zachowaniu, ale tez na
wyobrażeniach związanych z symptomem.
Obecnie koncentracja na myśleniu, emocjach
i zachowaniu - nazywamy to
konstruktywizmem (emocje są w centrum,
natomiast ich zrozumienie ułatwia
przereorganizowanie wiedzy o sobie).
TWÓRCY
Beck, Ellis
Beck
poznawczy model depresji (poczucie straty i
smutku)
koncepcja zniekształcenia procesów poznawczych
rozpoznawanie i zmiana przekonań pośredniczących
oraz przekonań kluczowych
przekonania pośredniczące są pomostem pomiędzy
automatycznymi wnioskami a przekonaniami
kluczowymi („jeśli - to”)
rozpoznawanie i obalanie myśli automatycznych
zastąpienie nieadekwatnych wzorców myślenia
adekwatnymi
TWÓRCY C.D.
Ellis
rozróżnienie między racjonalnymi i
nieracjonalnymi stwierdzeniami. U podstaw
większości zaburzeń emocjonalnych są
irracjonalne idee.
model ABC. A - aktywizujące wydarzenie; B
-przekonania; C - konsekwencje.
Dla kogo?
Osób z rozpoznaniem choroby
dwubiegunowej, uzależnień, zaburzeń
lękowych (fobie), zaburzeniami osobowości,
tendencjami samobójczymi
PSYCHOTERAPIA BEHAWIORALNA
Założenia - jeżeli zachowania są
wyuczone, to możliwe jest przeuczanie.
Zachowań uczymy się w drodze
warunkowania: klasycznego,
instrumentalnego, modelowania.
TRZY PODSTAWOWE PYTANIA
1.
„jakie niepożądane zachowania
występują?
2.
jakie wzmocnienia je podtrzymują?
3.
jakich zmian w otoczeniu należy
dokonać, by zachowanie
nieprzystosowane zamienić na
przystosowane?”
DLA KOGO TERAPIA BEHAWIORALNA?
Dla osób uzależnionych
W terapii lęku
W terapii zaburzeń zachowania u dzieci
W rehabilitacji przewlekle chorych
Wchodzi do zbioru terapii
krótkoterminowych
BEHAWIORALNE TECHNIKI
OSIĄGANIA ZMIANY
desentysyzacja
techniki awersyjnego
przewarunkowania
techniki modelowania
techniki asertywności
techniki mające na celu radzenie sobie
z trudnymi sytuacjami (trening
zaszczepiania stresu)
PSYCHOTERAPIA
BEHAWIORALNO - POZNAWCZA
Dążenie do zmiany poprzez koncentrację
na następujących aspektach zachowania
usunięcie nieadekwatnych reakcji na
bodźce
uczenie pożądanych reakcji i nawyków
zmiana niewłaściwych wzorców
myślowych, restrukturalizacja poznawcza
rozwijanie umiejętności mających ułatwić
pacjentowi przystosowywanie się do
różnych sytuacji życiowych
PSYCHOTERAPIA
BEHAWIORALNO -
POZNAWCZA C.D.
integrowanie wszystkich elementów
ludzkiego funkcjonowania:
poznawanie
przeżywanie
działanie
wpływ środowiska
rozwijanie umiejętności rozwiązywania
problemów podkreślając, że percepcja
jest jednym z ważniejszych
wyznaczników sposobów rozwiązywania
problemów
TERAPIA STRATEGICZNA (MODYFIKACJA
TERAPII RODZINNEJ)
lub
Terapia krótkoterminowa nastawiona na
rozwiązania problemu skoncentrowana
na metodzie wykorzystująca paradoks
Milton Erickson, Weakland,
Watzlawick, Selvini Palazzoli, Cecchina,
Prata
SPOSÓB PRACOWANIA
Terapeuta zmierza do wydobycia
zasobów pacjenta.
Terapia jest nastawiona na skuteczność
oddziaływania. Przebiega w
teraźniejszości zorientowana jest na
przyszłość.
Diagnoza skrócona do minimum -
rozpoznanie stylu wrażliwości
interpersonalnej, zasobów.
CEL TERAPII
Ułatwienie zmiany wykorzystując doświadczenie.
Zasady prowadzące do osiągnięcia celu:
1.
Skoncentruj się na tym co jest możliwe a nie na tym
co jest idealne
2.
Skoncentruj się na przyszłości a nie na tym co już
było
3.
Tym co leczy jest obiektywny punkt widzenia
4.
W niedyrektywny sposób wykorzystaj zachowanie
pacjenta
5.
Rozdzielanie świadomego i nieświadomego
6.
Spotkaj się z pacjentem w jego świecie
7.
Tylko doświadczenie może zapoczątkować zmianę
8.
Pacjent jest w stanie robić rzeczy korzystne dla
siebie i to on ponosi odpowiedzialność za terapię
STYL PRACY TERAPEUTY
Terapeuta jest aktywny ma:
pomysły
daje propozycje
działa
nie czeka
PODEJŚCIE HUMANISTYCZNO –
EGZYSTENCJALNE (FENOMENOLOGICZNE)
Twórcy:
Rogers, Binswanger, Frankl, May, Perls
Założenie:
Każdy ma potencjalne możliwości rozwoju i
każdy jest odpowiedzialny za wlasne Zycie,
najważniejszy jest rozwój jednostki
Zaburzenie – gdy np. we wczesnym dzieciństwie
pojawiają się niesprzyjające, hamujące rozwój
warunki.
PODEJŚCIE HUMANISTYCZNO –
EGZYSTENCJALNE
(FENOMENOLOGICZNE)
Terapeuta:
postawa empatyczna, zrozumienie,
otwartość, relacja terapeuta mistrz
stwarzanie warunków dla rozwoju
jednostki, ułatwianie a nie bycie
wszechwiedzącym ekspertem
CEL TERAPII
rozpoznanie własnego sposobu
funkcjonowania
samoakceptacja
umocnienie samego siebie
zrozumienie i akceptacja innych
tworzenie nowych znaczeń
TERAPIA GESTALT – KONCEPCJA PERLSA
Koncentracja na tu i teraz,
uświadamianie sobie aktualnych:
doznań
potrzeb
uczuć
I na sposobach tego uświadamiania
Cel
Doprowadzenie do „zwiększenia
świadomości kim się naprawdę jest”
PSYCHOTERAPIA GRUPOWA
Cecha charakterystyczna to:
każdy z uczestników może
formułować
realizować
modyfikować
swoje indywidualne cele.
WAŻNE DLA TERAPEUTY
ocena problemów pacjenta
określenie ich genezy
określenie mechanizmów
pomoc w ich rozwiązaniu
W TRAKCIE TERAPII TERAPEUTA:
zwraca uwagę na interakcje
doświadczanie „tu i teraz”
eksperymenty behawioralne
wyrażanie uczuć
WAŻNE
W trakcie psychoterapii grupowej każdy
pacjent ma do dyspozycji
grupę,
terapeutę
siebie samego
OBSZARY FUNKCJONOWANIA
PACJENTA W RELACJACH W TRAKCIE
TERAPII GRUPOWEJ
relacja „ja - ja” samopoznanie,
sprawniejsze funkcjonowanie dzięki
rozpoznawaniu, precyzowaniu potrzeb,
oczekiwań, zwiększenie obiektywizmu.
relacja „ja - ty” własne funkcjonowanie
z drugim człowiekiem – sposoby
nawiązywania, pogłębiania,
utrzymywania, zamykania relacji.
zrozumienie własnych motywacji,
ograniczeń, mocnych stron,
doskonalenie relacji
relacja „ja - grupa” pozycja, role, z kim
się identyfikuję, co sprawia trudność,
słuchanie informacji zwrotnych
OBSZARY FUNKCJONOWANIA
PACJENTA W RELACJACH W TRAKCIE
TERAPII GRUPOWEJ C.D.
DLA KOGO?
osób zaburzonych psychicznie
uzależnionych
zaburzonych emocjonalnie
metoda pomocnicza dla psychoz
ZASADY DOBORU DO GRUPY
„różnorodne osoby” zdolne do refleksji
wiek 18 – 60
sprawni intelektualnie
zasady i warunki kontraktu
dostosowane do celów
określenie sankcji i sposobów ich
egzekwowania
kontrakt
JAKIE PYTANIA WARTO ZADAĆ
GRUPIE?
Czego oczekujesz?
Co musiałoby się zdarzyć abyś był
bardziej zadowolony ze spotkania?
Co chciałbyś aby się zmieniło w wyniku
terapii?
Czego się najbardziej obawiasz w
grupie?
WAŻNE
1.
Rozpoznawanie i nazywanie ról w
grupie
2.
Rozpoznawanie etapów dynamiki
grupy
ŹRÓDŁA DESTRUKCJI W GRUPIE
ze strony pacjenta
ze strony terapeuty prowadzącego
grupę
ze strony grupy
ZACHOWANIA DESTRUKCYJNE
spotkania poza sesjami
tworzenie się par
nieobecność, spóźnianie się
rezygnacja z grupy
ŹRÓDŁA CISZY W TERAPII GRUPOWEJ
czynniki sytuacyjne
dynamika indywidualna
interakcja między członkami grupy
cala dynamika grupy
fenomen relacji „lidera”
Dziękuję