Segregacja 

przestrzenna ludności

• Segregacją

 nazywa się nierówności przestrzenne, 

stanowi jeden z elementów wykluczenia społecznego,  
podlegają jej grupy społeczne, mniejszości narodowe, 
rasowe lub religijne

• Getto

 – przejaw segregacji społeczno – przestrzennej 

związanej z zamieszkiwaniem jednostki przestrzennej przez 
ludność z grupy o odmienności religijnej, kulturalnej, 
etnicznej, zawodowej, o innym statusie majątkowym i 
zawodowym,

• Slumsy

 – tereny miejskie zamieszkiwane przez  biedną 

ludność (najczęściej imigrantów lub przybyszy z terenów 
wiejskich)

• Segregacja przejawia się dyskryminacją w różnych 

dziedzinach, np. na rynkach mieszkaniowych wobec 
migrantów i mniejszości, w funkcjonowaniu kredytów 
mieszkaniowych, na rynku pracy, pojawia się izolacja, 
wrogość i przemoc.

Metody pomiaru segregacji 

społeczno - przestrzennej

• Zastosowano dwa klasyczne wskaźniki do pomiaru 

zróżnicowań mieszkaniowych grup społecznych

• Wskaźnik braku podobieństwa – służy do pomiaru 

różnicy w rozmieszczeniu pary zmiennych, 
pokazuje stopień wymieszania przestrzennego 
dwóch grup społecznych, nie zawiera informacji o 
rozkładzie przestrzennym tych grup. Pokazuje, jaki 
procent przedstawicieli danej grupy powinno 
zmienić miejsce zamieszkania, aby uzyskać rozkład 
przestrzenny taki jak grupa porównywana do niej. 

• Wskaźnik braku podobieństwa 

oblicza się wg wzoru:

    

ID=1/2 

Σ

 |x

i

 - y

i

|

x

i 

 -  

liczba ludności w grupie w jednostce 

przestrzennej

Y

i  

 - 

liczba ludności ogółem  w jednostce 

przestrzennej

Wskaźnik powinien mieć wartość 0 przy 
całkowitym wymieszaniu przestrzennym dwóch 
grup, a wartość 100 przy całkowitej segregacji, 
czyli koncentracji wszystkich przedstawicieli 
jednej z grup w jednej jednostce przestrzennej.

• Wskaźnik segregacji wyraża 

oddzielenie przestrzenne od 
wszystkich innych grup

• Wyraża się go wg wzoru

IS= 

•  

•  

Aby zobrazować udział badanej grupy ludności 

w populacji danego miasta i odchylenia tego 
udziału od spodziewanych wartości oraz 
uzyskać obraz koncentracji grupy, używa się 
zmodyfikowanego wskaźnika lokalizacji.

LQ= 

•  

k

x

i

 – liczba ludności w grupie k w jednostce 

przestrzennej i

•

k

x – liczba ludności w grupie k w całym mieście

• y

i

 – liczba ludności ogółem w jednostce przestrzennej i

• y’

i

 – różnica (y

i

 – 

k

x

i

)

• y’ – ludność ogółem w całym mieście minus ludność 

danej grupy w całym mieście

•  

• Pomiar zróżnicowań społecznych można 

dokonać także za pomocą  wskaźnika 
interakcji

a

P

b

=Σ 

•

a

P

b

 – prawdopodobieństwo, że członek grupy a 

wchodzi w interakcję z członkiem z grupy b w 
jednostce przestrzennej i

• b

i

 – liczba członków grupy b w jednostce 

przestrzennej i 

• t

i

 – ludność ogółem w jednostce przestrzennej i

•  

• Chcąc obliczyć w pełni interakcje 

dwóch grup, trzeba obliczyć cztery 
wskaźniki : 

a

P

a

, 

b

P

b

, 

a

P

b

, 

b

P

a

• Wadą tego wskaźnika jest ograniczenie 

do prawdopodobieństwa spotkania 
członków dwóch grup w miejscu 
zamieszkania. W rzeczywistości 
większość indywidualnych kontaktów 
zachodzi poza miejscem zamieszkania.

Segregacja jest zjawiskiem wielowymiarowym, składa się 

z pięciu elementów

:

1. Nierówność – 

rozumiana jako wzajemne porównanie rozmieszczenia dwóch 

grup   ludności w jednostkach przestrzennych miasta, jest mierzona wskaźnikami ID 
i IS, wskaźnikiem krzywej Lorentza, współczynnikiem Gini wskaźnikiem entropii itd.

2. Otwartość – 

opisuje stopień wspólnego użytkowania sąsiedztwa przez grupę 

mniejszościową i  grupę gospodarzy, jako miara  potencjalnej otwartości na nowo 
przybywających. Statystyczną formułą pomiarową może być: wskaźnik interakcji, 
wskaźnik interakcji mierzący prawdopodobieństwo, że członek danej grupy 
mniejszościowej mieszka w tej samej jednostce przestrzennej, co przedstawiciel 
większości; wskaźnik mierzący prawdopodobieństwo, że przedstawiciele danej 
grupy społecznej mieszkają w tej samej jednostce przestrzennej.

3. Koncentracja 

– stopień, w jakim grupa mniejszościowa fizycznie zajmuje 

przestrzeń w mieście. Mierzy się proporcje zajmowanej przestrzeni przez daną 
grupę mniejszościową w stosunku do proporcji przestrzeni zajmowanej przez inną 
grupę ludności.

4. Centralizacja – 

stopień skoncentrowania się w centralnej części miasta

5. Skupienie – 

wzajemne rozmieszczenie przestrzenne poszczególnych grup 

etnicznych, mierzone jest wskaźnikiem bliskości przestrzennej , pokazującym, jak 
poszcz. jednostki przestrzenne, zamieszkałe przez daną grupę mniejszości, są 
skupione w przestrzeni.

Segregacja w miastach 

Polski

• Badania wykazały, że ludność w największych miastach Polski segreguje 

się przez podział ze względu na wiek, płeć, poziom wykształcenia oraz 
status społeczny ( robotnicy – nie robotnicy)

• Wykazano, że grupy wiekowe, np. grupę ludzi starszych charakteryzuje 

wysoki wskaźnik segregacji, co oznacza, że ludność ta koncentruje się w 
jednej jednostce przestrzennej i najczęściej w centralnych częściach 
miasta.

• Bardzo wyraźny podział zaznacza się także w kwestii wykształcenia, 

osoby z wykształceniem wyższym koncentrują się najczęściej w 
centralnych częściach miast, ludność z wykształceniem zasadniczym 
zawodowym i podstawowym  - na peryferiach miasta, na obszarach słabo 
zaludnionych. Np. w Łodzi ludność o wykształceniu wyższym i największą 
segregację przestrzenną ludności o tym wykszt. Mierzoną wskaźnikiem 
lokalizacji wykazywało Osiedle Akademickie oraz obszar osiedla Pienista. 
Ludność z wykształceniem zawodowym i podstawowym skupia się na 
peryferiach Łodzi o substandardowych warunkach mieszkaniowych.