Teorie ekonomiczne
u podstaw
polityki gospodarczej
Tak !
- Zakuć, zdać, zapomnieć...
- dyplom licencjata
- i co dalej ?…
Studiujemy?
A może studiować ?
1.«uczyć się na wyższej uczelni; być
studentem, odbywać studia »
2.«poznawać dokładnie, gruntownie,
dociekać za pomocą analizy
naukowej; badać»
Wersja
oryginalna
Tłumaczenie
G
audeamus igitur,
iuvenes dum
sumus!
Post iucundam
iuventutem,
post molestam
senectutem,
nos habebit humus,
Radujmy się więc,
dopókiśmy
młodzi,
po przyjemnej
młodości,
po uciążliwej
starości
posiędzie nas
ziemia,
Współczesny podział
ekonomii
EKONOMIA
POZYTYWNA
NORMATYWNA
Ekonomia pozytywna
Bada zależność pomiędzy danymi
kategoriami ekonomicznymi ,
bada stany , wielkości
( bez wartościowania)
odpowiada na pytania :
„co jest?” i „dlaczego tak jest?”
zmierza do stworzenia
teorii opisowo – objaśniającej
Ekonomia pozytywna
Tworzy zespół założeń
,
które określają warunki
w ramach których teoria ma zastosowanie
Formułuje hipotezy
- stwierdzenia odnoszące się do rzeczywistości,
wyrażające przypuszczenie, że coś jest prawdziwe
Odkrywa prawa ekonomii
- że określone zależności występują w gospodarce i
opisują na czym one polegają, są one obiektywne, mogą
mieć charakter przyczynowy, korelacyjny - współistnienia
lub statystyczny
Ekonomia pozytywna
W ekonomii pozytywnej występuje też
przewidywanie,
które stanowi o praktycznym
znaczeniu ekonomii, ponieważ stanowi
ona podstawę
polityki gospodarczej
zwanej też
ekonomią stosowaną,
(jeżeli zaistnieje A to zaistnieje B,
możliwa jest kontrola lub wpływ na
pewne zjawiska).
Ekonomia normatywna
Oparta jest na sądach i ocenach,
odpowiada na pytanie „jak być
powinno?”
Zakłada , że na badanie zależności
ekonomicznych nachodzą
wartości etyczne i moralne.
Inny podział ekonomii
E K O N O M I A
Mikroekonomia Makroekonomia
MIKROEKONOMIA
zajmuje się badaniem
ekonomicznego zachowania
poszczególnych podmiotów gospodarki,
gospodarstw domowych, przedsiębiorstw,
poszczególnych rynków
lub dziedzin wytwarzania, bada
zachowania indywidualnych podmiotów
podejmujących
decyzje wyboru
i czynniki wpływające na te wybory.
MIKROEKONOMIA
Bada poszczególne
podmioty gospodarujące
Analiza funkcjonowania
danego przedsiębiorstwa.
Analiza poszczególnych części
gospodarki.
MAKROEKONOMIA
Analizuje funkcjonowanie gospodarki
jako całości.
Bada wpływ inflacji , stopy bezrobocia ,
wahań kursów walutowych na
„ bogactwo narodów”
Podstawowe zagadnienia
MAKROEKONOMII
Jak funkcjonuje gospodarka narodowa?
Jak mierzyć i interpretować rachunki
narodowe?
Jak mierzyć bogactwo kraju?
Od czego zależy bogactwo kraju?
Od czego zależy tempo wzrostu
gospodarczego?
Polityka gospodarcza – czyli kto i o czym
decyduje,
co oznaczają dla gospodarki takie wielkości
jak
: stopa wzrostu, deficyt budżetowy,
podatki, rynek pracy, promocja zatrudnienia,
wydatki publiczne, stopy NBP, bilans
płatniczy, inflacja itd..
PODSTAWOWE KATEGORIE EKONOMICZNE
Teoria ekonomiczna - zespół (system) twierdzeń,
logicznie i rzeczowo uporządkowanych, wyjaśniających
funkcjonowanie całej gospodarki lub ważnych jej
fragmentów
System ekonomiczny - zespół instytucji oraz
mechanizmów koordynujących i kontrolujących
podejmowanie oraz realizację decyzji gospodarczych
Prawa ekonomiczne - stale powtarzające się w
danych warunkach relacje pomiędzy zjawiskami i
procesami ekonomicznymi. Sa historyczne, obiektywne
i statystycznie prawdziwe. Mogą być powszechne, ale
tez właściwe tylko dla jednego systemu.
EKONOMIA JEST BAZĄ POLITYKI
GOSPODARCZEJ
Narzędzia ekonomii
Dane (szeregi czasowe i dane
przekrojowe)
Wskaźniki (indeksy)
Dane nominalne i realne
Zmiany względne i bezwzględne
Wykresy
Eksperyment
Modele
Prądy myślowe
1.
MERKANTYLIZM
2.
FIZJOKRATYZM
3.
SOCJALIZM UTOPIJNY
4.
EKONOMIA KLASYCZNA
5.
SOCJALIZM tzw. NAUKOWY – ten prąd wywołał największą katastrofę
ekonomiczną
6.
NURT MARGINALISTYCZNY
AUSTRIACKA SZKOŁA PSYCHOLOGICZNA
MATEMATYCZNA SZKOŁA LOZAŃSKA
WSPÓŁCZEŚNE
MONETARYZM - FRIEDMAN SZKOŁA MONETARNA)
INSTYTUCJONALIZM
TEORIE POPYTOWE - KEYNSIZM
NAUKA SPOŁECZNA KOŚCIOŁA
KOMUNITARYZM
TEORIE DOBROBYTU – WELFARE STATE
TEORIE NEOKLASYCZNE
(podażowe)
-monetaryzm, nowa ekonomia
klasyczna, ekonomia podaży
W teoriach tych duży nacisk kładzie się
na przeciwdziałanie i usuwanie
interwencji instytucji publicznych w
działanie rynku, a także likwidację jej
negatywnych konsekwencji
Teorie neoklasyczne
Neoliberałowie (1)
Bronili zasad wolnego rynku,
Popierali zwiększenie swobody
działania prywatnych
przedsiębiorców i obywateli (redukcja
zasięgu sektora publicznego)
Przeciwstawiali się działaniom
związków zawodowych, które
poprzez nacisk na zwiększenie płac,
przyczyniały się do zwiększenia
bezrobocia,
Neoliberałowie (2)
Krytykowali ingerencję państwa w życie i
postępowanie obywateli, sprzeciwiali się
np.:
Mieszaniu się państwa w sprawy gospodarcze,
Programom społecznej pomocy państwa,
Państwowej kontroli środków żywności,
lekarstw i narkotyków,
Nakazowi zapinania pasów podczas jazdy
samochodem,
Obowiązkowi szkolnemu,
pojęcia związane z
liberalizmem
- racjonalizm
antropocentryzm
trójpodział władzy
utylitaryzm
społeczeństwo obywatelskie
społeczeństwo otwarte
libertarianizm, libertynizm
homo oeconomicus, homo socialis
Monetaryzm (1)
Friedman, A. Metzler, D. Laidler.
Według monetarystów podstawowy wpływ
na kształtowanie polityki ekonomicznej
mają:
długookresowa stabilność
gospodarki wymagająca
nienaruszania mechanizmu
rynkowego;
polityka pieniężna zapewniająca
równowagę na rynkach
finansowych i bezinflacyjną podaż
pieniądza
Monetaryzm (2).
pieniądz wpływa na zmiany sytuacji
gospodarczej w czasie; podaż pieniądza
jest głównym czynnikiem wpływającym w
krótkim okresie na wielkość PNB,
natomiast w długim okresie wpływa ona
głównie na ceny.
Założenia:
wzrost podaży pieniądza jest podstawowym
czynnikiem kształtującym tempo wzrostu
nominalnego PNB
ceny i płace są względnie giętkie
sektor prywatny jest stabilny
Nowa ekonomia klasyczna
(teoria racjonalnych
oczekiwań)
Uczestnicy rynku formułują swoje oczekiwania na
temat przyszłości, łącznie z przyszłą polityką, w
oparciu o informacje minione, obecne i
przewidywane w okresie przyszłym.
Państwo powinno skupiać się na rozwiązaniach
nie naruszających mechanizmu rynkowego,
sprzyjających utrzymaniu stabilności cen i
wzrostu podaży.
Kwestionuje ona wszelki sens prowadzenia
polityki ekonomicznej poza stabilizacyjnymi
działaniami rządu i na rzecz minimalizacji zmian
wydatków publicznych, rozmiarów emisji
pieniądza i podatków.
Ekonomia podaży
Źródłem trudności gospodarczej są ograniczenia po stronie
podaży.
Działania:
zwiększenie wydajności oszczędzania i inwestowania
zwiększenia podaży przez skłanianie przedsiębiorców
do wzrostu produkcji i inwestycji
pobudzenie oszczędności, powiększenie zasobów
kapitału i ułatwienie dostępu do nich ludziom interesu.
Wymóg stabilnej podaży pieniądza jako ważny czynnik
polityki propodażowej
Istotne znaczenie ma racjonalna polityka fiskalna.
Wysokie podatki wpływają hamująco na poziom aktywności
gospodarczej, wzrost zatrudnienia, na proces akumulacji
kapitału. Krzywa Laffera.
Krzywa Laffera
Stopa podatkowa
Przychód
z podatków
Krzywa Laffera
Maksymalny
przychód
z podatków
t*
1
Ile wynosi t*?
Teorie popytowe
Głównym czynnikiem wpływającym na
zwiększanie tempa wzrostu jest
zwiększanie popytu globalnego i
zmniejszanie bezrobocia.
Wzrost popytu stwarza bodźce do wzrostu
inwestycji, a to oznacza wzrost produkcji i
zatrudnienia.
J
. Keynes, A. Okun, R. Harrod, E. Domar
Keynesiści opowiadają się za odpowiednią
ingerencją państwa w procesy
gospodarcze.
TEORIE POPYTOWE
keynesizm, teoria państwa dobrobytu;
Keynes z prawa Say`a, że
„w gospodarce każda
podaż stwarza sobie popyt”
wysnuwa wnioski:
1.
Jeżeli tak jest w rzeczywistości , w
gospodarce nie może być zakłóceń.
2.
Jeżeli paradygmat Say`a jest prawdziwy ,
to bezsensowne jest zajmowanie się
popytem globalnym
Teorie popytowe
W 1936 roku Keynes wydał pracę „Ogólna teoria
zatrudnienia, procentu i pieniądzaa w niej:
analiza:
makroekonomiczna
krótkookresowa
dotyczy prawie wyłącznie strony popytowej
gospodarki
kategorie przyczynowo – skutkowe
odrzucone założenia neoklasyczne:
względna izolacja rynków
interpretacja stopy procentowej jako zjawiska
niepieniężnego
ilościowa teoria pieniądza
Teorie popytowe
Gdyby skarb państwa wypełniał stare butelki
banknotami, zagrzebywał je w opuszczonych
szybach węglowych na dostępnej głębokości i
zasypał te szyby śmieciami, a następnie
pozostawił wydostanie tych banknotów – w myśl
doskonale wypróbowanych zasad laisses –
faire'yzmu – prywatnym przedsiębiorcom
(oczywiście po uzyskaniu dzierżawy terenu
banknotonośnego), bezrobocie zostałoby
przezwyciężone, a w wyniku tego zarówno dochód
realny społeczeństwa, jak i jego kapitał rzeczowy
osiągnęłyby prawdopodobnie poziom znacznie
wyższy aniżeli istniejący obecnie.
Źródło: The General Theory of Employment, Interest and Money, 1936r.
KEYNESIZM (1)
sektor prywatny w gospodarce cechuje
dość duża niestabilność
produkcja określona jest przez łączny
popyt, czynniki podażowe nie mają
istotnego znaczenia;
bezrobocie ma przede wszystkim
charakter przymusowy, wynikający z
niedostatecznych rozmiarów popytu;
między inflacją i bezrobociem istnieje
wymienność /przynajmniej w okresach
krótkich/ - krzywa Phillipsa
KEYNESIZM (2)
istnieje uzasadnienie dla prowadzenia
przez państwo aktywnej polityki
gospodarczej opartej na działaniach
dyskrecjonalnych i automatycznych
stabilizatorach koniunktury
politykę fiskalną cechuje większa
skuteczność niż politykę monetarną
w hierarchii celów polityki ekonomicznej
priorytetowe znaczenie ma ograniczanie
bezrobocia
postuluje się wysoką progresję podatkową
i wzrost świadczeń społecznych
Poszukiwanie nowych
impulsów dla ekonomicznej
polityki
Społeczna nauka Kościoła(SNK)
solidaryzm społeczny (spójność
społeczna, przestrzenna i
ekonomiczna), Komunitaryzm
Welfare State – państwo dobrobytu
Nowa Ekonomia Instytucjonalna
32
solidaryzm
twórcy: E. Durkheim, L. Duguit,
solidaryzm wyrósł jako opozycja do
liberalizmu,
któremu
zarzucono
przekładanie interesów jednostki nad
interesy społeczeństwa jako całości,
a nie akceptuje marksistowskich
zasad socjalizmu
33
solidaryzm
„Tylko społeczeństwo jest obdarzone
niezbędnym autorytetem, aby
stanowić
prawo i wskazywać namiętnościom
punkt,
poza który nie powinny wychodzić”.
E. Durkheim
34
solidaryzm
„Solidarność jest faktem stałym nie
podlegającym żadnym zmianom,
elementem podstawowym, bez
którego żadna grupa społeczna nie
może istnieć”.
L. Duguit
35
solidaryzm – założenia
wyjściowe
homo socialis
świadomość zbiorowa społeczeństwa (ubi
societas, ibi ius)
odrzucenie zarówno pozytywizmu, jak i
koncepcji prawnonaturalnej
solidarność jako konieczność społeczna
państwo jako zjawisko wtórne wobec
społeczeństwa
36
Społeczna nauka Kościoła
Rerum novarum
1891
Quadragesimo anno
1931
Mater et magistra
1961
Pacem in terris
1963
Gaudum et spes
1965
Populorum Progresio
1967
Laborem exercens
1981
Solicitudo rei socialis
1987
Centisimus annus
1991
37
Rola państwa
RERUM NOVARUM
LEON XIII
akceptacja liberalizmu
ograniczone interwencje państwa
państwo ma pilnować przestrzegania prawa i
poszanowania własności prywatnej
QUADRAGESIMO ANNO
PIUS XII
wolna konkurencja musi podlegać pewnym
regulacjom
c.d.
MATER ET MAGISTRA
JAN XXII
korzyści jednostek muszą być harmonizowane z
dobrem powszechnym
powinna istnieć współpraca pomiędzy krajami
płace powinny być dostosowane do cen towarów
rejony rolnicze powinny być pod szczególną opieką
PACEM IN TERRIS
JAN XXIII
zabezpieczenia socjalne w przypadku choroby,
bezrobocia
w razie potrzeby państwo ma zapewnić zasiłki
powszechny dostęp do nauki
c.d.
POPULUM PROGRESSIO
PAWEŁ VI
państwo powinno wspomagać rozwój krajów
ubogich
harmonizacja działań dla zapewnienia rozwoju
OCTOGESIMA ADVENIENS
PAWEŁ VI
należy ustanowić prawodawstwo
zapobiegające dyskryminacji płciowej i rasowej
LABOREM EXERCENS
JAN PAWEŁ II
państwo powinno przeciwdziałać bezrobociu
ma obowiązek wypłacać zasiłki
c.d.
musi zapewnić bezpłatną bądź tanią
opiekę zdrowotną
SOLLICITUDO REI SOCIALIS - J.P. II
państwo musi chronić prawa do życia w
każdej fazie istnienia
CENTESIMUS ANNUS - J.P. II
należy ograniczyć prawa pracodawców
w celu ochrony pracowników
powinno się dbać o środowisko
naturalne
Praktykowanie solidarności wewnątrz
każdego społeczeństwa posiada wartość
wtedy, gdy jego członkowie uznają się
wzajemnie za osoby.
Ci, którzy posiadają większe znaczenie
dysponując większymi zasobami dóbr i
usług, winni poczuwać się do
odpowiedzialności za słabszych i być
gotowi do dzielenia z nimi tego, co
posiadają.
Słabsi ze swej strony, postępując w tym
samym duchu solidarności, nie powinni
przyjmować postawy czysto biernej lub
niszczącej tkankę społeczną, ale
dopominając się o swoje słuszne prawa,
winni również dawać swój należny wkład
w dobro wspólne.
ENCYKLIKA SOLLICITUDO REI SOCIALIS
SNK
"Jak jedności społeczeństwa ludzkiego
nie można zasadzać na walce klas,
tak właściwego porządku życia
gospodarczego nie można zdawać na
wolną konkurencję.”
Quadragessimo Anno
43
pojęcia związane z SNK
neotomizm
personalizm (osoba ludzka jako „Imago
Dei”)
humanizm (człowiek jako cel i podmiot,
nigdy środek do celu lub przedmiot
działania innych)
solidaryzm społeczny
personalistyczny ład społeczny (dobro
wspólne)
„chadecja” (chrześcijańska demokracja)
44
welfare state –
państwo dobrobytu
krytyka założeń tradycyjnego
liberalizmu, opartego na koncepcji
państwa jako „stróża nocnego” i
„rządu minimum”
państwo jako gwarant porządku i
bezpieczeństwa obrotu
poszanowanie własności prywatnej
45
welfare state
liberalną koncepcję „państwa
negatywnego” (non facere)
przekształcono w koncepcję
„państwa pozytywnego” (facere)
Ewolucja obejmowała wzrost znaczenia
socjaldemokratycznych koncepcji
rozwoju, oraz dominującą rolę
interwencjonizmu państwowego
welfare state
mieszana ekonomika
(
współdziałanie przedsiębiorstw państwowych i kapitału
prywatnego)
planowanie w gospodarce
ubezpieczenia społeczne
walka z dyskryminacją
opieka społeczna
welfare state
mieszana ekonomika
(
współdziałanie przedsiębiorstw państwowych i kapitału
prywatnego)
planowanie w gospodarce
ubezpieczenia społeczne
walka z dyskryminacją
opieka społeczna
Nowa Ekonomia
Instytucjonalna
Instytucje w ramach NIE postrzega się
jako
reguły gry kształtujące relacje
pomiędzy różnymi podmiotami w
procesie gospodarowania.
Struktury instytucjonalne odnoszą się
do różnych
norm
, które wpływają na
zachowanie ludzi jako podmiotów
gospodarczych, które wyznaczają
zasady postępowania
.
Nowa Ekonomia
Instytucjonalna
większość z tego co ludzie robią jest
regulowane przez instytucje danego
społeczeństwa;
instytucje tworzą "arenę", na której
ludzie starają się realizować swoje cele;
instytucje wyznaczają ramy ludzkich
działań w wymiarze: możesz, nie
możesz, powinieneś, musisz itd.;
instytucje stwarzają więc szanse ale i
ograniczenia;
Nowa Ekonomia
Instytucjonalna
ludzie manipulują instytucjami,
realizując swoje cele. Instytucje nie
determinują więc działań ludzkich w
sposób jednoznaczny;
instytucje nadają szczególny sens i
ciągłość działaniom człowieka;
umożliwiają też przewidywalność jego
zachowań;
z instytucjami związane jest pojęcie
kontroli i regulacji