Dr hab. Aleksandra Tokarz, prof. AWF

Wykład I. z Psychologii ogólnej

r.a.20010/2011

Przedmiot psychologii i różne podejścia do 

ludzkiego zachowania

Wydział Turystyki i Rekreacji

AKADEMIA WYCHOWANIA FIZYCZNEGO

Im. B. Czecha w Krakowie

Wymagania

• Obecność na wykładzie 
• Opanowanie lektur przerabianych na 

ćwiczeniach

• Egzamin testowy, pytania zamknięte 

jednokrotnego wyboru, cztery 
możliwości do wyboru.

Przedmiot współczesnej psychologii

• „psychologia jest naukowym studium 

zachowania i doświadczenia”

• „przez systematyczne badania 

psychologowie zmierzają do wyjaśnienia, w 
jaki sposób istoty ludzkie, oraz niektóre 
zwierzęta zachowują się i jak w ich 
doświadczeniu przedstawiają się im 
cechy otaczającego świata” [Malim, Birch, 
Waddeley, 1998, s. 9]

• Oraz:  jak na nie reagują i do czego dążą

Początki psychologii naukowej

• Psychologia z greckiego - nauka o 

umyśle/duszy

Kamienie milowe w jej rozwoju:
• 1879, Lipsk, pierwsze laboratorium 

psychologiczne – Weber, Fechner

• 1913 – John Watson – psychologia nauką o 

zachowaniu

• Lata 20 XX wieku- Zygmunt Freud- 

psychoanaliza

• Lata 70- XX wieku – Jerome S. Bruner- 

podejście poznawcze [„New look”]

Podejście biologiczne

• Mózg i układ nerwowy jako najważniejsze centrum sterujące 

zachowaniem

Dowody na rzecz tego twierdzenia to identyfikowane ośrodki 

mózgowe zawiadujące funkcjami psychicznymi: pole wzrokowe, 

ośrodek mowy, ciało migdałowate [=„mózg emocjonalny”]

Ograniczenia tego podejścia: 
• te same urazy powodują różne dysfunkcje [Goldstein, lata 40, 

obserwacje neurologiczne], 

• wielkość uszkodzenia mózgu nie jest tak ważna jak miejsce, 
• proces leczenia pokazuje, że mózg działania jako całość 

kompensująca uszkodzenia. 

• WSZYSTKIE  te zależności są pod wpływem RÓŻNIC 

INDYWIDUALNYCH! 

• Związki przyczynowo-skutkowe (deterministyczne) nie 

wyjaśniają zachowania w pełni!

Podejście behaviorystyczne

• Co jest zachowanie?

Obserwowalna aktywność mięśni gładkich, 

szkieletowych oraz gruczołów wydzielania 

zewnętrznego i wewnętrznego – próbował 

precyzować Hebb w latach 50-tych

• behavior ang. = zachowanie
• John Watson, twórca behavioryzmu: 

psychologia „nauką o zachowaniu, 

obserwowalnym dla wszystkich i porównywalnym 

przez obserwację, celem zaś winno być 

opisywanie, przewidywanie i kontrolowanie tego 

zachowania” 

• Formuła: S - R. potem, S – O - R

Podejścia w psychologii: 

funkcjonalizm

• Rozważanie celów i funkcji procesów 

umysłowych

• Pozostaje pod wpływem nauk biologicznych
• Karol Darwin: badanie procesów adaptacji, 

przetrwania gatunku, różnic między 

osobniczych

• Współczesna kontynuacja:
• Psychoewolucjonizm, szukający 

PODSTAWOWYCH, UNIWERSALNYCH 

właściwości natury ludzkiej, które 

ukształtowały się jako środki ADAPTACJI

Psychologia poznawcza - 

źródła 

• Jest zapowiedzią była tzw. psychologia postaci 

Gestalt

Max Wertheimer, Kurt Koffka, Wolfgang 

Koehler zakładali:

Ludzie spostrzegają świat całościowo
Dowody: 
Wykrycie zjawiska ruchu pozornego
Określenie praw organizacji świadomości 

percepcyjnej :podział spostrzeganego na 

figurę i tło, łączenie nieodległych elementów, 

łączenie podobnych, „zamykanie”.

Psychologia poznawcza - 

źródła 

Najważniejsze twierdzenie psychologii postaci
1. Zasada pregnancji postaci-= tendencja 

całości („postaci” )do zamykania się. Jest to 
związane z tendencją (umysłu, mózgu) do 
organizowania percepcji w taki sposób, by 
spostrzeżenia tworzyły najbardziej (lub najlepiej) 
zorganizowane, zamknięte i mające sens całości.

2. Człowiek jest istotą aktywną, która 

przetwarza, porządkuje i kształtuje informacje.

Współcześnie psychologia postaci stanowi 

podstawę działań terapeutycznych

Psychologia poznawcza

• Zakłada, że wszystkie procesy psychiczne można wyjaśnić 

badając procesy poznawcze: spostrzeganie, kategoryzację 
percepcyjną, uwagę, pamięć, przetwarzanie informacji, 
myślenie, wyobraźnię i twórczość, a także emocje i 
motywację

• N. p. poznawcze ujecie emocji [Ortony, Clore, Collins] 

zakłada, że powstaje ona wówczas, gdy reprezentacja 
poznawcza jakiegoś obiektu („inny człowiek”) zostaje 
poddana ocenie ( „jest dobry”). 

• N. p. poznawcze ujęcie motywacji [Dweck] głosi, ze rodzaj 

celów jakie sobie stawimy i nasz skuteczność zależy od 
przekonania na temat tego, czy uważamy świat za coś 
stałego [tak myślą „teoretycy stałości”] czy coś zmiennego 
[„teoretycy zmiany”].

Psychoanalityczny punkt widzenia

Wg Zygmunta Freuda –  psychoanaliza to 

teoria i metoda badania psychiki, 

zakładająca istnienie jej warstwy  

nieświadomej 

1. Osobowość ma warstwę świadomą, 

przedświadomą i nieświadomą

2. Motywacja ludzką sterują popędy, ich 

źródłem jest energia psychiczna= libido

3. Struktura osobowości to id (popedy), 

ego (realistyczne „ja’), super ego 

(sumienie, wartości, normy)

Psychoanalityczny punkt widzenia

Karl Gustaw Jung
• Postulował istnienie nieświadomości 

zbiorowej  („pamięć kulturowa”)

• Libido ma charakter psychiczny
• Podział ludzi na ekstrawertyków i 

introwertyków

Alfred Adler
• Uznawał potrzebę mocy i dominacji 

za naczelny ludzki popęd i  motyw 

Psychologia humanistyczna

• Zakłada pozytywną wizję psychologii - 

potrzebna koncepcja osoby dojrzałej i 
zdrowej,  wyjście poza paradygmat 
przyrodniczy– G.W. Allport

• Wysuwa hipotezę, że istnieje specjalna 

klasa motywacji ludzkiej

• Postuluje PODEJŚCIE ORGANICYSTYCZNE 

[za Goldsteinem] głoszące, że człowiek 
jest specyficzna całością psychofizyczną

Psychologia humanistyczna - Podejście organicystyczne

1. Jedność, oryginalność, spójność normalnej 

osobowości

2. Organizm jest swoistą całością 
3. Jednostka jest motywowana samorealizacją
4. Organizm ma wewnętrzne, potencjalne 

zdolności do rozwoju

5. Ważne są nie tylko poszczególne funkcje 

ale wszystkie czynności organizmu

6. Więcej można się dowiedzieć z badania 

jednej osoby niż wielu

Podejście humanistyczne - 

przykład

• Maslowa hipoteza „potrzeb rozwoju” 

w odróżnieniu od „potrzeb 
niedoboru”.

• Maslowa hipoteza samorealizacji
• „Kiedy wszystkie niższe w hierarchii 

potrzeby zastana zaspokojone, 
wówczas zachowanie jednostki 
determinują całkowicie najwyższe 
potrzeby rozwoju, czyli potrzeby 
samorealizacji” (za: Madsen, s.442)