Unia Europejska
Unia Europejska
Co to Unia Europejska ?
Unia Europejska (skrót w języku
polskim: UE) – gospodarczo-polityczny
związek demokratycznych państw
europejskich.
Kiedy powstała?
Unia Europejska powstała 1 listopada 1993 na mocy
traktatu z Maastricht jako efekt wieloletniego
procesu integracji politycznej, gospodarczej i
społecznej. Korzenie współczesnej integracji
europejskiej sięgają okresu powojennego i
ograniczały się do 6 państw zachodnioeuropejskich.
Państwa te tworzyły wiele form i mechanizmów
współpracy, powoływały organizacje, instytucje i
organy, których celem było wzmocnienie jedności
między nimi. W 1993 r. nadrzędną wobec wszystkich
poprzednich organizacji została Unia Europejska,
sama otrzymując nieznaną wcześniej ludzkości
hybrydową formułę sui generis.
Unia Europejska jako organizacja
międzynarodowa (w prawno
międzynarodowym tego słowa
znaczeniu) funkcjonuje od 1 grudnia
2009. Równocześnie zastąpiła ona kilka
form współpracy, w tym m.in.:
Wspólnotę Europejską.
Obecnie, od 1 grudnia 2007 r., w skład UE
wchodzi 27 państw.
Australia Grecja Polska
Belgia Hiszpania Portugalia
Bułgaria Holandia Rumunia
Cypr Irlandia Słowacja
Czechy Litwa Słowenia
Dania Luksemburg Szwecja
Estonia Łotwa Węgry
Finlandia Malta W. Brytania
Francja Niemcy Włochy
Unia Europejska składa się z 27 państw członkowskich.
Członkiem Unii Europejskiej może zostać tylko wolne,
niepodległe, suwerenne, demokratyczne państwo
europejskie. Nowo wstępujące państwa, aby stać się
członkiem Unii muszą:
spełnić szereg kryteriów dotyczących sfery
gospodarczej, politycznej, praw człowieka sformułowane
w tzw. kryteriach kopenhaskich
zaakceptować w pełni i bez zastrzeżeń acquis
communautaire (w szczególności zasadę pierwszeństwa
prawa wspólnotowego nad prawem krajowym)
posiadać sprawnie działającą administrację i
sądownictwo zdolne wyegzekwować unijne i
wspólnotowe akty prawne
Polska w Unii Europejskiej
Polska jest członkiem Unii Europejskiej od 1 maja
2004 na mocy tzw. Traktatu akcesyjnego
podpisanego 16 kwietnia 2003 r. w Atenach
będącego prawną podstawą przystąpienia
(akcesji) Polski do Unii Europejskiej. Faktyczny
proces integracji Polski rozpoczął się w Atenach 8
kwietnia 1994 r. z chwilą złożenia przez Polskę
wniosku o członkostwo w UE i potwierdzenia go
przez wszystkie państwa członkowskie podczas
konferencji w Essen 9-10 grudnia 1994 r.
Integracja jest procesem dynamicznym,
nieustannie trwającym.
Unia Europejska stanowi przypadek sui generis („szczególnego rodzaju”)
w stosunkach międzynarodowych, jest tworem, który nigdy wcześniej nie
istniał w historii powszechnej i był nieznany historii stosunków
międzynarodowych. Do grudnia 2009 r. UE była kombinacją struktur
ponadnarodowych oraz międzyrządowych Posiada cechy zarówno
organizacji międzynarodowej jak i konfederacji czy nawet państwa
federalnego. Wśród teoretyków prawa, politologii i stosunków
międzynarodowych trwa spór za co dokładnie można uznać Unię.
Federaliści doszukują się w niej państwa federacyjnego lub konfederacji.
Zwolennicy koncepcji Europy ojczyzn wykazują, że jest to tylko współpraca
między państwami, a więc bliższa organizacji międzynarodowej. Ścierają
się zarówno odrębne wizje poszczególnych państw członkowskich, jak i
doktryn politycznych[6]. Proces ten dodatkowo związany jest z
powstawaniem inicjatyw, które były realizowane wewnątrz Wspólnot (w
ramach zasady wzmocnionej współpracy i elastyczności) bądź obok, a
które to stawały się ostatecznie częścią dorobku prawnego Unii
Europejskiej i zalążkiem nowych polityk współpracy . Najbardziej zawiły
był status osobnych organizacji międzynarodowych powołanych przez
część lub wszystkich członków UE które w swych działaniach uzupełniają i
wspomagają polityki prowadzone w ramach Unii Europejskiej, a przez co
niesłusznie są z nią mylone. Zastanawiano się, jak te odrębne organizacje
umieścić w skomplikowanej strukturze prawnej zintegrowanego
kontynentu europejskiego i jak umieścić prawo Unii w prawie
międzynarodowym.
Unia Europejska jest unikatową formą tego typu na arenie
międzynarodowej mającą ok. 30% udział w światowym PKB.
Rola Unii jako światowego mocarstwa w polityce zagranicznej
wzrasta, tworzone są unijne placówki dyplomatyczne, a sama
UE jest członkiem m.in.: Światowej Organizacji Handlu, G8 i
G20. Ciągle jednak głównymi aktorami i reżyserami polityki
zagranicznej UE są państwa członkowskie, a nie ośrodki
ponadnarodowe. Od lat 90. XX wieku wzrasta też wojskowy
aspekt Unii Europejskiej, oparty początkowo na powstałej w
latach 40. XX wieku Unii Zachodnioeuropejskiej, a którego
obecnie główny trzon stanowi wspólna polityka
bezpieczeństwa i obrony. Najnowszą polityką UE jest polityka
kosmiczna. Realizowana jest ona w oparciu o współpracę z
Europejską Agencją Kosmiczną, jednak nie wszyscy członkowie
UE są członkami EAK.
Cele Unii
W TUE w artykule 2 wśród celów Unii wymienione są m.in.:
promowanie ekonomicznego i społecznego postępu poprzez zacieśnianie
współpracy gospodarczej i likwidowanie barier w obrocie handlowym między
państwami członkowskimi,
wzmacnianie obrazu Unii jako jednego ciała politycznego mówiącego jednym
głosem na arenie międzynarodowej poprzez prowadzenie wspólnej polityki
zagranicznej,
dążenie do stworzenia obywatelstwa europejskiego i poczucia przynależności
do jednej wspólnoty u zwykłych obywateli poprzez zapewnienie jednakowych
norm prawnych i pełnej swobody przepływu ludzi w obrębie Unii,
rozwijanie obszaru wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwego traktowania,
którym ma być UE poprzez wprowadzanie wspólnych norm prawnych,
socjalnych i stałą poprawę poziomu życia państw uboższych,
ujednolicenie struktury gospodarczej krajów członkowskich, wyrównanie
rozwoju gospodarczego regionów,
polepszenie standardów życia.
Kompetencje
Kompetencje wyłączne to kompetencje, w których
pierwszeństwo posiada Unia i jej instytucja. Państwa mogą
podjąć działania za uprzednią zgodą UE
Kompetencje dzielone to kompetencje, w których Unia i
państwa członkowskie wspólnie stanowią prawo, lecz tylko
tam, gdzie Unia nie wykonała swoich kompetencji lub
zaprzestała wykonywać swoją kompetencję.
Kompetencje wspomagające mają charakter koordynujący,
wspierający i uzupełniający jednak bez harmonizacji prawa
w tych obszarach.
Najważniejsze osoby w
systemie instytucjonalnym
Przewodniczący Komisji
José Manuel Durão Barroso
Wiceprzewodnicząca Komisji, wysoki przedstawiciel Unii do spraw zagranicznych i polityki
bezpieczeństwa Catherine Ashton
Wiceprzewodnicząca Komisji, komisarz ds. sprawiedliwości, praw podstawowych i obywatelstwa
Viviane Reding
Wiceprzewodniczący Komisji, komisarz ds. konkurencji Joaquín Almunia
Wiceprzewodniczący Komisji, komisarz ds. transportu Siim Kallas
Wiceprzewodnicząca Komisji, komisarz ds. agendy cyfrowej Neelie Kroes
Wiceprzewodniczący Komisji, komisarz ds. przemysłu i przedsiębiorczości Antonio Tajani
Wiceprzewodniczący Komisji, komisarz ds. stosunków międzyinstytucjonalnych i administracji
Maroš Šefčovič
Komisarz ds. środowiska Janez Potočnik
Komisarz do spraw gospodarczych i walutowych Olli Rehn
Komisarz ds. rozwoju Andris Piebalgs
Komisarz ds. rynku wewnętrznego i usług Michel Barnier
Komisarz ds. edukacji, kultury, wielojęzyczności i młodzieży Androulla Vassiliou
Komisarz ds. podatków i unii celnej, audytu i zwalczania nadużyć finansowych Algirdas Šemeta
Komisarz ds. handlu Karel De Gucht
Komisarz ds. zdrowia i polityki konsumenckiej John Dalli
Komisarz ds. badań, innowacji i nauki Máire Geoghegan-Quinn
Komisarz ds. programowania finansowego i budżetu Janusz Lewandowski
Komisarz ds. gospodarki morskiej i rybołówstwa Maria Damanaki
Komisarz ds. współpracy międzynarodowej, pomocy humanitarnej i reagowania kryzysowego Kristalina
Georgieva
Komisarz ds. energii Günther Oettinger
Komisarz ds. polityki regionalnej Johannes Hahn
Komisarz ds. działań w sprawie klimatu Connie Hedegaard
Komisarz ds. rozszerzenia i polityki sąsiedztwa Štefan Füle
Komisarz ds. zatrudnienia, spraw społecznych i włączenia społecznego László Andor
Komisarz do spraw wewnętrznych Cecilia Malmström
Komisarz ds. rolnictwa i rozwoju obszarów wiejskich Dacian Cioloş
Przewodniczący Parlamentu Europejskiego Martin Schulz
Przewodniczący Rady Europejskiej Herman Van Rompuy
Przewodniczący Trybunału Sprawiedliwości Vassilios Skouris
Przewodniczący Europejskiego Banku Centralnego Mario Draghi
Przewodniczący Trybunału Obrachunkowego Vitor Manuel Da Silva Caldeira
Przewodniczący Sądu Marc Jaeger
Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich Nikiforos Diamanduros
Przewodniczący Sądu ds. Służby Publicznej Sean Van Raepenbusch
Przewodniczący Europejskiego Banku Inwestycyjnego Philippe Maystadt
Europejski obszar
gospodarczy
Kraje Unii mają zintegrowane rynki z Islandią,
Liechtensteinem i Norwegią w ramach Europejskiego
Obszaru Gospodarczego. W teorii integracji ekonomicznej
zaznacza się, że kraje te osiągnęły pierwszy (strefa
wolnego handlu) i trzeci stopień integracji (jednolity
rynek), z pominięciem stopnia drugiego (unia celna).
Szereg umów liberalizacyjnych zawarto także ze
Szwajcarią w 1999 i 2004 r. Państwa te, mimo iż formalnie
nie są członkami Unii Europejskiej, uczestniczą w
wybranych politykach i porozumieniach (m.in.: układ z
Schengen, Dublin II), zobowiązują się do aplikacji
niezbędnych unijnych przepisów prawnych do swoich
porządków krajowych, co stanowi przykład rozszerzenia
zakresu terytorialnego stosowania prawa unijnego.
Krytyka Unii Europejskiej
Unia Europejska jest przez swoich przeciwników
krytykowana m.in. za przerost biurokracji oraz, według nich,
nieprzemyślane decyzje
.
Niektóre stronnictwa uważają, że
Unia Europejska dąży do stworzenia państwa (np.
federalnego), a to z kolei doprowadzi do utraty suwerenności
obecnych państw członkowskich. Przeciwnikami Unii
Europejskiej są także komuniści i przedstawiciele środowisk
radykalnie lewicowych argumentujący, iż ta organizacja
próbuje budować zachodnioeuropejski imperializm i
nierówno traktuje wszystkie państwa członkowskie, a także
kraje tzw. starej Unii chcą podporządkować sobie nowe kraje
członkowskie. Eurosceptykami są również niektórzy
antyglobaliści, gdyż uważają, iż stworzenie Unii Europejskiej
jest pierwszym krokiem ku utworzeniu rządu światowego.