Andrzej Marja
ń
ski
1
Andrzej Marja
ń
ski – Katedra Zarz
ą
dzania SWSPiZ
29
1
Andrzej Marja
ń
ski
www.amarjanski.swspiz.pl
RODZAJE
I
TYPY ORGANIZACJI
NAUKI O
NAUKI O
ORGANIZACJI
ORGANIZACJI
Andrzej Marja
ń
ski – Katedra Zarz
ą
dzania SWSPiZ
29
2
„Zadaniem biznesu jest przekształcenie zmian w
innowacje, a więc w nowy biznes.”
Peter Drucker
R e f l e k s y j n i e
Andrzej Marja
ń
ski
2
Andrzej Marja
ń
ski – Katedra Zarz
ą
dzania SWSPiZ
29
3
Typologia organizacji
ś
yjemy w
ś
wiecie organizacji, które odgrywaj
ą
we
współczesnej rzeczywisto
ś
ci trudn
ą
do przecenienia rol
ę
M. Bielski (1931-2002) zaproponował ogóln
ą
typologi
ę
organizacji w oparciu o kryterium funkcji genotypowej (rodzaj
działalno
ś
ci, w jaki zaanga
Ŝ
owana jest organizacja jako
podsystem wi
ę
kszego społecze
ń
stwa)
W zale
Ŝ
no
ś
ci od prowadzonej działalno
ś
ci wyszczególnił
typy organizacji – roli jak
ą
spełniaj
ą
w zaspokajaniu potrzeb
społecznych
Andrzej Marja
ń
ski – Katedra Zarz
ą
dzania SWSPiZ
29
4
Typologia organizacji wg. M. Bielskiego
Organizacje gospodarcze
- oparte o zasad
ę
ekonomiczno
ś
ci
Organizacje słu
Ŝą
ce zaspokajaniu niematerialnych
potrzeb społecze
ń
stwa
– najcz
ęś
ciej niekomercyjne
Organizacje administracyjne
– ogólnopa
ń
stwowe i lokalne,
militarne i policyjne
Organizacje społeczne
– partie polityczne, stowarzyszenia,
zwi
ą
zki zawodowe, fundacje
Organizacje religijne
*
Andrzej Marja
ń
ski
3
Andrzej Marja
ń
ski – Katedra Zarz
ą
dzania SWSPiZ
29
5
Poszczególne typy organizacji ró
Ŝ
ni
ą
si
ę
od siebie pod
wzgl
ę
dem zaspokajania potrzeb społecznych
Organizacje gospodarcze – słu
Ŝą
do osi
ą
gania zysku
Organizacje zaspokajania potrzeb niematerialnych –
potrzeby edukacyjne, ochrona zdrowia itp..
Wyst
ę
puj
ą
tak
Ŝ
e podobie
ń
stwa – nakładanie si
ę
zakresu
działania organizacji nale
Ŝą
cych do ró
Ŝ
nych typów. *
Typologia organizacji wg. M. Bielskiego
Andrzej Marja
ń
ski – Katedra Zarz
ą
dzania SWSPiZ
29
6
Produkcyjne
(gospodarcze) – dostarczaj
ą
ce dobra i usługi
Scalaj
ą
ce
– podtrzymuj
ą
ce porz
ą
dek społeczny,
socjalizuj
ą
ce (kształtuj
ą
ce osobowo
ść
, przekazuj
ą
ce system
warto
ś
ci, norm i wzorów kulturowych przez społecze
ń
stwo),
zapewniaj
ą
ce ochron
ę
(szkoły, słu
Ŝ
ba zdrowia i opieka
społeczna, ko
ś
cioły)
Adaptacyjne
- zapewniaj
ą
ce rozwój społeczny i gospodarczy
poprzez rozwijanie wiedzy i rozwi
ą
zywanie nowych
problemów ( placówki badawcze, uniwersytety i cz
ęś
ciowo
placówki artystyczne)
Polityczne
– instytucje pa
ń
stwa, zwi
ą
zki zawodowe,
stowarzyszenia (pełni
ą
rol
ę
podobn
ą
jak struktury
kierownicze w organizacji) *
Typologia organizacji wg. D. Katza i R.L. Kahna
(1979)
Andrzej Marja
ń
ski
4
Andrzej Marja
ń
ski – Katedra Zarz
ą
dzania SWSPiZ
29
7
Typologia organizacji wg. A Etzoniego (1961)
Kryterium wyodr
ę
bnienia opiera si
ę
na typie relacji
pomi
ę
dzy uczestnikami organizacji a ni
ą
sam
ą
(charakter władzy, podporz
ą
dkowania si
ę
władzy oraz motywy,
z których wynika ta subordynacja)
W typologii A. Etzoniego wyst
ę
puje spójno
ść
typ władzy podporządkowanie
Ale s
ą
przypadki, kiedy tak nie jest np. w przedsi
ę
biorstwie
Władza - dysponuje
ś
rodkami nagradzania
Pracownicy – alienuj
ą
si
ę
, nie identyfikuj
ą
si
ę
z firm
ą
, a
czasami działaj
ą
na jej szkod
ę
*
Andrzej Marja
ń
ski – Katedra Zarz
ą
dzania SWSPiZ
29
8
Przymusowe
–
ź
ródło władzy opiera si
ę
na przymusie, a
podporz
ą
dkowanie ma charakter alienatywny (brak
identyfikacji a czasami nawet wrogie nastawienie) –
wi
ę
zienie, obóz pracy...
Utylitarne
– władza wynika z dysponowania
ś
rodkami na
nagrody dla uczestników organizacji (płaca, premie).
Podporz
ą
dkowanie przynosi korzy
ś
ci praktyczne lub
okre
ś
lon
ą
wygod
ę
i jest oparta na kalkulacji co osi
ą
gam za
podporz
ą
dkowanie np.. w organizacji gospodarczej
Normatywne
–
ź
ródłem władzy s
ą
normy moralne i
przekonania (np. presti
Ŝ
z nale
Ŝ
enia do organizacji) –
podporz
ą
dkowanie ma charakter moralny i wi
ąŜ
e si
ę
z
osobistym zaanga
Ŝ
owaniem w funkcjonowanie organizacji
np. ko
ś
cioły, partie polityczne, stowarzyszenia *
Typologia organizacji wg. A Etzoniego (1961)
Andrzej Marja
ń
ski
5
Andrzej Marja
ń
ski – Katedra Zarz
ą
dzania SWSPiZ
29
9
Nie powinna zakłada
ć
z góry podobie
ń
stwa organizacji
zaliczonych do jakiej
ś
klasy lub grupy, ani ró
Ŝ
ni
ć
mi
ę
dzy
klasami.
Jej przedmiotem s
ą
zarówno podobie
ń
stwa jak i odmienno
ś
ci
Istotne jest sformułowanie kryteriów analizy porównawczej
Analiza mo
Ŝ
e by
ć
prowadzona dla całej organizacji oraz dla
jej podsystemów ( technologia, struktura organizacyjna)
Zale
Ŝ
no
ś
ci w organizacji maja charakter wielostronny
Analiza daje tym pełniejsz
ą
charakterystyk
ę
organizacji im
wi
ę
cej zmiennych b
ę
dzie si
ę
równocze
ś
nie brało pod uwag
ę
.
Organizacja jako obiekt bada
ń
- obiekt zło
Ŝ
ony i
skomplikowany – teoria zmierza do rozwi
ą
zania tych
problemów
Analiza porównawcza organizacji
Andrzej Marja
ń
ski – Katedra Zarz
ą
dzania SWSPiZ
29
10
Funkcja genotypowa organizacji
Charakter otoczenia organizacji
Cechy i społeczna struktura organizacji i charakter
uczestnictwa (podporz
ą
dkowania) w organizacji
Cechy struktury organizacyjnej:
Rozmiary
Stopie
ń
zró
Ŝ
nicowania
Stopie
ń
centralizacji i formalizacji
Cechy podsystemu zarz
ą
dzania:
Charakter procesów decyzyjnych
Styl kierowania
Kryteria analizy porównawczej organizacji
M. Bielski, Organizacje - istota struktury procesy, UŁ, Łódź 1996, s. 94 *
Andrzej Marja
ń
ski
6
Andrzej Marja
ń
ski – Katedra Zarz
ą
dzania SWSPiZ
29
11
Komercyjne (biznesowe)
– oferowane dobra prywatne-
indywidualny charakter zaspokajania potrzeb społecznych
Publiczne –
oferowane dobra publiczne
-
zbiorowe
zaspokajanie potrzeb społecznych
Społeczne –
zaspokajanie potrzeb wy
Ŝ
szego rz
ę
du -
mo
Ŝ
liwo
ść
uczestnictwo wszystkich interesariuszy w
sprawowaniu władzy. Partycypacja wpływa na wzrost
zaufania i tolerancji wewn
ą
trz organizacji, jak i jej kontaktach
wewn
ę
trznych *
Trzyelementowa typologia organizacji
B. Ko
Ŝ
uch (2005) – koncepcja oparta na
charakterze zaspokajania potrzeb oraz motywie
podejmowania zorganizowanego działania
Andrzej Marja
ń
ski – Katedra Zarz
ą
dzania SWSPiZ
29
12
Przedsi
ę
biorstwo
– najwa
Ŝ
niejszy element gospodarki
rynkowej
Cechy przedsi
ę
biorstwa
- kształtuj
ą
si
ę
pod wpływem
rynku, poziomu konkurencji, stopnia otwarcia oraz instytucji
tworz
ą
cych kategorie rynku
Istotna rola kultury i dziedzictwa narodowego,
Wa
Ŝ
na mentalno
ść
społecze
ń
stwa i jego oczekiwania
Przedmiot transakcji przedsi
ę
biorstw
– dobra prywatne
Organizacja komercyjna - przedsiębiorstwo
Andrzej Marja
ń
ski
7
Andrzej Marja
ń
ski – Katedra Zarz
ą
dzania SWSPiZ
29
13
Ekonomiczne:
dysponowanie zasobami,
prowadzenie działalno
ś
ci na własne ryzyko
pokrywanie wydatków z własnych przychodów
Organizacyjne
– wspólny zarz
ą
d - zatrudnione osoby w
firmie podlegaj
ą
wspólnemu kierownictwu, nawet gdy
struktura organizacyjna jest bardzo rozbudowana
Prawna
– mo
Ŝ
liwo
ść
wchodzenia w stosunki prawno-
ekonomiczne z innymi podmiotami a tak
Ŝ
e z pa
ń
stwem
Wyodrębnienie przedsiębiorstw
a
Andrzej Marja
ń
ski – Katedra Zarz
ą
dzania SWSPiZ
29
14
Cel – okre
ś
lanie konkretnych celów – z góry
zamierzonych efektów podejmowanego działania
Przewidywany stan
Wynik, jaki ma zosta
ć
osi
ą
gni
ę
ty
Ró
Ŝ
nica pomi
ę
dzy stanem obecnym a przewidywanym
Okres w jakim chcemy ten stan osi
ą
gn
ąć
Cele wyznaczaj
ą
po
Ŝą
dany kierunek działa
ń
oczekiwane efekty ekonomiczno- finansowe
Cel działania przedsiębiorstwa
Jaki cel przedsiębiorstwa ma charakter uniwersalny?
Istnienie przedsiębiorstwa
Andrzej Marja
ń
ski
8
Andrzej Marja
ń
ski – Katedra Zarz
ą
dzania SWSPiZ
29
15
Stanowią przesłankę wszystkich działań
zarządczych
kształtowanie organizacji przedsi
ę
biorstwa
kształtowanie struktury organizacyjnej
wyodr
ę
bnienia obszarów decyzyjnych
ustalanie jednoznacznych procedur decyzyjnych
ustalanie zakresu uprawnie
ń
i odpowiedzialno
ś
ci
okre
ś
lanie wzajemnych relacji pomi
ę
dzy ró
Ŝ
nymi celami
podmiotu
okre
ś
lanie relacji pomi
ę
dzy mi
ę
dzy celami i szczegółowymi
zadaniami (dekompozycja celów)
tworzenie skutecznych systemów motywowania
pracowników
Znaczenie formułowania celów w organizacji
Andrzej Marja
ń
ski – Katedra Zarz
ą
dzania SWSPiZ
29
16
Maksymalizacja zysku
Maksymalizacja wartości
Maksymalizacja sprzedaŜy
Minimalizacja kosztów
*
Wybór celu przedsiębiorstwa
Najnowsze pogl
ą
dy wskazuj
ą
,
Ŝ
e przedsi
ę
biorstwo
powinno wybra
ć
jeden cel w horyzoncie czasowym (3-5 lat)
i danych warunkach gospodarowania
Andrzej Marja
ń
ski
9
Andrzej Marja
ń
ski – Katedra Zarz
ą
dzania SWSPiZ
29
17
Wszystkie decyzje i zawierane kontrakty s
ą
motywowane i
weryfikowane pod wzgl
ę
dem osi
ą
gni
ę
cia zysku
Na kumulowanie i generowanie wyniku finansowego
ukierunkowane s
ą
alokacja zasobów
kształt struktury organizacyjnej
rekrutacja i dobór pracowników
Cel – maksymalizacja zysku
Andrzej Marja
ń
ski – Katedra Zarz
ą
dzania SWSPiZ
29
18
Ukierunkowanie na maksymalizacj
ę
korzy
ś
ci
akcjonariuszy
wzrost warto
ś
ci akcji
wzrost dywidend
Maksymalizacja satysfakcji akcjonariusza
wielko
ść
zwrotu wyło
Ŝ
onego kapitału
czytelna wizja przedsi
ę
biorstwa
perspektywy rozwoju biznesu
dobry system komunikacji zewn
ę
trznej
Cel – maksymalizacja wartości
Andrzej Marja
ń
ski
10
Andrzej Marja
ń
ski – Katedra Zarz
ą
dzania SWSPiZ
29
19
Wchodzenie na nowe rynki
Wprowadzanie nowych produktów
Niska dojrzało
ść
rynku
Wdra
Ŝ
anie nowych regulacji prawnych np. demonopolizacja
Spodziewane efekty:
wzrost przychodów
poprawa rentowno
ś
ci
zwi
ę
kszenie wydajno
ś
ci pracy
uzyskanie lepszej pozycji rynkowej
Brak informacji – jak ze wzrostem sprzeda
Ŝ
y wygl
ą
da np.
wynagrodzenia, koszty reklamy, ... *
Cel – maksymalizacja sprzedaŜy
Andrzej Marja
ń
ski – Katedra Zarz
ą
dzania SWSPiZ
29
20
Priorytet – stała lub czasowa redukcja kosztów
stałych
zmiennych
Uwarunkowania:
Konkurencja kosztowa - główny obszar konkurowania to
cena
Uczestnictwo w układzie ła
ń
cucha dostaw
Czynniki:
wewn
ę
trzne – post
ę
p techniczny, organizacyjny,
zewn
ę
trzne – luka jako
ś
ciowa, bariery popytowe
Obni
Ŝ
enie kosztów zawsze wpływa na osi
ą
ganie korzy
ś
ci
ekonomicznych (zysk, zwi
ę
kszanie warto
ś
ci
przedsi
ę
biorstwa)
Cel – minimalizacja kosztów
Andrzej Marja
ń
ski
11
Andrzej Marja
ń
ski – Katedra Zarz
ą
dzania SWSPiZ
29
21
Przedsi
ę
biorstwo pozostaje najpowszechniejszym typem
organizacji
Zyskuj
ą
na znaczeniu
organizacje publiczne i
pozarz
ą
dowe
Musz
ą
one spełnia
ć
wynikaj
ą
ca z logiki procesów rynkowych
zasadę ekonomiczności
Ale jakie są ich główne cele?
Nie kierują się chęcią osiągania zysku
DąŜą do zaspokojenia potrzeb społecznych
Stanowi
ą
coraz wi
ę
kszy obszar zainteresowania bada
ń
nauk
o organizacji
Inne organizacje w gospodarce rynkowej
Andrzej Marja
ń
ski – Katedra Zarz
ą
dzania SWSPiZ
29
22
Powołane w celu realizacji interesu publicznego (polityka,
administracja pa
ń
stwowa, nauka i edukacja, ochrona
zdrowia, ...)
Oferuj
ą
dobra i usługi publiczne
Gospodarka narodowa jako cało
ść
Wyodr
ę
bnione cz
ęś
ci gospodarki narodowej – region
Wspólnoty gospodarcze krajów
Pa
ń
stwo jako forma politycznej organizacji społecze
ń
stwa
Bloki polityczne pa
ń
stw
S
ą
organizacjami o specyficznych systemach warto
ś
ci i
celów
Posiadaj
ą
tylko im wła
ś
ciwy charakter relacji zewn
ę
trznych i
wewn
ę
trznych
Organizacje publiczne
Andrzej Marja
ń
ski
12
Andrzej Marja
ń
ski – Katedra Zarz
ą
dzania SWSPiZ
29
23
Ś
wiadczenie usług dla obywateli, wynika z przynale
Ŝ
no
ś
ci i
zamieszkania na danym terytorium (np. bezpiecze
ń
stwo
publiczne, ochrona
ś
rodowiska)
Dostarczanie u
Ŝ
yteczno
ś
ci gospodarstwom domowym w
zakresie sfer
Ŝ
ycia społeczno-gospodarczego
najwa
Ŝ
niejszych z punktu widzenia pa
ń
stwa i obywateli w
tych przypadkach, kiedy organizacje prywatne nie czyni
ą
tego na własne ryzyko, a organizacje społeczne nie maj
ą
mo
Ŝ
liwo
ś
ci
ś
wiadczenia tych usług bez pomocy podmiotów
publicznych
Usługi tworz
ą
ce warunki do wła
ś
ciwego funkcjonowania
sektorów: prywatnego, społecznego i publicznego –
infrastruktura społeczna i techniczna, bezpiecze
ń
stwo obrotu
gospodarczego, równe traktowanie sektorów
Istota organizacji publicznych
Andrzej Marja
ń
ski – Katedra Zarz
ą
dzania SWSPiZ
29
24
Spory i dyskusje, co do ich nazwy
ś
wiadcz
ą
do trudno
ś
ci
ich zdefiniowania
trzeci sektor
pozarz
ą
dowe
obywatelskie
non profit
engeous
NGO - nongovernmental organizations
Organizacja społeczna
–
obejmuje ww. zbiorowo
ść
Organizacje społeczne
Andrzej Marja
ń
ski
13
Andrzej Marja
ń
ski – Katedra Zarz
ą
dzania SWSPiZ
29
25
Robi
ą
co
ś
zasadniczo odmiennego od tego czym zajmuj
ą
si
ę
firmy i władze
Nie dostarczaj
ą
rynkowi towarów i usług
Nikim nie rz
ą
dz
ą
Produkt organizacji społecznej – zmiana zachodz
ą
ca w
człowieku pod wpływem jej działania
S
ą
agentami zmian zachodz
ą
cych w ludziach
Ich „produkty” – wyleczony pacjent, ucz
ą
ce si
ę
dziecki,
szacunek ludzi do samych siebie
Ich „wyroby” – zmiany zachodz
ą
ce w ludzkiej egzystencji
Organizacje społeczne – próba definicji
P. F. Drucker, Zarządzanie organizacją pozarządowa, 1995, s. 10 *
Andrzej Marja
ń
ski – Katedra Zarz
ą
dzania SWSPiZ
29
26
Najcz
ęś
ciej organizacja prywatna
Strukturalnie niezale
Ŝ
na od pa
ń
stwa
Formalnie zorganizowana
Nie posiadaj
ą
ca zysku do podziału
Samorz
ą
dna
Działaj
ą
ca dla dobra wspólnego
Korzystaj
ą
ca ze społecznego ochotniczego uczestnictwa
Innowacyjna i elastyczna
Domena – wspieranie społeczno
ś
ci poprzez
ochron
ę
mniejszo
ś
ci
zapewnienie usług, którymi nie zajmuj
ą
si
ę
pozostałe
sektory
po
ś
redniczenie pomi
ę
dzy rz
ą
dem a obywatelem
Organizacje społeczne – definicja
strukturalno operacyjna
Andrzej Marja
ń
ski
14
Andrzej Marja
ń
ski – Katedra Zarz
ą
dzania SWSPiZ
29
27
Podsumowanie
Organizacja jako obiekt bada
ń
jest szczegółowo opisana w
literaturze przedmiotu, w ró
Ŝ
nym stopniu szczegółowo
ś
ci
Istnieje wiele ró
Ŝ
nych punktów widzenia, które uwypuklaj
ą
wieloaspektowo
ść
spojrzenia na organizacj
ę
Istnieje wiele typologii organizacji które akcentuj
ą
ró
Ŝ
ne
aspekty organizacji
Andrzej Marja
ń
ski – Katedra Zarz
ą
dzania SWSPiZ
29
28
1. Typologia organizacji i ich rodzaje
2. Charakterystyka organizacji komercyjnej
3. Charakterystyka organizacji publicznych i pozarz
ą
dowych
4. Ró
Ŝ
nice pomi
ę
dzy organizacj
ą
komercyjn
ą
a publiczn
ą
Pytania kontrolne
Andrzej Marja
ń
ski
15
Andrzej Marja
ń
ski – Katedra Zarz
ą
dzania SWSPiZ
29
29
Pytania ?
Pytania ?
Pytania ?
Pytania ?
Pytania ?
Pytania ?
Pytania ?
Pytania ?
„Idealista to człowiek, który zauwaŜywszy, Ŝe róŜa
pachnie ładniej od kapusty, wnioskuje stąd, Ŝe będzie z
niej takŜe lepsza zupa.”
Henry Louis Mencken