12. listopad
2006
S-OP-Z5-SPOSTRZEGANIE OSÓB
3.1. Atrybucje: wnioskowanie na podstawie zachowania
Pytania
1. Co próbują opisać i wyjaśnić teorie atrybucji?
2. Jakie są klasyczne modele atrybucji?
3. Kto jest ojcem-założycielem teorii atrybucji?
4. Kiedy można mówić o odpowiedzialności osobistej za działanie w teorii Heidera?
5. Jak wygląda teoria Heidera?
6. Na czym polega teoria wniosków korespondentnych?
7. Na czym polega podstawowy błąd atrybucji?
8. Kiedy rośnie w nas skłonność do upatrywania przyczyn zachowania w predyspozycjach aktora?
9. Na czym polega asymetria aktora i obserwatora?
Do zapamiętania
●
Teorie atrybucji zorientowane są na interpretacje przyczyn zachowań innych osób (i własnych).
●
F.Heider uważał, że ludzie wyjaśniają sobie przyczyny ludzkich zachowań poprzez wzór=> Działanie=f(możność x usiłowanie)
●
Najważniejsze jest podstawowe rozróżnienie na przyczyny wewnętrzne i zewnętrzne
●
Rodzaj dokonanej atrybucji wpływa na oczekiwania co do przyszłości, ale jest to również uzależnione od stałości atrybucji.
●
Wyjaśnianie ludzkiego zachowania jest rozumiane jako poszukiwanie korespondencji (odpowiedniości) między zaobserwowanym działaniem, intencją działającego człowieka (aktora) i jego predyspozycjami, czyli cechami osobowosci.
●
Obserwatorzy uznają działanie za intencjonalne jeżeli uważają, że: aktor wiedział o skutkach, do jakich doprowadzi jego działanie oraz miał swobodę działania i mógł swoim działaniem doprowadzić do tych skutków.
●
Do wnioskowania na temat przyczynowości zachowań obserwatorzy użwają również kryterium zgodności-niezgodności zachowania z oczekiwaniami (najczęstszym oczekiwaniem jest przypuszczenie, że ludzie starają się pozyskać aprobatę innych i dlatego zachowują się w społecznie aprobowany sposób).
●
Silną podstawą do wnioskowania o cechach osobowości jest zachowanie sprzeczne z oczekiwaniami.
●
Ludzie nie doceniają sytuacyjnych ograniczeń działań aktora i formułują wnioski korespondentne z większym stopniem pewności, niż jest to uzasadnione.
●
Ad.8.kiedy wyrządza on nam duże szkody lub gdy przynosi duże zyski lub, gdy uważamy, że jego działania są skierowane właśnie na nas.
●
Podczas gdy cudze zachowania wyjaśniamy raczej czynnikami wewnętrznymi, zachowania własne wyjaśniamy raczej czynnikami zewnętrznymi; jest to uwarunkowane wieloma czynnikami, takimi jak:
○
ukierunkowanie uwagi (obserwatora na aktora – skąd atrybucje wewnętrzne)
○
odmienność wiedzy (aktor jest znacznie bardziej świadomy sytuacyjnej zmienności swoich zachowań)
Strona 1 z 4
12. listopad
2006
○
zróżnicowany język (zachowania cudze opisujemy nie za pomocą konkretnych czasowników, ale za pomocą bardziej abstrakcyjnych czasowników).
●
Asymetria aktor-obserwator łatwo zanika w służbie motywu autowaloryzacji: jeżeli własne zachowanie jest wyraźnie pozytywne, ludzie silniej je przypisują czynnikom wewnętrznym, niż sytuacyjnym.
●
Egotyzm atrybucyjny – tendencja do wyjaśniania własnych zachowań w pochlebny dla siebie sposób; lub przecenianie własnego wkładu w jakiś wynik osiagany wspólnie z innymi osobami.
●
Efekt fałszywej powszechności – przecenianie stopnia rozpowszecnienia własnych postaw, poglądów i cech.
●
Jednym z procesualnych modeli atrybucji jest dwuetapowy model atrybucji (Trope'a), który zakłada, że proces ten przebiega na dwóch etapach: 1)identyfikacja, czyli odpowiedź na pytanie, co aktor robi i 2) wnioskowanie, czyli odpowiedź na pytanie dlaczego aktor to robi.
●
Trójetapowy model atrybucji (Gilbera):a)identyfikacja, b)automatyczny wniosek o cesze, c) kontrolowana poprawka na sytuację.
3.2. Asocjacje: Wnioskowanie na podstawie wiedzy
Pytania
Do zapamiętania
●
Poszczególne cechy są w naszym umyśle zorganizowane na zasadzie związków asocjacyjnych (skojarzeniowych).
●
Sieć powiązań między poszczególnymi cechami nazywa się ukrytą teorią osobowości (UTO, gdzie słowo „ukryta” oznacza tyle, co bezwiedna czy nieświadomie używana).
/Badania Ascha/
●
Pewne cechy (takie jak „ciepły-zimny”) mają centralne znaczenie dla wyciągania wniosków o innym człowieku, w przeciwieństwie do innych cech, które stanowią słabą podstawę wnioskowania.
●
Poszukiwanie ukrytej struktury podobieństw cech (UTO) doprowadziło do powstania dwóch wymiarów („dobroci” funkcjonowania społecznego i sprawności).
●
Centralność cechy nie jest jej stałą właściwością, lecz wynika z relacji znaczeniowych między daną cechą, cechami kontekstowymi (tymi, które z nią współwystępują) i cechami wnioskowanymi na jej podstawie.
●
Metaanaliza wykazała, że wpływ informacji zindywidualizowanej na spostrzeżenia wynosi średnio r=0,71 i jest większy od wpływu informacji kategorialnej (stereotypowej).
●
Model równoległego przetwarzania danych o kategoriach, cechach i zachowaniach (Kunda i Thagard) zakłada, ze wszystkie te rodzaje informacji wpływają łącznie na spostrzeżenie, precyzując przy tym nawzajem swoje znaczenia. /Model koneksjonistyczny/
●
Prawidłowości:
○
stereotypy wpływają na interpretację znaczenie zobserwowanych zachowań
○
stereotypy wpływają na interpretację znaczenia cech
○
zindywidualizowana informacja o osobie spostrzeganej wpływa na rodzaj podschematu
używanego w trakcie spostrzegania
○
stereotypy wpływają na spostrzeżenia konkretnych osób pod nieobecność informacji Strona 2 z 4
12. listopad
2006
zindywidualizowanej, zaś słabo lub wcale nie wpływają na spostrzeżenia w obecności takich jednoznacznych informacji.
○
Stereotypy wpływają na spostrzeganie konkretnych osób, jeżeli zindywidualizowana informacja na ich temat jest wieloznaczna.
3.3. Ocenianie
Pytania
Do zapamiętania
●
Ocenianie ludzi jest więc nieodłączne od ich spostrzegania
●
Oddolna integracja danych
○
Ilościowe modele integracji danych (sumowanie, uśrednianie, ważone uśrednianie)
○
asymetrie ewaluatywne i treść informacji
●
Informacje uzyskane jako pierwsze z kolei wywierają silniejszy wpływ na ocenę globalną niż informacje uzyskane w dalszej kolejności. Efekt pierwszeństwa można wyjaśnić na trzy sposoby:
○
hipoteza spadku uwagi: w miarę otrzymywania informacji o tym samym człowieku nasz
uwaga słabnie, w związku z czym kolejne dane wywierają coraz słabszy wpływ na
ocenę.
○
Hipoteza dyskredytowania informacji sprzecznych z już posiadaną – ludzie aktywnie
unikają sprzeczności w obrębie wyznawanych przekonań na temat tego samego obiektu i odrzucają nowe informacje sprzeczne z tymi, w które już uwierzyli.
○
Hipoteza ukierunkowanego rozwijania naszego sądu o innym człowieku
●
Efekt świeżości, czyli silniejsze oddziaływanie informacji odebranych jako ostatnie z kolei
●
Asymetria rozkłada się na dwa efekty: a) inklinację pozytywną (nie koniecznie w polsce), czyli skłonność do formułowania raczej pozytywnych niż negatywnych ocen innych ludzi, siebie samego, obiektów społecznych i świata w ogólności oraz b) efekt negatywności polegający na silniejszym uzależnieniu ocen globalnych od negatywnej niż pozytywnej informacji, na postawie których jest ona formułowana.
●
W dziedzinie moralności informacje o zachowania pozytywnych są mniej diagnostyczne dla odpowiadających im cech osobowosći niż zachowania negatywne
●
W dziedzinie sprawności, gdzie zachowania negatywne są mało diagnostyczne dla cech
●
Oceny są często formułowane niemalże natychmiastowo przy użyciu struktur wiedzy
●
Schematy zawierają informacje nie tylko deskryptywne, ale też afektywne
●
Reakcja afektywna na spostrzeganą osobę może być skutkiem przeniesienia oceny lub emocji z odpowiedniego prototypu na tę osobę
●
Rola schematów w ocenianiu rośnie wtedy, gdy: schemat był niedawno używany, schemat jest mało skomplikowany, sąd wydawany jest w pośpiechu, losy oceniającego nie zależą od ocenianego
●
Trzecią teorią jest tzw. Proces tendencyjnego sprawdzania hipotez. Hipotezy: a) organizują proces poszukiwania danych, b)decydują o interpretacji znaczenia danych, c) decydują o wiarygodności danych, d) zmieniają zachowanie autora hipotez.
●
Strategia diagnostyczności: coś w rodzaju efektu aureoli, czyli na podstawie jednej cechy wnioskujemy o pozostałych cechach danej osoby.
●
Strategia konfirmacji: mając jakąś hipotezę szukamy informacji, które ją potwierdzą, a nie Strona 3 z 4
S-OP-Z5
12. listopad
2006
zaprzeczą.
●
Samospełniająca się przepowiednia
●
Reguła pomniejszania głosi, że obserwator pomniejsza rolę danej przyczyny zachowania, jeśli w tej samej sytuacji działają jeszcze inne możliwe przyczyny tego samego zachowaniach
●
Reguła powiększania polega na tym, że obserwator powiększa rolę danej przyczyny zachowania jeśli w tej samej sytuacji działają czynniki hamujące zaobserwowane zachowanie.
Strona 4 z 4