PERCEPCJA ZAGROŻEŃ

I OCENA RYZYKA

Od czego zależy wybór rodzaju zachowania w sytuacji ryzykownej?

- utrwalony nawyk (koncepcje behavioralne)

- naśladowanie zachowań innych ludzi (koncepcje kulturowe – normy nieformalne)

- świadoma kalkulacja zysków i strat (koncepcje poznawcze)

-500

-800

0,80

0,50

0,20

+500

+800

LOTERIA I

LOTERIA II

Czym jest ryzyko?

Ryzyko to iloczyn wielkości

przewidywanej straty i

prawdopodobieństwa jej

wystąpienia

Wysokie ryzyko

poważne skutki + duże prawdopodobieństwo Średnie ryzyko

mała szkoda + duże prawdopodobieństwo duża szkoda + małe prawdopodobieństwo Niskie ryzyko

mała szkoda + małe prawdopodobieństwo

Kiedy ludzie podejmują zachowania ryzykowne

Jeśli zachowanie to zawiera pozytywna wartość, która jest ważniejsza od

możliwej straty

Jeśli strata oceniana jest jako względnie niewielka

Jeśli prawdopodobieństwo poniesienia straty jest niskie

Rodzaje ryzyka

1. Ryzyko obiektywne i subiektywne

2. Ryzyko czyste i spekulacyjne

3. Ryzyko statyczne i dynamiczne

4. Ryzyko podstawowe i szczegółowe

„Ryzyko obiektywne a ryzyko subiektywne”

Ryzyko obiektywne

Ryzyko obiektywne to faktyczne prawdopodobieństwo zajścia niebezpiecznego wydarzenia w połączeniu z rzeczywistą wielkością możliwych strat Ryzyko subiektywne

Ryzyko subiektywne zależy od postrzegania ryzyka obiektywnego. Może być adekwatne do ryzyka obiektywnego, ale zazwyczaj jest od niego mniejsze lub większe

„Ryzyko czyste a ryzyko spekulacyjne”

Ryzyko czyste

Ryzyko czyste towarzyszy takim sytuacjom, w których może wystąpić wyłącznie strata

Ryzyko spekulacyjne

Ryzyko spekulacyjne występuje w sytuacji, w której można zarówno stracić jak i zyskać

„Ryzyko statyczne a ryzyko dynamiczne”

Ryzyko statyczne

Ryzyko statyczne to stale obecne w społ

eczeństwie

elementy ryzyka

Ryzyko dynamiczne

Ryzyko dynamiczne powstaje wraz ze zmianami samego społeczeństwa, jako następstwo zmian techniki i technologii, zmian w ekonomii, gospodarce, polityce oraz prawie

„Ryzyko podstawowe a ryzyko szczegółowe”

Ryzyko podstawowe

Ryzyko podstawowe to takie, które dotyczy całego społeczeństwa lub większej jego części Ryzyko szczegółowe

Ryzyko szczegółowe to takie, które dotyczy niektórych ludzi

Teorie wyjaśniające

podejmowanie ryzyka

1. Teorie poznawcze

2. Teorie osobowości

2. Teorie ekonomiczne

3. Teorie polityczne

4. Teorie kulturowe

Teorie poznawcze

Teorie te sprowadzają postrzeganie a następnie podejmowanie ryzyka do doświadczenia (uczenia się), oceny trudności zadań i samooceny własnych możliwości (ocena zysków i strat).

Teorie osobowości

Teorie te uzależniają postrzeganie i podejmowanie ryzyka od specyficznych cech podmiotowych –

poziomu aspiracji, lokalizacji poczucia kontroli, zapotrzebowania na stymulację oraz uzdolnień warunkujących poznawcze i decyzyjne funkcjonowanie człowieka

Teorie ekonomiczne

W teoriach tych zakłada się, że bogate społeczeństwa i jednostki podejmują większe ryzyko, ponieważ postrzegają przez pryzmat zysku oraz czerpią z ryzyka większe korzyści w porównaniu z jednostkami lub społeczeństwami biednymi.

Teorie polityczne

W teoriach tych przyjęto, że na postrzeganie i ocenę wielkości ryzyka wpływają interesy grup. Ryzyko dające korzyści grupie sprawującej władzę jest przez te grupę akceptowane lub tolerowane, natomiast grupa będąca u władzy unika ryzyka stanowiącego dla nich zagrożenie.

Teorie kulturowe

W teoriach tych stwierdza się, że akceptacja ryzyka jest uwarunkowana społecznymi preferencjami. W jednych społeczeństwach akceptowane jest wysokie ryzyko a ludzie, którzy je podejmują są szanowani i wysoko oceniani, natomiast w innych preferowane jest ostrożne postępowanie nastawione na ochronę życia i zdrowia. Teorie te przyjmują, że zagrożenia (np. niebezpieczne

technologie) są wytworem społeczeństw i następstwem ich akceptacji)

Cechy osobowości wpływające na

poziom ryzykowności zachowań

1. Poziom aspiracji

2. Zapotrzebowanie na stymulację

3. Lokalizacja poczucia kontroli

Od czego zależy postrzeganie zagrożeń i ocena ryzyka

Bezpośredniość skutków – odroczenie konsekwencji Katastroficzność – chroniczność negatywnych konsekwencji Dobrowolność – przymusowość narażenia się na ryzyko Wyobrażalność przyczyn i negatywnych skutków Stopień nowości – obycie z ryzykiem Wiedza o ryzyku

Poziom wzbudzanego leku

Spostrzegana względna częstość wypadków Kontrolowalność negatywnych następstw zdarzeń

Bezpośredniość skutków –

odroczenie konsekwencji

W miarę upływu czasu zmniejsza się dodatnia użyteczność wyników korzystnych , jak i ujemna użyteczność wyników negatywnych (niekorzystnych)

Katastroficzność –

chroniczność negatywnych

konsekwencji

Im większa powstała jednorazowa

szkoda, tym ryzyko oceniane jest wyżej

Dobrowolność – przymusowość narażenia się na ryzyko

Ludzie przeceniają ryzyko związane z działaniami przymusowymi, a nie

doceniają ryzyka działań dobrowolnych

Wyobrażalność przyczyn i negatywnych skutków

Ludzie nie doceniają ryzykowności działania, jeśli na jego temat przekazuje się suche statystyczne treści, które nie przemawiają do wyobraźni a przeceniają ryzykowność działań w przypadku przekazywania informacji za pomocą barwnego obrazu o posmaku

sensacji

Stopień nowości – obycie z ryzykiem Obycie z zagrożeniami i znajomość środków zabezpieczających prowadzi do

niedoceniania ponoszonego ryzyka –

sytuacja nowa pociąga za sobą wzrost poczucia zagrożenia

Wiedza o ryzyku

Poziom wiedzy i stopień poinformowania o zagrożeniach istotnie wpływa na ocenę ich ryzykowności

Poziom wzbudzanego lęku Osoby o wysokim poziomie leku oceniają ryzykowność zagrożeń wyżej, aniżeli osoby niskolękowe.

Są zagrożenia, które wywołują lęk u większości ludzi niezależnie od ich indywidualnych różnic

Spostrzegana względna częstość wypadków

Ogólna częstość wypadków oceniana jest najczęściej na podstawie doświadczeń najbliższego otoczenia

Kontrolowalność negatywnych następstw zdarzeń

Ocena wielkości zagrożeń zależy od

poczucia kontroli nad ryzykiem (znajomość zasad postępowania w zagrażającej sytuacji, posiadanie środków zabezpieczających, itd.)

Społeczna percepcja ryzyka Ryzyko małe

Znane zagrożenia

Zagrożenia podatne na oddziaływanie ludzi 3.

Zagrożenia, na które ludzie narażają się dobrowolnie 4.

Zagrożenia towarzyszące często wykonywanym czynnościom

Zagrożenia o skutkach odroczonych

Zagrożenia indywidualne, obejmujące jednostki 7.

Zagrożenia towarzyszące czynnościom dającym satysfakcję

Społeczna percepcja ryzyka Ryzyko duże

Brak wiedzy o zagrożeniu

Zagrożenia, na które ludzie nie mają wpływu 3.

Narażanie się jest odbierane jako skutek przymusu 4.

Zagrożenia występujące rzadko

Zagrożenia o skutkach nagłych

Zagrożenia zbiorowe, obejmujące grupy ludzi 7.

Zagrożenia towarzyszące czynnościom nie lubianym

Między wszystkimi wymiarami ryzyka istnieją powiązania – ludzie nie spostrzegają ich niezależnie od siebie.

Ocena jednego wymiaru zależy od oceny innego wymiaru.

Wykryte współzależności między wymiarami wskazują, że u ich podłoża leżą bardziej podstawowe czynniki, do których odwołują się ludzie podczas dokonywania oceny ryzykowności zagrożeń