Kościelska M. „Oblicza upośledzenia” , r.III, s. 107-114, 120-132

Badania Hanny Szczepańskiej - dot. funkcjonowania językowego dzieci z UU. Hipoteza - aktywność werbalna dzieci ma uwarunkowania społeczne

• Badała uczniów klasy I i II szkoły specjalnej w Wawie, przeznaczanej dla dzieci z LNI. Badano 23 dzieci w wieku 8,4 do 11,1 rż.

• Wiek umysłowy dzieci zawierał w granicach od 4,6 do 7,0 czyli odpowiadał poziomowi funkcjonowania intelektualnego dzieci ze starszych grup przedszkolnych

• Rozwój mowy we wszystkich przypadkach orzeczono jako opóźniony, ponadto w połowie przypadków stwierdzono wady artykulacji lub jąkanie

• Zadanie stawiane dzieciom polegało na opowiedzeniu treści obrazków. Różnice w zorganizowanych sytuacjach zadaniowych polegały na tym, że w jednej sytuacji dziecko i osoba dorosła oglądały obrazek razem (percepcja wspólna) a w drugiej dziecko samo (percepcja izolowana)

• Dodatkowo osoba dorosła oceniała wypowiedz dziecka

• W zorganizowanych sytuacjach badawczych osoba dorosła przeprowadzająca eksperyment raz zachowywała się biernie, przyjmując bez komentarzy opowiadanie dziecka, kiedy indziej zaś udzielała „wzmocnień”

• Matryca sytuacji zadaniowych wyglądała następująco:

1. Osobna percepcja obrazka przez dziecko, dorosły bierny

2. Wspólna z dorosłym percepcja obrazka, --||---

3. --------||---------, dorosły oceniający

• w każdej sytuacji pokazywano inny obrazek

• przyjęto następujące wskaźniki aktywności językowej dzieci

- długość wypowiedzi

- liczba informacji zawartych w opowiadaniu na temat obrazka

- sposób ujęcia treści obrazka

WYNIKI BADAŃ:

1. Długość wypowiedzi była w istotny sposób większa w sytuacji percepcji osobnej

2. W sytuacji percepcji osobnej wzrastała zawartość informacyjna wypowiedzi; dzieci podawały więcej szczegółów na temat obrazków

3. Nie stwierdzono różnic w sposobie przedstawiania treści obrazka w zależności od charakteru percepcji. W obu typach proporcja przypadków wyliczenia, opisywania i interpretowania były podobne

4. Zaobserwowano zróżnicowanie fluencji słownej, dzieci zwiększały długość wypowiedzi, kiedy dorosły był aktywny i udzielał wzmocnień

5. Bezwzględnie najdłuższe były wypowiedzi w sytuacji osobnej percepcji bez oceniania

6. W sytuacji oceniania wzrastała tez zawartość informacyjna wypowiedzi dzieci

7. Najwięcej informacji dzieci udzielały w sytuacji oddzielnej percepcji z nieoceniającym dorosłym, drugie miejsce sytuacja percepcji wspólnej z oceniającym dorosłym, a na koniec ta trzecia

Badania ujawniły wrażliwość dzieci na przedstawione w sytuacjach zadaniowych różne właściwości sytuacji społecznych

Autorka przeprowadziła analizę różnic indywidualnych między dziećmi, koncentrując się na wskaźnikach fluencji słownej (długość wypowiedzi). Wyróżniono 3 grupy dzieci:

• słaba - śr liczba wyrazów - 6dz

• średnia - śr liczba 31 do 50 - 12 dz

• dobra - powyżej 50 - 5 dzieci

W grupie dzieci dobrych wszystkie modyfikowały swoje wypowiedzi w zależności od zachowania partnera, w grupie średnich 1/3 badanych funkcjonowała w sposób jednakowy we wszystkich typach sytuacji, nie licząc się ze zmianami, a w grupie dzieci słabych połowa nie była wrażliwa na cechy sytuacji

• Można zakładać, że przy bardzo małej sprawności językowej nie ma szans na modyfikowanie jakości wypowiedzi w zależności od sytuacji. Ten brak wrażliwości nie musi świadczyć o niemożności różnicowania sytuacji na poziomie umysłowym , ale odzwierciedlać bardzo niski poziom kompetencji językowych

Różnice w funkcjonowaniu językowym dzieci w dużym stopniu zależały od stworzonych im sytuacji społecznych. Na jednych działało aktywizująco na drugich hamująco

GOTOWOŚĆ KOMUNIKACYJNA

To gotowość do wchodzenia w kontakty z innymi ludźmi. Celem tych kontaktów jest:

- wymiana emocjonalna

- wymiana informacyjna

- wymiana rzeczowa

- dzielenie się doświadczeniami

Badania z zakresu psychologii rozwojowej sugerują, że gotowość do komunikowania się z otoczeniem jest niemowlęciu dana od urodzenia, a jej doskonalenie polega na:

- uczeniu się adresowania komunikatów

- uczeniu się znaczenia komunikatów odbieranych od otoczenia

- bogaceniu treści komunikatów

- różnicowaniu form komunikowania się

Podstawową rolę w rozwoju tej gotowości odgrywa relacja dziecka z matką. Stanowi ona matrycę do tworzenia się form komunikacji z innymi ludźmi

Badania Ewy Głód

• Specjalny Ośrodek Szkolno- Wychowawczy dla Dzieci w Warszawie - oddział przedszkolny

• 9 dzieci w wieku 5-8lat

• Poziom rozwoju dzieci w 7 przypadkach to LNI, a w 2 - UNI, szóstka dzieci przeszła do zakłady z Domu Małego Dziecka, a jedno z domu rodzinnego

• Urządzono pokój do zabaw i zapraszano indywidualnie dzieci, w dwóch sytuacjach badawczych bawiono się z dziećmi, a trzeciej bawiła się wychowawczyni, a nie eksperymentatorka , która stale się opiekuje dziećmi

• Wprowadzenie drugiej, nieznanej osoby dawało szanse porównania gotowości komunikacyjnej ze względu na te właściwości osób

• Zadanie sformułowane pod adres wychowawczyni, polegało na tym, by zachowywała się ona w sposób naturalny, charakt dla jej zwykłych kontaktów z dziećmi, a eksperymentatorka starała się zgodnie ze swoimi umiejętnościami i intencją stworzyć dziecku max korzystne warunki kontaktu

• Każde spotkanie trwało pół h,

• W analizie skupiono się na takich wymiarach jak: liczba zachowań komunikacyjnych, kierunek adresowania komunikatów, treść komunikatów, forma ich wyrażania i szczególne cechy indywidualne

• u dzieci z NI wychowywane w zakładzie niewątpliwie istniała gotowość do komunikowania się otoczeniem społecznym

Wnioski:

• gotowość do komunikowania się ma cechy szczególne

• charakteryzują ją pod względem formy -zachowania rozwojowe wczesne, a pod względem treści - powierzchowność, polega na tym, że przedmiotem kontaktu są zewnętrzne cechy sytuacji, natomiast dzieci nie dzielą się wew przeżyciami

• w jednym wypadku obserwowano trudność z odbiorem znaczeń wypowiedzi dziecka przez wychowawczynie i wskutek tego relacja między dzieckiem i otoczeniem zew nosiła znamiona patologiczne

• wprowadzanie zmian w stylu funkcjonowania ludzi dorosłych otwiera nowe możliwości w zakresie komunikowania się z dziećmi