Źródła prawa w świetle Traktatu z Lizbony

Podział:

1. Prawo pierwotne

• Traktaty (założycielskie, reformujące, modyfikujące) oraz dołączone do nich protokoły i załączniki.

• Zasady ogólne prawa - należą do katalogu prawa pierwotnego niepisanego i są do mogą być zaczerpnięte z zasad charakterystycznych dla prawa międzynarodowego, zasad specyficznych dla systemu prawnego Unii Europejskiej (wcześniej Wspólnot) oraz z zasad charakterystycznych dla porządków prawnych państw członkowskich. Do najważniejszych zasad zaliczymy: zasadę solidarności, zasadę pomocniczości, zasadę proporcjonalności, zasadę odpowiedzialności państwa oraz odpowiedzialności UE, zasadę niedyskryminacji, zasadę równości, zasadę pewności prawa, zasadę jawności, zasadę demokratyzmu itd. Szczególną pozycję w tym katalogu będą zajmować również prawa podstawowe,

• Prawo zwyczajowe.

2. Umowy międzynarodowe

3. Prawo pochodne

1. Akty prawnie wiążące:

• Akty ustawodawcze (prawodawcze): rozporządzenia, dyrektywy, decyzje - przyjmowane w ramach zwykłej i specjalnej procedury prawodawczej. Szerzej na ten temat: A. Szachoń, Źródła prawa Unii Europejskiej, Wyd. KUL, Lublin 2010, s. 180-186.

• Akty nieustawodawcze (nieprawodawcze):

- akty delegowane: rozporządzenia delegowane, dyrektywy delegowane, decyzje delegowane. Akty te, przyjmowane są przez KE w wyniku upoważnienia zawartego w akcie ustawodawczym.

- akty wykonawcze: rozporządzenia wykonawcze, dyrektywy wykonawcze, decyzje wykonawcze. Akty te, przyjmowane są przez KE lub wyjątkowo - przez Radę UE.

• Inne akty nieustawodawcze (nie jest to katalog bezwzględnie

zamknięty):

- rozporządzenia „bez przymiotnika”, np. Rada UE przyjmująca rozporządzenie dotyczące systemu językowego instytucji UE, Inne rozporządzenia przyjmowane przez Radę UE bez udziału PE, rozporządzenia Europejskiego Banku Centralnego),

- decyzje Rady Europejskiej i Rady przyjmowane w ramach Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa (WPZiB),

- decyzje Rady Europejskiej w ramach uproszczonych procedur rewizji traktatów,

- decyzje wewnątrzorganizacyjne instytucji UE (np. dotyczące regulaminów wewnętrznych),

- porozumienia międzyinstytucjonalne.

1. Akty prawnie niewiążące: zalecenia i opinie. Do tego katalogu zaliczymy także inne akty prawne, które nie zostały nazwane przez przepisy traktatowe, np. uchwały, deklaracje, rezolucje, komunikaty, plany, memoranda, kodeksy postępowania - mogą one być nazywane aktami sui generis.

2. Instrumenty Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa - wykluczone jest przyjmowanie aktów prawnych o charakterze ustawodawczym (prawodawczym).

3. Instrumenty Przestrzeni Wolności, Bezpieczeństwa i Sprawiedliwości (PWBiS) - do 30 listopada 2014 r. obowiązują instrumenty stosowane dla byłego III filaru tj. wspólne stanowiska, wspólne działania, decyzje, decyzje ramowe oraz konwencje i środki wykonawcze do konwencji. Do końca tego okresu będą one musiały być zamienione na akty ustawodawcze i nieustawodawcze. Jednocześnie od czasu wejścia w życie TzL będą przyjmowane akty ustawodawcze i nieustawodawcze.

Zasady stosowania prawa UE

1. Zasada pierwszeństwa stosowania prawa UE.

• Istota i zakres zasady pierwszeństwa oraz skutki prawne.

• Nie została włączona do przepisów traktatów.

• Wykształcona w orzecznictwie, najważniejsze orzeczenia:

- 6/64 Costa v. ENEL

- 11/70 Internationale Handelsgesellschaft

- 106/77 Simmnethal SpA

2. Zasada bezpośredniego skutku.

• Bezpośredni skutek a bezpośrednie obowiązywanie i stosowanie prawa UE - różnice terminologiczne.

• Pierwsze orzeczenie które uzasadnia zasadę bezpośredniego skutku 26/62 van Gend en Loos.

• Warunki ogólne bezpośredniej skuteczności norm prawa UE. Normy muszą spełniać kumulatywnie następujące warunki:

- norma musi być jasna, precyzyjna i bezwarunkowa,

- nadawać jednostkom prawa,

- nadawać się do stosowania bez konieczności wydawania żadnych dodatkowych środków prawnych (zarówno na szczeblu UE jak i kraju członkowskiego).

• Skutek bezpośredni może być stosowany w układzie wertykalnym jak i horyzontalnym,

• Bezpośredni skutek norm traktatów, rozporządzeń, dyrektyw oraz decyzji.