2. Rozwój myśli socjologicznej

1. Początki socjologii jako nauki- koniec XVIII wieku

- Wielka Rewolucja Francuska (odcięcie się od tradycyjnych form społecznych, głoszenie haseł wolnościowych i równościowych, racjonalizacja myśli społecznej

- rewolucja przemysłowa- zmiana struktury społecznej i gospodarczej, postęp techniczny, migracje do miast

2. POZYTYWIZM: August Comte (1798- 1857)

• Twórca pojęcia „socjologia”

• Poszukiwał metody naukowej pozwalającej badać zachowania społeczne oraz niezmienne prawa rządzące życiem (wg niego to wystarczyło, by poprawić warunki życia) / pozytywizm to stosowanie metod przyrodniczych (obserwacji, porównywania i eksperymentu) do badania zewnętrznych cech zjawisk

• Wyróżnił 3 fazy sposobu postrzegania świata:

- teologiczną (wierzenia, idee religijne- odwołanie do sił nadprzyrodzonych)

- metafizyczną (kontemplacja świata wyjaśniająca go za pomocą abstrakcyjnych pojęć)

- pozytywną (dane potwierdzane obserwacjami i doświadczeniem)

3. Emil Durkheim (1858- 1917)

„Fakty należy traktować jak rzeczy”

• W badaniach poruszał 3 wątki:

- socjologii jako nauki empirycznej

- uznania jednostki i powstania nowego układu społecznego

- pochodzenia autorytetu moralnego

• Fakt społeczny jako przedmiot zainteresowania socjologa / fakt to coś zewnętrznego i przymusowego wobec jednostki, kształtującego ją, podporządkowującego sobie- często nieświadome- do momentu, aż jednostka nie zacznie się mu przeciwstawiać

• W badaniu faktów niezbędne jest zachowanie obiektywizmu. Samo badanie to analiza skutków faktów oraz treści, jakimi są wyrażane (np .konteksty religijne, prawo)

• Przyczyna konsolidacji społeczeństwa jest zmienna:

- solidarność mechaniczna- w społeczeństwach tradycyjnych, brak zróżnicowanego podziału pracy, ludzi łączy doświadczenie, a wszelkie odstępstwo jest karane

- solidarność organiczna- zróżnicowanie podziału pracy, człowiek zależy od wytworów drugiej osoby, cecha społeczeństw rozwiniętych- ludzi łączą już nie poglądy, a zależności ekonomiczne

• Anomia- zniechęcenie, brak celu, apatia; jest przyczyną wzrostu liczby samobójstw, które przestaje być indywidualne. Zjawisko związane z rozwojem techniki (wraz z nią spada zainteresowanie religią)

-typy samobójstw:

a) egoistyczne- wynikające z niskiego poczucia więzi społecznej

b) anomiczne- związane z utratą poczucia stabilności, wartości

c) altruistyczne- zbyt mocne zżycie z grupą

d) fatalistyczne- gdy normy społeczne są za silne i jednostka nie wytrzymuje napięcia (np. w więzieniu)

• Socjologizm- redukcja wszystkich typów zdarzeń do socjologii- np. źródłem religii jest społeczeństwo, które wyodrębniło swoje sacrum

4. Karol Marks (1818- 1883)

„Byt określa świadomość”

• Kapitalizm- produkcja dóbr i usług dla ogółu

- kapitał- wszystko, co można zainwestować lub wykorzystać, by stworzyć inne mienie

- praca zarobkowa potrzebna do zgromadzenia kapitału (wymaga istnienia klasy robotniczej i rządzącej)

• Powiązanie klas (kapitaliści potrzebują robotników, a oni- płacy) rodzi konflikt (niskie wynagrodzenie robotników, brak ich wpływu na pracę, zagarnianie efektów przez kapitalistów)

• Materialistyczna koncepcja dziejów- wszelkie zmiany w strukturach społecznych (czyli wszystkiego, z czego składa się społeczeństwo- grup, organizacji, itp.) wynikają ze zmian warunków ekonomicznych i konfliktu klas- np. kapitaliści wyparli feudałów, a sami zostaną usunięci przez robotników

5. Max Weber (1864- 1920)

• Nie przyjmował durkheimowskiej koncepcji istnienia struktur zewnętrznych wobec człowieka

• Interesowała go natura i przyczyna zmian społecznych

• Przyczyny zmian to nie zmiany ekonomiczne czy narzucone struktury, a wspólne idee i wartości, kultura oraz działania społeczne

• Struktura wg niego to zbiór zależności, jakie zachodzą między działaniami jednostek

• Twórca pojęcia typu idealnego, czyli konstrukcji myślowej będącej „czystą” formą, a nie czymś obecnym w rzeczywistości

• Odczarowanie- racjonalizacja społeczeństwa w miarę postępu technicznego, odejście od religii i tradycji, zanik sentymentalizmu,

• odwrót od wierzeń -> zobojętnienie, zanik życia duchowego-> upadek demokracji

6. Współczesne perspektywy socjologiczne:

• Funkcjonalizm

Przedstawiciele: Talcott Parsons, Robert Merton

Prekursorzy: Durkheim, Comte

-socjologia ma badać relacje pomiędzy poszczególnymi częściami systemu oraz częściami a całością

- analogia organiczna (społeczeństwo jako organizm, w którym wszystko jest po coś)

- o spójności systemu decyduje konsens moralny, czyli podzielanie tych samych lub podobnych wartości

• Teorie konfliktu

Przedstawiciel: Ralf Dahrendorf

Prekursorzy: Marks, Weber

- akcentowanie podziału społecznego i konfliktu między grupami i jednostkami- każdy chce swojego dobra, następuje więc konflikt interesów między rządzącymi a chcącymi rządzić

• Teoria działań społecznych

Prekursor: Weber

- interesuje się kształtowaniem struktur społecznych (jako dynamicznych, bo złożonych z interakcji i działań ludzi)

- socjologia ma badać sens tych interakcji- skupia się na jednostkach, ich relacjach z innymi i ze społeczeństwem

• Interakcjonizm symboliczny

Prekursor: Mead

- język jako podstawowy środek komunikacji, świadczy o indywidualności, umożliwia zdystansowanie się do siebie

- słowo jako symbol myśli (symbol zastępuje coś innego)

- ludzie posługują się symbolami, które są wymieniane w interakcjach

- bada, co mówią i robią inni (w codziennych sytuacjach, bo to one wpływają na tworzenie się społeczeństwa)