76 Andrzej Porębski
lokalną policją baskijską, uznania języka baskijskiego za priorytetowy, uzyskania kontroli nad oddziałami armii hiszpańskiej stacjonującej na terenie regionu oraz legalizacji wszystkich partii politycznych1. Drugi nurt działalności ETA jest bardziej radykalny, domaga się bowiem całkowitej niepodległości Baskonii, połączenia jej z pozostającymi od XV wieku pod rządami francuskimi trzema departamentami baskijskimi i utworzenia w ten sposób zjednoczonego państwa narodowego. ETA liczy kilka tysięcy członków, działa w głębokiej konspiracji i zorganizowana jest we wzajemnie izolowanych komórkach.
15 kwietnia 1963 roku w miejscowości Itxassou we Francji odbyło się wielkie zgromadzenie Basków, na którym podjęto rezolucję (tzw. kartę Itxa-ssou), głoszącą m. in.: „W tym dniu naszego święta narodowego my, Baskowie, zebrani wokół młodego dębu z Guerniki oświadczamy, iż jesteśmy jednym narodem poprzez ziemię pochodzenia, język, rasę, instytucje i deklarujemy naszą decyzję realizacji trwania życia zjednoczonego narodu baskijskiego i jego uświadomienia poprzez pełną realizację zasad demokratycznych” 2.
Lata siedemdziesiąte przyniosły silną radykalizację separatystycznych ekstremistów. Z ETA, na jej VI kongresie, wyłoniła się skrajna grupa lewicowa, tzw. ETA-VI, która połączyła się wkrótce z trockistowskim ugrupowaniem Liga Communista RevoIucionaria i zerwała jednocześnie z zasadniczym trzonem organizacji. Prawicowa administracja frankistowska w odpowiedzi na terrorystyczną działalność baskijskich militarystów zareagowała drastycznymi posunięciami politycznymi. Pozbawiono Basków niektórych praw konstytucyjnych, zakazano zgromadzeń oraz dowolnego wyboru miejsca zamieszkania3. Z tego okresu pochodzi znamienna wypowiedź generała Franco: „To szczekające psy. Te mniejszości służą tylko wykazaniu siły naszej ojczyzny. Nie musimy martwić się o to, co mówią podniecone mniejszości” 4.
Momentem przełomowym dla długoletniego okresu antybaskijskich represji okazał się dzień 20 listopada 1975 -—- dzień śmierci Francisco Franco. Zanim jednak zajmiemy się analizą konsekwencji tego faktu, konieczne wydaje się bliższe spojrzenie na inny aspekt całego zagadnienia. O ile bowiem dotychczas koncentrowaliśmy się na problemach natury politycznej, to na boku pozostawiały kwestie gospodarcze i społeczne, bez uwzględnienia których nie ma mowy o zrozumieniu dzisiejszej Baskonii. I wojna, jak już wspomniałem, przyczyniła się pośrednio do gospodarczego rozkwitu przemysłu baskijskiego. Podobnie stało się po II wojnie światowej. Praktyczna neutralność Hiszpanii oraz znaczne powojenne pożyczki amerykańskie znów ożywiły1 gospodarkę
J. Kamiński, Dążenie do autonomii, „Życie Warszawy” 1978, nr 73.
J. Byczkowski, Mniejszości narodowe tu Europie. Opole 1976.
M. Stephens, op. cii.
Op. cii.