Opracowanie zagadnień na egzamin z decydowania politycznego

Opracowali: Joanna Ciesielka, Adam Górka

1. Cechy i podstawy decydowania politycznego.

Podstawą decydowania politycznego jest analiza decyzyjna, czyli metoda badawcza oparta na założeniu, że 

polityka jest kształtowana przez decyzje polityczne i ich wykonywanie. Celem analizy decyzyjnej jest poszukiwanie 
zmiennych warunkujących decyzję. Problem polega na tym, że polityka nie polega tylko na podejmowaniu decyzji. Po  
raz   pierwszy   analizę   decyzyjną   badali   w   połowie   lat   50.   Snyder,   Breck   i   Sapin,   jednak   podchodzili   do   niej   z 
perspektywy wyłącznie stosunków międzynarodowych.

Do cech analizy decyzyjnej należą:

•

założenie że polityka jest podejmowaniem decyzji i ich wykonywaniem

•

przedmiotem wyjaśnianym jest decyzja polityczna i jej wykonanie

•

celem analizy jest określenie zmiennych niezależnych kształtujących podjętą decyzję (eksplanans)

•

przedmiotem   badań   jest   proces   decydowania   politycznego,   którego   najważniejszą   kategorią   jest   decyzja 
polityczna

•

konieczne jest stosowanie zasady rozumowania, czyli weryfikowania hipotez na temat eksplanansu

2. Świadomościowe uwarunkowania decydowania politycznego.

Na  decydowanie  polityczne mają wpływ  uwarunkowania  świadomościowe, czyli  świadomość społeczna i 

jednostkowa (czyli wiedza).

Świadomość to sposób w jaki A i B myślą o świecie, ich percepcje dostępnych możliwości i konsekwencje  

wyboru. Percepcje wchodzą w interakcje ze strukturami, w ramach których ludzi dokonują wyborów.

3. Praktyczne uwarunkowania decydowania politycznego (informacje niepotwierdzone).

Z decydowaniem politycznym mamy do czynienia na co dzień. Głównym podmiotem, który dokonuje analizy 

decyzyjnej   jest   państwo,   w   imieniu   którego   występują   jakieś   konkretne   osoby,   ośrodki   decyzyjne.   Nie   można 
zapomnieć również o tym, że państwo działa w jakimś konkretnym środowisku, które nań oddziałuje. Państwo również  
reaguje na określone bodźce. Możemy przyjąć trzy typy reakcji:

•

adaptację proaktywną – państwo podejmuje decyzję z własnej inicjatywy

•

adaptację antycypacyjną – decyzja jest reakcją na bodziec

•

adaptację pasywną – decydenci nie reagują ponieważ nie dostrzegają problemu lub nie uważają go za istotny

Na decydentów wpływ mają cztery czynniki (sprzężenia zwrotne): aksjologiczne (motywacyjne), wewnętrzne 

(społeczno-ekonomiczne), zewnętrzne (międzynarodowe) i transnarodowe (związane między innymi z korporacjami 
transnarodowymi).

Wyróżniamy cztery postawy wobec polityki, których występowanie możemy zauważyć na co dzień:

•

Wiedza na temat polityki – Polacy powszechnie uważają, że znają się na polityce i że każdy mógłby podjąć  
decyzję polityczną.

•

Niezadowolenie  z polityki  – Polacy często narzekają na  sposób uprawiania  polityki,  analizują  politykę z 
perspektywy pracy instytucji politycznych.

•

Generalna niechęć do uczestnictwa w polityce – powszechnie uważa się, że jest to brudne zajęcie tylko dla 
głupich osób. Mądrzy wiedzą, że w polityce nic nie można zrobić.

•

Niechęć do zdobywania wiedzy na temat polityki – ludzie zdobywają wiedzę na temat polityki najczęściej z 
mediów, które przedstawiają ją w sposób subiektywny.

4. Wszechobecność ryzyka w decydowaniu politycznym.

Polityka jest działalnością bardzo ryzykowną. Z założenia cele mogą nie zostać osiągnięte, albo mogą być  

zmienione pod wpływem na przykład zmiany okoliczności. Ryzyko wywołuje lęki i stres, co zwiększa jego koszty w  
polityce.

Decyzja polityczna nie jest nigdy podejmowana w warunkach absolutnej pewności. Zawsze występuje element 

ryzyka   mogący   wynikać   z   niedostatecznej   ilości   informacji   dotyczących   danej   kwestii,   niedoskonałości   sytuacji 
decyzyjnej.

5. Współczesne uwarunkowania decydowania politycznego.

Polityka jest dziedziną bardzo dynamiczną, która musi szybko reagować na zachodzące zmiany. W związku z 

tym w polityce nie ma przerw i jeśli premier zechce np. wyjechać z rodziną na ferie musi liczyć się z tym, że urlop  
będzie niekoniecznie potrwa tyle ile pierwotnie zaplanował. 

Obecnie coraz częściej porównuje się politykę do gry – scenicznej i rywalizacji. Mówi się o grze aktorów, 

scenie  politycznej  i  rolach,  jakie na niej  pełnią.  Zmienia  się  również  rola  polityki,  która w obecnych  warunkach  
redukowana jest do zapewnienia potrzeb materialnych społeczeństwa.

1

W XIX stuleciu uczeni wpadli na pomysł, że świat rozwija się skokowo, a w przyszłości będzie tylko lepiej.  

Na scenie pojawiają się więc nowi gracze (np. korporacje transnarodowe), wyczerpują się powoli zasoby naturalne,  
których posiadanie było niegdyś wyznacznikiem potęgi państwa. Pojawia się w końcu tożsamość ponadnarodowa. 
Rewolucja informatyczna zlikwidowała tyranię miejsca.  Pojawiły się nowe zagrożenia globalne, a demokracja kiedyś 
typowa dla kręgu europejskiego, rozlała się również na inne kontynenty.

6. Uwarunkowania decydowania politycznego w demokracji.

Jak zauważają badacze ciężko jest podejmować decyzje w państwach demokratycznych. Powodem takiego 

stanu rzeczy jest różnorodność kryteriów podejmowanych działań oraz wielość ograniczeń. Wśród tych drugich warto 
zwrócić uwagę na następujące:

•

bezwzględne przestrzeganie prawa – postulowane przez wszystkich, ale czy zawsze powinno być stosowane? 

•

Problemy wynikające ze specyfiki walki wyborczej – kandydaci często dużo obiecują, a po objęciu władzy nie  
zawsze zmieniają obietnice w konkretne decyzje polityczne,

•

przerost potrzeb nad możliwościami – to, że polityk chce nie oznacza, że polityk może – musi przekonać do  
tego współtowarzyszy,

•

w przypadku decyzji podejmowanych na najwyższym szczeblu nie wystarczy tylko poparcie kolegów z partii. 
Często trzeba również zabiegać o międzynarodowe poparcie (vide: zasłanianie się prawem unijnym), żeby 
pokazać jacy my biedni niewiele możemy zrobić;

7. Cechy politologicznego modelu decydowania politycznego.

Jest to pierwszy z trzech modeli analizy decyzyjnej (obok internacjonalistycznego i transnarodowego). W 

modelu   politologicznym   decyzje   skierowane   są   do   wewnątrz   państwa.   Celem   analizy   jest   wyjaśnienie   polityki  
wewnętrznej   i   zewnętrznej   państwa.   Model   ten   służy   odnalezieniu   elementów,   które   mogą   wpływać   na   decyzje 
polityczne. Wyróżniamy dwie kategorie wyznaczników, w oparciu o które analizuje się decyzje polityczne.

8. Wyznaczniki wewnętrzne decydowania politycznego.
Do grupy czynników wewnętrznych zaliczamy:

•

układ sił  społecznych w państwie, potencjał gospodarczy i  siła militarna (np. homogeniczność językowa,  
wiejski charakter państwa)

•

czynniki aksjologiczne: religia, kultura, świadomość społeczna (pochodna wychowania, oświaty, socjalizacji)

•

czynniki demograficzne

•

czynniki geopolityczne

•

wyznaczniki subiektywne (motywacje i wiedza)

9. Wyznaczniki zewnętrzne decydowania politycznego.
Do grupy czynników zewnętrznych zaliczamy:

•

wyznaczniki strukturalne – struktura międzynarodowa (np. członkostwo w organizacjach międzynarodowych)

•

wyznaczniki funkcjonalne – stany w stosunkach międzynarodowych (wojna, pokój)

•

wyznaczniki podmiotowo-strukturalne (relacje między państwem a strukturami międzynarodowymi)

•

wyznaczniki   podmiotowo-funkcjonalne   (jak   zmiany   w   środowisku   międzynarodowym   wpływają   na 
zachowania państwa)

•

wyznaczniki potencjału politycznego państwa (jego siła w stosunku do siły innych państw)

10. Cechy internacjonalistycznego modelu decydowania politycznego.

W   modelu   tym   chodzi   o   to,   że   decyzja   podejmowana   jest   w   środowisku   międzynarodowym,   które 

charakteryzuje się policentrycznością (brak jednego ośrodka władzy) i zanarchizowaniem (brak jednego ładu). Tylko 
nieliczne byty polityczne mogą w takim środowisku przetrwać (państwa mogą również zniknąć).

Ośrodkiem decyzyjnym w takim modelu jest państwo jako jedyny uczestnik stosunków międzynarodowych, 

który jest suwerenny.

Analiza decyzji międzypaństwowych polega na analizie wszystkich dziesięciu wyznaczników (opisanych w 

zagadnieniach 8 i 9) dla każdego państwa związanego z daną międzynarodową decyzją polityczną.

11. Cechy transnarodowego modelu decydowania politycznego.

W   modelu   tym   analizujemy   decyzje   niepaństwowych   ośrodków   decyzyjnych,   na   przykład   korporacji 

transnarodowych, organizacji międzynarodowych czy struktur kościelnych. Cechą stosunków międzynarodowych jest 
bowiem bifurkacja, czyli podział uczestników stosunków na suwerennych (państwa) i niesuwerennych (nie państwa).

W modelu transnarodowym ponownie analizuje się wspomniane już wyznaczniki, odnosząc je do każdego 

podmiotu decyzji.

2

12. Indukcyjne wyjaśnienie decydowania politycznego.

Ze   względu   na   kryterium   kierunku   rozumowania   możemy   wyróżnić   cztery   typy   politologicznej   analizy 

decyzyjnej: indukcyjną, dedukcyjną, aksjologiczną i czynnikową.

Indukcyjna   analiza   decyzyjna   zwraca   przede   wszystkim   uwagę   na   to   w   jaki   sposób   ośrodki   decyzyjne 

rzeczywiście podejmują swoje decyzje. Jest to podejście empiryczne, którego celem jest obserwacja rzeczywistych  
zachowań   politycznych   po   to   by   na   podstawie   analizy   behawioralnej   sformułować   wnioski   ogólne,   które   znajdą 
zastosowanie do wszelkich procesów decyzyjnych. Analizuje się tutaj konkretną, podjętą już decyzję, traktuje się ją 
jako typową sytuację wywołującą rutynowe zachowanie zdominowane na przykład przez stres czy emocje.

13. Dedukcyjne wyjaśnienie decydowania politycznego.

Dedukcyjna analiza decyzyjna polega na normatywnym definiowaniu racjonalnych kryteriów podejmowania 

decyzji politycznych, a także racjonalnych sposobów osiągania wybranych celów. Zakłada się, że decydenci działają 
racjonalnie, posiadają wiedzę na temat sytuacji decyzyjnej i stosują racjonalne strategie działania. Właściwie zakłada 
się, że ośrodek decyzyjny jest maszyną niereagującą w sposób typowy dla człowieka.

14. Aksjologiczne wyjaśnienie decydowania politycznego.

Aksjologiczna  analiza   decyzyjna   zakłada,   że   decyzje   polityczne   są   przede   wszystkim   wynikiem 

zaakceptowanego przez decydentów systemu wartości ideologicznych, politycznych, czy moralnych, a cele działania 
polityków   stanowią   bezpośrednią   funkcję   sfery  aksjologicznej.   Skrajną   postacią   tej   analizy  decyzyjnej   jest   model 
decydowania fundamentalistycznego, w którym przyjmuje się, że decyzje są funkcją przyjętego systemu wartości i to 
jemu podporządkowana jest identyfikacja i integracja potrzebnych informacji. 

Złoty środek między opieraniem się na wartościach i faktach wskazuje P. de Bruyne dowodząc, że decyzje  

polityczne powinny być co najmniej roztropne, czyli łączyć praktyczną skuteczność z intencją etyczną.

Zdaniem   Cz.   Maja   wartości   polityczne   pełnie   wiele   ważnych   funkcji   we   współczesnych   stos. 

Międzynarodowych:

•

funkcje   pozytywne,   np.   integrująca,   mobilizująca,   facylitacyjna,   stabilizacyjna,   ekspresyjna,   kreacyjna, 
kompensacyjna

•

funkcje negatywne, np. dezintegracyjna, atomizacyjna, destabilizacyjna, izolacyjna, antagonizacyjna

15. Czynnikowe wyjaśnienie decydowania politycznego.

Wariant   ten   jest   obecnie   uważany   za   najbardziej   wartościowy,   ponieważ   łączy   on   założenia   wszystkich 

powyższych podejść. W skrócie mówiąc, ośrodek decyzyjny dąży do realizacji wybranych celów w sposób racjonalny, 
ale ulega też emocjom, a cele polityczne są wypadkową zaakceptowanego systemu wartości.

Pietraś uważa, że ten model jest najlepszy ponieważ zgodnie z nim decyzja polityczna jest funkcją różnych 

wyznaczników obiektywnych i subiektywnych wynikających ze świadomości decydentów. 

16. Typ psychologiczny decydowania politycznego.

Zgodnie z kryterium najważniejszego czynnika kształtującego podejmowanie decyzji politycznych możemy 

wyróżnić siedem podstawowych typów politologicznej analizy decyzyjnej. Pierwszym z nich jest typ psychologiczny.

Głównym założeniem w jego przypadku jest to, że polityka stanowi funkcję zachowań ludzkich, a więc może 

podlegać   wyjaśnianiu   poprzez   analizę   bodźca   i   predyspozycji   psychologicznych   decydentów   oraz   czasami 
irracjonalnych impulsów skłaniających ich do podejmowania decyzji. Występują trzy jej odmiany:

•

analiza osobowości, motywacji i zachowań pojedynczego decydenta

•

analiza typologiczna decydenta , np. czy jest on demokratyczny

•

analiza politycznej osobowości narodów

W   tego   typu   analizach   rozważane   są   następujące   problemy:  biologiczne   uwarunkowania  procesów 

decydowania politycznego (w ramach biopolityki), czynniki osobowości politycznej i jej wpływ na proces decyzyjny 
(psychologia polityczna).

17. Mikrospołeczny typ decydowania politycznego.

Zgodnie z nim, uważa się, że procesy decyzyjne kształtowane są poprzez interakcje osób wchodzących w skład 

ośrodka decyzyjnego. Przykład: polityka zdrowotna państwa zależy od wzajemnych stosunków premiera i ministra 
zdrowia. Najwybitniejszym przedstawicielem tego kierunku jest Janis, który opracował teorię myślenia grupowego.

18. Typ organizacyjny decydowania politycznego.

Zgodnie   z   nim   decyzje   stanowią   funkcję   działania   struktur   organizacyjnych   (państwowych   i   partyjnych). 

Polityka staje się wynikiem przetargu między elementami struktury organizacyjnej. W związku z tym, decyzje wcale  
nie muszą być racjonalne, a najczęściej są tylko satysfakcjonujące. Podejmuje się je dlatego, że żadnej innej decyzji 
niemożna podjąć. Siła wyjaśniająca tej analizy decyzyjnej jest duża, ponieważ zawiera ustalenia analiz psychologicznej 
i mikrospołecznej.

3

19. Typ matematyczny decydowania politycznego.

Decyzje   polityczne   stanowią   wyraz   racjonalności   podmiotów   podejmujących   je.   Podjęcie   decyzji   jest 

wynikiem gry między podmiotami politycznymi. Aby wyjaśnić decyzję, należy odwołać się do teorii gier. Ten typ 
analizy decyzyjnej  zakłada, że najważniejszym zagadnieniem jest racjonalność podmiotów podejmujących decyzje, 
niezależnie od szczebla analizy (jednostka, mała grupa, system polityczny). Jest to teoria dedukcyjnie wywiedzionego 
racjonalnego   zachowania   podmiotów   polityki   w   sytuacji   decyzyjnej.  To   oznacz,   że   z   założenia   tej   teorii,   reguły 
racjonalnego myślenia są wspólne wszystkim ludziom, można je sformułować w sposób bardziej precyzyjny i następnie 
odszukać   w   działania   podejmowanych   przez   państwo.   W   ogólne   natomiast   nie   bada   się   tu   przyczyn   istnienia 
sprzeczności społecznych, które to przyczyny uznaje się za nieistotne.

20. Typ cybernetyczny decydowania politycznego.

Decyzje   stanowią   efekt   analizy   sytuacji   decyzyjnej   przeprowadzonej   przez   decydentów   w   sposób 

upraszczający, syntetyczny. Podjęcie decyzji jest następstwem funkcjonowania paradygmatu analitycznego. Mamy pięć 
etapów takiej analizy:

•

zbieranie informacji

•

przewidywanie skutków

•

poznanie własnej hierarchii preferencji

•

formułowanie alternatywy

•

poznawanie skutków każdego z możliwych rozwiązań

Paradygmat   cybernetyczny  opiera   się   na   innych   założeniach,   wskazując,   że   decydent   stara   się   przede 

wszystkim   utrzymać   dynamiczną   równowagę   ze   swoim   środowiskiem   działając:   dynamicznie,   szybko,   sprawnie, 
opierając się na kilku prostych wzorach reakcji i kontroli niewielu najważniejszych zmiennych.

Z   uwagi   na   to,   że   współczesny   człowiek   znajduje   się   pod   naciskiem   zbyt   wielu   informacji   o   świecie, 

rozwiązaniem   tego   problemu   jest   stosowanie   metody  oszczędności   poznawczej   i   uproszczonych   metod   myślenia. 
Ludzie jak również politycy stosują „schematy”, czyli struktury (filtry) poznawcze za pomocą, których organizują  
swoją wiedze o świecie.

J. Steinbruner (twórca podejścia) wyróżnił  trzy typu  cybernetycznych decydentów politycznych: decydenci 

stereotypowi  – upraszczają  sytuację decyzyjną  do kilku podstawowych  zmiennych  i  kilku typów swej  rutynowej 
reakcji,   decydenci  niezależni  –   oscylują   między   różnymi   grupami   decydentów   i   rożnymi   poglądami   w   celu 
wypracowania decyzji opartej na kompromisie oraz decydenci teoretyczni (aksjologiczni) – podejmują decyzje przede 
wszystkim zgodne ich ideologią, działają zdecydowanie, popierają tylko jeden wariant decyzji zgodny z ich systemem  
wartości.  Największą   zaletą   tego   podejścia   jest   podkreślenie   faktu,   że   decydenci   polityczni   myślą   w   sposób 
syntetyczny, a nie analityczny.

21. Typ kryzysowy decydowania politycznego.

W tym typie analizy zakłada się, że decyzje polityczne podejmowane w czasie kryzysu są przede wszystkim 

funkcją sytuacji decyzyjnej (kryzysu, który polega na istotnej zmianie wewnętrznego lub zewnętrznego środowiska 
państwa, na powstaniu zagrożenia podstawowych wartości systemu politycznego, na istnieniu groźby wybuchu działań 
zbrojnych, a w związku z tym na konieczności podejmowania bardzo ważnych decyzji w bardzo krótkim czasie   w 
warunkach wzrostu emocji i napięcia decydentów). 

Decyzje podejmowane w takich warunkach są przede wszystkim funkcją sytuacji decyzyjnej - a więc samego 

kryzysu. W tej teorii bada się w szczególności wpływ kryzysu na: spoistość wewnętrzną ośrodków decyzyjnych, sposób 
postrzegania rzeczywistości przez decydentów, styl podejmowania decyzji politycznych.

22. Typ makrospołeczny decydowania politycznego.

Decyzja jest wynikiem sposobu realizacji interesów grup społecznych. Podjęcie decyzji jest zaspokojeniem 

potrzeb i oczekiwań społecznych. Rekonstruując podstawowe interesy możemy w sposób najgłębszy wyjaśniać decyzje 
polityczne. Prawidłowe odczytanie interesów jest bardzo ważne aby uzyskać wyborcze poparcie danej grupy.

W typowych sytuacjach wielkie grupy społeczne są reprezentowane przez partie polityczne, które ze swojego 

składu wyłaniają ośrodki podejmujące decyzje polityczne. Z tego względu, aby wyjaśnić procesy decyzyjne należy 
wyjaśnić  funkcjonowanie trzech poziomów podmiotowości politycznej: podmiotów interesów, działań i decyzji jako 
trój jednej całości.

23. Sytuacja decyzyjna – definicja, sensy, style definiowania.

Istnieją dwa sposoby definiowania sytuacji decyzyjnej. Po pierwsze, jest to system zmiennych niezależnych  

skłaniających   decydentów   do   podjęcia   działań.   Po   drugie,   system   zmiennych   niezależnych   od   decydentów,   ale 
zależnych   od   działań   innego   ośrodka   decyzyjnego.   W   poszczególnych   typach   politologicznej   analizy   decyzyjnej 
(wspomniane powyżej) sytuacja decyzyjna rozumiana jest za każdym razem inaczej:

•

w   ujęciu   psychologicznym   –   jako   wyobrażenie   polityka   o   bodźcu   stanowiący   funkcję   struktury   jego  

4

osobowości

•

w ujęciu mikrospołecznym – stanowi zobiektywizowany obraz rzeczywistości będący funkcją ścierania się 
odmiennych wyobrażeń kilku decydentów w jakiś ujednolicany sposób

•

w ujęciu organizacyjnym – stanowi funkcję działań zorganizowanego środowiska systemu. Sytuacją decyzyjną 
jest po prostu inicjatywa podjęcia jakiejś decyzji.

•

w   ujęciu   matematycznym   –   jest   to   funkcja   równoczesnego   działania   co   najmniej   dwóch   ośrodków 
decyzyjnych

•

w ujęciu cybernetycznym – decydenci nie mają ani czasu, ani możliwości, ani potrzeby dokonywania pełnej 
analizy   sytuacji   politycznej,   w   związku   z   tym   godzą   się   na   wyobrażenie   o   sytuacji   decyzyjnej,   jakie 
sformułowali ich pracownicy

•

w ujęciu makrospołecznym – jest to przede wszystkim funkcja potrzeb i interesów wielkich grup społecznych, 
a także procesów ich artykulacji, argumentowania i reprezentowania

H.   i   M.   Sproutowie   rozróżnili   dwa   środowiska   decyzyjne:   psychologiczne   (wyobrażone)   i   operacyjne 

(rzeczywiste). Jeśli występują pomiędzy nimi różnice, to przeważa środowisko psychologiczne. 

24. Typologia sytuacji decyzyjnej według kryterium świadomościowego – analiza przykładów.

Zgodnie   z   kryterium   świadomościowym   możemy   wyróżnić   sytuacje   rzeczywiste   i   wyobrażone.   Sytuacje 

rzeczywiste istnieją w sensie obiektywnym -  obraz takiej sytuacji wytworzony w świadomości polityków jest w pełni  
zgodny z cechami rzeczywistymi. Współcześnie niełatwo to osiągnąć, ponieważ decydencie na ogół nie mają czasu na 
pełne zbadanie rzeczywistości.

Sytuacje   wyobrażone   natomiast   znajdują   się   tylko   w   świadomości   decydenta,   zostają   przez   niego 

przekształcone,   ulegają   wpływom   stereotypów   i   wewnętrznego   nastawienia   polityka.   Można   mnożyć   przykłady 
błędnych decyzji politycznych, bo de facto spotykamy się z nimi codziennie. W literaturze przedmiotu często wskazuje  
się tutaj na błędną ocenę sytuacji w Europie w latach 60 przez de Gaulla, który uważał, że różnice w podejściu do  
świata państw środkowej  i  wschodniej  Europy w porównaniu do Zachodu wynikają z ich wesołości  (Polacy)  lub 
smutku (Czesi).

J. Penc podaje inną klasyfikację i odróżnia sytuacje dewiacyjne i innowacyjne. W pierwszym  przypadku 

decydenci porównują rzeczywistość ze świadomościowym stanem idealnym i stwierdzają defekt systemu, który zmusza 
ich   do   podjęcia   działań.   W   drugim   świadomość   wyprzeda   powstanie   problemu   –   decydenci   działają   z   własnej 
inicjatywy, w celu osiągnięcia adaptacji antycypacyjnej.

25. Typologia sytuacji decyzyjnej według kryterium systemowego – analiza przykładów.

Zgodnie z kryterium systemowym wyróżniamy następujące sytuacje decyzyjne:

•

wewnętrzne – na otoczenie wewnętrzne decyzji  wpływają czynniki i warunki  działające w terytorialnych 
granicach państwa; w jego skład wchodzą m.in. System ekologiczny, biologiczny i społeczny;

•

zewnętrzne – czynniki i warunki funkcjonujące poza państwowymi granicami; i międzynarodowe systemy 
społeczne, polityczne i ekologiczne

Wskazuje się, że oba typy otoczenia są ze sobą sprzężone!

•

transnarodowe – ich cechą szczególną jest splatanie się tego, co wewnętrzne z tym co międzynarodowe ze 
względu na udział uczestników niesuwerennych w stosunkach międzynarodowych; sytuacje te mogą mieć 
dwojaki charakter:
◦

mogą być funkcją wpływu międzyspołecznego – dwa społeczeństwa wzajemnie na siebie oddziałują np. 
Podejmując współpracę;

◦

może też dojść do sytuacji, w której z jednej strony występuje państwo, a z drugiej społeczeństwo innego  
państwa (np. Działalność propagandowa podczas wojny).

26. Typologia sytuacji decyzyjnej według kryterium wzburzenia pola decyzyjnego – analiza przykładów.

Zgodnie   z   kryterium   wzburzenia   pola   decyzyjnego   sytuacje   decyzyjne   możemy  podzielić   na   normalne   i 

kryzysowe. W sytuacji normalnej destabilizujące zmiany w polu zewnętrznym i wewnętrznym są małe, a decydenci  
aktywnie adaptują się do zmian środowiskowych. W sytuacjach kryzysowych zmiany są duże, a ośrodek decyzyjny 
wybiera konserwatywną adaptację pasywną pogłębiając tym samym istniejące trudności.

27. Typologia sytuacji decyzyjnej według kryterium autonomiczności pola decyzyjnego – analiza przykładów.

Zgonie   z   kryterium   autonomiczności   pola   decyzyjnego   możemy   wyróżnić   dwie   możliwości:   sytuacja 

decyzyjna może być traktowana jako zmienna niezależna od decydentów lub jako zmienna zależna. W pierwszym  
przypadku przyjmuje się, że powstaje ona samoistnie, natomiast w drugim jest funkcją działania sił, które można  
hipotetycznie zdefiniować.

5

28. Charakterystyka normalnej sytuacji decyzyjnej.

Sytuacje normalne odpowiadają możliwościom intelektualnym  i wykonawczym  człowieka. Są to z reguły 

sytuacje powtarzalne, w których decydent może zastosować wcześniej wyuczone reguły działania. Charakteryzuje je 
niewielkie ryzyko podejmowania decyzji politycznych. Rutynowa sytuacja pociąga za sobą stabilne (przypadkowe) i 
spokojne (nieprzypadkowe) zmiany, decydent umie przewidzieć skutki decyzji, ponieważ wie, co na nią oddziałuje.

29. Ocena poziomu ryzyka w normalnej sytuacji decyzyjnej.

Najważniejszym pojedynczym kryterium podziału sytuacji decyzyjnych jest kryterium ryzyka. Każdy ośrodek 

decyzyjny jest znajduje się pod wpływem różnych czynników, na które zawsze, w pewnym zakresie nie ma żadnego 
wpływu.   Od   jego   zdolności   kontrolowania   sytuacji   zależy   jak   wielkie   będzie   ryzyko   polityczne   podejmowanych  
decyzji. Możemy wyróżnić następujące rodzaje sytuacji decyzyjnych:

•

deterministyczna – podjęcie decyzyji nie oznacza właściwie żadnego ryzyka politycznego, ponieważ ośrodek 
decyzyjny w pełni kontroluje wszystkie istotne parametry wpływające na taką sytuację; ma on bardzo duży 
zakres władzy i pełne informacje; niestety w praktyce politycznej takie sytuacje bardzo rzadko występują. Ich 
przykładem mogą być sytuacje wyborcze – termin wyborów można przewidzieć, mimo iż ich wynik pozostaje 
nieznany;

•

probabilistyczna – w niej pojawia się już ryzyko polityczne, ponieważ ośrodek decyzyjny nie jest w stanie 
skutecznie kontrolować jednego lub kilku parametrów kształtujących sytuację – działają w sposób losowy. 
Decydent zna za to rozkład prawdopodobieństwa parametrów pozostających poza kontrolą. Nie ma pewności 
wystąpienia pożądanych skutków, ale wie jakie jest prawdopodobieństwo ich wystąpienia.

•

Statystyczna – posiada znaczny ładunek ryzyka – ośrodek nie tylko nie ma kontroli, ale na dodatek nie zna 
rozkładów prawdopodobieństwa parametrów. Możliwe jest jednak formułowanie hipotez na ich temat. Służą 
one jako podstawa decyzji politycznej.

•

Strategiczna – ryzyko jest największe; ośrodek decyzyjny nie ma kontroli, nie zna rozkładów i nie może 
formułować hipotez. Jedyną metodą przygotowania decyzji politycznej jest przyjęcie założenia, że niektóre 
istotne parametry są kontrolowane przez inny podmiot polityki (wchodzi tutaj teoria gier).

30. Klasyfikacja sytuacji decyzyjnych według C. Hermanna.

Uznawana   jest   za   najlepszą   klasyfikację   politycznych   sytuacji   decyzyjnych.   Herman   oparł   się   na   opinii 

Syndera i Robinsona, którzy stwierdzili, że istnieją trzy podstawowe kryteria klasyfikowania sytuacji decyzyjnych:  
przewidywalność   ich   wystąpień   (przewidywane   –   zaskakujące),   czas   na   podjęcie   decyzji   (ograniczony   – 
nieograniczony) i zagrożenie podstawowych wartości danego państwa (wysokie – niskie).

Ze względu na te trzy elementy możemy wyróżnić 8 sytuacji decyzyjnych:

•

sytuacja normalna typu kryzysowego- zaskoczenie + ograniczony czas + wysokie zagrożenie

•

sytuacja innowacyjna-  zaskoczenie + nieograniczony czas + wysokie zagrożenie

•

sytuacja inercyjna- zaskoczenie + nieograniczony czas + niskie zagrożenie

•

sytuacja okolicznościowa-  zaskoczenie + ograniczony czas + niskie zagrożenie

•

sytuacja refleksyjna- przewidywalna + ograniczony czas + wysokie zagrożenie

•

sytuacja deliberacyjna- przewidywalna + nieograniczony czas + wysokie zagrożenie

•

sytuacja rutynowa- przewidywalna + nieograniczony czas + niskie zagrożenie

•

sytuacja administracyjna- przewidywalna + ograniczony czas + niskie zagrożenie

31. Klasyfikacja sytuacji decyzyjnych według teorii gier.

W teorii gier stosuje się trzy kryteria podziału sytuacji decyzyjnych: liczba uczestników (gry dwuosobowe i n-

osobowe),  układ  interesów  stron  (identyczne preferencje – przeciwstawne – mieszane)  i  wynik  gry (gry o sumie  
zerowej i niezerowej).

W związku z powyższym możemy wyróżnić pięć sytuacji decyzyjnych:

•

sytuacje współpracy – dwie strony + identyczne hierarchie preferencji

•

sytuacje rokowań – dwie strony + ogólna zgodność preferencji + suma niezerowa

•

sytuacje konfliktowe – dwie strony + sprzeczne hierarchie + suma niezerowa

•

sytuacje pełnego konfliktu – dwie strony + sprzeczne hierarchie + suma zerowa

•

sytuacje, w których występuje wiele podmiotów :)

32. Charakterystyka kryzysowej sytuacji decyzyjnej.

W momencie gdy pojawi się kryzysowa sytuacja polityczna odkształca się przebieg procesu decyzyjnego. 

Ośrodek decyzyjny się reorganizuje, zmienia się sposób postrzegania rzeczywistości przez niego, górę zaczynają grać  
powoli   emocje.   Pietraś   pdaje,   że   kryzysowa   sytuacja   decyzyjna   powstaje   wtedy,   gdy   zmiany   środowiskowe   (w 
otoczeniu wewnętrznym i/lub zewnętrznym) są na tyle głębokie, że w sposób istotny destabilizują system polityczny, 
ponieważ   naruszają   jego   podstawowe   wartości,   co   grozi   wybuchem   działań   zbrojnych,   a   decyzje   muszą   być 

6

podejmowane natychmiast. Można wyróżnić trzy główne kryteria kryzysowości: destabilizacja, groźba wojny i krótki 
czas na podjęcie decyzji.

W związku z tym możemy podzielić sytuacje kryzysowe na: 

•

rzeczywiste – kryzys istnieje obiektywnie, decydenci prawidłowo interpretują rzeczywistość

•

obsesyjne   –   kryzys   istnieje   tylko   w   świadomości   decydentów,   którzy   reagują   w   sposób   kryzysowy, 
nieadekwatny do rzeczywistej sytuacji

•

neglekcyjne – kryzys istnieje obiektywnie, ale decydenci go nie dostrzegają

33. Aspekty subiektywne w kryzysowej sytuacji decyzyjnej.

Subiektywne   aspekty  kryzysowej   sytuacji   decyzyjnej   sprowadzają   się   w  zasadzie   do  jednego   czynnika   – 

stresu, który występuje wewnątrz ośrodka decyzyjnego. Niektórzy autorzy uważają go za jedyny wyznacznik sytuacji 
kryzysowej. Z jednej strony pogląd taki wydawać może się niesłuszny ponieważ decydenci potrafią reagować stresem  
na sytuacje, które z zewnątrz nie przejawiają znamion kryzysu. Jednak pogląd ten broniony jest stwierdzeniem, że 
zestresowany   decydent   opiera   się   na   emocjach,   podejmuje   decyzje   nieracjonalne   i   tym   samym   doprowadza   do 
destabilizacji, kryzysu.

34. Aspekty obiektywne w kryzysowej sytuacji decyzyjnej.

Istnieją   trzy   obiektywne   kryteria   wyróżnienia   sytuacji   kryzysowej   spośród   innych   rodzajów   sytuacji.   Po 

pierwsze jest to destabilizacja, naruszenie podstawowych wartości badanego systemu. Po drugie, chodzi o zagrożenie 
wojną, rozpoczęciem działań militarnych. Po trzecie wreszcie, sytuację kryzysową wyróżnia krótki czas dostępny na  
reakcję.

35. Trzy typy krzyżowe w kryzysowej sytuacji decyzyjnej.

36. Podmiot decyzyjny.

Podmiot decyzyjny (ośrodek decyzyjny) jest jedną z podstawowych kategorii decydowania politycznego. Jest 

to podmiot polityczny, który dąży do utrzymania równowagi (homeostazy) z otoczeniem. Podejmuje decyzje polityczne 
w imieniu systemu politycznego. Może być ośrodkiem narodowym lub międzynarodowym w zależności od tego, czy 
reprezentuje interesy jednego społeczeństwa czy występuje w imieniu przynajmniej dwóch suwerennych ośrodków 
narodowych.

37. Osobowość somatyczno–biologiczna decydenta.

Podobnie jak człowiek, decydent ma swój własny układ somatyczny, którego stan wpływa na jego działania. 

Decyzje decydenta mogą się różnić w zależności od tego, czy jest po, w trakcie czy przed obiadem, nie wspominając o  
wcześniejszej kawie i pączku. Na decyzje ma wpływ także stan zdrowia decydenta, jego temperament czy ułomności 
fizyczne.

38. Osobowość psychiczna decydenta.

Osobowość psychiczna określa podmiotowe „ja” decydenta. Decydent powinien znać swoje ograniczenia i 

zdolności i prawidłowo je oceniać. Niestety niektórzy mają bardzo wysokie mniemanie o sobie. Sposób poznawania 
świata jest również niezwykle ważny. Decydent może mieć zdolność do działania lub tworzenia czegoś nowego. Bardzo 
istotnymi   czynnikami   jest   również:   samowiedza,   sposób   myślenia   (np.   Abstrakcyjnego),   stan   pamięci,   nabyte 
doświadczenie, twórczość, nastawienie na doskonalenie, elastyczność, akulturacja itp.

39. Osobowość etyczna decydenta.

Osobowość etyczna decydenta to kształt jego wartości moralnych – skąd je bierze i na jakiej podstawie je  

ocenia. Można oceniać zachowania decydentów z punktu widzenia:

•

nomologicznego – kieruje się normami prawnymi czy religijnymi,

•

aksjologicznego – kierowanie się wartościami np. Racją stanu,

•

aretologicznego – kierowanie się postawami morlanymi

•

egzemplarycznego – kierowanie się wzorcami osobowymi.

40. Osobowość normatywna decydenta.

Osobowość normatywna ocenia stosunek decydenta do norm prawnych obowiązujących w danym kraju. Na ile 

przestrzega obowiązujących norm, na ile je zna i szanuje, w jaki sposób się o nich wypowiada oraz czy za słowami idą  
czyny.
 
41. Osobowość społeczna decydenta.

Osobowość społeczna wiąże się z wykonywaniem pewnych ról społecznych, które każdy z nas przyjmuje. 

7

Rolę mogą zmieniać decydentów: inaczej zachowują się w opozycji, inaczej w rządzie, a inaczej w warunkach porażki. 
Trudniej się zachować po porażce, łatwo po zwycięstwie.

Na osobowość społeczną mają wpływ następujące czynniki:

•

stan społeczny

•

wykonywane funkcje

•

jaźń odzwierciedlona (jak inni postrzegają daną rolę społeczną)

•

znaczenie życiowe

42. Narodowy ośrodek decyzyjny.

Zgodnie   z   typologią   Snydera,   Brucka   i   Sapina   pod   względem   kryterium   poziomu   decyzyjnego   możemy 

wyróżnić: ośrodki narodowe, międzynarodowe i transnarodowe.

Ośrodki narodowe możemy podzielić na centralne – w całości ponoszące odpowiedzialność za funkcjonowanie 

państwa, i lokalne – decydujące tylko w sprawach pewnego obszaru państwa.

43. Międzynarodowy ośrodek decyzyjny.

Wśród   ośrodków   międzynarodowych   możemy   wyróżnić   systemy   decyzyjne   działające   w   stosunkach 

bilateralnych oraz multilateralnych. 

44. Transnarodowy ośrodek decyzyjny.

Ośrodek   transnarodowy  wymaga   współdecydowania   i   podziału   kompetencji   decyzyjnych   między  ośrodku 

narodowe i międzynarodowe. Ośrodki narodowe (centralne) podejmują własne decyzje uzyskując jednocześnie wpływ 
na treść decyzji politycznej w trakcie międzynarodowych rokowań. Decyzje zapadają na szczeblu ponadnarodowym,  
ale wykonywane są w krajach i wiążą ośrodku krajowe.

45. Proces decyzyjny – sposoby definiowania, definicja.

Proces decyzyjny to określony proces myślowy lub sztuczny, który realizuje funkcje podejmowania decyzji

.

 Ta 

sama   decyzja   w   tej   samej   sytuacji   może   być   produktem   innych   procesów   decyzyjnych.  Podejmowanie   decyzyji 
występuje we wszystkich dziedzinach działalności ludzkiej. 

Zgodnie z klasyczną teorią decyzji, proces decyzyjny jest to grupa logicznie powiązanych ze sobą operacji 

myślowych lub obliczeniowych, prowadzących do rozwiązania określonego problemu poprzez wybranie jednego z 
możliwych wariantów działania.W klasycznym procesie decyzyjnym możemy wyróżnić umownie kilka kolejnych faz:

•

identyfikacja sytuacji decyzyjnej,

•

sformułowanie problemu

•

Zbudowanie modelu decyzyjnego

•

wyznaczenie decyzji dopuszczalnych, wystarczających i optymalnych

•

podjęcie ostatecznej decyzji (oraz jej realizacja)

Decydenci podejmują decyzje strategicznie ważne. Zanim jednak podejmie decyzje to najpierw musi podjąć 

decyzje o podjęciu decyzji (W. Pawlak – polityk nie decyzyjny). Istota: przekształcanie istniejącej niepożądanej sytuacji 
decyzyjnej w sytuacje nową i pożądaną. Każda decyzja generuje łańcuch decyzyjny. Proces ten jest rozciągany w 
czasie. Podejmuje się decyzje, które mają zmienić sytuacje decyzyjną (kiedy sytuacja decyzyjna jest niekorzystna 
należy zmienić parametry decyzyjne otoczenia).

46. Poziomy procesu decyzyjnego – charakterystyka.

Pietraś podaje cztery poziomy na których należy rozpatrywać podejmowanie decyzji. Są to: poziom społeczny,  

organizacyjny, racjonalny i emocjonalno – osobowościowy.

•

Poziom  społeczny – na  tym  poziomie najważniejszym  zagadnieniem  jest  podmiotowość polityczna,  czyli 
świadome i czynne kształtowanie rzeczywistości politycznej zaspokajając w ten sposób własne potrzeby i  
interesy. Podmiotowość jest stopniowalna i możemy wyróżnić: podmiotowość wielkich grup społecznych (są 
to podmioty interesów politycznych), podmiotowość organizacji politycznych (podmioty działań politycznych) 
oraz podmiotowość małych grup kierowniczych i jednostek występujących w rolach politycznych (podmioty 
decyzji politycznych).

•

Poziom organizacyjny – członkowie ośrodka decyzyjnego nie są całkowicie wolni i niezależni – zawsze są 
częścią pewnej struktury organizacyjnej (partii politycznej, rządu, związku zawodowego).

•

Poziom racjonalny – związany jest z teorią gier i wykorzystywaniem rozumu przy podejmowaniu decyzji 
politycznych. Decydent kalkuluje czy dana decyzja przyniesie więcej korzyści niż strat.

•

Poziom   emocjonalno   –   osobowościowy   –   związany  jest   z   decydentem   jako   osobą,   która   ulega   również 
naciskom   innych   czy   samego   siebie.   Decydent   nie   może   wyłączyć   działania   swoich   emocji   czy   cech 
osobowościowych przy podejmowaniu decyzji.

8

47. Decyzja polityczna – definicja i wyjaśnienie pojęcia.

Decyzja   polityczna   jest   najważniejszą   kategorią   w   decydowaniu   politycznym.   Jest   to   akt   nielosowego, 

świadomego wyboru działania lub zaniechania. Jest to jeden z końcowych etapów procesu decyzyjnego. Dwie bardzo 
ważne cechy: nielosowość – nie jest przypadkowa i świadoma – decydent ma wolę podjęcia decyzji lub może podjąć  
niedecyzję – zaniechać jej. Z punktu widzenia charakterystycznych  cech systemu politycznego możemy wyróżnić 
decyzje narodowe, międzynarodowe i transnarodowe.

Możemy wyszczególnić dwa podejścia do decyzji politycznej. Podejście normatywistyczne mówi nam, jak 

należy racjonalnie podejmować decyzje, jaka decyzja jest racjonalna. W tym podejście decyzje są traktowane jako efekt 
racjonalnego działania – zdominowanego przez rozum. W podejściu empirycznym koncentrujemy uwagę na realnych, 
rzeczywiście podejmowanych decyzjach zdominowanych przez emocje. Bierze się tutaj pod uwagę czynniki wolicyjne, 
afektywne, biologiczne i emocjonalne.

48. Elementy decyzji politycznej.

Możemy wyróżnić następujące elementy decyzji politycznej:

•

podmiot decyzyjny – osoba/osoby, która podjęła decyzję;  często nie wiadomo kto jest autorem decyzji –  
pozostaje w ukryciu;

•

cel decyzji – czemu decyzja służy, jaki jest cel jej wydania, czy przyczyni się do rozwiązania problemu;

•

problem decyzyjny – kwestia, którą decyzja ma rozstrzygnąć;

•

wolność wyboru – element niezbędny!!

•

odpowiedzialność za decyzje

•

środowisko decyzji – otoczenie, w którym jest podejmowana.

49. Aspekty decyzji politycznej.

W literaturze przedmiotu możemy spotkać się z pięcioma aspektami decyzji:

•

prakseologicznym – każda decyzja jest pewną metodą dobrego działania;

•

podmiotowy – dotyczący podmiotu, który podjął decyzję;

•

przedmiotowy – to, czego decyzja dotyczy;

•

procesualny – opisania sposobu podjęcia decyzji;

•

funkcjonalny – opisanie skutków i wykonania decyzji;

50. Typy decyzji politycznej.

W literaturze przedmiotu funkcjonuje ponad trzysta kryteriów klasyfikacji decyzji politycznych. Postaramy się 

je wszystkie poniżej przedstawić. (Dobry żart nie?)

•

zgodnie z kryterium ośrodka decyzyjnego możemy wyróżnić 4 mniejsze kryteria:
◦

kryterium poziomu decyzyjnego: decyzje narodowe – międzynarodowe;

◦

kryterium   podmiotowego   zakresu:   decyzje   ogólnospołeczne   –   decyzje   organizacji   społecznych   czy 
politycznych – decyzje państwowe;

◦

kryterium   motywacji   decyzyjnej:   decyzje   podejmowane   z   powodów   aksjologicznych   –   militarnych   – 
gospodarczych – społecznych – czysto politycznych (władczych);

◦

kryterium adresata: decyzje podmiotowe (odnoszą się do działania ośrodka decyzyjnego) – przedmiotowe 
(skierowane do innych adresatów);

•

zgodnie z kryterium procesu decyzyjnego:
◦

kryterium złożoności: decyzje proste – złożone

◦

kryterium pola decyzyjnego: decyzje faktyczne – prawne;

◦

kryterium formy podejmowania decyzji: pisemne – ustne – elektroniczne;

◦

kryterium stopnia poinformowania o ich treści: decyzje o charakterze publicznym – niejawne – tajne;

•

zgodnie   z   kryterium   czasu   decyzyjnego:   takie,   które   trzeba   podjąć   natychmiast   –   takie,   które   mogą   być 
odłożone w czasie;
◦

inna klasyfikacja w tym kryterium: strategiczne – taktyczne – operacyjno–wykonawcze

•

zgodnie z kryterium implementacji decyzji:
◦

kryterium stopnia przymusu: decyzje władcze – opcyjne – symboliczne;

◦

kryterium stopnia podważalności: decyzje ostateczne – nieostateczne;

◦

kryterium zmiany rzeczywistości: decyzje regulacyjne – sterujące – innowacyjne;

◦

kryterium zakresu implementacji: rzeczywiste – symboliczne – nonsensowne – pseudodecyzje

51. Cele decyzji politycznej – definicja i sensy.

Cel   decyzji   to   stan,   wyobrażenie   wygenerowane   przez   decydenta   umiejscowione   w   przyszłości.   Jest   on 

antycypowany   przez   podmiot   decyzyjny,   uznawany   za   cenny   i   wyznaczający   kierunek   działalności,   strukturę   i 

9

aktywność. Możemy wyróżnić dwa sensu pojęcia cel: podmiotowy i przedmiotowy. Sens podmiotowy wskazuje nam 
jaki stan jest cenny dla kogoś (dla innych może nie być ważny). Sens przedmiotowy polega na wzięciu pod uwagę  
skutku działania (jakościowego bądź ilościowego)

Cele mogą byś stopniowalne: główne i mniejsze – szczegółowe.

52. Definicja pojęcia wybór polityczny.

Wybór   jest   to   proces   polegający  na   dokonaniu   opcji   na   rzecz   określonego   wariantu   działania   zgodnie   z 

preferencjami – każdy podmiot decyzyjny ma swoją własną hierarchię preferencji i nakłada ją na warianty decyzyjne 
dokonując wyboru. Aby wybór był możliwy musi istnieć wolna przestrzeń będąca pochodną wolności – gdy człowiek 
jest zdominowany przez czynniki negatywne lub w sytuacjach automatycznych (gdy działa bezrefleksyjnie).

Wyborami rządzą 2 czynniki: proces intelektualny i psychologiczny zachodzący w człowieku.

53. Ograniczenia wewnętrzne i zewnętrzne wolności wyboru decyzji politycznej.

Wolność wyboru może być ograniczona. Do czynników zewnętrznych zaliczamy:

•

kauzalizm – zjawiska mają swoje przyczyny, które mogą mieć charakter probabilistyczny;

•

poglądy właściwe podmiotom decyzyjnym  – przeświadczenie o braku możliwości wyboru lub o istnieniu 
możliwości wyboru w każdych okolicznościach;

•

argumenty   prawidłościowe   –   istnieją   pewne   prawidłowości   funkcjonowania   bytów:   strukturalne, 
celowościowe, statystyczne i logiczne;

Wśród czynników wewnętrznych warto zwrócić uwagę na  te, wyróżnione przez Dietricha von Hildebranda: postawę 
egocentryczną   (powodującą,   że   nie   widzi   się   rozwiązań   alternatywnych),   wstręt   –   obrzydzenie,   strach   przed 
pogardą/klęską/ośmieszeniem,   lęki   i   obawy,   nadmierne   uleganie   wpływom,   kompleks   niezależności,   zależność   od 
opinii publicznej, uprzedzenia, przeżycia wewnętrzne, osobowość spastyczna (człowiek wycofany), przyzwyczajenia, 
nieśmiałość, obawa przed ujawnieniem pewnych informacji.

Wolność jest procesem – należy ją odnawiać, sprawdzać, czy rzeczywiście istnieje. Wolność wyboru jest 

często ograniczana przez prawo, ekonomię, technikę czy matkę Ziemię.

Możemy   wyróżnić   dwa   rodzaje   odpowiedzialności   związanej   z   wolnością   wyboru:   odpowiedzialność   za 

decyzję (przed prawem) i odpowiedzialność w decyzji (przed samym sobą).

54. Środowisko decyzji politycznej.

Decyzja   polityczna   zawsze   zapada   w   jakimś   otoczeniu,   na   które   składają   się   role   społeczne,   stosunki 

interpersonalne, formalizacja ról oraz otoczenie organizacyjne systemu. Bez zwrócenia uwagi na otoczenie decyzji nie 
można rozpatrzyć niej samej.

55. Implementacja decyzji politycznej.

Implementacja oznacza wykonanie, realizację decyzji prowadzącą do zmiany rzeczywistości politycznej za 

pomocą odpowiednich metod i środków. Często trzeba w tym celu wydać szereg decyzji wykonawczych. Wykonanie 
decyzji stanowi warunek konieczny realizacji celu decyzji – zmiany niepożądanej przez decydenta sytuacji. 

Badacze wskazują, że proces implementacji powinien polegać na stałej ewolucji celów i skutków decyzji – 

pojawienie   się   skutków   wywołuje   konieczność   rekonstrukcji   celów,   które   ponownie   wpływają   na   pojawienie   się 
nowych skutków.

56. Zasady wykonywania decyzji.

G. Majone i A. Wildawski wskazują na stałą ewolucję celów i skutków jako podstawową zasadę implementacji 

decyzji   politycznych.   W   miarę   wdrażania   danej   decyzji   pojawiają   się   jej   skutki.   Zadaniem   decydenta   jest   ich 
przewidywanie i reagowanie na nie przez odpowiednią modyfikację celów i samej decyzji.

Należy także unikać podstawowego błędu jakim jest lekceważenie zmian samego społeczeństwa w sytuacji 

gdy   decyzja   zmienia   się   jego   środowisko.   Reakcja   grup   społecznych,   zmiany   ich   zachowania   są   naturalną  
konsekwencją implementacji decyzji politycznej.

57. Czynniki warunkujące implementację decyzji politycznych.

Implementacja decyzji politycznej może być mniej lub bardziej udana w zależności od różnych czynników. 

Oto niektóre z nich:

•

Poprawność   proceduralna   wydanej   decyzji   –   jeżeli   wykonanie   decyzji   zostanie   na   przykład   zlecone 
nieistniejącemu organowi, ta nie zostanie wprowadzona w życie.

•

Poparcie społeczne.

•

Poparcie jednostek uznawanych za autorytety.

•

Możliwości   techniczne   –  jeżeli   rząd   zleci   Policji   badanie   składu   górnych   warstw   atmosfery,   decyzja   nie  
zostanie wykonana bo Policja nie ma odpowiednich narzędzi ani kadr.

10

58. Proces decyzyjny – definicja i charakter.

Proces   decyzyjny   to   zespół   powiązań   przyczynowo   –   skutkowych   występujących   wewnątrz   ośrodka 

decyzyjnego poddawanego oddziaływaniom otoczenia (stan wejścia), ulegającego zmianom (wewnętrzna konwersja 
systemu) oraz oddziałującego na otoczenie (wyjście). 

Decydowanie polityczne zachodzi na następujących poziomach:

•

społecznym – dzieje się w pewnej rzeczywistości społecznej;

•

organizacyjnym – zachodzi w strukturach ośrodka decyzyjnego;

•

teoretycznym – ośrodek decyzyjny ma pewną teorią, swoje własne przemyślenia;

•

racjonalnym – ośrodkiem rządzą racjonalne zasady postępowania;

•

emocjonalno-osobowościowym;

59. Fazy procesu decyzyjnego (A. Heywood).

Heywood wyróżnia 4 fazy procesu decydowania. Są to:

•

inicjowanie

na   tym   etapie   tworzy  się   agendy   problemowe,   definiuje   problem,   określa   sposób   jego   badania   i   przekształcenia  
rzeczywistości. Agenda ta porządkuje debatę publiczną, powoduje, ze pewne tematy są obecne, a inne nie. W fazie tej 
określa się również, kto ma podjąć decyzję. Niestety inicjowanie jest bardzo niebezpieczne – może dojść w tym czasie  
do   wielu   błędów,   np.   Nieuwzględnienia   wszystkich   wariantów   lub   brak   selekcji   informacji,   która   powoduje 
zaciemnienie obrazu decydentowi.

•

Formułowanie

na tym etapie określa się sposób podjęcia decyzji, definiuje się problem, prognozuje i analizuje opcji polityczne. Faza ta 
kończy się wybraniem preferowanej opcji. Ustalamy także kto będzie podejmować decyzję – w jaki sposób, za pomocą 
jakich metod. Należy również określić granice konsultacji i krytyki.

•

Wdrażanie

ustalenie tego, kto wykona decyzję – kto będzie to wszystko kontrolował (jakość, czas, efektywność).

•

Ocenianie

badamy, czy decyzja przyniosła zamieszone skutki, czy następnym razem powinniśmy wprowadzić zmiany. Jeśli cel 
został zrealizowany – kończymy proces decyzyjny.

60. Fazy procesu decyzyjnego (M. Zdyb).

Swoją koncepcję procesu decyzyjnego przestawił również M. Zdyb. Podzielił on ten proces na trzy fazy:

•

faza identyfikacji i określenie problemu decyzyjnego (wraz z jego kategoryzacją)

•

faza kształtowania się decyzji – dokonujemy diagnozy sytuacji i tworzymy jej opis; następnie wyjaśniamy 
decyzję   i   prognozujemy   jej   skutki;   na   koniec   tej   fazy   oceniamy,   czy   prognozowane   skutki   będą 
satysfakcjonujące

•

faza   wyboru   wariantu   decyzyjnego   –   do   tego   niezbędna   jest   odpowiednia   baza   intelektualna:   wiedza, 
zrozumienie, rozważenie wariantów decyzyjnych, ich analiza oraz usytuowanie decydenta w odpowiedniej 
strukturze (tworzy się je by poprawnie wykonać decyzję).

61. Charakterystyka polityki jako gry scenicznej: pojęcia podstawowe.

Polityka   jest   dziełem   sztucznym   tak   jak   matematyka.  W   demokracji,   w   rzadko   którym   systemie   można 

zauważyć, że występuje rywalizacja i współdziałanie w polityce. Wyróżnia się dwa ujęcia polityki: jako gry scenicznej i 
jako rywalizacji.

Polityka jako gra sceniczna charakteryzuje się występowaniem następujących elementów:

•

ról politycznych – każdy aktor polityczny przyjmuje jakąś rolę; każda z nich jest inna i ma określony motyw w  
całym przedstawieniu;

•

sceny politycznej – polityka dzieje się na scenie, ale ma również swoje kuluary, widownie i media – krytyków 
sztuki;

•

aktorów – dbają oni o treść sztuki, utrzymują jej faktyczne cele, kontrolują emocje widowni; czasami aktorzy 
są profesjonalistami jednak nie jest to warunek konieczny;

•

widowni – która także ma swoją rolę – nie jest bierna; aktorzy oddziałują w kampaniach wyborczych na 
rezydua (emocje i popędy), do których wyborcy dorabiają derywacje (pseudologiczne wyjaśnienia mające 
uzasadnić ich zachowanie);

•

dominacją   uczuć   nad   logicznym   wnioskowaniem   z   sytuacji   –   widownia   reaguje   głównie   w   momentach 
przełomowych;

62. Charakterystyka polityki jako gry rywalizacyjnej: pojęcia podstawowe.

Politykę porównuje się również do gry rywalizacyjnej – typowo sportowej. Warto zwrócić przy tej okazji 

uwagę na to, że gry sportowe:

11

•

są grami zespołowymi (a każdy zespół ma swojego kapitana);

•

mają swój cel – gracze chcą zdobyć rolę negocjatora i głównego rozgrywającego jednocześnie; eliminując tym 
samym siłę przeciwnika – można np. Nastawić publiczność przeciwko niemu;

•

mają zawodników – aktywnymi są tylko elity polityczne (wyróżniamy elity zintegrowane normatywnie – 
akceptują reguły gry i istniejące instytucje jako wartościowe, oraz elity sfragmentaryzowane, w których nie ma 
zgody co do reguł gry i wartościowania poszczególnych instytucji); liczba graczy jest niewiadomą – niektórzy 
robią uniki i nie ujawniają się;

•

rozgrywają się na arenie walki, których granice są precyzyjnie wyznaczone;

•

mają swoje zasady – łamanie ich nie jest mile widziane; gracze stosują różne techniki gry – dozwolone i  
niedozwolone, których stosowanie w równym stopniu może wpływać na osiągnięcie zwycięstwa;

Polityka  może być  porównywana do tych dwóch rodzajów gier. Trzeba jednak pamiętać o tym, że te gry nie są 
oznaczone w czasie – nie można wziąć urlopu od polityki.

63. Zmienne niezależne efektywności decydowania politycznego w demokracji.

Demokracja   wymaga,   aby   władza   realizowała   interesy   obywateli.   Nie   zawsze   udaje   się   to   zrobić   w 

wystarczający sposób co skutkuje protestami i manifestacjami niezadowolenia.

Trudności   w   podejmowaniu   decyzji   sprawia   nie   tylko   rodzaj   tej   decyzji.   Bardzo   duży   wpływ   na   jej 

efektywność i właściwość maja warunki, w jakich jest ona podejmowana, czyli np. presja czasu czy nacisku ze strony 
innych możnych tego świata. Oczekuje się by politycy byli efektywni jednak zmierzenie efektywności jest bardzo 
trudne.

Z pewnością możemy powiedzieć, że na efektywność decydowania politycznego mają wpływ następujące 

czynniki:

•

wiedza decydentów - decydenci nie zawsze dysponują pewną i pełną informacją co do stanu rzeczywistości 
czy przewidywanych skutków danej decyzji. W takiej sytuacji trudno jest wybrać optymalne rozwiązanie a co 
dopiero zadbać o jego efektywność.

•

umiejętności decydentów - to od ich umiejętności i doświadczenia zależy, czy będą umieli przeanalizować  
zdobyte informacje oraz wybrać optymalne rozwiązanie.

•

istota i złożoność problemu - problemy z jakimi spotykają się decydenci nie zawsze są problemami prostymi, 
łatwymi do rozwiązania. Bardzo często jedna podjęta decyzja wpływa na szereg innych, które trzeba będzie 
podjąć,   aby   decyzję   -   matkę   wprowadzić   w   życie.   Im   bardziej   złożony   jest   problem   tym   trudniej   o 
efektywność   decyzji,   ponieważ   np.   wydawanie   aktów   wykonawczych   nie   zawsze   będzie   należało   do 
kompetencji ośrodka na którego działanie możemy wpływać. 

64. Kryteria decydowania politycznego w demokracji.

Abraham Lincoln powiedział kiedyś, ze demokracja to rządzenie (dla) ludu, przez lud, w interesie ludu (of the 

People, By the People, and For the People). W związku z tym możemy wyróżnić kryteria społeczne – wskazujące na  
czynnik   osobowy   w   demokracji   oraz   normatywne   –   określające   zasady,   bez   których   trudno   uznać   decydowanie 
polityczne za demokratyczne.

•

Rządzenie dla ludu (of the People) – opiera się o funkcjonowanie modelu władzy państwowej, która określa 
sposób i zakres podejmowania decyzji oraz ich egzekwowanie (środki uprawnione do implementacji); wybory 
władzy odbywają się periodycznie; muszą być stworzone możliwości do wybory władzy innej niż obecnie 
rządząca

•

rola   ludu   (by  the   People)   –   lud   jest   jednocześnie   bezpośrednim   i   pośrednim   decydentem;   w   przypadku 
decydenta pośredniego istotne jest zachowanie zasady równości: jeden obywatel = jeden głos

•

w interesie ludu (for the People) – chodzi tu o ochronę ludu przed tyranią większości, która mogłaby z 
mniejszości uczynić nie-lud

65. Cechy ogólne decydowania politycznego w demokracji.

•

Równość   –   jeden   obywatel   nie   przesądza   o   preferencjach   drugiego   obywatela.   Nie   może   dochodzić   do 
dyktatury jednej opcji. Co więcej, preferencje wyrażane są anonimowo.

•

Autonomia społeczeństwa – obywatele powinni wypowiadać się jako podmioty w sprawach, które ich dotyczą. 

•

Adekwatna reprezentacja – związek wartości indywidualnych i społecznych.

•

Optymalność Pareto – zgodność preferencji społecznych z jednomyślnymi preferencjami indywidualnymi.

•

Postulat niezależności od alternatyw niezwiązanych Arrowa.

66. Minimalne warunki decydowania politycznego w demokracji (R. Dahl).

•

Zasada politycznej równości dotyczy zarówno głosowania jak i bycia wybieranym;

•

równe prawo głosu przy podejmowaniu decyzji;

•

inkluzja dorosłych – prawo uczestnictwa w podejmowaniu decyzji mają wszyscy dorośli zamieszkujący dane  

12

terytorium;

•

oświecone   rozumienie   –   wszyscy   dorośli   powinni   mieć   równy   dostęp   do   możliwie   największej   ilości 
informacji poprawiających sytuację decyzyjną;

•

kontrola  agendy  –  należy  pilnować  uporządkowanej  kolejności  wykonywania   zadań,   która  nie  może  być 
organiczana w sposób niedemokratyczny;

67. Decydowanie polityczne a madisonowska teoria demokracji.

Madisonowska   koncepcja   demokracji   zakłada,   że   każdy   człowiek   lub   grupa   ludzi   pozbawiona   kontroli 

społecznej   będzie   dążyć  do  tyranii  nad   innymi.  Wolność  wymaga  zabezpieczenia   przed   tyranią.  Władza  powinna 
pochodzić od przeważającej ilość wyborców. Musi być kadencyjna, a kadencja nie może trwać zbyt długo. Musi istnieć  
podział władzy – suwerenny władca jest niedopuszczalny.

68. Decydowanie polityczne a teoria demokracji G. Sartoriego.

Według Sartoriego najważniejsza jest jakość podejmowanych decyzji w demokracji (jakość rozumiana jest tu 

jako   stosunek   kosztów   do   korzyści).   Decyzja   powinna   być   skolektywizowana   (dotyczyć   wielkich   zbiorowości)   i 
kolektywna (występuje decydent grupowy).

69. Decydowanie polityczne a koncepcja demokracji przedstawicielskiej (R. Dahl).

Dahl mówił o poliarchii. Twierdził, że demokracja to system idealny, nie wszystko co istnieje występuje w 

czystej postaci. W rzeczywistości mamy do czynienia z poliarchią. Występują w niej dwa cele: partycypacja obywateli i 
rywalizacja polityczna (np. partii politycznych o wyborców). Władzy powinno zależeć, aby w państwie realizowane 
były oba cele.

Gwarantem istnienia poliarchii są: instytucje, wybierane przedstawicielstwo, wolne, uczciwe i częste wybory, 

wolność słowa, różnorodne źródła informacji, wolność stowarzyszania się, inkluzyjne obywatelstwo.

Poliarchia jest systemem, o który trzeba dbać. Niewykorzystywanie przemocy w celu zdobycia lub utrzymania 

władzy,   istnienie   społeczeństwa   zróżnicowanego,   ograniczona   możliwość   wystąpienia   konfliktu   kulturowego   i 
odpowiednia kultura polityczna umacniają poliarchię. Wszystkie te rzeczy dzieją się w państwie. Oznacza to, że o 
poliarchii możemy mówić tylko w odniesieniu do bytu suwerennego.

70. Decydowanie polityczne a koncepcja demokracji majoratywnej (A. Lijphart).

A.   Lijphart   to   fiński   politolog,   który   stworzył   dwa   modele   decydowania   politycznego   w   demokracji. 

Pierwszym z nich jest model majoratywny (westminsterski). Zgodnie z kryterium fragmentacji kultury społecznej i 
stylu zachowania elity politycznej, możemy wyróżnić cztery modele:

•

Rywalizacja odśrodkowa – bardzo wysoki poziom fragmentacji, trudno mówić o jednej elicie politycznej.

•

Rywalizacja dośrodkowa – wysoka rywalizacyjność a słaba fragmentacja.

•

Konsocjalny – wysoka fragmentacja a słaba rywalizacja.

•

Zdepolityzowany – słaba zarówno fragmentacja jak i rywalizacja.

Gdzie jest Polska? Najbliżej nam do rywalizacji dośrodkowej. Nasze społeczeństwo jest raczej skonsolidowane 

a mimo to występuje wysoki stopień rywalizacji między partiami politycznymi.

Podsumowując  rozważania  Lijpharta  należy zauważyć,  że w  zależności  od  tego  z  jakim  społeczeństwem 

mamy   do   czynienia,   inny   model   jest   optymalny.   Gdy   społęczeństwo   jest   słabo   sfragmentaryzowane,   model 
westminsterski   nie   jest   dla   niego   zagrożeniem.   Model   konsensualny   zaś   jest   lepszy   dla   społeczeństw   mocno 
sfragmentaryzowanych, gdzie rozwiązywanie problemów powinoo następować na najniższym możliwym poziomie.

Cechy modelu westminsterskiego:

•

rządy jednopartyjne lub większości

•

parlament jednoizbowy

•

dwie dominujące partie polityczne

•

najczęściej państwo militarne

•

nie stosuje się w nim demokracji bezpośredniej

71. Decydowanie polityczne a koncepcja demokracji konsensualnej (A. Lijphart).

Charakterystyczne cechy tego modelu to:

•

W parlamencie zasiadają przedstawiciele wszystkich subkultur.

•

Tworzy się najczęściej rządy wielopartyjne.

•

Parlament dwuizbowy.

•

Na scenie politycznej występuje dużo partii.

•

Państwa federalne z rozwiniętymi instytucjami demokracji bezpośredniej.

72. Ograniczenia rządów większości.

13

Najistotniejszym ograniczeniem jakie należy wprowadzić na demokrację aby nie stała się tyranią większości, 

jest zabezpieczenie praw mniejszości. Najlepszym narzędziem do tego jest utworzenie katalogu praw podstawowych, 
takich na które zgadzają się wszyscy i które nie podlegają dyskusji. Prawem podstawowym może być choćby prawo do 
życia. Istotne jest też nieograniczanie się do suchego głosowania w podejmowaniu decyzji. Należy umożliwić debatę, 
wspólną analizę problemu i wymianę poglądów na jego temat.

73. Cechy decydowania politycznego w demokracji typu większościowego.

Stosowanie   typu   większościowego   demokracji   prowadzi   do   ograniczenia   liczby   podmiotów   na   scenie 

politycznej. W związku z tym, dochodzi do uproszczenia gier koalicyjnych, łatwiej o podejmowanie kolektywnych  
decyzji. Demokracja większościowa ma jednak jedną podstawową wadę: nie wszystkie poglądy znajdują swój wyraz na 
forum   publicznym.   W   skrajnych   przypadkach,   szczególnie   przy   stosowaniu   gerrymanderingu   w   okręgach 
jednomandatowych, może dojść do wyrzucenia z debaty publicznej pokaźnie reprezentowanych w społeczeństwie grup 
interesu.

74. Cechy decydowania politycznego w demokracji typu proporcjonalnego.

W demokracji typu proporcjonalnego na scenie politycznej występuje wiele różnych podmiotów, szczególnie 

gdy   nie   stosuje   się   progów   wyborczych.   Reprezentowane   są   w   zasadzie   wszystkie   interesy   występujące   wśród 
wyborców. Ze względu na wielość podmiotów mogących współuczestniczyć w podejmowaniu decyzji i rozdrobnienie 
sceny politycznej, utrudnione może być zawieranie kompromisów i decydowanie. Lepszym wariantem tej sytuacji jest 
występowanie kilku wyróżniających się, większych aktorów politycznych. Wtedy jednak zwracać szczególną uwagę 
należy na uniknięcie dyktatu większości nad mniejszością.

75. Cechy decyzji politycznych w demokracji.

•

W większości decyzje wieloosobowe.

•

Wiele decyzji wynika z obietnic wyborczych.

•

Jednostka dysponuje możliwością wyboru między skończoną liczbą rozwiązań (co najmniej dwa)

•

Jednostka może ujawniać swoje preferencje, ale nie da się rozróżnić słabych i mocnych preferencji.

•

Jednostka jest racjonalna w swoich preferencjach.

76. Decyzyjna ocena działania demokratycznego systemu politycznego (A. Heywood) – kryterium stabilności i 
porządku.

Zgodnie z kryterium stabilności i porządku wyróżniamy dwa podejścia:

•

Liberalne – stabilność państwa związana jest ze zdolnością reagowania na żądania społeczne. Wadą tego 
podejścia może być wzrost oczekiwań mieszkańców gdy zauważą, że władza jest słaba i spełni każdą ich 
zachciankę.

•

Konserwatywne – stabilność państwa związana jest ze sprawowaniem władzy, która powinna realizować tak 
zwane cele egzystencjalne, to jest zapewnienie egzystencji państwa i jego tożsamości kulturowej, politycznej i 
narodowej.

77. Decyzyjna ocena działania demokratycznego systemu politycznego (A. Heywood) – kryterium dobrobytu 
materialnego.

Zgodnie z kryterium dobrobytu materialnego (dobra władza zapewnia dobrobyt a dobrobyt zapewnia rozwój 

państwa) możemy wyróżnić dwa podejścia:

•

Wolnorynkowe – bazujące na nieskrępowanym przez działalność działaniu podmiotów na rynku, np. USA.

•

Instytucjonalno-redystrybucyjne   –   państwo   poprzez   system   podatkowy   zmusza   do   przedsiębiorczości   i 
aktywności.

78.   Decyzyjna   ocena   działania   demokratycznego   systemu   politycznego   (A.   Heywood)   –   kryterium   statusu 
obywateli.

Przy kryterium statusu obywateli trzeba zastanowić się nad zjawiskiem obywatelstwa, które w tym przypadku 

oznacza zrównoważenie praw i obowiązków obywatelskich negatywnych (czyli wolność od), pozytywnych (czyli praw 
politycznych) i społecznych (związanych z istnieniem wspólnot społecznych).

79.   Decyzyjna   ocena   działania   demokratycznego   systemu   politycznego   (A.   Heywood)   –   kryterium 
demokratyczności.

Kryterium to związane jest z podejmowaniem decyzji. Mamy tutaj do czynienia z dwoma problemami. Po 

pierwsze, ludzie nie uczestniczą w formach demokracji  bezpośredniej z powodu niewiedzy. Po drugie, ludzie nie 
uczestniczą w formach demokracji bezpośredniej ponieważ chronią swoje życie prywatne przed demokracją. W tym 
przypadku rodzi się pytanie czy istnieją takie kwestie, w sprawie których lud nie powinien się wypowiadać.

14

80. Podział problemów politycznych ze względu na dane początkowe.

Ze względu na kryterium dostępu do tak zwanych danych początkowych, możemy wyróżnić dwa rodzaje 

sytuacji problemowych:

•

Otwartą – jest to tak zwany dylemat, który charakteryzuje się trzema cechami: niskim poziomem informacji i 
ich prostotą, brakiem informacji o możliwości rozwiązania problemu oraz przekonaniem, że jedno rozwiązanie 
problemu istnieje.

•

Zamkniętą – decydent posiada wszystkie możliwe informacje i wszystkie rozwiązania. Może dokładnie je 
opisać i wybrać to, które jest najlepsze. 

81. Podział problemów politycznych ze względu na sposób sformułowania celu.

W związku z tym kryterium możemy wyróżnić problemy:

•

Konwergencyjne – cel określa jednocześnie wynik końcowy, czyt. jest tylko jedno poprawne rozwiązanie.

•

Dywergencyjne  –  cel   dopuszcza  wiele   poprawnych  rozwiązań  (z  tym   przypadkiem   mamy  najczęściej  do 
czynienia w gospodarce).

W polityce w sytuacjach kryzysowych częściej występuje drugi rodzaj problemów, natomiast w sytuacjach 

normalnych trudno stwierdzić przewagę któregoś z typów.

82. Podział problemów politycznych ze względu na wymiary środowiska.

Ze względu na trzy wymiary środowiska, to jest: stan niepewności, dynamikę i złożoność, możemy wyróżnić:

•

Zadania ryzykowne – powstają w warunkach niepewności, kiedy wyniki nie są znane. Wyróżniamy tutaj dwa 
rodzaje   zadań   ryzykownych:   statyczne   zadania   ryzykowne   (znane   są   konsekwencje   każdej   decyzji   oraz 
prawdopodobieństwo wystąpienia wyników, które obliczamy za pomocą metod statystycznych) i dynamiczne 
wystąpienia wyników, które warunkowane są możliwością pojawienia się nowych czynników i podmiotów.
Zadania ryzykowne mają trzy niezmienne cechy: zbiór alternatywnych rozwiązań, zbiór hipotez o stanach 
rzeczy oraz zbiór wyników.

•

Zadania deterministyczne – cechuje je wysoka pewność. Każde rozwiązanie prowadzi do znanych wyników.

83. Dostrzeganie i analiza sytuacji problemowej.

Sytuacja problemowa wymaga od nas określonego zachowania, które możemy następująco przedstawić:

•

Należy   postępować   zgodnie   ze   wskazówkami   heurystycznymi   ułatwiającymi   odkrywanie   problemów: 
posługiwać   się   schematami   sytuacji;   badać   sposoby   rozpoznawania   rzeczywistości,   zwłaszcza   przyjętych 
założeń; wymyślać rozwiązania alternatywne;

•

Należy aktywnie badać cel. Jest to pierwszy etap w analizowaniu sytuacji problemowej. Polega na przełożeniu  
jednego trudnego celu na kilka zadań prostszych, cząstkowych.

•

Należy aktywnie badać dane początkowe: podzielić dane na ważne i nieważne, wypełnić luki i przerwy w 
bezpośrednio dostępnych danych (czynności interpolacyjne), odkrywać brakujące dane końcowe (czynności 
ekstrapolacyjne) oraz analizować dane nieistniejące w sytuacji problemowej (tak zwane dane negatywne).

84. Zastosowanie modelu Dunckera w działalności ideotwórczej.

Działalność ideotwórcza polega na wytwarzaniu pomysłów politycznych. Duncker zaproponował trzy etapy 

procesu   ideotwórczego.   Na   pierwszym   etapie   wybieramy   ogólny   kierunek   poszukiwań   rozwiązania.   Następnie 
tworzymy pomysły cząstkowe. Na koniec, na ich bazie, tworzymy pomysł ostateczny.

85. Zjawisko „olśnienia” w działalności ideotwórczej.

Istnienie zjawiska olśnienia w politologii jest kwestią bardzo kontrowersyjną. Badacze nie są zgodni co do 

faktu   jego   egzystencji.   Olśnienie   pojawia   się   w   przerwie   między   fazami   myślenia.   Jego   wynik   nie   zawsze   jest 
poprawny i użyteczny. Warto też pamiętać, że sekwencja olśnień nie tworzy pomysłu. Istnieją dwie główne teorie  
wyjaśniające to zjawisko. Zgodnie z teorią inkubacji, jest to nieświadomy proces myślenia (w czasie którego występuje  
wylęganie się pomysłu), który następnie sobie uświadamiamy. Natomiast druga teoria mówi o wygasaniu błędnych  
nastawień w czasie intensywnego myślenia.

Praktycznym przykładem zjawiska olśnienia jest kreskówkowa postać pomysłowego Dobromira.

86. Metody weryfikacji projektów politycznych.

Wyróżniamy dwie główne metody weryfikacji projektów politycznych politycznych:

•

Weryfikacja sukcesywna – w sposób natychmiastowy oceniamy wytworzony projekt. Jeżeli uzyska pozytywną 
ocenę, to kończymy proces projekcji, jeżeli negatywną, formułujemy kolejne.

•

Weryfikacja jednoczesna (komparatystyczna) – wybieramy najlepszy projekt w danych warunkach.

15

87. Osobliwości weryfikacji projektów politycznych.

W tym temacie możemy mówić o dwóch efektach, które wpływają na weryfikację projektów. Pierwszy to efekt 

emocjonalny – zaczynamy lubić nasz projekt i wybieramy tylko te informacje, które będą go potwierdzać (tendencyjne 
przetwarzanie   informacji).   Drugi   to   efekt   pierwszeństwa   –   przecenia   się   rolę   pierwszego   wrażenia,   inne   są 
niezauważane lub wypierane.

88. Badanie równoczesne w rozwiązywaniu problemów politycznych.

Badanie równoczesne polega na formułowaniu pełnego zbioru hipotez. Następnie wszystkie z nich badamy i 

eliminujemy fałszywe.

89. Badanie kolejne w rozwiązywaniu problemów politycznych.

Polega ono na sformułowaniu jednej hipotezy i ocenieniu czy jest prawdziwa czy fałszywa. Jeśli jest fałszywa, 

formułujemy kolejną hipotezę.

90. Strategia konserwatywna w rozwiązywaniu problemów politycznych.

Strategia   konserwatywna   polega   na   wykorzystywaniu   informacji   cząstkowych   w   celu   skonstruowania 

właściwego rozwiązania. W tym przypadku nie formułuje się hipotez.

91. Strategia ryzykowna w rozwiązywaniu problemów politycznych.

Polega   ona   na   jednoczesnym   wykorzystywaniu   wielu   informacji   w   celu   wyboru   szybkiego,   właściwego 

rozwiązania. Również nie formułuje się hipotez.

92. Błędy w wyborze strategii rozwiązywania problemów politycznych.

Wyróżniamy dwa główne błędy w wyborze strategii rozwiązywania problemów. Jest to błędne nastawienie (na 

przykład tylko na jeden kierunek rozumowania) i fiksacja poznawcza (błędne wykorzystywanie środków).

93. Podmiotowość w polityce – definicja i geneza.

Podmiotowość można definiować jako świadome i czynne (aktywne) kształtowanie rzeczywistości politycznej 

w   celu   zaspokojenia   własnych   interesów   i   potrzeb.   Przeciwieństwem   podmiotowości   jest   uprzedmiotowienie. 
Wyróżniamy pięć faz kształtowania się podmiotowości:

1. Transcendentna   –   początkowo   podmiotowość   umiejscawiano   poza   ludzkim   i   społecznym   światem.   Siły 

kształtujące rolę historyczną ludzi lokowano w dziedzinie ponadnaturalnej.

2. Deterministyczna – jest to faza sekularyzacji podmiotowości, która została sprowadzona na ziemię. Zgodnie z 

nią jesteśmy tym, jaki mamy na przykład znak zodiaku. Ludzie funkcjonują w uzależnieniu od czynników 
przyrodniczych.

3. Heroistyczna – w fazie tej podmiotowość zostaje shumanizowana. Posiadają ją wielkie jednostki, które tworzą 

dzieje. Jest ona charakterystyczna dla XV stulecia, kiedy zaprzeczono istnienie drugiej fazy.

4. Organiczna   –   podmiotowość   ulega   socjalizacji   i   jednoczesnej   dehumanizacji.   Jednostki   są   podmiotami 

wykonawczymi organizacji społecznej.

5. Integralna – socjalizacja i humanizacja. Podmiotowość zostaje rozciągnięta na wszystkich ludzi.

94. Podmioty interesów politycznych – analiza przykładu.

Pierwszy   poziom   podmiotowości   obejmuje   wielkie   grupy   społeczne,   które   są   podmiotami   interesów 

politycznych. Grupy te rzadko bezpośrednio uczestniczą w decydowaniu (najczęściej zdarza się to w formie referendum 
czy plebiscytu). Wywierają one jednak ogromny wpływ pośredni ponieważ decydenci uwzględniają potrzeby tych grup 
nawet w przypadku ich słabej artykulacji. Wielkie grupy społeczne charakteryzują się: dużą liczebnością, pośrednim 
charakterem   więzi   społecznych,   rozproszeniem   członków   na   dużym   obszarze   i   tworzeniem   własnych   struktur 
wewnętrznych.

Można   wyróżnić   pięć   podstawowych   makrostruktur   społecznych:   społeczeństwo   rolnicze,   rolniczo-

przemysłowe, przemysłowo-rolnicze, przemysłowe i usługowe.

Członkowie makrostruktur społecznych w różnym stopniu angażują się w działalność polityczną. Zależy to 

między  innymi   od   stopnia   identyfikacji   z   grupą,   poziomu   aktywności   życiowej,   osobowości   oraz   samej   sytuacji 
politycznej.

95. Podmioty działań politycznych – analiza przykładu.

Podmiotem   działań   politycznych   są   organizacje   polityczne,   które   pełnią   różne   funkcje   zewnętrzne 

(odczytywanie potrzeb, reprezentacja wobec ośrodków decyzyjnych) i wewnętrzne (socjalizowanie swoich członków, 
tworzenie ideologii, mobilizowanie elektoratu).

96. Podmioty decyzji politycznych – analiza przykładu.

16

Podmiotami   decyzji   politycznych   są   małe   grupy   kierownicze   oraz   jednostki   występujące   w   rolach 

politycznych.   Są   to   ośrodki   podejmowania   decyzji   politycznych   funkcjonujące   na   powierzchni   zjawisk   życia 
politycznego. Współcześnie są to najczęściej małe grupy społeczne.

97. Cechy niezmiennicze ośrodka decyzyjnego.

Cechy niezmiennicze to takie, które nie ulegają zmianie pomimo przekształceń otoczenia. Oczywiście gdyby 

się nad tym poważnie zastanowić to takich cech nie ma. Wszystko jest mniej lub bardziej zmienne.

Najbliższe niezmienniczości są na przykład ramy prawne ujęte w aktach wyższego rzędu, jak konstytucja 

(struktura władzy wykonawczej w Polsce nie zmienia się z dnia na dzień).

98. Cechy indywidualne ośrodka decyzyjnego.

To cechy podkreślające, że każdy ośrodek decyzyjny jest w zasadzie człowiekiem  ze wszystkimi swoimi 

wadami   i   zaletami.   Do   cech   indywidualnych   możemy  zaliczyć:   ugodowość,   skłonność   do   podejmowania   działań 
ryzykownych, umiejętność szybkiego dokonywania analizy sytuacji.

99. Cechy społeczne ośrodka decyzyjnego.

Do tego zagadnienia możemy podejść z dwóch stron. Po pierwsze, decydenci pochodzą z jakiegoś środowiska 

społecznego o określonych cechach. Po drugie, sami tworzą oni grupę społeczną, szczególnie gdy formują kolegialny 
ośrodek decyzyjny.

100. Cechy aksjologiczne i poznawcze ośrodka decyzyjnego.

Jest to w zasadzie podgrupa cech indywidualnych ośrodka decyzyjnego. Cechy aksjologiczne to indywidualna 

hierarchia wartości. Cechy poznawcze to zdolności związane z postrzeganiem i analizą rzeczywistości.

101. Homeostatyczne zachowania ośrodka decyzyjnego.

Ośrodek decyzyjny jest homeostatem systemu, czyli elementem odpowiedzialnym za usuwanie różnic między 

stanem   pożądanym   a   istniejącym.   Proces   decydowania   politycznego   może   być   analizowany   za   pomocą   metody 
systemowej. Badanym systemem jest wtedy państwo, a podstawowy przedmiot analizy stanowią procesy informacyjno-
decyzyjne. Sytuacja decyzyjna może być rozpatrywana jako wejście systemu, proces decyzyjny stanowi konwersję 
wewnątrzsystemową,   decyzja   polityczna   i   jej   implementacja   to   wyjście   systemu,   a   zewnętrzna   pętla   sprzężenia 
zwrotnego pozwala na analizę reakcji środowiska na decyzje polityczne podejmowane i wykonywane przez homeostat. 

Sprawność systemu zależy od trzech procesów:

•

jego wewnętrznej spójności, dopasowania się i zgrania elementów,

•

dopasowania się systemu do środowiska i nadsystemu oraz stylu tych interakcji,

•

adekwatności wewnętrznej dynamiki systemu oraz dynamiki środowiska, z którym pozostaje w interakcjach

102. Trzy typy adaptacji ośrodka decyzyjnego ze względu na kryterium aktywności.

Ze   względu   na   kryterium   aktywności   możemy  wyróżnić   trzy  typy  adaptacji   politycznej,   czyli   sposobów 

przywracania równowagi za pomocą decydowania politycznego. Będą to:

•

adaptacja pasywna – polega na dostosowaniu się przez ośrodek decyzyjny do środowiska. Odbiera on bodźce i 
reaguje  na  nie  zmieniając  swoją  strukturę  i  funkcję,  dostosowując  swoje  polityki   do nacisków  ze  strony 
otoczenia.

•

adaptacja aktywna – polega na narzuceniu środowisku własnych wartości, celów czy interesów i zmuszeniu 
innych systemów do podporządkowania się. Ten typ adaptacji stosowany jest przez ośrodki bardzo silne bądź 
mające duży posłuch wśród reszty.

•

adaptacja   kreatywna   –   jest   kompromisem   między   pasywną   i   aktywną.   Polega   na   filtrowaniu   bodźców 
dochodzących   z   otoczenia   oraz   poszukiwaniu   punktów   równowagi   pomiędzy   środowiskiem 
międzynarodowym i wewnętrznym, rozwojem i tożsamością, środowiskiem i systemem.

103. Trzy typy adaptacji ośrodka decyzyjnego ze względu na kryterium czasu.

Stosując kryterium czasu, adaptację możemy podzielić na:

•

Retroaktywną – polegającą na aktywności wstecznej – dostosowywanie się do bodźca, którego skutki już 
wystąpiły w związku z reakcją innych systemów. Jej celem (niemożliwym do osiągnięcia) jest dokonanie 
zmiany tych skutków.  Ten typ stosowanej adaptacji doprowadza do utraty stanu równowagi przez system. Na 
ogół prowadzi do katastrofalnych skutków dla adaptującego się ośrodka. 

•

Reaktywną   –   składającą   się   z   prostych   działań   odpornych.   Stanowi   ona   bezpośrednią   reakcji   na   bodźce 
wskutek   czego   decydowanie   polityczne   jest   płytkie   i   nieinteligentne.   Ośrodek   decyzyjny  adaptuje   się   do 
przyczyny bez brania pod uwagę przyszłych skutków, które ta przyczyna i własne działania wywołują w 
przyszłości.

17

•

Antycypacyjną - jest jedynym skutecznym sposobem działania politycznego (działaniem optymalnym). Polega 
na uprzedzaniu faktów i przystosowywaniu decyzji do jej własnych skutków oraz skutków równoczesnego 
działania   innych   systemów.  Adaptacja   polega   tutaj   na   przystosowywaniu   się   do   nieistniejących   jeszcze 
skutków obecnego działania.

104. Zakres podmiotowy ośrodków decyzyjnych – model J. Galtunga.

W literaturze przedmiotu możemy znaleźć różne podejścia do analizy funkcjonowania ośrodka decyzyjnego. 

Jeden z nich, autorstwa Johana Galtunga polega na kreśleniu szeregu koncentrycznych kręgów o różnym promieniu, 
symbolizującym odległość od centrum decyzyjnego. Autor wyróżnił rdzeń decyzyjny, centrum decyzyjne, peryferie i 
dalekie   peryferie.   Kolejni   badacze   modyfikowali   model   zaprezentowany   przez   Galtunga   i   przedstawiali   swoje 
klasyfikacje.

105. Zakres podmiotowy ośrodków decyzyjnych – według ocen obywateli.

Pietraś   zauważa,   że   z   punktu   widzenia   obywatela   możemy   analizować   sześć   kręgów   decyzyjnych.   W 

najwęższym   (rdzeniu   decyzyjnym)   znajdują   się   przywódcy   polityczni.  W   drugim   zawodowi   politycy.   W   trzecim 
działacze   polityczni   (tutaj   kończy   się   centrum   i   zaczynają   peryferie).   W   czwartym   kręgu   członkowie   partii 
politycznych. W piątym  członkowie  wszelkich  organizacji  społecznych  w  jakimś  stopniu  zainteresowani   polityką. 
Szósty krąg składa się z osób nieinteresujących się polityką i niedążących do wywierania jakiegokolwiek wpływu na  
kształt decyzji.

106. Doradcy i eksperci – grupy i typy.

W skład ośrodka decyzyjnego wchodzą również doradcy i eksperci, którzy zapraszani są do stałej lub doraźnej 

współpracy.   Nie   biorą   oni   jednak   udziału   w   podejmowaniu   decyzji,   a   tym   samym   nie   ponoszą   bezpośredniej 
odpowiedzialności za jej treść.

Można wyróżnić pięć typów doradców i ekspertów politycznych w zależności od ich stosunku do przyjętych 

na siebie obowiązków. Są to badacze (uczciwi, prezentują najbardziej aktualny stan wiedzy, nie dążą do realizacji celów 
pobocznych), aksjolodzy (zainteresowani związkiem między przedmiotem ekspertyzy a sferą wartości, których ochrona 
jest często ważniejsza od prawdy naukowej), wąscy specjaliści (fachowcy ale w bardzo wąskiej dziedzinie), aroganci 
(wybitni specjaliści w wąskim obszarze wiedzy, którym wydaje się, że są specjalistami we wszystkich dziedzinach) i  
koniunkturaliści (niezależni od swoich kompetencji, gotowi są poprzeć każdą, nawet błędną decyzję jeśli w ten sposób 
uzyskają nagrodę lub unikną kary).

Warto zwrócić uwagę na to, że pojęcia ekspert i doradca nie są tożsame. Stosując kryteria sposobu zatrudniania 

i niezależności można wyróżnić trzy typy osób: doradców (zależni od decydentów ze względu na stałe zatrudnienie), 
ekspertów zaangażowanych (zatrudniani doraźnie, równocześnie są rzecznikami określonych interesów, na przykład 
ekonomicznych) i ekspertów niezależnych (zatrudnieni doraźnie ale nie związani z jakimikolwiek interesami).

107. Funkcje i rola doradców i ekspertów.

Funkcje doradców i ekspertów bywają analityczne, prognostyczne, aksjologiczne i maskujące (poszukiwanie 

wyjaśnień   dla   już   podjętych   decyzji).   Za   S.   Nagelem   uważa   się,   że   każdy   ekspert   powinien   rozstrzygnąć   sześć  
podstawowych dylematów:  optymalizacji (odróżniania ciągów przyczynowo-skutkowych od aksjologicznych potrzeb 
decyzyjnych),   wrażliwości   danych   (każdy   błąd   w   sposobie   zbierania   informacji   i   pomiaru   całkowicie   zmienia 
prognozę),   zaangażowania   (doradzać   każdemu   czy   tylko   wybranym),   nieprzewidywalnych   skutków   (trzeba 
przewidywać wszystkie skutki główne i poboczne), kosztów (jak działać skutecznie przy braku środków finansowych) i 
dostępności danych (dzielić się zebranymi informacjami czy przedstawiać tylko ekspertyzy).

108. Typologia ośrodków decyzyjnych według poziomu decyzyjnego.

Zgodnie z kryterium poziomu decyzyjnego możemy wyróżnić trzy rodzaje ośrodków decyzyjnych:

•

Narodowe – które dodatkowo podzielić możemy na:
◦

Centralne – ponoszące odpowiedzialność za funkcjonowanie państwa w całości.

◦

Lokalne – decydujące w sprawach pewnego obszaru państwa.

•

Międzynarodowe – w ich obrębie możemy wyróżnić:
◦

Systemy działające w stosunkach bilateralnych

◦

Systemy działające w stosunkach multilateralnych

•

Transnarodowe – ich specyfika polega na współdecydowaniu o podziale kompetencji decyzyjnych między 
ośrodki narodowe i ponadnarodowe.

109. Typologia ośrodków decyzyjnych według statusu ośrodka decyzyjnego w systemie politycznym.

Zgodnie z tym kryterium, możemy wyróżnić następujące ośrodki decydowania politycznego:

•

Będące organami państwa, na przykład parlament i rząd

18

•

Nie będące organami państwa ale stanowiące część systemu politycznego, na przykład centrale partyjne

•

Niekonstytucyjne   –  ośrodki   powstające   z  połączenia   organów   państwa   i   partii   politycznych,   na   przykład 
drużyna piłkarska Donalda Tuska

•

Ośrodki całkowicie nieformalne, które mogą spowodować przekształcenie ich decyzji w decyzje państwową, 
na przykład trwałe grupy interesu czy wpływowe żony mężów-polityków (Hilary za prezydentury Clintona)

110. Typologie ośrodków decyzyjnych według kryterium czasu, wewnętrznej struktury i skłonności do ryzyka.

Zgodnie z kryterium czasu (trwałości) ośrodki decyzyjne dzielimy na stale istniejące i powoływane  ad hoc 

(czasem są one powoływane wewnątrz struktury organów państwowych jako sztaby kryzysowe, w innych przypadkach  
mogą mieć charakter całkowicie nieformalny).

Biorąc   pod  uwagę   kryterium  wewnętrznej  struktury,   możemy wyróżnić  ośrodki  zorganizowane   w  sposób 

hierarchiczny (decyzje podejmuje szef szefów) oraz niehierarchiczne (decyzję podejmują grupy polityczne sterowane 
przez lidera lub egalitarne). Poza tą klasyfikacją pozostają ośrodki jednoosobowe, które ze względu na częste błędy 
decyzyjne są wypierane przez ośrodki kolegialne.

Kolejnym kryterium jest skłonność do ryzyka. Rozróżnia ono ośrodki decydowania politycznego na te których 

immanentną cechą jest skłonność do podejmowania decyzji i działań ryzykownych oraz ośrodki ostrożne. Badacze  
wskazują,   że   w   polityce   zagranicznej   można   wyodrębnić   dwa   skrajne   typy   decydentów:   ryzykantów,   którzy 
uświadamiają sobie tylko część ryzyka rzeczywistego i skłonni są akceptować ryzyko większe od uświadomionego. Po 
drugiej   stronie   są   decydenci   bardzo   ostrożni,   którzy   wyolbrzymiają   ryzyko   rzeczywiste   i   mają   skłonność   do 
akceptowania ryzyka mniejszego niż uświadomione.

111. Holistyczny typ idealny wyjaśnienia zachowań podmiotów decyzyjnych.

Typ   holistyczny   zakłada   spojrzenie   na   całość   zachowań   podmiotów   decyzyjnych,   wszystkie   ich 

uwarunkowania razem i stąd wyprowadzanie wniosków. Nie należy dopatrywać się cech zachowań szczegółowych 
ponieważ nie mają one znaczenia. Całość nie jest sumą składników.

112. Indywidualistyczny typ idealny wyjaśniania zachowań podmiotów decyzyjnych.

Jest przeciwieństwem podejścia holistycznego. Tym  razem  skupiamy się na pojedynczych, partykularnych 

zachowaniach, elementach działalności podmiotów aby wyprowadzić z nich ogólne tezy.

113. Trzy typy wyjaśniania historycznego zachowań podmiotów decyzyjnych.

Typy te są następujące:

•

Koligacyjny – podkreśla umieszczanie badanej decyzji w kontekście historycznym.

•

Odwołanie się do wydarzeń doniosłych.

•

Szczegółowe – rekonstrukcja serii wydarzeń.

114. Wyjaśnianie zachowań podmiotów decyzyjnych według teorii gier.

Korzystając z teorii gier, możemy dopasować daną sytuację rzeczywistą do jakiegoś modelu gry. W ten sposób 

wyróżniamy  możliwe   zachowania   poszczególnych   podmiotów   i   analizujemy  jakie   skutki   miałaby  każda   możliwa 
kombinacja zachowań.

Przykład analizy zachowań za pomocą teorii gier znajdziemy w zagadnieniu 262.

115. Profesjonalizm polityczny – definicja, cechy.

Profesjonalizm polityczny to zjawisko opisywane po raz pierwszy przez Maxa Webera w rozprawie Polityka 

jako zawód i powołanie. Chodzi tu o bycie politykiem jako działalność zawodową.

Trudno powiedzieć czy są jakieś obiektywne cechy polityka zawodowego. Badania przeprowadzone w Polsce 

przez Instytut Badań i Analiz Politologicznych wskazują na następujące cechy, których oczekują wyborcy:

•

kultura osobista

•

umiejętność wypowiadania się

•

wyczucie dyplomacji

•

poczucie odpowiedzialności za kraj

Należy zauważyć,  że we współczesnym  świecie, a  przynajmniej  w naszym  kręgu  kulturowo-politycznym 

niewielu jest polityków niezawodowych we władzach szczebla centralnego.

116. Profesjonalizm polityczny – warunki, wymiary.

Wśród warunków profesjonalizacji należałoby wskazać:

•

Osobiste predyspozycje – jak choćby chęć doskonalenia swoich umiejętności niezbędnych do wykonywania 
tego zawodu.

•

Wsparcie zewnętrzne – polityka jest dziedziną na tyle złożoną, wieloaspektową, dotykającą najróżniejszych 

19

sfer życia i jednocześnie nieustannie się zmieniającą, że zawodowy polityk potrzebuje wsparcia ze strony 
ekspertów, autorytetów, placówek naukowych.

•

Przynależność partyjna – na współczesnej scenie politycznej trudno jest o pozostawanie poza partią polityczną. 
Zawodowy polityk musi przyłączyć się do organizacji tego typu.

117. Następstwa profesjonalizmu politycznego.

Niestety   profesjonalizacja   polityki   wydaje   się   przynosić   więcej   złego   niż   dobrego.   Polityk   zawodowy, 

utrzymujący się z polityki przestaje być niezależny. Nie tylko jest gotów wiele zrobić aby utrzymać się na scenie  
politycznej, ale także jest bardziej podatny na korupcję, gdyż może widzieć w niej sposób na zabezpieczenie swojej 
przyszłości gdy nie zostanie wybrany.

Profesjonalizacja   osłabia  udział   obywateli   w  życiu   politycznym.   Skoro  w   organach  centralnych   zasiadają 

politycy pełnoetatowi, nietypową jest sytuacja, w której oddolny ruch obywatelski dostaje się do ciał decyzyjnych.

Idąc dalej, można się zastanowić nad rolą manipulacji na sprofesjonalizowanej scenie politycznej. Zawodowi 

politycy poniekąd doskonalą swoje umiejętności w zakresie okłamywania obywateli.

Wreszcie polityk zawodowy może być jedynie marionetką w czyichś rękach.

118. Tworzenie subiektywnej reprezentacji zadania decyzyjnego.

Reprezentacja zadania decyzyjnego jest pewnym uproszczonym obrazem sytuacji. Pomija się w niej pewne 

alternatywy. Subiektywność odnosi się do tego, że każdy decydent może w inny sposób patrzeć na daną sytuację  
decyzyjną. To w jaki sposób do niej podejdzie będzie miało wpływ na jego dalsze poczynania i rezultat działań.

119. Typy reprezentacji zadania decyzyjnego.

•

Reprezentacja probabilistyczna – dla zadań prostych.

•

Reprezentacja heurystyczna – polega na zestawieniu danych w sposób uporządkowany i na ich podstawie 
postawieniu tez co do samego zadania.

•

Reprezentacja deterministyczna – zakładamy, że wynik zadania będzie zależał w całości od naszych poczynań  
i danych początkowych. Dopuszczamy tylko związki przyczynowo-skutkowe.

120. Zasady tworzenia reprezentacji zadania decyzyjnego.

•

Reprezentacji – redukcja wariantów.

•

Redukcji złożoności – uproszczony system decyzyjny.

•

Konkretyzacji – wykorzystywanie danych w sposób bezpośredni.

121. Wartościowanie wyników w sytuacji decyzyjnej.

Jest to wyznaczanie wartości pożądanych wyników decyzji. Mówimy sobie co byśmy chcieli żeby się stało w 

wyniku naszej decyzji a czego byśmy nie chcieli.

122. Metoda i fazy badania użyteczności rozwiązań w sytuacjach decyzyjnych.

123. Strategie oceny użyteczności wielowymiarowej.

124. Przewidywanie warunków determinujących wyniki rozwiązania problemów decyzyjnych.

125. Metody badania prawdopodobieństwa subiektywnego.

Prawdopodobieństwo subiektywne to pewien rodzaj interpretacji prawdopodobieństwa, zgodnie z którym nie 

jest ono tylko wartością obiektywną, ale może być mierzone jedynie na podstawie dostępnych w danej chwili danych.

126. Heurystyczne zasady oceny prawdopodobieństwa wyników rozwiązywania problemów decyzyjnych.

127. Problemy myślenia antycypacyjnego i wstecznego.

Antycypacja   jest   to  przewidywanie  jakiegoś   zdarzenia   przyszłego,   jeszcze   nieistniejącego,  pogląd   jeszcze 

nieudowodniony.

Myślenie   wsteczne   to   ciekawe   zjawisko   polegające   na   tym,   że   wystąpienie   pewnych   faktów   wpływa   na 

postrzeganie ich uprzedniego prognozowania. Zjawisko można wyrazić zdaniem „Ja wiedziałem, że tak będzie”.

128. Konflikty w polityce – definicja i typy.

20

Konflikt polityczny to walka dwóch lub więcej podmiotów ze sfery polityki, których interesy są sprzeczne.
Wyróżniamy różne typy konfliktów politycznych:

•

Ze względu na podmiot:
◦

Wewnątrz jednostki (dysonans poznawczy)

◦

Między jednostką a jednostką.

◦

Między jednostką a grupą.

◦

Między grupą a grupą (tu możemy wyróżnić jeszcze szereg podkategorii, zamiast ogólnego pojęcia grupy 
wstawiając na przykład instytucję lub komórkę organizacyjną).

•

Ze względu na postać:
◦

Ukryte

◦

Jawne

•

Ze względu na skutki:
◦

Twórczy

◦

Destrukcyjny

129. Przyczyny konfliktów w polityce.

Przyczyn konfliktów może być bardzo wiele. Często dotyczą one:

•

Walki o kontrolę – nie ważne czego dotyczy ta kontrola, świetlicy osiedlowej, złóż ropy czy partii politycznej.

•

Różnic w wartościach – światopogląd jest czymś czego człowiek ze swej natury broni najzacieklej.

•

Natury związku – czy dwa podmioty polityczne mają być równorzędne, czy też jeden ma dominować nad 
drugim.

130. Rola konfliktów politycznych.

Konflikt jest w zasadzie esencją polityki (kto ma wątpliwości niech pogada z Chantal Mouffe). Wyróżniamy 

dwa rodzaje oddziaływania konfliktów: pozytywne i negatywne.

Konflikt polityczny jest pożądany, ponieważ umożliwia wyrażanie opinii grupom dotąd niereprezentowanym, 

prowadzi   do   poszukiwania   nowych   rozwiązań,   zrozumienia   racji   przeciwników   politycznych   (a   przynajmniej 
zapoznania się z ich opinią). Z drugiej strony może doprowadzić do wzrostu niepokojów społecznych, które skutecznie 
sparaliżują proces decydowania politycznego wywołując straty moralne w obu wrogich obozach politycznych. 

131. Dwie formy organizacji stosunków międzyludzkich.

Zasadniczo stosunki międzyludzkie mogą być oparte na zasadzie heteronomiczności lub autonomiczności. 

Heteronomiczność  oznacza  podporządkowanie  wszystkich jednostek jednej.  Autonomiczność  to z kolei  system,  w 
którym wiele jednostek sprawuje po władzę po części. Decyzje zapadają wspólnie.

132. Orientacja kooperacyjna wobec konfliktu politycznego.

Orientacja kooperacyjna zakłada współpracę, negocjacje, szukanie porozumienia, wyjście poza swój sposób 

myślenia.

133. Orientacja rywalizacyjna wobec konfliktu politycznego.

Orientacja   rywalizacyjna   wiąże   się   z   absolutnym   forsowaniem   własnych   interesów,   umniejszaniem   roli 

oponenta, poczuciem wyższości nad nim. Kooperacja traktowana jest w tym wypadku jako słabość. Następuje eskalacja 
wrogości między stronami.

134. Orientacja wycofania wobec konfliktu politycznego.

Orientacja  wycofania  polega  na  ucieczce  od  konfliktu.  Nie  rozwiązuje  się go,  nie  likwiduje  jego  źródeł. 

Wycofanie może prowadzić do rywalizacji bądź to długotrwałej stagnacji.

135. Percepcja konfliktu politycznego.

Konflikt   polityczny   zauważamy  już   na   etapie   tworzenia   się   grup   o   charakterze   politycznym.   Gdy  tylko 

jesteśmy „my” i są „oni”, uważamy, że ci „oni” są jacyś inni a przez to gorsi. Gdy dojdzie do tego jakaś różnica 
interesów,   szybko   nabieramy   wrażenia,   że   zaspokojenie   interesów   drugiej   strony   uniemożliwi   nam   zaspokojenie 
naszych. Zaczynamy coraz lepiej postrzegać siebie a coraz gorzej przeciwnika, aż w końcu mamy ochotę go fizycznie 
wyeliminować. Jest to całkowicie naturalne. I tak właśnie Carl Schmitt usprawiedliwił Holokaust.

136. Postrzeganie podmiotów politycznych w warunkach konfliktu.

Konflikt powoduje, że podmioty polityczne postrzegają się wzajemnie w sposób niezgodny z rzeczywistością. 

Przeciwnik jest zawsze widziany jako gorszy i różniący się bardziej niż w rzeczywistości. Grupę przeciwną postrzega  
się jako monolit. Jej motywy są zawsze nikczemne. Jej członkowie nie zasługują na udział w życiu społecznym, nie 

21

zasługują nawet na to żeby pozwalać im żyć. Stereotypy działają najsprawniej jak potrafią.

137. Komunikacja w warunkach konfliktu politycznego.

Grupy pozostające w konflikcie unikają w zasadzie kontaktu. W związku z tym  komunikacja jest dalece 

utrudniona. Docierające informacje są zafałszowane i budują nieprawdziwy obraz przeciwnej grupy. Co więcej, nasila 
się   zjawisko   tendencyjnego   przetwarzania   informacji.   Nawet   wyciągnięcie   ręki   w   geście   zgody   będzie   wtedy 
interpretowane jako rodzaj podstępu.

138. Destruktywny przebieg konfliktu politycznego.

O ile konflikt na pewnym, ograniczonym poziomie mobilizuje i ma pozytywne skutki, o tyle po przejściu  

pewnego etapu staje się całkowicie destruktywny. Grupy rywalizujące nie dążą do zgody i wspólnej pracy, poprawy 
warunków, ale do zniszczenia przeciwnika za wszelką cenę. Konflikt jest absorbujący, odciąga od innych kwestii, które  
pozostają nierozwiązane. Sytuacja decyzyjna nabiera z czasem coraz wyraźniej znamion sytuacji kryzysowej. Pogarsza 
się komunikacja, decyzje podejmowane są w oparciu o emocje a nie racjonalną analizę.

139. Konflikt polityczny nierozwiązywalny.

Konflikt staje się niemożliwy do rozwiązania gdy jest bardzo długotrwały, pozostaje w centrum uwagi, obie 

strony poświęciły dla niego duże środki, obie strony mają interes w jego dalszym prowadzeniu i uważają, że jedynym  
możliwością jego zakończenia jest całkowita porażka (może nawet anihilacja) jednej ze stron.

140. Sposoby rozwiązywania konfliktów politycznych – teoria racjonalnego wyboru.

Teoria   racjonalnego   wyboru   jest   w   tym   kontekście   rodzajem   teorii   wymiany.   Do   rozwiązania   konfliktu 

dochodzi wtedy gdy każda ze stron rezygnując z zaspokojenia części swoich interesów, otrzymuje coś wzamian.

141. Sposoby rozwiązywania konfliktów politycznych – teoria skutecznej komunikacji DESC.

Nazwa   od:   describe,   express,   specify,   consequences.   G.   Bower   proponuje   cztery   kroki   prowadzące   do 

porozumienia:

•

opis problemu (chłodna relacja przejawów konfliktu, konkretnych zachowań i  decyzji drugiej  strony, bez 
wczuwania się w jej intencje, uczucia),

•

ekspresję osobistych odczuć związanych z problemem i wywołanych postępowaniem drugiej strony,

•

skonkretyzowanie oczekiwań,

•

określenie konsekwencji zmiany postępowania i trwania w konflikcie.

Teoria   DESC   opisana   została   przez   Sharon   i   Gordona   Bowerów.   Kolejne   kroki   można   opisać   w   sposób 

następujący:

•

Describe – Opisz sytuację czy zachowanie w najbardziej obiektywny sposób jaki jest możliwy. Zwracaj uwagę 
tylko na fakty.

•

Express – Wyraź swoje uczucia i rozmyślenia o sytuacji czy zachowaniu. Staraj się używać pierwszej a nie 
drugiej osoby liczby pojedynczej w swojej wypowiedzi. Używanie drugiej osoby nastawia ludzi defensywnie 
przez co przestają cię słuchać.

•

Specify – Określ jaki rezultat, wynik najbardziej by ci odpowiadał.

•

Consequences – określ konsekwencje jakie mogą nastąpić. Zarówno pozytywne, jak i negatywne.

142. Sposoby rozwiązywania konfliktów politycznych – teoria konsensualna normatywna.

Konflikt polityczny to spór, stan rozbieżności zaistniały pomiędzy podmiotami polityki (np. ośrodkami władzy, 

partiami   politycznymi).   Jego   podstawą   są   sprzeczne   interesy   i   wykluczające   się   cele   poszczególnych   podmiotów 
politycznych. Konflikty polityczne powstają wówczas, gdy podmioty uświadamiają sobie istnienie sprzeczności, a także 
wtedy, kiedy zaspokojenie dążeń jednego z nich może się odbywać kosztem drugiego. 

Konflikty występują w różnych formach (np. manifestacje, rozruchy, wojna), mogą też mieć różny charakter 

(narodowościowy czy rasowy). Konflikt polityczny w formie otwartej walki prowadzi zawsze do destabilizacji życia  
politycznego   w   państwie.   Wprowadzane   przez   państwa   stany   wyjątkowe   nie   prowadzą   jednak   do   rozwiązania 
problemu, dlatego strony dążą zazwyczaj do ustalenia wspólnego stanowiska w drodze konsensusu, co wymaga od nich 
wzajemnych ustępstw (kompromisu). 

Taki sposób rozwiązania konfliktu politycznego zależy jednak w znacznym stopniu od kultury politycznej, 

charakteru i podłoża konfliktu. Badacze są zgodni co do tego, że konsensus jest metodą rozwiązywania konfliktów  
politycznych charakterystyczna dla państw demokratycznych.

143. Kategorie wyników udanego rozwiązywania konfliktów politycznych.

Są to:

•

przyjęcie rozwiązania integratywnego - opiera się na założeniu, że istnieją takie rozwiązania, które mogą 

22

dawać satysfakcję obu stronom konfliktu, realizują ich interesy i wzmacniają więź między stronami. Metodą 
dochodzenia do kompromisu są negocjacje. 

•

Kompromis - polega na osiągnięciu „środka drogi” między celami i żądaniami stron konfliktu lub na wymianie 
koncesji: każda ze stron decyduje się na ustępstwa, ale dotyczą one różnych obszarów. Żadna ze stron nie jest 
zadowolona z wyniku, co nie sprzyja trwałości porozumienia. Z tego punktu widzenia rozwiązanie gorsze niż 
pierwsze. Kompromis może być jednak użyteczny do zapobiegnięcia impasu i krokiem do dalszych bardziej 
owocnych negocjacji. 

•

typowanie   zwycięzcy   -   polega   na   przyjęciu   arbitralnego   rozwiązania   ustalonego   losowo   (np.   przez   rzut 
monetą) lub przez głosowanie ( wg reguł zaakceptowanych przez obie strony).

144. Negocjowanie – pojęcie i fazy.

Negocjacje  traktowane są jako jeden ze sposobów na rozwiązywanie zaistniałych sytuacji  konfliktowych. 

Bardziej specjalistyczna definicja określa negocjacje jako dwustronny proces komunikowania się, którego głównym 
założeniem jest dążenie do osiągnięcia porozumienia.

Negocjacji nie należy traktować ani jako formy współpracy, ani tym bardziej jako bezpośredniego starcia. 

Uważane są one za połączenie kooperacji, czyli  nastawienia na współdziałanie z asertywnością, która najogólniej  
rozumiana   jest   jako   umiejętność   stanowczego   mówienia   "nie".   Do   każdych   negocjacji   należy   się   wcześniej 
odpowiednio przygotować. W tym celu powinno się przede wszystkim zebrać i przeanalizować wszystkie cele, jakie 
mają być wynikiem tych negocjacji.

J. Z. Rubin i B. R. Brown zwracają uwagę na następujące cechy wyróżniające negocjacje:

•

Angażują one co najmniej dwie strony

•

Interesy stron są sprzeczne co najmniej w jednym obszarze.

•

Strony   przynajmniej   częściowo   dobrowolnie   przystępują   do   podjęcia   rozmów   niezależnie   od   uprzednio 
istniejących doświadczeń

•

Podejmowane działanie dotyczą podziału bądź wymiany jednego lub więcej dóbr lub zasobów, rozstrzygnięcia 
jednego lub więcej problemów dotyczących zaangażowanych osób lub stron przez nie reprezentowanych

•

Działania zwykle polegają na przedstawieniu przez jedną ze stron żądań lub propozycji ocenianiu jej przez 
drugą, po czym następuje wyrażenie zgody lub wysunięcie kontrpropozycji.

A więc jest to proces złożony, dynamiczny, poznawczo emocjonalny, gdzie stawką oprócz kontraktu jest często 

poczucie własnej godności, ambicje, sympatie i antypatie. Na proces ten składa się określanie celów, aspiracji, zbieranie 
informacji, dobieranie partnerów i wreszcie – wzajemne przekonywania się.

Proces negocjacji obejmuje szereg kroków i posunięć, które powinny być realizowane w określonej kolejności 

i w ściśle określony sposób. Pominięcie jakiegoś etapu, bądź jego części, utrudnia lub wręcz uniemożliwia osiągnięcie 
sukcesu negocjacyjnego. Całość procesu negocjacji można podzielić na następujące fazy:

•

faza   przygotowania   do   negocjacji   (tzw.   Przedwstępna)   –   obejmuje   ona   wszystkie   czynności   związane   z 
przygotowaniem się do negocjacji – określenie problemów, wybór odpowiedniej strategii itp.

•

faza wstępna – obejmuje zapoznanie się z drugą stroną, poznanie jej pozycji i celów, budowę zaufania między 
stronami, wymianę pierwszych stanowisk i ofert.

•

faza środkowa (negocjacje właściwe) – głównym jej celem jest zbliżenie pozycji obu stron, zdefiniowanych 
podczas   fazy  otwarcia.   Często   pozycje   wyjściowe   są   tak   od   siebie   oddalone,   że   jest   konieczny  znaczny 
wysiłek, by zbliżyć obie strony w kierunku porozumienia.

•

faza końcowa – zamknięcie negocjacji - jest ostatnią i najbardziej stresującą częścią procesu negocjacyjnego. 
Często obie strony są już zmęczone i pragną jak najszybciej zawrzeć kontrakt. W tym jednak momencie można 
popełnić błąd, będący wynikiem presji psychicznej. Dlatego też wskazana jest tu przerwa w negocjacjach, 
która pozwoli obu stronom odetchnąć i świadomie powziąć ostateczne rozwiązania.

145. Negocjowanie – granice i cele.

Cel   minimalny  oznacza   dolną   granice   negocjacji   po   jej   przekroczeniu   negocjacje   tracą   sens.   Dlatego   w 

negocjacjach najważniejsze jest ustalanie hierarchii celów. Musimy pamiętać, że przystępując do nich nie możemy 
zrezygnować  z   naszego  celu   strategicznego  i   mieć  go  cały  czas  na  uwadze.  Bo   oddanie  go  oznacza,  że  dla  nas  
negocjacje się skończyły i już nie mają sensu. Mogliśmy coś ugrać, ale w ostatecznym rozrachunku straciliśmy bo nie 
zrealizowaliśmy   celu,   który   był   podstawą   negocjacji.   to   tak   jakbyśmy   negocjowali   taką   sytuacje:
przedmiotem negocjacji jest samochód, wynegocjowaliśmy kluczyki ale oddaliśmy paliwo. Facet uruchomi go bez 
kluczyków a my nie pojedziemy bez paliwa on pojedzie w siną dal a my zostaniemy z niczym

146. Trzy typy negocjacji: konfrontacyjne, integrujące, wielostronne.

Negocjacje konfrontacyjne zakładają, że każda ze stron ustanawia sobie na osi Pareto jakiś punkt oporu,  

którego   nie   przekroczy,   prędzej   przerwie   negocjacje.   Strony   negocjują   starając   się   maksymalnie   oddalić   punkt 
porozumienia od własnego punktu oporu.

23

Negocjacje integrujące to takie które prowadzą do rozwiązania przynoszącego wysokie korzyści każdej ze 

stron, przy czym ogromna część tych korzyści ma charakter wspólny. Tego typu rozwiązania prowadzą do powstawania  
stabilnych układów.

Negocjacje wielostronne,  jak sama nazwa  wskazuje, zakładają  jednoczesne negocjacje  między więcej  niż 

dwoma podmiotami. Ich cechą charakterystyczną jest wzrost skali i dynamiki konkurencji oraz kooperacji.

147. Metody negocjacji – kompromis, układy, przymus.

Kompromis – jest to najprostsza metoda dochodzenia do porozumienia. Zajmuje najmniej czasu i wydaje się 

być uczciwą jednak stosowana może być tylko w prostych sprawach. Dążąc do zawarcia kompromisu musimy kierować 
się   dwoma   zasadami.   Po   pierwsze,     należy   zająć   pozycję   skrajną,   ale   jednocześnie   wiarygodną.   Po   drugie,  
kompromisem należy posługiwać się tylko w ostateczności, po wyczerpaniu innych metod.

Układy  – służą  do  rozwiązywania  bardziej  złożonych  problemów. Również  podlegają  kilku  regułom. Po 

pierwsze, nie należy dać po sobie poznać, że jest się gotowym do szybkiej zmiany pierwotnego stanowiska. Po drugie,  
nie należy się spieszyć, ponieważ  ustępstwo na które druga strona musi poczekać będzie uznawane przez  nią za  
cenniejsze. Po trzecie, należy unikać znaczników, czyli ostatecznego poziomu ustępstwa na jakie jesteśmy w stanie się 
zgodzić. Po czwarte, za każde ustępstwo należy wymagać czegoś w zamian.

Przymus – nazywane jest prężeniem muskułów. Polega na stosowaniu gróźb.

148. Metody negocjacji – emocje i logiczne rozumowanie.

Używanie emocji – podstawą stosowania tej metody jest niepozwolenie na to, aby samemu dać się ponieść 

emocjom. Jest to metoda bardzo efektywna. Jej przykładem jest wytwarzanie stanów zagrożenia.

Logiczne rozumowanie – polega na przedstawieniu logicznej argumentacji, której druga strona nie będzie w 

stanie podważyć. Metoda ta odwołuje się do kulturowego przymusu bycia racjonalnym. Pierwszą regułą logicznego 
rozumowania jest unikanie pytań o mało istotne detale. Drugą, przedstawianie logicznego rozumowania jako pierwszy i  
tym samym zmuszanie drugiej strony do szukania dziury w całym. Trzecia reguła to wiarygodność wywodów. Stosując 
logiczne rozumowanie należy unikać założenia, że druga strona nie sprawdzi przedstawionych przez nas faktów.

149. Komunikacja niewerbalna w negocjacjach politycznych.

Poza komunikacją werbalną wysyłamy i odbieramy komunikaty niewerbalne. W negocjacjach politycznych, 

gdy   nie   kontrolujemy   wysyłanych   przez   siebie   komunikatów   niewerbalnych,   możemy   znacznie   pogorszyć   swoją 
pozycję negocjacyjną. Oponent może poznać nasze zamiary i wiedzę tę wykorzystać przeciwko nam. Składają się na 
nie: mimika, pantomimika, proksemika oraz wokalizacja. 70% przekazu wysyłane jest przez komunikaty niewerbalne.

Mimika to uzewnętrznianie uczuć i myśli za pomocą wyrazu twarzy, np. zmarszczone brwi mogą oznaczać 

niepokój lub brak zgody choć z drugiej strony może to być objaw skupienia. Rozchylone usta sugerują zdumienie lub 
zaskoczenie, a zaciśnięte wargi są objawem defensywnego nastawienia.

Pantomimika oznacza uzewnętrznienie emocji za pomocą świadomych lub nieświadomych ruchów ciała. np. 

Osoba   która   siedząc   na   krześle   odchyla   się   do   tyłu   i   wyciąga   przed   siebie   nogi   uważa,   że   panuje   nad   sytuacją. 
Skrzyżowane nogi ręce natomiast wskazują na postawę zamkniętą. Do pantomimiki możemy zaliczyć także ubiór. W 
stosunkach międzynarodowych odstępstwo od ustalonego protokołu dyplomatycznego stanowi sygnał polityczny.

Proksemika  stanowi   sztukę   wykorzystywania   przestrzeni   w   celu   ekspresji   emocji.   O   ile   istnieją   różne 

zestawienia odległości w jakich stoi się od drugiej osoby i stosunku co do niej, to jest to wysoce zróżnicowane pod 
względem kulturowym. Wyróżniamy 4 rodzaje przestrzeni interpersonalnej: dystans publiczny, społeczny, osobisty i 
intymny.

Wokalizacja obejmuje wszystkie dźwięki wydawane w czasie rozmowy, a także ton głosu i jego natężenie.

150. Środki socjotechniczne w negocjacjach politycznych.

151. Błędy w negocjacjach politycznych.

Negocjacje polityczne są bardzo często narażone na błędy i niewłaściwe zachowania. Dzieje się tak, ponieważ 

udział w nich oprócz zawodowych negocjatorów biorą również zwykli ludzie, którzy zbyt często ulegają emocjom. 
Możemy wyszczególnić następujące zachowania, których zdecydowanie powinno się unikać:

•

ułatwianie życia drugiej osobie i wczesne proponowanie kompromisu,

•

odkładanie ważnych tematów na później,

•

zapędzanie drugiej strony w kozi róg – trzeba pozostawić jej trochę swobody,

•

prowadzenie długich i skomplikowanych negocjacji w pojedynkę,

•

tracenie pewności siebie czy szybkie ustępowanie.

Ponadto należy także: często dziękować za zaproponowane ustępstwa, zachęcać do składania ofert, ale samemu ich nie  
składać, jasno określać swoje stanowisko,dobrze się przygotowywać na ewentualne zarzuty drugiej strony (antycypacja 
zachowania), dobrze kierować zespołem i zaplanować pracę, mierzyć wysoko i nie tracić pewności siebie.

24

152. Zjawisko niepewności w decydowaniu politycznym.

Decydowanie polityczne bardzo rzadko dzieje się w warunkach pewności. Częściej mamy do czynienia z 

występowaniem ryzyka czy stanu niepewności. Stan niepewności to sytuacja, w której decydent nie zna wszystkich 
możliwości wyboru, ryzyka związanego z każdą z nich ani ich możliwych konsekwencji. 

Podstawowe   techniki   (kryteria)   decydowania   w   warunkach   niepewności   opierają   się   na   wspólnej   idei 

przekształcenia warunków niepewności w równoważne im warunki pewności, a więc w taką sytuację, gdy z każdym 
kierunkiem działania związany jest tylko jeden wynik. Ideę taką realizują kryteria: maksymalizacji spodziewanych 
korzyści,   maksymalizacji   spodziewanych   użyteczności,   racjonalne,   pesymizmu,   optymizmu   i   minimalizacji 
maksymalnego żalu

.

 

153. Pomiar i ocena ryzyka w decydowaniu politycznym.

Ryzyko   jest   to   możliwość   wystąpienia   sytuacji   niekorzystnej,   szkody,   straty.   Można   określić 

prawdopodobieństwo wystąpienia takiej sytuacji. Zanim przystąpi się do pomiaru ryzyka, należy najpierw dokonać jego 
identyfikacji, musimy wyszukać wszystkie obszary, zdarzenia i czynniki, które mogą doprowadzić do straty.

Kiedy dokonamy już tego, przejść możemy do pomiaru ryzyka. Proces ten ma dwa aspekty. Po pierwsze, 

musimy zdecydować jaka jest wysokość potencjalnej straty, a po drugie, jakie jest prawdopodobieństwo jej wystąpienia. 
Po takiej analizie zdarzeń zostajemy z czterema kategoriami ryzyka, do których podchodzimy na różne sposoby:

Mała strata

Duża strata

Małe prawdopodobieństwo 

wystąpienia

Olewamy ryzyko bo nawet jeżeli 
stanie się coś złego (co jest mało 
prawdopodobne)   to   wielkiej 
straty nie poniesiemy.

Staramy   się   zapobiegać, 
ponieważ   nawet   pojedyncze 
zdarzenie   może   przynieść   dużą 
stratę.

Duże prawdopodobieństwo 

wystąpienia

Nie   staramy   się   zapobiegać 
pojedynczym   zdarzeniom,   bo 
pochłonęłoby   to   zbyt   wiele 
kosztów, ale staramy się uniknąć 
serii zdarzeń.

Zapobiegamy   za   wszelką   cenę. 
Można   nawet   rozważyć 
rezygnację   z   tej   części 
działalności.

154. Model sytuacji ryzykownej.

Przykładem obrazującym to zagadnienie jest dysonans jaki ma kierowca samochodu, który zastanawia się nad 

kupnem ubezpieczenia. Jeśli je kupi i będzie miał wypadek – dostanie pieniążki na naprawę samochodu (tzn. „zwróci”  
mu się to, co zainwestował). Jeśli nie wykupi i będzie miał wypadek – sam pokryje koszty naprawy (będzie mógł je 
pokryć z pieniędzy, których nie wydał na wykupienie polisy. 

Powyżej opisana sytuacja jest przykładem sytuacji ryzykownej. W sytuacjach tego rodzaju zawsze występuje 

źródło niepewności, którego decydent nie może w pełni kontrolować. W rzeczywistych warunkach ryzykowne sytuacje  
są znacznie trudniejsze, ponieważ w większości przypadków nie są do końca znane konsekwencje podejmowanych 
decyzji w związku z czym trudno jest określić ryzyko niepowodzenia. Dodatkowo sprawę komplikuje fakt, że z reguły 
ludzie podejmują decyzje ryzykowne w pewnych sekwencjach, a ich konsekwencje są bardzo odległe w czasie.

155. Proces przewidywania ryzyka w polityce.

Przewidywanie ryzyka to proces badania jakie rodzaje zagrożeń mogą dotknąć naszą organizację. Można to 

robić na dwa sposoby. Pierwszym jest badanie wrażliwości na kolejne ryzyka. Otrzymujemy wtedy listę konsekwencji 
wystąpienia danego ryzyka. Poważną wadą tej metody jest łatwość pominięcia jakiegoś rodzaju ryzyka, szczególnie 
bardziej niestandardowego czy niektórych jego efektów. Metodę tę nazywa się od ryzyka.

Jest też metoda od zdarzenia. W tym wypadku zaczynamy od badania sytuacji mogących wywołać szkodę i 

dopiero później szukamy możliwych rodzajów ryzyka prowadzących do tego zdarzenia.

Najlepszą metodą wyszukiwania obszarów zagrożonych ryzykiem jest analiza najsłabszych ogniw.

156. Czynniki ryzyka w polityce – typologia.

Czynniki   ryzyka   w   polityce   możemy   klasyfikować   według   trzech   kategorii.   Pierwszym   jest   lokalizacja 

czynnika. Wyróżniamy pod tym względem czynniki:

•

zewnętrzne (występujące w środowisku zewnętrznym systemu)

•

wewnętrzne (występujące wewnątrz systemu)

Druga klasyfikacja dotyczy sfery w jakiej występuje czynnik ryzyka. Można tutaj wyróżnić najróżniejsze 

czynniki pod względem przedmiotowym, na przykład:

•

gospodarcze

25

•

społeczne

•

militarne

Ostatnia klasyfikacja dotyczy możliwości wpływania na czynnik. Wyróżniamy czynniki:

•

sterowalne – takie na które mamy wpływ

•

niesterowalne – pozostające poza naszą kontrolą

157. Sterowalność i niesterowalność w decydowaniu politycznym.

Czynniki ryzyka, a szerzej wszystkie elementy rzeczywistości politycznej, w której podejmuje się decyzje 

polityczne   mogą   podlegać   lub   nie   podlegać   działaniom   decydenta.   Stąd   wywodzi   się   pojęcie   sterowalności   i 
niesterowalności.

Sterowalność oznacza, że jakiś element systemu może być zmieniany, modyfikowany czy nawet usunięty 

przez decydenta. Przykładem może być stan własnych sił zbrojnych w obliczu konfliktu. Decydent ma możliwość 
modyfikować swój potencjał militarny, wprowadzić powszechną mobilizację albo program zbrojeń.

Niesterowalność to z kolei brak możliwości wpływu na dany czynnik. Przykładem niech będzie tutaj (pozorny) 

brak jakiekolwiek wpływu studentów na ilość zagadnień egzaminacyjnych. Należy jednak pamiętać, że w ramach 
niesterowalności można wyróżnić częściową sterowalność. O ile nie można ograniczyć liczby zagadnień jako takich, 
można starać się o ograniczenie liczby zagadnień faktycznie poruszanych w czasie egzaminu.

158. Podejmowanie decyzji w warunkach ryzyka – zasada maksymalizacji oczekiwanej wartości.

Zasada   maksymalizacji   oczekiwanej   wartości,   zwana   też   maksymalizacją   spodziewanych   korzyści,   jest 

najstarszą związaną z podejmowaniem decyzji w warunkach ryzyka. Często metoda ta uważana jest za najlepszą z 
możliwych. Polega ona na zbadaniu jaka korzyść jest dostępna dla każdego z możliwych do wybrania rozwiązań. 
Wybrać powinniśmy to rozwiązanie, dla którego spodziewana korzyść jest najwyższa.

Szczególnym  przypadkiem jest sytuacja gdy korzyści są ujemne, są  de facto  kosztami. Wtedy dobieramy 

rozwiązanie, które może dać najniższe możliwe koszty a cała zasada określana jest mianem  zasady minimalizacji  
spodziewanych kosztów.

159. Podejmowanie decyzji w warunkach ryzyka – zasada maksymalizacji oczekiwanej użyteczności.

Użyteczność różni się od wartości tym, że niesie element zaspokojenia subiektywnych potrzeb podmiotu.

160. Podejmowanie decyzji w warunkach niepewności – pewnego-w-niepewnym.

Zasada ta ma zastosowanie gdy prawdopodobieństwo uzyskania oczekiwanych rezultatów jest dla wszystkich 

wariantów takie samo lub nieznane. Kierujemy się wtedy tym, przy którym wariancie ponosimy najmniejszy koszt.

161. Podejmowanie decyzji w warunkach niepewności – największego bezpieczeństwa.

W tym wypadku obieramy wariant dający największe prawdopodobieństwo wypłaty, niezależnie od tego na 

jakim ta wypłata będzie poziomie (możliwe, że nawet na najniższym z możliwych).

162. Podejmowanie decyzji w warunkach niepewności – największej zdobyczy.

Z tej zasady skorzystają decydenci wierzący w swój sukces. Postuluje ona wybór wariantu mogącego dać 

największe korzyści niezależnie od prawdopodobieństwa ich uzyskania.

163. Podejmowanie decyzji w warunkach niepewności – najmniejszego zawodu.

Tym razem mamy do czynienia z postawą asekurancką. Zasada głosi minimalizowanie ryzyka ponoszenia strat 

i kosztów. Gracz gotów jest otrzymać co najwyżej minimalną wypłatę bądź całkowicie zrezygnować z korzyści.

164. Podejmowanie decyzji w warunkach niepewności – braku dostatecznej racji.

O racji dostatecznej pisał Leibniz (wynalazca herbatników). Twierdził on mniej więcej tyle, że każda prawda 

faktyczna może i powinna być uzasadniona za pomocą prawd pierwotnych.

W   tym   wypadku   mamy   do   czynienia   z   sytuacją,   gdy   mamy   kilka   możliwości   i   żadna   z   nich   nie   ma 

mocniejszego oparcia, nie jest bardziej prawdopodobna niż inne. Powinniśmy więc wszystkie te warianty traktować 
jako prawdopodobne w równym stopniu.

165. Podejmowanie decyzji w warunkach pewności.

Gdy podejmujemy decyzję w warunkach pewności, to jakikolwiek wybrany wariant pociąga za sobą znane, 

określone konsekwencje. Wariantem optymalnym w warunkach pewności jest ten, który przynosi największe korzyści.

166. Podejmowanie decyzji w sytuacjach konfliktowych.

Konflikt może być rezultatem kryzysu... Więc pomówmy o tym czym jest decydowanie w sytuacji kryzysowej.

26

167. Preferowane umiejętności polityczne w rozwiązywaniu sytuacji ryzykownych i niepewnych.

•

Umiejętność dokonania racjonalnej analizy wariantów.

•

Umiejętność unikania błędów takich jak podążanie za scenariuszami, nadmierna pewność siebie czy myślenie 
życzeniowe.

•

Umiejętność pozyskiwania, interpretacji i krytyki możliwie największej liczby informacji na dany temat (aby 
zbliżyć sytuację decyzyjną do warunków pewności).

•

Cierpliwość pozwalająca na dotarcie jak największej ilości informacji, ale nie przechodząca w opieszałość, 
która decyzję (sensu stricto) przekształciłaby w zaniechanie.

168. Definicje decyzji i niedecyzji politycznej.

W literaturze przedmiotu można znaleźć dwie główne definicje decyzji politycznej: wąską i szeroką. Decyzja 

polityczna  sensu largo  to akt nielosowego (świadomego) wyboru działania lub zaniechania politycznego. Natomiast 
sensu stricto to akt nielosowego wyboru działania politycznego.

Możemy też wyróżnić pięć sposobów definiowania decyzji politycznych:

•

Definicje prakseologiczne kładą nacisk na technikę podejmowania decyzji i jej skuteczność.

•

Definicje podmiotowe wskazują na kryterium  podmiotu wydającego decyzję (jeśli jest on polityczny to i 
decyzja jest polityczna).

•

Definicje   przedmiotowe   zwracają   uwagę   na   to   czy   dana   decyzja   dotyczy   zjawisk   politycznych,   władzy 
politycznej czy redystrybucji wartości politycznych.

•

Definicje procesualne wskazują na specyfikę procesu decyzyjnego.

•

Definicje   funkcjonalne   kładą   nacisk   na   różnorodne   skutki   decyzji   politycznych   i   problemy   związane   z 
implementacją.

Niedecyzja polityczna z kolei to akt nielosowego wyboru zaniechania politycznego. Więcej można o tym 

przeczytać w punkcie 173.

169. Typologia decyzji – kryterium ośrodka decyzyjnego i procesu decyzyjnego.

•

zgodnie z kryterium ośrodka decyzyjnego możemy wyróżnić 4 mniejsze kryteria:
◦

kryterium poziomu decyzyjnego: decyzje narodowe – międzynarodowe (Vide: 172)

◦

kryterium podmiotowego zakresu: decyzje ogólnospołeczne (przez wszystkich obywateli, na przykład w 
referendum) – decyzje organizacji społecznych czy politycznych – decyzje państwowe (podejmowane w 
formie aktów prawnych);

◦

kryterium   motywacji   decyzyjnej:   decyzje   podejmowane   z   powodów   aksjologicznych   –   militarnych   – 
gospodarczych – społecznych – czysto politycznych (władczych) (większość decyzji wywołana jest przez 
złożone motywy mieszane, ale jeden z motywów najczęściej przeważa)

◦

kryterium adresata: decyzje podmiotowe (odnoszą się do działania ośrodka decyzyjnego) – przedmiotowe 
(skierowane do innych adresatów);

•

zgodnie z kryterium procesu decyzyjnego:
◦

kryterium stopnia złożoności: decyzje proste (nie wymagają kolejnych decyzji w tej samej sprawie na 
jakimkolwiek szczeblu) – złożone (rozpoczynają cały łańcuch decyzyjny, charakter kierunkowy)

◦

kryterium   pola   decyzyjnego:   decyzje   faktyczne   (nie   znajdują   uzasadnienia   prawnego,   nie   powodują 
wprost powstawania stosunków prawnych) – prawne (posiadają uzasadnienie prawne i powodują skutki 
prawne);

◦

kryterium formy podejmowania decyzji: pisemne – ustne – elektroniczne;

◦

kryterium   stopnia   poinformowania   o   ich   treści:   decyzje   o   charakterze   publicznym   (do   wiadomości 
publicznej) – niejawne (nie są utajone ale podaje się je tylko do wiadomości osób zainteresowanych czy 
specjalistów) – tajne (wie o nich tylko zespół członków ośrodka podejmującego decyzję);

170. Typologia decyzji – kryterium czasu decyzyjnego i implementacji decyzji.

•

zgodnie   z   kryterium   czasu   decyzyjnego:   takie,   które   trzeba   podjąć   natychmiast   –   takie,   które   mogą   być 
odłożone w czasie;
◦

inna klasyfikacja w tym kryterium: strategiczne – taktyczne – operacyjno–wykonawcze

•

zgodnie z kryterium implementacji decyzji:
◦

kryterium stopnia przymusu: decyzje władcze (istnieje obowiązek ich wykonania) – opcyjne (wykonawcy 
mogą obrać wariant organizacyjny czy też samą możliwość wykonania) – symboliczne (wykonać ich nie 
można, ich celem jest potwierdzenie wartości);

◦

kryterium stopnia podważalności: decyzje ostateczne (nie podlegają dyskusji) – nieostateczne (wyższy 
rangą ośrodek może je zmienić lub uchylić);

◦

kryterium zmiany rzeczywistości: decyzje regulacyjne (przywracają dynamiczną równowagę systemu) – 

27

sterujące (usuwają rozbieżności między stanem istniejącym a pożądanym) – innowacyjne (kreują nowy 
kierunek działań);

◦

kryterium zakresu implementacji: rzeczywiste (decydent  ma wiedzę na temat  rzeczywistości i zamiar 
implementacji decyzji) – symboliczne (jest wiedza, nie ma zamiaru wykonania) – nonsensowne (brak 
wiedzy, brak zamiaru) – pseudodecyzje (brak wiedzy, silny zamiar)

171. Typologia decyzji – kryterium przedmiotu wyboru i kryterium informacji.

W sumie to jak sama nazwa wskazuje, pod kątem przedmiotu wyboru, mówimy po prostu o tym co wybieramy 

(np. wybór samochodu do kupienia, wybór trunku w barze).

Jeżeli  chodzi   o kryterium   informacji   to chodzić  może  o decyzje  podejmowane  w warunkach  pewności   i 

niepewności albo pełnej informacji, częściowej informacji i bez informacji o przedmiocie i warunkach.

172. Narodowe a międzynarodowe decyzje polityczne.

Narodowa   decyzja   polityczna   jest   jednym   z   trzech   podstawowych   typów   decyzji   politycznej   (obok 

międzynarodowej   i   transnarodowej).   Można   ją   zdefiniować   jako   nielosowy   wybór   działania   lub   zaniechania 
politycznego dokonany przez narodowy ośrodek decyzyjny w polu polityki, który organizuje działalność sterowanych 
podsystemów   politycznych.   Decyzje   te   podejmowane   są   we   wnętrzu   państwa   na   dwóch   głównych   szczeblach: 
centralnym  i lokalnym. Kompetencje poszczególnych ośrodków decyzyjnych, a co za tym  idzie charakter decyzji  
politycznych wynika z ustroju państwa i systemu organów państwowych. W politologii najczęściej mamy do czynienia 
z badaniem decyzji centralnych, jednak nie należy pomijać decyzji lokalnych ponieważ to na tym poziomie obywatele  
najczęściej spotykają się z władzą państwową.

Międzynarodowa decyzja polityczna to nielosowy wybór działania lub zaniechania politycznego dokonany 

przez międzynarodowy ośrodek decyzyjny w polu stosunków międzynarodowych, którego celem jest organizowanie 
działalności   w   systemie   poliarchicznym.   Decyzje   te   podejmowane   są   w   wyniku   interakcji   suwerennie   równych 
uczestników SM na podstawie kompromisu. Specyficzną cechą jest tutaj zdecydowany sposób implementacji. Decyzje  
międzynarodowe   możemy   podzielić   na   bilateralne   i   multilateralne   (podejmowane   w   czasie   obrad   konferencji   i 
organizacji międzynarodowych).

173. Niedecyzja polityczna – charakterystyka problemu.

Niedecyzja polityczna jest to akt nielosowego wyboru zaniechania politycznego. Zjawisko to ma ogromne 

znaczenie w praktyce i teorii a na całe szczęście studentów, jest często pomijane w badaniach naukowych. Pierwszą  
pracę o niedecyzji napisali Bachrach i Baratz, którzy dowodzili, że jeśli niedecyzja polega na niezrobieniu czegoś to  
tym samym jej istnienie nie może być empirycznie obserwowane. Z punktu widzenia teorii niedecyzji politycznych, 
należy przyjąć, że pełny i prawidłowy proces decyzyjny składa się z sześciu faz. Niedecyzja powstanie wtedy, gdy 
zostanie on przerwany przed dokonaniem zmiany rzeczywistości politycznej.

Można wyodrębnić sześć typów niedecyzji politycznych:

•

Decyzja neglekcyjna – to decyzja niedbała, polega  na zaniechaniu przez ośrodek decyzyjny przyjęcia do 
świadomości istniejącego problemu politycznego.

•

Decyzja omisyjna – stanowi względnie trwałe zaniechanie podjęcia ogólnej decyzji proceduralnej o tym, że w 
ogóle kiedyś należy podjąć decyzję w danej sprawie.

•

Decyzja kunktatorska – polega na taktycznym zaniechaniu podjęcia konkretnej decyzji proceduralnej. Politycy 
dostrzegają problem, uznają konieczność podjęcia decyzji, ale sądzą, że w danej sprawie nie należy decydować 
natychmiast.

•

Decyzja remisyjna – polega na zaniechaniu podjęcia decyzji merytorycznej o charakterze teleologicznym, 
czyli w praktyce jest to odmowa określenia celów działania.

•

Decyzja   symboliczna   –   polega   na   zadeklarowaniu   poparcia   dla   podstawowych   wartości   politycznych. 
Decydenci   nie   podejmują   się   określenia   metod   i   środków   za   pomocą   których   rzeczywistość   zostanie 
zmieniona.

•

Decyzja optatywna – podejmowana jest w fazie wyjścia z systemu decyzyjnego. Polega na braku wykonania 
decyzji mimo iż cele, metody i środki działania zostały już określone. Decyzje optatywne wyrażają jedynie 
życzenie aby coś się stało.

174. Podejmowanie decyzji – dwie definicje.

Wg.   A  Koźmińskiego,   podejmowanie   decyzji   jest   procesem   polegającym   na   zbieraniu   i   przetwarzaniu 

informacji   o   przyszłym   działaniu.   Inna   definicja   mówi   o  rozpoznaniu   i   zdefiniowaniu   istoty  sytuacji   decyzyjnej, 
zidentyfikowaniu alternatywnych możliwości i wyborze “najlepszej” z nich, a następnie wprowadzenie jej w życie (de 
facto jest to opis przebiegu całego procesu decyzyjnego).

Zgodnie z modelem racjonalności formalnej – podejmowanie decyzji jest poszukiwaniem decyzji optymalnej 

czy   najlepszej   przy   czym   zwraca   się   tutaj   uwagę   na   przebieg   procedury:   identyfikacja  problemu   →   faza 
przygotowawcza → ustalenie kryterium decyzyjnego i uporządkowanie wariantów decyzyjnych wg tego kryterium → 

28

faza podjęcia decyzji → faza realizacji i kontroli.

175. Algorytmiczne i heurystyczne strategie wyboru decyzji.

Procesy decyzyjne i wybór strategii zależą od rodzaju sytuacji. Inaczej myślimy i działamy w sytuacjach 

pewnych inaczej w sytuacjach niepewnych, gdy liczba informacji jest niewystarczająca lub są one dwuznaczne albo  
tylko prawdopodobne. Procesy decyzyjne przebiegają też odmiennie w zależności od tego czy problemy rozwiązywane 
są grupowo w zespole czy też indywidualnie. W pierwszym przypadku powstaje większa możliwość zaistnienia sytuacji 
konfliktowych.

 

Algorytmiczne i heurystyczne strategie wyboru są pojęciami związanymi z psychologią i procesem myślenia 

(zwane   są   strategiami   myślenia),   dlatego   ciężko   jest   wytłumaczyć   te   pojęcia   na   prosty,   politologiczny   rozum. 
Najogólniejszy podział reguł rządzących ludzkim myśleniem odwołuje się do pojęcia algorytmu i heurystyki.

•

Algorytm  jest   jednoznacznym   i   niezawodnym   przepisem   działania,   zawierającym   skończoną   sekwencję 
operacji, jaką należy wykonać, aby osiągnąć określony cel. Przykładowo, niektóre zadania matematyczne i 
logiczne   można   rozwiązać   za   pomocą   algorytmów,   które   zostały   sformalizowane   w   postaci   wzorów 
matematycznych.   Cechują   się:   niezawodnością,   określonością   (obejmują   jednoznaczną   procedurę 
postępowania)   i   masowością   (można   je   zastosować   z   powodzeniem   w   każdej   sytuacji   z   danej   grupy).
Typowymi znanymi regułami algorytmicznymi są przepisy dodawania, odejmowania, mnożenia oraz przepisy 
kulinarne.   Reguły   algorytmiczne   często   stosowane   automatyzują   się   nabierając   właściwości   złożonych 
nawyków. 

•

Heurystyka  jest nieformalną, spektakularną, uproszczoną albo skrótową metodą rozwiązywania problemów 
lub  podejmowania   decyzji.   Ze   swojej   natury  jest   więc   zawodna   i   bardziej   ryzykowna   w  porównaniu   do 
algorytmu. Nie gwarantuje, że zadanie da się rozwiązać. Kolejne użycie heurystyki w niezmienionej postaci w 
danej klasie zadań prowadzi zazwyczaj do innego rezultatu, a niekiedy może okazać się zupełnie nieskuteczne. 
Od   badań   D.   Kahnemana   i  A.   Tversky’ego   terminu   heurystyka   używa   się   na   określenie   nieświadomie 
stosowanych, uproszczonych reguł  wnioskowania.  Wspomniani  badacze  opisali  kilka takich  poznawczych 
„dróg na skróty”: heurystyka dostępności oznacza wydawanie sądu na podstawie tego, jak łatwo coś nam 
przychodzi do głowy, heurystyka zakotwiczenia to posługiwanie się jakąś, czasem arbitralną, wartością jako 
punktem wyjścia, do którego dostosowujemy swoją ocenę, modyfikując ją, ale w niewystarczającym stopniu, 
heurystyka   reprezentatywności   polega   na   klasyfikowaniu   czegoś   na   podstawie   jego   podobieństwa   do 
typowego przypadku, a heurystyka symulacji sprawia, ze zdarzenia, które łatwo sobie wyobrazić, wydają się 
bardziej prawdopodobne, a ich niekorzystne skutki oceniamy bardziej negatywnie.

176. Dylematy strategiczne – dobór strategii.

Odpowiedni dobór strategii bardzo często decyduje o zwycięstwie czy przegranej (osiągnięciu zamierzonego 

celu lub nie). Ludzie zdają sobie z tego sprawę i dlatego przeważnie zwlekają z wyborem strategii. P odejmując decyzje 
mogą albo nastawić się na osiągnięcie maksymalnych korzyści związanych z sekwencją decyzji (czyli wybrać strategię 
optymalną, zwaną perspektywiczną) albo nastawiają się na bezpośrednie korzyści płynące z obecnej decyzji (czyli 
posługują się strategią prezentystyczną). 

Ciekawie przedstawia to eksperyment A. Rapaporta, w którym badane osoby miały przyjąć role taksówkarzy. 

Dany taksówkarz wiedział jakie jest prawdopodobieństwo, że z danego przystanku pojedzie do określonej dzielnicy 
oraz znał wynagrodzenie jakie dostanie za kurs z poszczególnych przystanków. W wynikach eksperymentu okazało się  
że więcej osób (w badaniu ponad 60%) myśli perspektywicznie: podejmując decyzje obecnie antycypuje jej przyszłe 
skutki, zwraca większą uwagę na łańcuch decyzji niż na wyizolowaną decyzje.

177. Dylematy strategiczne – wahanie strategiczne.

J. Reutt (KUL-owski psycholog) zauważył, że w procesie podejmowania decyzji bardzo często mamy do 

czynienia z wahaniem (wahaniem motywów), które występuje zwłaszcza przy podejmowaniu decyzji strategicznych – 
długoterminowych i ważnych w punktu widzenia skutków.

Wahanie może być wywołane przez czynniki sytuacyjne i osobowościowe. Proces podjęcie decyzji wydłuża 

się   wtedy,   gdy   nie   mamy   wszystkich   niezbędnych   informacji   lub   znalezione   przez   nas   rozwiązania   są   równie 
atrakcyjne.

178. Dylematy strategiczne – zmienność decyzji.

Może coś o tym, że kobieta zmienną jest i o tym, że zmieniające się otoczenie trzeba uwzględniać w procesie  

podejmowania decyzji -> należy cały czas zwracać uwagę na to, co dzieje się wokół nas i modyfikować w razie 
potrzeby nasze zachowanie. Już sam Napoleon powiedział, że „zmienność decyzji świadczy o ciągłości dowodzenia”. 
Cóż miały znaczyć te słowa? Może chodzi tutaj o to, że zmiana decyzji jest czymś pożądanym, ponieważ świadczy o  
ciągłym monitoringu i chęciach bieżącego usprawniania systemu.

Z   drugiej   strony   długie   wahania   i   częste   zmiany   decyzji   są   niekorzystne,   ponieważ   wydłużają   proces 

podejmowania decyzji. Badacze zwracają też uwagę na czynnik osobowościowy – zmiana decyzji może być wynikiem 

29

żalu z zaakceptowania danej decyzji przy jednoczesnym odrzuceniu pozostałych rozwiązań. W związku z tym człowiek 
często powraca do analizy sytuacji przeddecyzyjnej i na nowo rozważa wszystkie za i przeciw, co może skutkować.

179. Paradoksy w wykonywaniu decyzji.

Dwa główne paradoksy związane z wykonywaniem decyzji odnoszą się do sytuacji, w których:

•

dobra decyzja prowadzi do niekorzystnych skutków (porażki)

•

zła decyzja prowadzi do korzystnych skutków (sukcesu).

Paradoksy te występują dlatego, że ludzie nie mogą wszystkiego kontrolować i w nasz ułożony świat wkradają 

się czasem sytuacje przypadkowe i losowe. Powoduje to u ludzi różne reakcje, depresje i inne takie, bo człowiek 
obarcza się odpowiedzialnością za sytuacje, których wystąpienia nie mógł przewidzieć.

180. Strategie holistyczne w podejmowaniu decyzji – strategia scalania prawdopodobieństwa i użyteczności.

Strategie te stosowane są przy decyzjach podejmowanych w warunkach niepewności. Rozwinięto na ten temat 

teorię subiektywnej oczekiwanej użyteczności (SEU). Teoria SEU zakłada, że podejmujący decyzje człowiek dąży do 
maksymalizacji użyteczności wyniku. Użyteczność rozumiana jest jako maksymalizacja szansy osiągnięcia celu. Zatem 
w  teorii  tej,  decyzje  podejmowane  są   ze  względu  na   pewien   zamierzony stan  przyszłości,  a   wybór  optymalnego  
wariantu opiera się na porównaniu przewidywanego skutku działania do tego stanu. Strategie tą stosuje się w prostych  
sytuacjach   decyzyjnych,   gdzie   wyniki   da   się   określić   ilościowo   i   których   ryzyko   jest   niewielkie,   a   zbiór  
antycypowanych konsekwencji jest mały (loteria). W sytuacjach złożonych wykorzystanie tej strategii staje się trudne, a 
poza tym wielu decydentów odrzuca założenia leżące u podstaw tej strategii:

 

•

SEU przyjmuje że prawdopodobieństwo i użyteczność są niezależne od siebie (tym czasem jest to rzadkość).  
Ludzie   ulegają   złudzeniom   walentnym   „to   co   mało   prawdopodobne,   trudne   do   zdobycia   jest   korzystne, 
bardziej użyteczne” oraz posybilnym „ przeceniają szansę uzyskania wyników korzystnych”

.

•

SEU zakłada że ryzyko związane z dokonaniem wyboru nie ma żadnej wartości nie jest ono zmienną doniosłą 
( tymczasem niektóre działania przez duże ryzyko mogą być nieakceptowane).

181. Strategie holistyczne w podejmowaniu decyzji – strategia scalania korzyści i ryzyka.

Wybieramy to działanie, gdzie korzyści przewyższają ryzyko. Występują wahania, zmiany decyzji.
Dokonując wyboru ludzie biorą pod uwagę korzyści i ryzyko danej alternatywy. W przypadku gdy korzyści z 

podjęcia działania przewyższają ryzyko, to działanie to jest oceniane pozytywnie. Gdy sytuacja jest odwrotna daną 
opcję   się   odrzuca.   Strategia   ta   wykorzystywana   jest   w   sytuacjach   bardziej   złożonych,   których   wyniki   są  
wielowymiarowe, w których decydent nie może ignorować ryzyka i hazardu (polityka). Strategie te określa się skrótem: 
(K-R)- przy podejmowaniu decyzji analizuje się:-korzyści v(k),-ryzyko v(r) działanie można przedstawić: v(d)=v(k)
+v(r). Strategia zakłada że ryzyko ma wartość negatywną.

182. Strategie holistyczne w podejmowaniu decyzji – strategia perspektywiczna w decydowaniu sekwencyjnym.

Przy   podejmowaniu   decyzji   należy   myśleć   perspektywicznie,   należy   antycypować   (przewidywać)   wpływ 

podjętej   obecnie   decyzji   na   przyszłe   zachowania   człowieka.   Myślenie   perspektywiczne,   analiza   wpływu   efektów 
aktualnie podjętej decyzji na decyzje podejmowane w przyszłości, pozwala osiągnąć maksymalne korzyści płynące z 
wykonywania   sekwencji   decyzji.   Strategię,   która   polega   na   badaniu   relacji   między  aktualną   decyzją   a   decyzjami 
przyszłymi,   nazywamy   strategią   perspektywiczną.   Jej   określenie   wymaga   często   zastosowania   złożonych   metod 
matematycznych.

Strategia   perspektywiczna   polega   na   maksymalizowaniu   skumulowanego,   odroczonego   w   czasie   zysku. 

Posługując się ta strategią spostrzegamy wpływy podjętej aktualnie decyzji na decyzje podejmowane w przyszłości. 
Strategia perspektywiczna umożliwia osiągnięcie maksymalnych korzyści w przyszłości. Postępujemy według zasady: 
„To co zrobię dziś, wpłynie na to co osiągnę w przyszłości”. 

Jak   pokazują   badania   psychologiczne   stosowanie   strategii   perspektywicznych   w   podejmowaniu   decyzji, 

sprzyja osiąganiu zamierzonych celów. Strategia perspektywiczna zakłada odroczenie gratyfikacji, czyli rezygnację z 
natychmiastowej,   doraźnej   nagrody   w   imię   przyszłego   większego   sukcesu.   Myślenie   perspektywiczne,   polega   na 
analizie wpływu efektów aktualnie podjętej decyzji na decyzje podejmowane w przyszłości oraz pozwala osiągnąć 
maksymalne korzyści w przyszłości. 

183. Strategie holistyczne w podejmowaniu decyzji – strategia prezentystyczna w decydowaniu sekwencyjnym.

Strategia prezentystyczna jest przeciwieństwem strategii perspektywicznej. Nastawiona jest na maksymalizację 

doraźnych korzyści, gdzie podejmując poszczególne decyzje jednorazowe nie bierzemy pod uwagę ich wpływu na 
przyszłe decyzje. W tym wypadku podejmując decyzję nie zwracamy uwagi na przyszłe etapy decyzyjne. Postępujemy 
według zasady: „Co będzie w przyszłości, to będzie, najważniejsze, żeby teraz było dobrze". 

184. Strategie holistyczne w podejmowaniu decyzji – modele racjonalnego aktora.

Model ten oparty jest na teorii racjonalnego wyboru. Podmiot polityczny jest tu widziany jako jednolity aktor, 

30

nawet gdy jest on ciałem kolegialnym. Jest on zdolny do układania hierarchii preferencji i maksymalizacji wyników. 
Proces podejmowania decyzji przedstawia się następująco:

•

Ustalanie celu.

•

Rozważenie możliwości.

•

Prognoza konsekwencji.

•

Maksymalizacja zysku.

Model ten uważany jest za zbyt ograniczony i pomijający wiele ważnych czynników.

185. Strategie holistyczne w podejmowaniu decyzji – modele organizacji biurokratycznej.

W tym przypadku decydent, a konkretniej państwo, widziane jest jako zestaw organizacji biurokratycznych 

chcących większych funduszy i powiększenia swoich rozmiarów. Ta gra ma sumę zerową. Gdy jedna organizacja 
zyskuje, inna traci. W związku z tym decyzje podejmowane przez te organizacje służą między innymi wykorzystaniu 
ich własnych zasobów i co za tym idzie podniesieniu ich rangi.

186. Strategie holistyczne w podejmowaniu decyzji – modele systemu przekonań.

Modele systemu przekonań to modele podejmowania decyzji, które kładą nacisk na role przekonań i ideologii, 

a więc poziom strukturyzacji zachowania przez percepcję. Do pewnego stopnia to, co ludzie widzą i rozumieją zależy 
od tego, na co wyznawane przez nich idee i wartości pozwalają im, lub pomagają widzieć i rozumieć. Decydenci mogą  
wierzyć  w to, że są racjonalni, skrupulatni  i  całkowicie bezstronni, ale ich wartości  społeczne i polityczne mogą 
stanowić skuteczny filtr określający, co jest możliwe, wyobrażalne i pożądane. Pewne informacje lub możliwości nie są  
zatem cenione lub nawet brane pod uwagę, podczas gdy inne informacje i sposoby działania zajmują ważne miejsce w  
kalkulacjach decydentów. 

Trzeba jednocześnie pamiętać, że przekonania mogą występować na różnych szczeblach: mogą być głęboko 

zakorzenione w psychice człowieka, jak np. zasada moralna nie kradnij czy nie zabijaj; mogą być powierzchowne i  
drugorzędne. Inny podział wskazuje na przekonania akceptowane (w co wierzę) i nieakceptowane (w co nie wierzę).

W oparciu o ten model zmianę w polityce można rozumieć jako zmieniająca się równowagę sił w ramach 

podsystemu decyzyjnego, w szczególności poprzez dominację jednej koalicji przekonań nad innymi.

187. Strategie ograniczonej racjonalności podejmowania decyzji (inkrementalne, stopniowego kształtowania).

Racjonalność podejmowania decyzji  jest znacznie ograniczona przez różne czynniki.  Ujęcie racjonalności 

ograniczonej   zakłada,   że   podejmując   decyzje,   jednostki   są   na   ogół   w   stanie   rozważyć   tylko   ograniczoną   liczbę 
kierunków działania i często wybierają pierwszy kierunek działania, który spełnia jakieś minimalne kryteria (który jest  
wystarczająco dobry – good enough), rezygnując z poszukiwania kierunku najlepszego.

Nowe   trendy   w   zarządzaniu   strategicznym   wspominają   o   strategiach   inkrementalnych,   dowodzących,   że 

długoletnie planowanie nie ma racji bytu. Zgodnie z nimi  każdy kolejny moment realizacji strategii daje lepsze lub 
gorsze rezultaty i daje więcej informacji na temat kierunku, w którym podąża ośrodek decyzyjny. Podejmując więc 
kolejną decyzję mającą wpływ na kierunek strategiczny, zarządzający posiadają znacznie więcej informacji niż mieli 
wcześniej. Powoduje to, że tworzona w ten sposób strategia jest  jak najbardziej  bieżąca, gdyż  bierze pod uwagę 
wszystkie dotychczasowe informacje. Zamiast ślepo wykonywać plan założony na początku, efektywnie reagujemy na 
zmiany zachodzące wokół nas.

Jak w każdym przypadku, tak i tu istnieje druga strona medalu. Strategia tworzona ‘na bieżąco' nie podlega z 

reguły  intensywnej debacie i jej jakość może być niższa niż tej stworzonej poprzez złożony proces analizy i wyboru. 
Dodatkowo, nie posiadając stosunkowo niezmiennej  strategii, możemy mieć trudności  w ocenie postępów swoich 
działań. Naturalną wadą metody inkrementalnej jest też to, że bez planowania długofalowego decydenci nie byliby w 
stanie przeprowadzać poważnych reform czy zmian.

188. Strategie eksperymentalne podejmowania decyzji.

Stosowanie   eksperymentalnych   strategii   wydaje   się   nie   do   końca   racjonalnym   podejściem   jeśli   chodzi   o 

decydowanie polityczne. Mowa tutaj o takie sytuacji, w której ośrodek decyzyjny decyduje się np. na wprowadzenie 
nowego przepisu, żeby sprawdzić jak będzie on funkcjonował. Oczywiście w tej sytuacji królikami są człowieki.

Nie byłoby w tym nic złego, gdyby eksperymenty takie prowadzono np. na Marsie a ludziki nie odczuwałyby 

ich skutków. Jednak często zdarza się tak, że przed wprowadzeniem jakiegoś rozwiązania, władze decydują się na tzw. 
program pilotażowy np. w jednej gminie. Tak nie stało się w przypadku reformy oświatowej wprowadzającej gimnazja. 
Jak to się skończyło – wszyscy wiemy. Jesteśmy tego doskonałymi przykładami :).

189. Optymalizacja decyzji – charakterystyka problemu.

Proces optymalizacji  decyzji politycznych stanowi  istotny problem z punktu widzenia teorii  decydowania 

politycznego. Zagadnienie to stanowi funkcję dwóch istotnych zmiennych: czasu i podmiotu oceniającego. Decyzja w  
jednym czasie i przez jedną grupę określana jako optymalna, może nie być za taką uznana przez inną grupę albo za 100  
lat. Optymalizacja decyzji to poszukiwanie możliwie najbardziej racjonalnego rozwiązania w konkretnych warunkach, 

31

wzorowane na racjonalności decyzji ekonomicznych, rozumiane jako uzyskiwanie najlepszych rezultatów w danych 
warunkach historycznych przy ograniczonym nakładzie, wysiłkach i potencjale ludzkim 

190. Typy optymalizacji decyzji.

Stosując kryterium optymalizacji, możemy wyróżnić pięć rodzajów decyzji politycznych:

•

Zoptymalizowane całościowo – ideał niemożliwy do osiągnięcia.

•

Zoptymalizowane częściowo – np. tylko ze względu na interes danej grupy.

•

Zadowalające ale nie zoptymalizowane – spełniają określone kryteria ale tylko w stopniu minimalnym.

•

Niezadowalające ale utrzymujące się jeszcze w kulturowo określonym przedziale tolerancji.

•

Błędy polityczne – decyzje wykraczające poza granice tolerancji.

191. Kryteria optymalizacji decyzji.

Zgodnie   z   koncepcją   S.   Zawadzkiego,   decyzję   polityczną   możemy   uznać   za   zoptymalizowaną   jeśli 

równocześnie spełnia trzy kryteria:

•

Aksjologiczne   –   jest   zgodna   z   systemami   wartości   grupy   rządzącej   i   różnych   małych   i   wielkich   grup  
społecznych.   Spełnienie   tego   kryterium   polega   w   praktyce   na   ustaleniu   zasadności   preferencji, 
minimalizowaniu kosztów aksjologicznych i maksymalizowaniu wartości.

•

Prakseologiczne   –   odnosi   się   do   doboru   metod   i   środków   działania.   Decyzja   powinna   być   najbardziej 
skuteczna z punktu widzenia założonych celów przy wykorzystaniu możliwie najmniejszych nakładów.

•

Społeczne – decyzja zoptymalizowana to taka, która uzyska aprobatę społeczną. Polega na dostosowywaniu 
decyzji do interesów różnych grup społecznych a także do poziomu ich świadomości.

192. Błąd polityczny.

Błąd polityczny można zdefiniować jako decyzję zdecydowanie nietrafną i niezoptymalizowaną. Możemy 

wyróżnić trzy typy błędów:

•

Teoretyczne – gdy wydajemy fałszywy sąd. Stanowią one rezultat niesprawnego myślenia, oparcia się na 
błędnej teorii, ideologii, wierzeniach.

•

Praktyczne – rezultat niesprawnego działania. Wynika z braku siły, doświadczenia bądź wskutek działania 
rutynowego czy opieszałości.

•

Mieszane – gdy niesprawne myślenie nakłada się na niesprawne działanie.

Przy okazji tego zagadnienia warto zwrócić uwagę na to, że każde działanie polityczne wywołuje zarówno 

skutki przewidywane jak i nieprzewidywane, pożądane i niepożądane. Jednak nie każde działanie wywołujące skutki 
niepożądane   można   uznać   za  błąd   polityczny.   Błąd   zaistnieje   dopiero   wtedy  gdy  koniecznym   skutkiem   działania 
politycznego staną się rezultaty niepożądane przez decydentów a wynikające z błędów wyżej wspomnianych.

193. Wpływ stresu na podejmowanie decyzji – prawa Yerkesa-Dodsona.

Stres jest to zespół zmian fizjologicznych w odpowiedzi na szkodliwe bodźce. Jest to również zespół zmian w 

psychologicznych mechanizmach regulacyjnych pod wpływem trudnych sytuacji. Stres następuje wtedy, gdy nacisk 
środowiskowy przekracza możliwości adaptacyjne człowieka. Bodziec powodujący stres nazywany jest  stresorem. 
Wśród nich wyróżniamy zakłócenia (element sytuacji decyzyjnej utrudniający lub uniemożliwiający sprawną realizację 
czynności)   np.  brak   pieniędzy,   zagrożenia   (niebezpieczeństwa   o   charakterze   fizycznym)   np.   antycypacja   zamachu 
terrorystycznego, deprywacje (niemożność zaspokojenia własnych potrzeb). 

Skutki stresu zależą od dwóch zmiennych: siły działania stresora oraz osobistej odporności na stres. Zgodnie z  

prawem Yerkesa-Doodsona skutki stresu można obserwować w trzech fazach: mobilizacji (wzrost sprawności fizycznej 
i psychicznej, pobudzenie intelektualne, możliwość najpełniejszego wykorzystania potencjału człowieka), rozstrojenia 
(jeśli   stresor  działa  zbyt  długo  to  skutkiem  stresu   jest   obniżenie  sprawności  jednostki),  destrukcji   (załamanie  lub 
wypalenie będące długotrwałym efektem).

R. Yerkes i J. Dodson stwierdzili, że dla każdego zadania istnieje pewien optymalny poziom stresu przy 

którym wykonywane jest najlepiej. Co więcej, im zadania prostsze, tym wyższy jest dla niego optymalny poziom 
stresu, a im zadanie trudniejsze, tym poziom stresu dla niego optymalny jest niższy.

194. Rutynowe decydowanie w warunkach stresu.

Stres   utrudnia   racjonalne   analizowanie   sytuacji   i   podejmowanie   decyzji   na   racjonalnej   podbudowie.   W 

związku z tym uciekamy się wtedy do automatyzmu, decyzji rutynowych, wyuczonych i wcześniej sprawdzonych.

195. Trafne decydowanie w warunkach stresu i ograniczonego czasu.

Jak już mówiliśmy omawiając koncepcję Yerkesa-Dodsona, dla każdego zadania istnieje optymalny poziom 

stresu, przy którym zadanie jest realizowane w sposób najlepszy. W związku z tym, jeżeli decydent ma do podjęcia  
trudną   decyzję,   będzie   ona   trafna   przy   niskim   poziomie   stresu.   Jeżeli   natomiast   podjęcie   decyzji   jest   w   danym 

32

przypadku zadaniem łatwym, będzie mu sprzyjał wysoki poziom stresu.

196. Racjonalność – istota, zagrożenia.

O racjonalności mówili już starożytni, a potem cała reszta jakże znakomitych osobistości na czele z Weberem.  

Możemy wyróżnić 3 podstawowe sposoby ujmowania idei racjonalności:

•

matafizyczne: człowiek układa swój świat w sposób celowy – świat jest zamierzonym dziełem istoty zdolnej 
myśleć. Taki pogląd przyjmował m.in. Hegel i św. Tomasz z Akwinu,

•

scjentystyczne: działanie racjonalne jest działaniem potwierdzonym naukowo – racjonalny jest np. porządek 
występujący w przyrodzie, człowiek jest ograniczony swoimi możliwościami a także naturą. Przykład: Comte,

•

technologiczne:   racjonalne   są   takie   działania,   które   przybliżają   nas   do   osiągnięcia   zamierzonego   celu. 
Wartością nadrzędną tutaj jest cel.

Jeśli chodzi o próbę zdefiniowania tego zjawiska to należy zauważyć, że można dwojako podejść do tego zadania:

•

rzeczowo:  racjonalne  jest   takie działanie,  które  jest  najbardziej   dostosowane  do  okoliczności   – podejście 
podobne do technologicznego ujęcia,

•

metodologicznie:   racjonalne   jest   takie   działanie   człowieka,   które   jest   podjęte   wedle   jego   wiedzy,   czyli 
posiadanych umiejętności i informacji.

Etymologicznie  racjonalność  pochodzi   z  łacińskiego  słowa  ratio, które  oznacza  rozum,  rację,  zasadę.  Na 

przestrzeni wieków jednak dodawano różne inne znaczenia, m.in. wiedza, wnioskowanie, rachunek czy interes. We 
wszystkich określeniach jednak chodzi o zwrócenie uwagi nie tylko na rolę rozumu, ale także problem dowodzenia,  
sposób myślenia.

Wśród największych zagrożeń ze strony racjonalności możemy wyróżnić:

•

próbę obiektywizacji zasad i reguł racjonalności, które znajdują odniesienie do konkretnej wiedzy decydenta i 
nie dają gwarancji ich powszechnego stosowania,

•

przesadną wiarę w rozum, która może doprowadzić w skrajnej postaci do instrumentalizacji ludzkich działań.

•

Narzucanie racjonalności z zewnątrz. Jak dowodzi historia, nie jest to najlepszy sposób na tworzenie trwałych i 
akceptowalnych systemów wartości, może bowiem rodzić sprzeciw i niezadowolenie wśród mas.

•

Eliminowanie emocji i uczuć doprowadzające do odczłowieczenia człowieka, który stanie się maszyną bez 
serca i rozumu,

•

przenoszenie zasad racjonalności ze sfery materialnej na niematerialną. Chodzi tutaj o podejście do sztuki i 
nauki   –  trzeba  tutaj   posługiwać  się   także   wrażeniami  estetycznymi,   żeby móc   coś  ocenić   i   docenić.   np. 
Przyglądając   się   obrazom   Picassa   czy   innego   wielkiego,   nie   możemy   brać   pod   uwagę   tylko   tego,   czy 
racjonalne było użycie przez niego takiego a nie innego koloru czy materiału, ale co nam, odbiorcom,  daje 
takie dzieło, jakie wywołuje emocje.

•

Sceptycyzm  poznawczy – niedocenianie  racjonalności, kwestionowanie  wszystkiego, co  zostało już  przez 
kogoś   potwierdzone   i   zbadane.   ->   wydłuża   to   proces   decyzyjny,   jeśli   urzędnicy   chcą   sami   wszystko 
przeanalizować (vide: współpraca z promotorem, który kwestionuje każde zdanie naszej pracy).

Nie mniej jednak racjonalność jako idea zasługuje jak najbardziej na propagowanie!

197. Bariery racjonalności decyzji.

Wśród barier racjonalności możemy wyróżnić:

•

bariery organizacyjno – strukturalne:  dużą wagę przykłada się tutaj do organizacji i struktury ośrodka 
podejmującego   decyzję.   Możemy   wyróżnić   dwa   sposoby   (modele)   organizacyjne:   strukturę   wysmukłą   i 
smukłą (płaską). W przypadku wysmukłych mamy do czynienia z niewielką elastycznością pracy i wydłużoną 
drogą, jaką będzie miała decyzja, aby zostać w końcu podpisaną. Natomiast do wad struktur smukłych należy 
konieczność tworzenia dużej ilości szczebli i stanowisk kierowniczych, co może powodować różne problemy 
(pozytywne   i   negatywne   spory   kompetencyjne   oraz   przejmowanie   kompetencji   niższych   organów   przez 
wyższe).

•

Bariery ekonomiczne: 
◦

w tym rodzaju barier musimy rozróżnić wady i zalety dwóch systemów: nakazowego i parametrycznego. 
System   gospodarki   nakazowej   jest   bardzo   trudny   do   modyfikacji,   niewłaściwie   reaguje   na   zmiany 
otoczenia, charakteryzuje się natłokiem  zadań do wykonania w celu wydania konkretnej decyzji. np. 
dziekanat i podanie o przyznanie stypendium wiąże się z tysiącem papierków, które trzeba zgromadzić, a  
potem czekać i czekać na decyzję. System parametryczny natomiast to taki, w którym wszystkie elementy 
się uzupełniają, wydawane są decyzje do większych działań, które w sposób kompleksowy mają objąć 
cały problem.

◦

Trzeba  też   wspomnieć  o rachunku  ekonomicznym,  który jest   podstawą  oceny działalności  wszelkich 
organizacji. Nasuwa się tutaj problem np. zakładów komunalnych i tego, czym one powinny się kierować 
w swojej działalności.

◦

W literaturze mowa jest jeszcze o zaniku lub stępieniu wyobraźni ekonomicznej, czyli sytuacji, w której  

33

ktoś   nie   jest   gotowy   na   zmiany   jakich   wymaga   postęp   otoczenia   czy   zmiana   sytuacji   społeczno   – 
politycznej.

◦

Niewłaściwa   jest   też   dominacja   partykularnych   interesów   nad   publicznymi.   To   łączy   się   troszkę   z 
powyższym punktem, ale warto wspomnieć, że może dotyczyć zarówno prywatnych jak i państwowych  
przedsiębiorstw.

◦

Do   barier   ekonomicznych   można   zliczyć   również   niewłaściwe   (albo   brak)   uregulowanie   spraw 
własnościowych po poprzednim systemie.

◦

Można   również   się   spotkać   z   nieodpowiednim   rozumieniem   pojęcia   wolności   gospodarczej,   która 
oczywiście posiada liczne ograniczenia, np. koncesje i licencje wymagane przez prawo.

◦

Przykładem konkretnych barier ekonomicznych są patologie, które mogą nastąpić przy zmianie systemu 
gospodarczego. Często w takich sytuacjach państwo nie nadąża z uregulowaniem wszystkich spraw i 
mamy do czynienia z aferami.

◦

Ostatnia i najważniejsza kwestia w tym punkcie: niedostosowanie do standardów światowych – w Polsce 
mamy na to mnóstwo przykładów. Może mieć to niedługo kolosalne znaczenie, ponieważ nie mamy w 
zwyczaju uczyć się na błędach popełnianych przez innych, ani korzystać z ich osiągnięć.

•

Bariery motywacyjne: motywacja to zespół elementów, które pobudzają nas do działania. Określają je takie 
czynniki jak postawy, nastroje i potrzeby. Ważne jest, aby dokładnie przeanalizować możliwości rozwiązania 
konkretnego   problemu   przez   konkretnego   decydenta,   a   więc   badając   jego   kwalifikacje   i   umiejętności, 
dotychczasowe doświadczenie, percepcję, pamięć i intuicję.

•

Bariery  prawne:   prawo  samo  w sobie  powinno być  racjonalne,  ale  często  nie  jest.  Niejaki  Wróblewski 
opracował   kilka   zasad   racjonalnego   tworzenia   prawa   zaliczając   do   nich:   określenie   możliwie   najbardziej 
sprecyzowanego celu, jaki chcemy osiągnąć, ustalenie prawidłowości jakie mogą zaistnieć między naszym 
celem  a środkami  do jego realizacji, ustalenie, które ze środków, które mogą zaspokoić cel  są środkami 
prawnymi, wybranie określonego środka i w końcu ustanowienie konkretnego przepisu prawnego. Oczywiście 
zakładamy,   że   prawodawca   jest   racjonalny,   a   napotyka   na   swojej   drodze   szereg   przeszkód,   które 
uniemożliwiają mu racjonalne działanie. Do takich przeszkód należeć będą:
◦

wprowadzanie do systemu prawa instytucji i zasad, które  ze swej istoty są sprzeczne z racjonalnością, np. 
posiadanie w złej wierze i ochrona tegoż.

◦

Występowanie   szeregu   wadliwości   obowiązujących   przepisów   prawnych.   Można   je   podzielić   na 
wadliwości materialne – np. sprawa samodzielności polskich samorządów i ich ograniczanie, i formalne – 
sprzeczności w prawie, fikcyjność unormowań i niezupełność prawa.

◦

W końcu trzeba też wziąć pod uwagę, że podejmowanie decyzji prawotwórczych jest zawsze działaniem 
podejmowanym w warunkach niepewności. Zwiększyć pewność może korzystanie z pomocy i wiedzy 
ekspertów w danych dziedzinach, ale wymaga to przyznania się do niewiedzy, pieniędzy i czasu.

•

Bariery   zasobowe,   techniczne   i   informatyczne:    aby   decyzja   mogła   być   zrealizowana,   decydent   musi 
posiadać   niezbędne   środki   do   jej   wykonania,   czyli   zarówno   kapitał   ludzki   jak   i   rzeczowy.   Racjonalność 
decyzji będzie w tym przypadku zagrożona gdy np. Okaże się, że mamy do czynienia z niewystarczającą 
ilością jakiegoś surowca lub niewykwalifikowanym personelem. 

•

Bariery wynikające z charakterystyki otoczenia: w literaturze możemy spotkać 4 różne typy otoczenia 
organizacji. Zaliczamy do nich:
◦

środowisko spokojne i z przypadkowymi powiązaniami między poszczególnymi elementami -> rynek,

◦

środowisko spokojne i zestrukturalizowane z celowością i statycznością powiązań -> system produkcji 
seryjnej,

◦

przeszkadzająco – oddziałujące z dynamiką zmian i aktywnością oddziaływania na organizację -> rynek 
ligopolistyczny,

◦

burzliwe   pole:   jednorodne   i   zestrukturalizowane   otoczenie,   przypadkowe   powiązania,   określoność   i 
niepewność otoczenia, powtarzalność jego zachowania się.

•

Bariery  kulturowe:  bariery wynikające  z  funkcjonowania  pewnych  ujemnych  wzorców  kulturowych  lub 
nierespektowania pewnych historycznie wypracowanych treści. Trzeba tutaj rozróżnić kulturę organizacji – 
odnosi się do historii, tego co już zostało nagromadzone i przetrwało, jest to pewien dorobek organizacji, i 
kulturę organizacyjną – to, na co mamy jeszcze wpływ, a więc np. zasady ubioru w firmie, regulamin, sposób 
realizacji zadań czy parzenia kawy.

•

Bariery wynikające z niezrozumienia istoty pracy:  na ten punkt składa się szereg mniejszych, istotnych 
aspektów. Elementem wspólnym ich wszystkich jest praca – podstawowy wymiar bytowania człowieka. Aby 
dobrze zrozumieć istotę pracy trzeba zwrócić uwagę na następujące elementy:
◦

praca   ma   charakter   społeczny  –   jest   wykonywana   w   określonych   strukturach   społecznych,   osoby  ją 
wykonujące tworzą pewną społeczność organizacyjną, która kieruje się swoimi prawami,

◦

praca jest wyrażeniem bytu osobowego człowieka – człowiek poprzez swoją pracę wyraża siebie, własną 
osobowość,

34

◦

praca nie jest towarem,

◦

w   każdej   pracy   tkwi   element   skierowania   ku   przyszłości   –   pracujemy,   by   zapewnić   sobie   byt   w 
przyszłości, by zaspokoić przyszłe potrzeby materialne i niematerialne,

◦

w pracy wyraża się godność człowieka, jego podmiotowość – jeśli praca człowieka będzie pozbawiona 
sensu stanie się wyzyskiem,

◦

praca   jest   czynnikiem   umożliwiającym   zapewnienie   środków   na   realizację   podstawowych   potrzeb 
ludzkich,

◦

poprzez pracę człowiek ma możliwość przekształcania środowiska.

198. Zasada racjonalności.

Istnieją   dwie   wersje   tej   zasady:   czysta   i   skrajna,   która   identyfikuje   racjonalne   podejmowanie   decyzji   z 

podejmowaniem decyzji optymalnych. W tym przypadku decyzje optymalne, to takie które nie mogłyby być lepsze i 
wobec których każda inna musiałaby być gorsza. Nie zawsze jest możliwe stosowanie zasady racjonalności w taki 
sposób   i   w   związku   z   tym   zasada   ta   postrzegana   jest   potocznie   jako   racjonalność   niedoskonała.   Zgodnie   z   taką  
charakterystyką decyzja będzie racjonalna jeśli będzie oddziaływać w sposób odpowiedni do celu i oceny sytuacji.

Przeciwko zasadzie racjonalności sformułowano kilka zarzutów, o których poniżej.

199. Zarzuty trywialności, fałszywości, redundancji.

Zarzut trywialności: trywialność w tym przypadku jest brakiem treści.

Przykład: przygotowujemy się na egzamin, znamy książkę na pamięć,chodziliśmy na wykłady itp. Itd., więc racjonalnie 
podchodząc do sprawy powinniśmy zdać. Jednakże nie wzięliśmy pod uwagę, iż profesor dowiedział się, że jego żona 
zdradza go ze studentem i teraz pragnie wyżyć się na przedstawicielach tejże grupy społecznej.

Zarzut fałszywości: w tym miejscu przedstawione będą przykłady, które racjonalności nie obalają:

•

zasady racjonalności nie obala istnienie moralnie złych celów,

•

zasady racjonalności nie obala istnienie moralnie złych sytuacji społecznych,

•

zasady racjonalności nie obala irracjonalność instytucjonalna – decyzje instytucjonalne muszą godzić wiele 
interesów, a kompromisy nie są zawierane w oparciu o zasadę racjonalności,

•

zasady racjonalności nie obala fakt, że większość ludzkich zachowań nie należy do zimno wykalkulowanych 
działań, czasem działamy instynktownie, pod wpływem emocji,

•

zasady   racjonalności   nie   obala   istnienie   moralnie   złych   przekonań   –   tutaj   chodzi   o   niewiedzę   osoby 
podejmującej  decyzję, np. Nie radząc sobie na egzaminie z decydowania politycznego student  proponuje 
profesorowi Paruchowi łapówkę, ponieważ nie wie, że Pan Profesor jest niezmiernie uczciwy i absolutnie 
nieprzekupny.

Zarzut redundancji: zarzut ten wynika z dwóch kwestii:

•

fizykalizmu – redukowania procesów fizjologicznych i społecznych do procesów fizycznych,

•

organicyzmu społecznego – zgodnie z nim, ludzie w swoich działaniach kierują się dobrem ogółu / dobrem 
publicznym, a nie własnymi interesami.

200. Główne testy racjonalności decyzji (skuteczność, ekonomiczność, korzystność).

Skuteczność: jest to najbardziej uniwersalny sprawdzian decyzji. W tym przypadku liczy się jedynie cel albo 

stopień jego realizacji. Skuteczna będzie taka decyzja, która przybliża lub umożliwia osiągnięcie celu, ze względu na  
który została wydana. Cele możemy określać w sposób jakościowy (np. zaliczenie roku) lub ilościowy (np. zarobienie  
określonej   ilości   pieniędzy na  wakacje). W  związku  z  tym,  w przypadku  celów  jakościowych   możemy  mówić  o  
niestopniowalnej skuteczności decyzji.

Ekonomiczność  jest relacją między efektem decyzji a nakładami niezbędnymi do jej osiągnięcia. Możemy 

wyróżnić dwie postaci  ekonomiczności:  oszczędność i wydajność. Decyzja jest  tym  wydajniejsza, im  wyższy jest 
osiągany stopień realizacji  celu przy określonych  nakładach. Decyzja  jest  oszczędniejsza  wtedy gdy na  realizację 
określonego celu zużywamy mniejsze nakłady.

Korzystność:   Korzystną  nazwiemy  taką  decyzję,  która  faktycznie  przyniosła  szeroko  rozumiane  korzyści 

społeczne. W analizie decyzji będą brane pod uwagę wszelkie elementy wpływające na wartość decyzji.
Podobnie jak skuteczność, korzystność jest stopniowalna, co oznacza że możemy mówić o decyzjach bardziej lub mniej 
korzystnych i niekorzystnych.

201. Racjonalność niedoskonała (schematy decyzyjne, działania nieudane, działania irracjonalne).

Racjonalność tylko w teorii jest doskonała. W praktyce jesteśmy istotami ograniczonymi przez naturę. Robimy 

w procesie decyzyjnym rzeczy zaprzeczające zasadom racjonalnego zachowania.

Pierwszym przykładem jest niedoskonałość schematów decyzyjnych. Schemat decyzyjny to zespół rozważań 

będących   częścią   procesu   podejmowania   konkretnej   decyzji.   Teoretycznie   schemat   taki   powinien   uwzględniać 
wszystkie racjonalne możliwości. W praktyce dalece go redukujemy i upraszczamy, szczególnie tuż przed podjęciem 

35

decyzji. 

Na   niedoskonałość   schematów   decyzyjnych   składa   się   także   dobieranie   systemów   preferencji.   System 

preferencji to pewien zespół zachowań (schematów) charakterystycznych dla danej sytuacji decyzyjnej. Bywa, że daną 
sytuację   możemy   przeanalizować   pod   kątem   dwóch   lub   więcej   systemów   preferencji.   Wtedy   na   nasz   schemat 
decyzyjny wpływa meta-decyzja o wyborze systemu preferencji. 

Analizując   wszelkiego   rodzaju   procesy   decyzyjne   zakładamy,   że   decydent   posiadający   pewien   schemat 

decyzyjny z wnioskiem praktycznym będzie działał zgodnie z tym, co wskazuje ten wniosek. Zdarzają się jednak  
sytuacje,   kiedy   dane   działanie   okazuje   się   być   nieudanym.   Może   do   tego   dojść   w   wyniku   następującego   błędu: 
decydent określa pewien schemat decyzyjny z wnioskiem praktycznym jednak istnieje ostra rozbieżność pomiędzy 
oceną sytuacji zawartą w schemacie, a obiektywną sytuacją problemową.

W skrajnych przypadkach możemy dojść do wniosku, że decydent działał kompletnie nieracjonalnie. Niestety 

metodologiczna wersja zasady racjonalności  nie pozwala nam  na taki wniosek. Musimy dążyć  do przełożenia tej 
sytuacji na poprzedni przypadek wskazując, że aktor działał racjonalnie, ale na podstawie nieprawidłowego rozpoznania 
sytuacji.

202. Relacje między rozumem a emocjami w polityce – cztery stanowiska.

Na przestrzeni wieków badacze opisywali relacje między rozumem a emocjami na różne sposoby. Powstałe 

teorie możemy uporządkować w cztery grupy:

•

Wykluczenie emocji przez rozum.

Stanowisko to pochodzi z czasów antycznych, kiedy sformułowane zostało przez Platona, a następnie rozwinięte przez 
szkołę stoicką. Zakłada ono, że emocje są niezwykle szkodliwe dla racjonalnego myślenia. Ludzie muszą się ich pozbyć 
z każdej sfery swojego życia, aby móc wydawać właściwe sądy i podejmować właściwe decyzje. Nie każdy jest do tego 
zdolny,   w   związku   z   czym,   według   Platona   państwem   rządzić   powinna   grupa   wybitnych   filozofów,   potrafiących 
kierować się jedynie rozumem.

•

Ograniczenie przez normy oddziaływania emocji na politykę.

Pod tym hasłem kryją się w zasadzie dwa różniące się w pewnym stopniu stanowiska. Pierwsze pochodzi od założycieli  
amerykańskiej Partii Federalistycznej. Twierdzili oni, że emocji nie można całkowicie usunąć, a nawet nie powinno się  
tego   robić,   ze   względu   na   ich   siłę   oddziaływania.   Należy   natomiast   ograniczyć   i   ukierunkować   emocje   przez 
skonstruowanie   odpowiedniego   systemu   praw.   Zygmunt   Freud   również   nie   dostrzegał   możliwości   całkowitego 
pozbycia się emocji. Wskazywał na odgrywaną przez nie rolę motywatora ludzkich działań. Zauważał jednak, że rozum 
powinien pozostać suwerennym władcą, korzystającym z siły jaką emocje popychają człowieka do działania.

•

Relacje harmonijne między emocjami a rozumem.

Ten punkt widzenia pochodzi od Arystotelesa. Zgodnie z nim, emocje i rozum powinny współpracować, ponieważ nie  
są   siłami   wzajemnie   się   zwalczającymi.   Tylko   niewłaściwe   przekonania   mogą   doprowadzić   do   powstawania 
destruktywnych emocji. W związku z tym, należy dokonywać krytycznej oceny przekonań.

•

Dominacja emocji nad rozumem.

Według tej koncepcji, rozwiniętej głównie przez przedstawicieli oświecenia szkockiego, emocje są pierwotne względem 
rozumu. To one mają monopol na doprowadzenie człowieka do działania. Rozum jest bytem powołanym przez emocję, 
narzędziem analizy.

203. Teorie wpływu emocji na politykę.

Istnieje bardzo wiele teorii wyjaśniających wpływ emocji na politykę. Poniższe trzy są tego egzemplifikacją.

•

Teoria psychoanalityczna emocji.

Autorem tej teorii jest Zygmunt Freud, który wyróżnił w strukturze człowieka dwa czynniki: energię libidinalną, która  
dąży do natychmiastowej przyjemności i pozbawiony emocji umysł starający się ją poskromić. Między tymi dwoma 
czynnikami trwa nieustanny konflikt. Emocja jest według teorii Freuda siłą, za pomocą której  id  (podświadomość, 
energia libidinalna) przytłacza ego (świadomość, umysł). Jest ona niepodzielna, ale różne są jej ekspresje (zadowolenie, 
żal, gniew itd.).

•

Teoria społeczno-psychologiczna.

Składa się ona w zasadzie z trzech rodzajów teorii: walencyjnej, dyskretnej i (wielo)wymiarowej. Teorie walencyjne 
stanowią najdalej idące uproszczenie zagadnienia. Zgodnie z nimi, emocje służą istotom żywym do podejmowania 
decyzji  o chęci  zbliżenia się lub oddalenia od danego obiektu. Zgodnie z nimi, wszystko z czym  się spotykamy  
klasyfikujemy w prostej opozycji:  lubię – nie lubię. Teorie dyskretne zakładają już bardziej złożone podejście do 
rozróżniania emocji. Bierze się w nich pod uwagę wiele czynników poznawczych. Emocje nie określają tylko czy 
czegoś chce się uniknąć czy doświadczyć. Jednocześnie występuje założenie, że stany emocjonalne wzajemnie się  
wykluczają.   Ostatnimi,   najbardziej   złożonymi,   są   teorie   (wielo)wymiarowe.   Zakładają   one,   że   człowiek   może 
przeżywać jednocześnie pozytywne i negatywne stany emocjonalne. Ostatnia grupa teorii wydaje się najlepiej opisywać 
rzeczywistość.

Aby lepiej zrozumieć różnice w opisie walencyjnym, dyskretnym i wymiarowym, posłużmy się przykładem. 

36

Dana jest następująca sytuacja: osoba badana widzi w telewizji polityka. Opis stanu emocjonalnego za pomocą teorii 
walencyjnej: na skali lubię – nie lubię osoba badana jest w stanie zaznaczyć swój stosunek do polityka (na przykład w 
skali od 1 do 10, gdzie poszczególnym liczbom mogą być przypisane pomocnicze określenia od nienawidzę, gardzę czy 
chciałbym zabić do powiedzmy kocham, uwielbiam czy darzę najwyższym szacunkiem). Opis stanu emocjonalnego za 
pomocą teorii dyskretnej: osoba badana jest w stanie określić swój stosunek do polityka za pomocą tylko jednego z 
podanych określeń (na przykład: nienawidzę, szanuję, kocham czy lubię). Opis stanu emocjonalnego za pomocą teorii 
wymiarowej: osoba badana jest w stanie określić swój stosunek do polityka przez wskazanie odpowiedniego punktu na  
zestawie skal (na przykład w skali od 1 do 10,  sympatia  na 1, ponieważ nie lubi danego polityka i  szacunek  na 10, 
ponieważ uważa go za osobę wykształconą i kompetentną).

•

Teoria neurobiologiczna.

Te teorie związane są z badaniami ludzkiego mózgu. Zgodnie z nimi, rozróżnia się system emocji i system rozumu. 
Jeden i drugi odbierają te same bodźce z otoczenia, jednak system emocji ma do nich dostęp wcześniej i absorbuje 
pełne ich spektrum, a nie tylko jego wycinek, jak czyni to rozum. Emocje pozostają w sferze podświadomości, podczas  
gdy rozum jest związany ze świadomością. Oba systemy muszą ze sobą współpracować aby realizować wszystkie  
swoje możliwości.

Z teoriami neurobiologicznymi związane jest rozróżnienie dwóch rodzajów pamięci. Pierwsza z nich, pamięć 

asocjacyjna, odpowiada za predyspozycje emocjonalne oraz działania wyuczone do tego stopnia, że ich wykonywanie  
nie jest do końca świadome. Z jednej strony służy codziennym czynnościom, takim jak chodzenie (nie zastanawiamy 
się za każdym razem nad tym jak pracować mięśniami nóg aby się nie przewrócić), z drugiej odpowiada za postawy  
emocjonalne względem obiektów z otoczenia (jeżeli ktoś zrobi na nas złe wrażenie i zakodujemy sobie, że go nie 
lubimy, to w przyszłości będziemy się do niego odnosić w sposób adekwatny bez zastanawiania się nad powodem takiej 
postawy).   Drugi   rodzaj   pamięci   to   pamięć   deklaratywna,   służąca   przypominaniu   faktów,   wydarzeń,   obserwacji   z 
przeszłości, jak na przykład wspominanie wakacji.

W zakresie badań politologicznych, częściej brana jest na warsztat pamięć deklaratywna. Często zakłada się, 

że decyzje polityczne zapadają jedynie w oparciu o racjonalną analizę przeszłych zdarzeń i zebranych informacji. Takie 
założenie może być jednak błędne. Na decyzję wpłynąć mogą emocje umiejscowione w pamięci asocjacyjnej.

204. Afekty wobec obiektów politycznych.

Pojęcie afektu służy najczęściej opisaniu tego, czy dana jednostka lubi, czy też nie lubi jakiegoś obiektu. Afekt  

można mierzyć na przykład za pomocą termometrów uczuć. W sferze polityki lubienie czy też nielubienie ma istotny  
wpływ na podejmowanie decyzji.

Przy   okazji   tego   zagadnienia   warto   również   wspomnieć   krótko   o   tym,   co   łączy   się   z   afektami   i   jakie 

konsekwencje wywołuje nasze pozytywne lub negatywne nastawienie do danego problemu. Posłużą temu opisane 
poniżej kwestie:

•

Problem awersji.

Chociaż wcześniej omówiliśmy kilka modeli wpływu emocji na racjonalne procesy decyzyjne, a co za tym idzie także 
na   sferę   decydowania   politycznego,   żaden   z   nich   nie   podjął   w   sposób   należyty   problemu   występowania   emocji 
awersyjnych, takich jak pogarda czy gniew. Został on jednak przedstawiony w teorii inteligencji afektywnej, która 
zostanie omówiona poniżej.

•

Różnice między emocjami i nastrojami.

Choć wydaje się to być dygresją w trakcie omawiania innego zagadnienia, zwrócimy teraz uwagę na różnice między 
emocją a nastrojem. Emocja jest krótkotrwała, intensywna i powstaje w odpowiedzi na konkretny bodziec. Nastrój jest  
natomiast   stanem   trwalszym   i   mniej   zogniskowanym.   Przykład:   kiedy   student   zdaje   egzamin   z   decydowania 
politycznego   (bodziec)   pojawia   się   u   niego   pozytywna   emocja,   powiedzmy  wdzięczność,   zogniskowana   na   panu 
profesorze, który zadał dodatkowe, ratunkowe pytanie. Jest ona stosunkowo intensywna, wywołuje uśmiech na twarzy 
studenta, jednak nie trwa zbyt długo. Bardziej długotrwały jest jednak nastrój wywołany przez ten sam bodziec. Cały 
dzień student jest nastawiony pozytywnie. Nastrój jednak nie jest tak intensywny, dzięki czemu student nie chodzi bez 
przerwy z uśmiechem od ucha do ucha. Nie jest też zogniskowany na osobie pana profesora.

•

Teoria inteligencji afektywnej.

Jest to teoria emocji wyprowadzona z przesłanek biologicznych i wyjaśniająca emocje negatywne, takie jak strach czy  
złość. Całość wywodzi się z prac profesora Jeffrey'a Grey'a, który wyróżnił trzy systemy emocji: system dyspozycji, 
system nadzoru i system walki/ucieczki

1

. Pierwszy z nich służy kierowaniu wyuczonym zachowaniem, czynnościami, 

które nie wymagają myślenia, a nawet są wykonywane lepiej gdy nie towarzyszy im świadoma analiza. Drugi system 
jest strażnikiem porównującym ciągle sytuację faktyczną z wyuczonym i zakodowanym modelem. Gdy dostrzega on 
znaczne   różnice,   wszczyna   alarm   przez   wywołanie   emocji   awersyjnych.   Włączony   wtedy   zostaje   system 
walki/ucieczki, który w przeciwieństwie do dwóch pierwszych zlokalizowany jest w świadomości. Przykład: idziemy 

1 Dwa pierwsze systemy zostały przez Grey'a nazwane odpowiednio behawioralnym systemem aktywacyjnym i 

behawioralnym systemem inhibicyjnym, jednak nazwy zaproponowane przez prof. George'a Marcusa wydają się 
być bardziej przystępne.

37

ulicą. Za nasz chód odpowiada podświadomy system dyspozycji, dzięki czemu nasza świadomość może zająć się 
istotniejszymi sprawami, jak analiza tego co zjemy na obiad. Jednocześnie otoczenie jest cały czas monitorowane przez  
system nadzoru, który nagle dostrzega, że w naszą stronę pędzi wielka ciężarówka. Po błyskawicznej analizie, system 
nadzoru dochodzi do wniosku, że wyuczony model spaceru chodnikiem nie obejmuj ciężarówki, która zjechała z jezdni  
i wszczyna alarm przez wywołanie emocji awersyjnej, lęku. Emocja awersyjna włącza system walki/ucieczki i budzi 
naszą świadomość zajętą dotąd rozważaniami nad wyższością pomidorowej nad rosołem. Trzeci system skłania nas do 
ucieczki z drogi ciężarówki. Po tej czynności możemy znów przejść do sytuacji wyjściowej – spaceru.

•

Teoria tendencyjnego przetwarzania informacji.

Teoria   ta   zakłada,   że   przetwarzając   informacje   i   podejmując   decyzję   postępujemy   tendencyjnie.   Nie   jesteśmy 
obiektywni, ale pozwalamy aby emocje wpłynęły na nasz osąd. Chociaż na pierwszy rzut oka, taka sytuacja wydaje się 
być oparta na nieracjonalnych przesłankach, głębsza analiza może wywołać wątpliwości. Emocje nie biorą się znikąd,  
ale w myśl tej teorii są pewnymi skrótami, uproszczeniami wcześniej zebranych informacji (chociaż nie możemy też  
zakładać, że te zawsze zostały zdobyte z zachowanie zasad racjonalnej analizy). Przykładem jest identyfikacja partyjna 
czy ideologiczna, która wpływa na decyzję wyborczą, na przykład: Głosuję na Napieralskiego bo jestem sympatykiem 
SLD. Takie rozumowanie może się wydawać nieracjonalne, odrzucające głębszą analizę postulatów kandydata czy 
partii. Jednakże może to być pewien skrót przeprowadzonej kiedyś analizy, która doprowadziła daną osobą do wniosku, 
że SLD jest partią reprezentującą i podzielającą jej poglądy.

Co   ciekawe,   taka   emocjonalna   identyfikacja   może   prowadzić   do   nieprawidłowego,   pozbawionego 

obiektywizmu   postrzegania   rzeczywistości.   Przedstawiona   w   powyższym   przykładzie   osoba,   może   w   sposób 
nieświadomy odrzucać informacje nie pasujące do stworzonego na własne potrzeby obrazu świata. Jeżeli dotrze do niej  
wiadomość,   że   SLD   stała   się   partią   skrajnie   nacjonalistyczną,   osoba   ta   może   ją   odrzucić   zakładając   raczej 
niewiarygodność źródła informacji niż nieprzystawanie jej wizji świata do rzeczywistości.

205. Zaufanie społeczne w polityce.

Polityka jest taką dziedziną, w której zaufanie społeczne odgrywa bardzo istotną rolę. Warto więc poświęcić 

troszkę czasu na zastanowienie się czym owo zaufanie społeczne jest. Trudno o dobrą definicją zaufania. Wielu badaczy 
uważa, że tworzenie takowej jest pozbawione sensu. Przyjmijmy jednak, że zaufanie to rodzaj przekonania, że inni nie  
wyrządzą nam krzywdy jeżeli będą mogli tego uniknąć i będą dbali o nasze interesy, gdy będzie to możliwe. Ogólnie  
zaufanie wiążemy z pozytywnymi emocjami.

Mierzenie poziomu zaufania jest trudne, ponieważ należałoby brać pod uwagę zbyt wiele różnych czynników. 

Ogólne badania empiryczne nad poziomem zaufania prowadzono na poziomie jednostkowym oraz międzynarodowym. 
W skrócie badania jednostkowe można sprowadzić do stwierdzenia, że zaufanie polityczne i społeczne są od siebie 
niezależne, ponieważ opierają się na różnych czynnikach. Badania międzynarodowe dowiodły natomiast, że w różnych 
krajach poziom zaufania jest różny. Porównanie ich wyników skłania do wniosku, że na zaufanie społeczne wpływ 
mają cztery czynniki: dobry rząd, zamożność kraju połączona z brakiem istotnych dysproporcji dochodów wewnątrz  
społeczeństwa, jednorodność etniczna oraz dominacja protestantów w strukturze wyznaniowej społeczeństwa.

Zaufanie możemy rozróżniać na trzech płaszczyznach. Po pierwsze, wyróżniamy zaufanie społeczne (zwane 

też poziomym) i zaufanie polityczne (zwane też pionowym). Zaufanie społeczne to takie, którym obdarzamy jednostki 
z niejako naszego poziomu w strukturze społecznej, równych sobie, podczas gdy zaufanie polityczne to takie którym  
obdarzamy władzę, jednostki nami rządzące.Druga klasyfikacja obejmuje zaufanie do ludzi i wiarę w instytucje. W 
państwie   demokratycznym   bardziej   pożądana   jest   wiara   w   instytucje,   ponieważ   rządzący   mogą   się   zmieniać   a 
mechanizmy   polityczne   powinny   pozostawać   takie   same.   Ostatnie   wreszcie   rozróżnienie   dotyczy   zaufania 
skonkretyzowanego   i   uogólnionego.   Zaufanie   skonkretyzowane   zbudowane   jest   na   osobistym   doświadczeniu   i 
bezpośrednich  relacjach.  Obdarzamy nim  osoby  z  naszego  najbliższego  otoczenia.  Zaufanie  uogólnione  natomiast 
dotyczy członków dużych grup społecznych, gdzie jednostki nie znają się nawzajem. Jest to zaufanie do obcych. We 
współczesnych dużych społeczeństwach na wadze zyskało zaufanie uogólnione ze względu na większą częstotliwość 
wchodzenia w relacje z osobami obcymi, które jedynie należą razem z nami do jakiejś dużej grupy społecznej, jak na 
przykład naród, czy środowisko zawodowe.

W literaturze przedmiotu możemy spotkać się z teoriami zaufania społecznego. Teorie te opisują zaufanie 

skonkretyzowane   występujące   w   małych   społecznościach   i   zaufanie   uogólnione   w   wielkich   społeczeństwach.   W 
małych społecznościach zaufanie oparte jest na bezpośrednich relacjach z innymi członkami grupy. Są oni do siebie 
podobni, mają wiele wspólnych cech. Sankcje w takich społecznościach są surowe i trudne do uniknięcia. Zaletą 
zaufania  skonkretyzowanego jest  tworzenie  bardzo silnych  więzi. Wadą  jest  wykluczenie  osób spoza  kręgu małej 
społeczności i możliwość działania na niekorzyść większej grupy społecznej, w skład której się wchodzi.  Zaufanie 
uogólnione, które występuje w dużych społeczeństwach, nie jest oparte na równie oczywistych przesłankach. Istnieją 
trzy główne teorie dotyczące jego genezy. Pierwsza to teoria racjonalnego wyboru. Zgodnie z nią, zaufanie wynika z 
opłacalności   takiej   postawy   dla   samej   jednostki,   uzasadnione   jest   osobistą   analizą   i   wyrachowaniem.   Zgodnie   z  
teoriami społeczno-psychologicznymi, zaufanie to efekt procesu socjalizacji. Uczymy się go we wczesnym dzieciństwie 
i   zostaje   z   nami   na   całe   życie.   Inna   wersja   tej   teorii   przesuwa   źródła   zaufania   z   dzieciństwa   na   doświadczenia 
późniejsze.   Tak   czy   inaczej,   zawsze   podstawą   jest   jednostkowe   doświadczenie.   Trzecia   grupa   teorii,   teorie 

38

społecznościowe,   analizują   nie   jednostki,   ale   społeczeństwa   jako   podmioty   zaufania.   Zaufanie   opiera   się   w   tym 
wypadku na relacjach społecznych. Co ciekawe, zgodnie z teoriami społecznościowymi, relacje jednostkowe budują 
zaufanie do instytucji.

206. Cechy zespołowego podejmowania decyzji politycznych.

Współcześnie ośrodki decydowania politycznego są najczęściej małymi grupami. Bardzo rzadko występują 

ośrodki jednoosobowe lub składające się z tysięcy członków. Mała grupa społeczna to taki zbiór jednostek, który 
charakteryzuje się wspólnym celem, wewnętrzną strukturą organizacyjną, systemem bezpośrednich relacji i norm.

Grupowe   podejmowanie   decyzji   ma   wiele   zalet.   Po   pierwsze,   zawsze   jest   bardziej   demokratyczne   od 

decydowania jednostkowego. Po drugie, aktywizuje członków ośrodka decyzyjnego, którzy czują się odpowiedzialni za 
podejmowane decyzje. Po trzecie, najczęściej wywołuje efekt synergii. Po czwarte w końcu, możliwość wykonania 
decyzji   podjętej   przy   udziale   oponentów   jest   z   reguły   wyższa   ponieważ   wszyscy   są   zainteresowani   prawidłową 
implementacją.

Decydowanie grupowe ma także szereg wad. Po pierwsze, wydłuża się czas potrzebny na podjęcie decyzji. Po 

drugie,   grupa   wykazuje   się   skłonnością   do   podejmowania   decyzji   bardziej   ryzykownych   (mechanizm   polaryzacji 
grupowej).   Kolejną   wadą   jest   konieczność   znalezienia   punktu   równowagi   pomiędzy   anarchią   różnorodności   i 
autokratyzmem jednolitości. Najistotniejszą wadą jest syndrom grupowego myślenia.

Warto zauważyć, że w przypadku zespołowego podejmowania decyzji członkowie zespołu są przekonani o 

swojej wszechmocy i nie doceniają przeciwnika.

207. Efekt myślenia grupowego.

Twórcą koncepcji  efektu myślenia grupowego był  Janis, który stwierdził, że powstaje on w sytuacji gdy 

decydenci   przestają   tworzyć   grupę   celową.   Grupa   preferuje   wyraźnie   jeden   wariant   decyzyjny  i   jest   odporna   na  
krytyczne opinie na jego temat. Przeciwnicy jedynego słusznego rozwiązania są namawiani do podporządkowania się 
większości co w efekcie wywołuje autocenzurę i sprawia wrażenie dużej zgodności opinii. Badacze podają typowe 
warunki sprzyjające powstawaniu tego zjawiska. Są to:

•

Duża spoistość grupy, jej prestiż i atrakcyjność.

•

Względna izolacja grupy w stosunku do środowiska.

•

Silny autorytarny przywódca.

•

Wysoki poziom stresu i poczucie zagrożenia.

•

Słabo określone sposoby podejmowania decyzji (brak strategii).

Syndromu   myślenia   grupowego   można   uniknąć   przez   zoptymalizowanie   całego   systemu   politycznego, 

doskonalenie procedur politycznej odpowiedzialności decydentów, stabilizowanie roli opozycji, a także zachęcanie do 
krytycznej analizy propozycji.

208. Efekt polaryzacji w grupowym podejmowaniu decyzji.

Efekt polaryzacji  grupowej to zjawisko polegające na uskrajnianiu się indywidualnych sądów w procesie 

grupowego   podejmowania   decyzji.   Człowiek   działający   w   grupie   chętnie   akceptuje   wyższy   poziom   ryzyka   niż 
człowiek decydujący indywidualnie. Istnieją cztery hipotezy wyjaśniające to zjawisko w psychologicznej teorii decyzji:

•

Hipoteza o podziale odpowiedzialności (poczucie, że konsekwencje porażki po ich podziale na wszystkich 
członków grupy będą niewielkie).

•

Hipoteza o roli przywódców (uleganie autorytetowi).

•

Hipoteza motywacyjna (chęć popisania się odwagą).

•

Hipoteza poznawcza (sugestia większości).

209. Techniki agregowania indywidualnych ocen – metoda uśredniania użyteczności i prawdopodobieństw.

Techniki agregowania indywidualnych ocen to techniki grupowego podejmowania decyzji, które mogą być 

stosowane nawet wtedy, gdy członkowie grupy nie mogą się spotkać. Możemy je podzielić na metody matematyczne 
(polegają na obliczaniu przeciętnych wartości prawdopodobieństw i użyteczności od członków grupy) i behawioralne 
(w tym przypadku konsensus zawierany jest przez otwartą dyskusję i procesy komunikacji między decydentami).

Jedną z metod matematycznych jest metoda uśredniania użyteczności i prawdopodobieństw. Jest stosowana 

wtedy, gdy w grupie decydentów mającej podjąć jakąś decyzję występują różne opinie na temat najlepszego działania.  
W   takiej   sytuacji   stosuje   się   najróżniejsze   metody,   które   przy   użyciu   narządzi   matematycznych   doprowadzą   do 
wskazania „uśrednionej” decyzji całej grupy. Można tego dokonać przez polecenie decydentom wskazania na skali 
swojej propozycji decyzji czy wyliczenia średniej arytmetycznej zbioru pojedynczych decyzji. Nie da się ukryć, że 
metoda ta może być stosowana tylko, gdy chodzi o różnicę opinii w kwestii kwot.

210. Techniki agregowania indywidualnych ocen – techniki behawioralne.

Wśród metod behawioralnych wyróżniamy:

39

•

metodę delficką – składa się ona z trzech faz. Najpierw wszyscy członkowie grupy wypisują na kartkach 
(anonimowo) swoje propozycje. Następnie kartki są zbierane, opracowywana jest lista wszystkich propozycji, 
która   przekazana   zostaje   każdemu   z   decydentów.   Członkowie   grupy   debatują   nad   poszczególnymi 
propozycjami.   W   trzeciej   fazie   ponownie   dokonuje   się   indywidualnego   oszacowania   –   na   kartkach   i 
anonimowo. Proces powtarza się do skutku – aż wszyscy zgodzą się na jedno rozwiązanie.

•

Technika nominalna – jest to wariant metody delfickiej, w którym rezygnuje się z zasady anonimowości.

•

Debata decyzyjna – siada se kilku ekspertów i se gadają se. Aby debata przebiegła w sposób prawidłowy, 
należy spełnić  trzy warunki. Po pierwsze,  grupa  powinna  spotkać  się  na  neutralnym   gruncie.  Po drugie,  
członkowie zespołu powinni mieć różne zdania na dany temat. Po trzecie, w debacie powinien brać udział 
neutralny specjalista z zakresu analizy decyzyjnej czuwający nad uniknięciem wystąpienia syndromu myślenia 
grupowego.

211. Komunikowanie wewnątrzgrupowe.

Komunikowanie wewnątrzgrupowe to wymiana informacji między członkami grupy. Jest ono niezbędne dla 

podejmowania decyzji grupowych. Badając ten rodzaj interakcji, zwrócić możemy uwagę na charakter przekazywanych 
informacji (wiedza, opinie, oceny), kanały przekazu (mniej lub bardziej sformalizowane) i zastosowanie komunikacji 
niewerbalnej

212. Znaczenie komunikowania społecznego.

Komunikowanie społeczne to tworzenie i przekazywanie informacji między elementami społeczeństwa, takimi 

jak jednostki i (mniej lub bardziej sformalizowane) grupy. W kontekście decydowania politycznego, komunikowanie  
społeczne jest najistotniejsze na etapie implementacji decyzji. Decyzja musi zostać przekazana od decydentów do  
podmiotów   podporządkowanych,   najlepiej   w   taki   sposób   aby   nie   wywoływać   niepotrzebnych   trudności   z 
wprowadzaniem   w   życie.  W  zakres   zjawiska   komunikowania   społecznego   wchodzi   też   komunikacja   zwrotna,   od 
jednostek   podporządkowanych   do   decydentów.   Docenimy   jej   rangę   gdy   pamiętać   będziemy,   że   prawidłowa 
implementacja decyzji zakłada ciągłą ewolucję celów i metod. Informacje dobiegające do decydentów umożliwiają im  
podjęcie decyzji dotyczącej modyfikacji ich postanowień.

213. Reklama i kreowanie wizerunku politycznego.

Reklama   jest   specyficznym,   dwuwarstwowym   rodzajem   komunikatu.   Z   jednej   strony,   znajdziemy  w   nim 

element informacyjny, z drugiej perswazyjny. Reklama stosowana jest zarówno w sferze komercyjnej jak i w sferze 
polityki. Służy ona kreowaniu wizerunku, czyli tworzeniu w umyśle odbiorcy pożądanego wizerunku danego podmiotu 
(polityka),   przypisywanie   mu   określonych   cech.   Wykreowany   wizerunek   nie   musi   pokrywać   się   z   rzeczywistą 
osobowością i cechami podmiotu.

D. Nimmo i R. Savage wyróżnili trzy podstawowe wymiary wizerunku politycznego: kognitywny (obejmuje to 

co wyborca wie na temat kandydata), afektywny (to jakie uczucia i emocje wzbudza u wyborcy kandydat) i konatywny  
(co wpływa na podjęcie decyzji przez wyborcę).

Z   punktu   widzenia   marketingu   politycznego,   wizerunek   kandydata   to   produkt,   który   ma   być   sprzedany 

wyborcom. Składają się na niego następujące elementy: geograficzne zakorzenienie, odwołanie się do wartości grupy 
społecznej,  wykształcenie,  powiązanie   kandydata   z  partią   polityczną,  etniczność,  rasa   czy pochodzenie   narodowe, 
wyznanie   religijne,   orientacja   seksualna,   zamożność   i   CECHY  OSOBISTE   (zdolności   przywódcze,   kompetencje, 
wewnętrzna integralność, empatia).

Kreując wizerunek polityczny kandydata należy pamiętać o tym, że powstały produkt nie powinien zbyt daleko 

odbiegać od rzeczywistości.

214. Rola lęku i bezrefleksyjnej akceptacji.

Lęk   w   decydowaniu   grupowym   związany   jest   ze   zjawiskiem   facylitacji   społecznej.   Członek   grupy   ma 

świadomość, że jego poczynania są obserwowane a jego osoba oceniana przez pozostałych. Prowadzi to do pobudzenia 
w postaci lęku. Co za tym idzie, nie chce on otrzymać oceny negatywnej i stara się „nie wychylać”. Wtedy może 
przyjmować bezkrytycznie pomysły innych członków grupy.

Innym przykładem bezrefleksyjnej akceptacji w decydowaniu grupowym jest podążanie za pomysłem osoby 

dominującej, autorytetu. Szacunek do danej osoby może generować zgadzanie się z jej opiniami.

215. Zasady doboru współpracowników.

Trudno jest sprecyzować uniwersalne zasady doboru współpracowników ze względu na różnorodność zadań, 

do których mogą być oni potrzebni. Zwrócić można jednak uwagę na pewne przybliżone prawidłowości.

Należy unikać doboru dużej liczby współpracowników o powtarzających się kwalifikacjach. Chociaż wydawać 

by  się   mogło,   że   decyzję   w   jakiejś   bardzo   specjalistycznej   sprawie   podejmie   lepiej   większa   grupa   ekspertów,   w 
praktyce okazuje się, że trzydziestu specjalistów nie podejmuje decyzji lepszej niż trzech.

Unikać należy też pustych uczestników współpracy, takich którzy nie wnoszą niczego nowego, nie zmieniają 

40

wartości grupy, nie poprawiają sytuacji decyzyjnej.

Dobrym pomysłem jest także zwracanie uwagi na wszelkiego rodzaju miękkie kwalifikacje kandydatów. Jeżeli 

wymagana   jest   współpraca   wewnątrz   grupy,   osoba   o   stojącej   na   odrobinę   niższym   poziomie   wiedzy,   ale   mająca 
wysokie   zdolności   komunikacyjne   może   okazać   się   lepszym   nabytkiem   niż   najlepszy   ekspert   nie   potrafiący 
współpracować z resztą zespołu.

216. Istota i właściwości grupowego decydowania.

Vide: 206 i 207

217. Pozycjonowanie jednostki w zespołowym ośrodku decyzyjnym – metoda częstościowa i „zawartości grupy”.

In pan magister we trust.

218. Techniki głosowania (grupowe metody decyzyjne) – definicja i typologia.

Z   głosowaniem   według   różnych   technik   mamy   do   czynienia   gdy   decyzja   ma   być   podjęta   przez   organ 

kolegialny, grupę. W czasie głosowania można oddać jeden z trzech rodzajów głosu: za, przeciw albo wstrzymujący się. 
Gdy głosowanie dotyczy wyboru jednej możliwości z listy, głosować można popierając jedną z kandydatur.

219. Technika Condorceta.

Związana jest ona z pewnym paradoksem. Polega on na tym, że preferencje grupy wyborców wyrażone przy 

pomocy metod statystycznych mogą prowadzić do powstania błędnego koła.
Przykład:
Mamy trzech wyborców (A, B, C) i trzy partie (X, Y, Z). Każdy z wyborców szereguje partie od ulubionej do najmniej  
lubianej.

A: XYZ

B: YZX
C: ZXY

Teraz sprawdzamy jak statystycznie wyglądają relacje między poparciem dla poszczególnych par partii w grupie:

X kontra Y – zwycięża X

Y kontra Z – zwycięża Y
Z kontra X – zwycięża Z

A więc kolejność od ulubionej do najmniej lubianej partii w tej grupie możemy przedstawić następująco:

X > Y > Z > X > ....

Dochodzimy do paradoksu, że partia X jest bardziej lubiana od partii X.

220. Technika Brody'ego.

Polega na głosowaniu przez porządkowanie alternatyw od najlepszej do najgorszej przez każdego wyborcę. Po 

oddaniu głosów, punkty przyznawane za każde miejsce są zliczane i tworzony jest ranking.
Przykład:

I (3 punkty)

II (2 punkty)

III (1 punkt)

Wyborca I

Partia Żółta

Partia Niebieska

Partia Czerwona

Wyborca II

Partia Czerwona

Partia Niebieska

Partia Żółta

Wyborca III

Partia Żółta

Patia Niebieska

Partia Czerwona

Wyborca IV

Partia Żółta

Partia Czerwona

Partia Niebieska

Wyborca V

Partia Niebieska

Partia Żółta

Partia Czerwona

Wyniki:
Partia Żółta – 12 punktów
Partia Niebieska – 10 punktów
Partia Czerwona – 8 punktów

Dodatkowo należy zauważyć, że liczba punktów przyznawana za kolejne miejsca może być inna. Nie ma to 

jednak wpływu na wynik końcowy.

221. Głosowanie większościowe.

Wyróżnić tu możemy głosowanie większością zwykłą, bezwzględną i kwalifikowaną. W przypadku większości 

zwykłej aby dana alternatywa zwyciężyła, poprzeć ją musi więcej głosujących niż ją odrzuca. Głosy wstrzymujące się 
nie są brane pod uwagę.

Przy   głosowaniu   większością   bezwzględną,   aby   dana   alternatywa   zwyciężyła,   poprzeć   ją   musi   więcej 

głosujących niż odrzucających ją i wstrzymujących się łącznie.

41

Wreszcie głosowanie większością kwalifikowaną polega na tym, że do wyboru danej opcji wymagana jest 

określona liczba głosów poparcia.

222. Głosowanie sekwencyjne.

Polega  ono na  porównywaniu  poszczególnych  możliwości   parami.  Po  odrzuceniu  jednej,  porównujemy  z 

kolejną aż do momentu gdy pozostanie tylko jedna:
Przykład:

A B C D

A kontra B – zwycięża A

A C D

A kontra C – zwycięża C

C D

C kontra D – zwycięża C

C

223. Głosowanie aprobujące.

Głosujący zaznaczają na liście tych, którzy im odpowiadają w dowolnej liczbie. Każde takie zaznaczenie to 

jeden punkt dla kandydata. Po zsumowaniu wszystkich puntów tworzony jest ranking.

224. Głosowanie strategiczne.

Jest to patologia systemu głosowania polegająca na tym, że wyborca oddaje głos nie na najbliższą sobie i 

najsłuszniejszą według własnej oceny alternatywę, ale na taką dzięki której będzie miał poczucie, że jego głos się nie 
zmarnował. Ze zjawiskiem tym  spotykamy się przy każdych wyborach, szczególnie w społeczeństwach w małym 
stopniu świadomych zasad demokracji. Słyszymy wtedy, że dany wyborca podziela poglądy partii A, ale głosuje na 
partię B, ponieważ partia A „i tak nie ma szansy” na wygraną. Ocena dotycząca braku szans danej partii na zwycięstwo  
pochodzić może z analizy publikowanych sondaży. Społeczeństwo gdzie głosowanie strategiczne występuje na dużą 
skalę podatne jest na manipulacje.

225. Indeksy siły i ich zastosowanie.

Mogą   być   one   przydatne   przy   tworzeniu   koalicji.   Dzięki   nim   możemy   stwierdzić   który   z   graczy   ma 

najsilniejszą pozycję na arenie politycznej.
Wyróżniamy dwa istotne indeksy siły: indeks Shapleya-Shubika i indeks Benzhafa.

226. Indeks Shapley'a-Shubika.

Opis systemu politycznego dokonywany jest  tu w dwóch  krokach.  Najpierw  podaje  się  zbiór wszystkich 

uczestników, a następnie które koalicje wyborcze są wygrywające. Koalicja wygrywająca to taka, dla której możliwe 
jest wygranie głosowania. Opisywany system musi spełniać szereg założeń. Wymienimy tu dwa najważniejsze. Po  
pierwsze, jeżeli koalicja jest już wygrywająca to dołączenie do niej dodatkowych graczy nie spowoduje jej przegranej.  
Po drugie, jeżeli koalicja jest wygrywająca, to z pozostałych uczestników nie można już zbudować innej koalicji  
wygrywającej.   W   praktyce   oznacza   to,   że   indeks   przydatny   jest   tylko   dla   przypadków,   w   których   do   wygranej  
potrzebna jest większość bezwzględna lub kwalifikowana.

Indeks oblicza się w sposób następujący: Najpierw przedstawiamy wszystkie możliwe uporządkowania uczestników. 
Kolejność w jakiej uczestnicy są wymieniani jest wyrazem kolejności przyłączania się do koalicji (dlatego w poniższym 
przykładzie uporządkowanie ABC nie jest tożsame z uporządkowaniem BAC). W przypadku każdego uporządkowania, 
następuje moment gdy przyłączający się gracz nadaje danej koalicji charakter koalicji zwycięskiej. Uzyskuje on miano  
gracza krytycznego w ramach danej koalicji. Dla każdego gracza obliczamy indeks Shapleya-Shubika dzieląc liczbę 
sytuacji,   w   których   jest   graczem   krytycznym   przez   ilość   wszystkich   możliwych   uporządkowań.   Suma   indeksów 
wszystkich graczy musi wynosić 1.

Przykład 1:
Istnieje trzech graczy: A, B, C. Każdy z nich ma taką samą liczbę głosów.

Uporządkowanie

Gracz krytyczny

ABC

B

ACB

C

BAC

A

BCA

C

CAB

A

42

CBA

B

Ilość wszystkich uporządkowań: 6
Ilość przypadków gdy A jest graczem krytycznym: 2
Ilość przypadków gdy B jest graczem krytycznym: 2
Ilość przypadków gdy C jest graczem krytycznym: 2
SS

A

 = 2/6 = 1/3

SS

B

 = 2/6 = 1/3

SS

C

 = 2/6 = 1/3

Przykład 2:
Rozważmy   teraz   bardziej   złożony   przykład.   Dany   jest   9-osobowy   organ   stanowiący   w   skład   którego   wchodzą 
następujący gracze z następującą liczbą głosów:
A – 4
B – 2
C – 2
D – 1
Do stworzenia koalicji zwycięskiej potrzeba 5 głosów.
Wszystkich uporządkowań będzie 4! = 1 * 2 * 3 * 4 = 24

Uporządkowanie

Gracz krytyczny

A B C D

B

A B D C

B

A C B D

C

A C D B

C

A D B C

D

A D C B

D

B A C D

A

B A D C

A

B C A D

A

B C D A

D

B D A C

A

B D C A

C

C A B D

A

C A D B

A

C B A D

A

C B D A

D

C D A B

A

C D B A

B

D A B C

A

D A C B

A

D B A C

A

D B C A

C

D C A B

A

D C B A

B

Ilość uporządkowań, w których A jest graczem krytycznym: 12
Ilość uporządkowań, w których B jest graczem krytycznym: 4
Ilość uporządkowań, w których C jest graczem krytycznym: 4
Ilość uporządkowań, w których D jest graczem krytycznym: 4
SS

A

 = 12/24 = 1/2

43

SS

B

 = 4/24 = 1/6

SS

C

 = 4/24 = 1/6

SS

D

 = 4/24 = 1/6

Prezentowana metoda okazuje się wysoce problematyczna przy większej liczbie uczestników. Na przykład wyliczając 
indeksy siły dla ugrupowań w Sejmie obecnej kadencji musielibyśmy wypisać aż:

6! = 1 * 2 * 3 * 4 * 5 * 6 = 720 uporządkowań

Istnieje sposób na uproszczenie sprawy jednak zrozumienie go wymaga sporego wytężenia umysłu.
Zauważmy, że gdy liczymy ilość sytuacji gdy dany gracz jest krytyczny, nie jest tak naprawdę istotna kolejność w jakiej 
następują po sobie inni gracze przed nim i po nim. Istotne jest, żebyśmy wiedzieli ilu ich przed nim i po nim jest.  
Gracza krytycznego oznaczmy w naszym rozumowaniu „y”. Graczy przed nim oznaczajmy „x” z kolejnymi numerami 
w indeksie dolnym (x

1

, x

2

, x

3

, ...). Załóżmy, że liczba graczy przed graczem krytycznym wynosi „i”. Dlatego też przed 

graczem krytycznym otrzymamy uporządkowanie:

x

1

, x

2

, ... , x

i

Graczy po graczu krytycznym oznaczmy „z” z kolejnymi numerami w indeksie dolnym (z

1

, z

2

, z

3

, ...). Załóżmy, że 

liczba wszystkich graczy w systemie wynosi „n”. Dlatego graczy po graczu krytycznym będzie „n” obniżone o samego 
gracza   krytycznego   i   graczy  przed   graczem   krytycznym,   których   było   „i”.   W  związku   z   tym   graczy   po   graczu  
krytycznym będzie:

n – 1 – i

W związku z tym po graczu krytycznym otrzymamy uporządkowanie:

z

1

; z

2

, ... , z

n – 1 – i

A całe uporządkowanie będzie przybierać postać:

x

1

, x

2

, ... , x

i

, y, z

1

; z

2

, ... , z

n – 1 – i

Co osiągnęliśmy w ten sposób? Otóż możemy badać jedynie kolejne zbiory, które mogłyby wystąpić przed graczem 
krytycznym, a następnie liczyć indeks bez konieczności wypisywania wszystkich możliwych uporządkowań. Nadal co 
prawda nie jest łatwo, ale sprawdźmy co to oznacza w przypadku systemu z 6-oma graczami, gdzie jak już mówiliśmy,  
metodą klasyczną należałoby wypisać 720 uporządkowań.

Przykład 3:
Dany jest system z 6-oma graczami: A B C D E F. Mają oni kolejno: 4; 3; 3; 2; 2; 1 głosów. Większość konieczna do 
stworzenia koalicji zwycięskiej wynosi więc 8 głosów. Stosując uproszczoną metodę nie będziemy badać ilości sytuacji 
gdy gracz jest krytyczny dla każdego gracza. Wyliczymy zamiast tego indeks dla gracza C. Zrobimy to badając zbiory 
jakie mogłyby się pojawić przed nim i czy stanie się on po dołączeniu do nich graczem krytycznym.
Na wstępie możemy zauważyć, że   aby gracz C był krytycznym, suma głosów graczy, którzy go poprzedzają musi 
wynosić: 5 albo 6 albo 7. Jeżeli będzie niższa, gracz C okaże się mieć za mało głosów aby stać się graczem krytycznym. 
Jeżeli będzie wyższa, większość będzie już istniała i gracz C nie będzie wchodził w skład koalicji.
Sprawdźmy najpierw czy istnieje możliwość, aby powstała koalicja dwuelementowa z graczem C. Aby tak było, któryś 
z pozostałych graczy musiałby mieć 5 albo 6 albo 7 głosów. Taki gracz nie występuje. Koalicja dwuelementowa nie 
powstanie.
Przejdźmy więc do koalicji trójelementowych. Aby taka powstała, dwóch graczy musi mieć wspólnie liczbę głosów z  
założonego przedziału. Sprawdźmy liczbę głosów wszystkich par:
A + B = 4 + 3 = 7
A + D = 4 + 2 = 6
A + E = 4 + 2 = 6
A + F = 4 + 1 = 5
B + D = 3 + 2 = 5
B + E = 3 + 2 = 5
B + F = 3 + 1 = 4
D + E = 2 + 2 = 4
D + F = 2 + 1 = 3
E + F = 2 + 1 = 3
W przypadku koalicji trójelementowych gracz C będzie krytyczny tylko jeżeli dołączy się do jednej z 6 możliwych par.
Przeanalizujmy teraz koalicje czteroelementowe. Tym razem zbiór trójelementowy musi mieć 5 albo 6 albo 7 głosów.
ABD – 9
ABE – 9
ABF – 8
ADE – 8
ADF – 7
AEF – 7
BDE – 7

44

BDF – 6
BEF – 6
DEF – 5
W przypadku koalicji czteroelementowych gracz C będzie krytyczny tylko jeżeli dołączy do jednej z 6 możliwych 
trójek.
Przeanalizujmy teraz koalicje pięcioelementowe. Tym razem szukamy odpowiedniego zbioru czteroelementowego.
Zanim   przystąpimy   do   obliczeń,   możemy   zauważyć,   że   należy   na   wstępie   odrzucić   zbiory   czteroelementowe 
zawierające elementy ze szczytu poprzedniej listy, ponieważ kolejne dołączenia elementów tylko powiększą liczbę 
głosów   koalicji   i   ta   nie   będzie   obejmowała   C.  Takie   uproszczenie   będzie   możliwe   zawsze   gdy  badanych   graczy 
uszeregujemy   na   samym   początku   malejąco,   przypiszemy   im   kolejne   litery   alfabetu   a   w   rozpisywaniu   zbiorów 
będziemy   stosować   się   do   zasady,   iż   graczy   w   zbiorach   i   same   zbiory   wypisujemy   w   kolejności   alfabetycznej.  
Zauważyć też można, że nie możemy stworzyć zbiorów czteroelementowych na bazie tych z poprzedniej listy, które 
kończyły się na graczu F.
W związku z tym, rozpatrzymy tylko jeden przypadek:
BDEF – 8
W przypadku koalicji pięcioelementowych, gracz C nie może być nigdy graczem krytycznym.
Biorąc pod uwagę spostrzeżenia dotyczące wstępnego odrzucania części możliwości, z góry możemy stwierdzić, że C 
nie będzie też graczem krytycznym w koalicji sześcioelementowej.
Jako że wyczerpały się już wszystkie możliwości, przejdźmy teraz do liczenia ilości wszystkich przypadków gdy gracz 
C jest krytycznym, z uwzględnieniem już kolejności graczy.
Dla każdego rodzaju koalicji będziemy liczyć oddzielnie podstawiając do wzoru:

L

kryt y

 = i! * (n – i – 1)! * h

Gdzie:
L

kryt y

 - to liczba przypadków, w których gracz „y” jest krytycznym dla danej ilości graczy w koalicji

i - to liczba graczy przed graczem krytycznym.
n - to liczba wszystkich graczy
h – to liczba koalicji przegrywających, które po dołączeniu gracza „y” stają się zwycięskie.
W naszym przypadku:
Dla koalicji dwuelementowych:

L

kryt C

 = 0

Dla koalicji trójelementowych:

L

kryt C

 = 2! * (6 – 2 – 1)! * 6

L

kryt C

 = 2 * 3! * 6

L

kryt C

 = 2 * 6 * 6

L

kryt C

 = 72

Dla koalicji czteroelementowych:

L

kryt C

 = 3! * (6 – 3 – 1)! * 6

L

kryt C

 = 6 * 2 * 6

L

kryt C

 = 72

Dla koalicji pięcioelementowych:

L

kryt C

 = 0

Dla koalicji sześcioelementowych:

L

kryt C

 = 0

Teraz podsumujmy wszystkie przypadki cząstkowe aby otrzymać ostateczną ilość przypadków, w których gracz C jest 
graczem krytycznym:

K

C

 = 0 + 72 + 72 + 0 + 0

K

C

 = 144

Teraz policzmy ile jest wszystkich możliwych uporządkowań:

6! = 720

Wreszcie podzielmy ilość przypadków kiedy gracz C jest graczem  krytycznym  przez ilość wszystkich możliwych  
uporządkowań aby otrzymać wartość indeksu Shapleya-Shubika dla gracza C:

SS

C

 = 144/720

SS

C

 = 0,2

227. Indeks Banzhafa.

Także   służy   opisywaniu   siły   gracza   na   arenie   politycznej.   Liczy   się   go   w   sposób   podobny   do   indeksu 

Shapleya-Shubika (wersji klasycznej). Różnica polega na tym, że bierze się pod uwagę inny iloraz.
Indeks Banzhafa w wersji znormalizowanej to iloraz ilości sytuacji w których gracz jest krytyczny i ilości wszystkich 
koalicji z jakimkolwiek graczem krytycznym.
Indeks Banzhafa w wersji absolutnej to iloraz ilości sytuacji w których gracz jest krytycznym  i ilości wszystkich 

45

koalicji w jakie wchodzi.

228. Właściwości indeksu siły.

Wśród właściwości tych wyróżniamy szereg postulatów:

•

Pustego uczestnika koalicji – jeżeli aktor nie czyni koalicji zwycięską, jego indeks siły wynosi 0.

•

Anonimowości – na wartość indeksu nie ma wpływu kolejność przedstawiania ilości głosów poszczególnych 
aktorów.

•

Symetrii – jeżeli dwaj aktorzy wnoszą do koalicji po tyle samo, ich indeksy powinny mieć taką samą wartość.

•

Lokalnej monotoniczności – decydent z większą ilością głosów nie może mieć mniejszej wartości indeksu siły.

•

Globalnej monotoniczności – jeżeli liczba głosów danego aktora zwiększyła się a liczby głosów pozostałych 
aktorów się nie zwiększyły, to wartość indeksu siły tego aktora musi pozostać co najmniej taka sama.

229. Paradoksy indeksów siły.

Mamy pięć takich paradoksów:

•

Wielkości – niektórym graczom wejście w koalicje może dać mniejszą siłę niż gdyby działali oddzielnie.

•

Kłótni – oczekiwaniem wobec indeksów siły jest przekonanie, że jeśli ograniczymy możliwość zawierania 
określonych koalicji (np. wyobrażając sobie że decydenci są w stanie kłótni) to powinno to zaowocować 
obniżeniem wartości indeksu siły. W rzeczywistości tak się nie dzieje.

•

Ilości – jeżeli do koalicji dołącza dodatkowy aktor, to powinna się obniżyć siła tych, którzy już tam są. Czasem 
jednak tak się nie dzieje.

•

Redystrybucji – polega na tym, że pomimo wzrostu liczby głosów danego aktora, jego indeks siły maleje.

•

Rozmiaru (wielkości) – zachodzi gdy suma wartości indeksów dwóch nowych ugrupowań jest wyższa niż 
wartość indeksu całego ugrupowania przed podziałem.

230. Skorygowane indeksy siły – prekoalicje.

Standardowe metody liczenia indeksów siły bazują na założeniu,  każdy z każdym może zawiązać koalicję. W 

rzeczywistości   scena   polityczna   nie   składa   się   z   samych   PSL-ów.  W   związku   z   tym   należy  wprowadzić   pewną  
poprawkę. Określa się ją mianem prekoalicji (prawdopodobieństwo występowania poszczególnych koalicji). Aby to 
zrobić, budujemy pewien model przestrzenny i badamy odległości między poszczególnymi graczami w tym modelu.

Wyróżniamy trzy główne podejścia: ekonometryczne, taksonomiczne i sekwencyjne.

231. Rozwiązania przetargowe.

  Są  to  takie  gry,  w  których   preferencje   graczy są   częściowo  zgodne  a   częściowo  sprzeczne,  ale  zgodne 

przeważają. Najlepszym rozwiązaniem dla obu stron jest podjęcie negocjacji. W przypadku gdy próbują one uzyskać 
jedynie jak najwyższą wartość dla siebie, tracą. Gra odbywa się wtedy gdy uczestnicy uważają, że mogą uzyskać  
dodatkową korzyść jeśli potrafią osiągnąć porozumienie co do kryterium według którego podzielą tę korzyść między 
sobą. W grze rokowań nagrody za współpracę mają wartość najwyższą.

Istotą   gier   przetargu   jest   to,   że   żadna   ze   stron   nie   może   w   pełni   kontrolować   ich   wyniku.  Warunkiem  

zadowolenia obu stron jest uzgodnienie sposobu podziału dodatkowej korzyści powstałej w wyniku rokowań.

Jeżeli przyjmiemy prosty model rokowań, możemy go przedstawić jako odcinek, w którego jednym końcu stoi 

wyjściowe stanowisko gracza A, a drugim wyjściowe stanowisko gracza B. Gdzieś pomiędzy nimi znaleźć musi się 
punkt P, czyli porozumienie. Nie jest oczywiście powiedziane, że porozumienie będzie w połowie drogi między A a B. 
Rokowania więc polegają na ustaleniu stanowisk wyjściowych, składaniu ofert dotyczących ustępstw, ich odrzucaniu 
lub akceptowaniu, oraz przedstawianiu kontrpropozycji.

Ogólnym   rozwiązaniem   gry   przetargu   jest   zawarcie   porozumienia   na   ścieżce   Pareto.   Jednakże   różne 

rozwiązania sytuują punkt porozumienia w różnych miejscach.  Rozwiązanie egalitarne  sytuuje ten punkt dokładnie 
między wyjściowymi stanowiskami obu stron. Zgodnie z  rozwiązaniem utylitarnym  podział powinien zależeć od 
potencjału stron przy czym strona o wyższym potencjale bierze więcej. W myśli lewicowej występuje    rozwiązanie 
charytatywne, w którym  słabsza strona uzyskuje więcej.  Rozwiązanie dystrybucyjne  jest swoistym  połączeniem 
dwóch poprzednich. W sytuacji, gdy wartość dodatkowa otrzymywana jest z łatwością należy stosować rozwiązanie 
charytatywne, natomiast gdy trzeba weń włożyć dużo pracy – podział powinien być adekwatny do wkładu pracy. 
Wreszcie rozwiązanie proceduralne polega nie na ustaleniu zasad podziału, ale procedury podziału (np. jedno dziecko 
kroi ciastko na 2 części, a drugie wybiera część dla siebie).

232. Podejście aksjomatyczne do przetargu – teoria i praktyka.

W przetargu największe korzyści odnosi się w wyniku współpracy. Autorem podejścia aksjomatycznego był 

John Nash. Zwrócił on uwagę na takie rzeczy jak to, że w analizie przetargów powinniśmy się skupiać na preferencjach 
graczy a nie na tym co obiektywnie najkorzystniejsze, obaj gracze powinni być traktowani jednakowo i nie powinniśmy 
brać pod uwagę nieistotnych alternatyw. Co więcej, Nash dowiódł, że w każdej sytuacji przetargowej istnieje jakiś 

46

jeden punkt porozumienia który daje maksymalny wynik obu graczom.

Istotną implikacją praktyczną jest tu to, że jeżeli jeden z dwóch graczy jest bardziej ugodowy, to wpłynie to na 

podział dodatkowej użyteczności i pewnie dostanie mniej.

233. Podejście strategiczne do przetargu – teoria i praktyka.

Jeżeli rzeczywiście Ariel Rubinstein zajmował się tą problematyką to chodzi o to, że dwie strony targują się 

nawzajem   podając   oferty.   Odrzucenie   oferty  zmusza   do   zaprezentowania   swojej.   Przetarg   trwa   do   skutku.   Każda 
kolejna tura przetargu (opóźnienie podjęcia decyzji) jest kosztowna.

Co ciekawe, w praktyce dochodzimy do wniosku, że przy zastosowaniu tej metody, w końcu dochodzi do 

podziału użyteczności po połowie.

234. Lobbing – definicja, środki, ocena politologiczna.

Lobbing   jest   to   zestaw   metod   i   technik   służących   wpływaniu   na   proces   decyzyjny,   które   polegają   na 

przekonywaniu   przedstawicieli   władz   państwowych   do   określonych   rozwiązań   prawnych   czy   administracyjnych. 
Lobbingiem   nazwać   możemy   też   samą   działalność   polegającą   na   przekonywaniu   wymienionych   adresatów   do 
określonych rozwiązań. 

Lobbing jest nieodłączną formą komunikacji w polityce. Z jednej strony jest on krytykowany ponieważ może 

prowadzić do korupcji czy niesłusznej nadreprezentacji interesów danej grupy w ciałach ustawodawczych. Z drugiej 
strony wskazuje się na pozytywne cechy lobbingu, dzięki któremu decydenci  dowiadują się o potrzebach swoich  
wyborców, o których w innej sytuacji by nie wiedzieli.

235. Zakres przedmiotowy lobbingu.

W zakres przedmiotowy lobbingu wchodzi 5 kategorii:

•

rozwój projektów legislacyjnych

•

wprowadzanie lub odrzucanie nowych rozwiązań ustawodawczych

•

tworzenie lub nowelizacja aktów wykonawczych

•

rozwój lub korekta strategii rządowych

•

przyznawanie ulg, dotacji, pożyczek czy innych korzyści.

236. Lobbysta i adresaci lobbingu.

Lobbysta   to   pośrednik   pomiędzy  grupą   interesu   a   władzą   publiczną.   Nie   musi   to   być   pracownik   żadnej 

wyspecjalizowanej   agencji,   chociaż   niektórzy   autorzy   wskazują   na   lobbing   jako   zawód.  Adresatami   lobbingu   są 
politycy wszystkich szczebli, sekretarze, doradcy i urzędnicy. 

237. Grupa interesu.

Grupa   interesu   to   aktywni   uczestnicy  procesu   politycznego,   którzy  próbują   wywierać   wpływ   na   decyzje 

polityków. Każda grupa interesu jest jednocześnie wspólnotą interesu, czyli zbiorem jednostek mających wspólny cel. 
(jednak nie każda wspólnota interesu jest grupą interesu).

238. Europejskie modele lobbingu.

Model   europejski   lobbingu   nazywamy   też   modelem   korporatywistycznym.   Charakteryzuje   się   istnieniem 

dużych zrzeszeń, które współpracują z władzą w procesie podejmowania decyzji. Wysoki jest stopień formalizacji i  
instytucjonalizacji. Mało jest grup interesu reprezentowanych przez lobbystów, a całe zjawisko nabiera charakteru 
pośredniego. 

239. Amerykański model lobbingu.

Model amerykański lobbingu jest modelem pluralistycznym i występuje głównie w USA. Spotkamy tam wiele 

drobnych grup interesu, a jedna osoba może należeć do kilku z nich jednocześnie. Grupy interesu rywalizują między 
sobą a lobbing stał się już zjawiskiem uznawanym za naturalne i przyjmowanym w sposób pozytywny. Relacje między 
lobbystami a politykami mają charakter bezpośredni (wspólne lunche). Powodem dla którego amerykański lobbing 
ukształtował   się   w   taki   sposób   jest   wysoki   stopień   samoorganizacji   społeczeństwa   wzmocniony   liberalnym 
ustawodawstwem. Co więcej, federalny charakter państwa także wpłynął na rozwój lobbingu ponieważ pojedyncze 
stany mają na tyle duże uprawnienia, że warto jest lobbować u władz tego poziomu. 

240. Strategie i metody lobbingu.

Bernard   le   Grelle   wskazał   na   pięć   składników   lobbingu:   prawo,   politykę,   ekonomię,   dyplomację   i 

komunikację.   Różne   strategie   lobbingu   kładą   mocniejszy   lub   słabszy   nacisk   na   każdy   z   tych   elementów,   są  
dostosowywane   do   lokalnych   warunków.   W   strategiach   amerykańskich   dominuje   element   prawa.   W   strategiach 
europejskich natomiast górą są aspekty związane z komunikacją.

Strategie   możemy   określać   też   przez   zbadanie   jakie   środki   i   jakie   cele   są   powiązane   z   działalnością 

47

lobbingową danego podmiotu. Podstawowy jest podział strategii na ofensywne i defensywne.

Gdy mówimy o metodach lobbingu schodzimy poziom niżej, do działań taktycznych. Wśród grup metod 

wyróżniamy lobbing pośredni i bezpośredni.

241. Lobbing ofensywny i defensywny.

Lobbing ofensywny polega na przewidywaniu problemów, zjawisk i wychodzeniu im naprzeciwko z gotowymi 

środkami zaradczymi. Lobbing defensywny natomiast dąży do zachowania status quo i stosowany jest do wspierania 
nowych projektów.

Przykład: w Sejmie pojawia się pomysł wprowadzenia ustawy zaostrzającej kary za łamanie praw autorskich. 

Stowarzyszenia twórców zastosują strategię defensywną, będą bronić projektu. Grupy, których członkowie czują się 
zagrożeni   proponowanymi   przepisami   zastosują   strategię   ofensywną,   uderzą   na   projekt   ustawy,   będą   lobbować 
przeciwko niemu.

242. Lobbing bezpośredni i pośredni.

O ile działania ofensywne i defensywne były przykładem strategii, o tyle lobbing bezpośredni i pośredni to 

rodzaje taktyki. Według Judith Symonds, lobbing bezpośredni polega na dotarciu do samego decydenta, podczas gdy 
lobbing pośredni to tworzenie odpowiedniego środowiska do podejmowania decyzji.

Lobbing bezpośredni jest taktyką tanią i najskuteczniejszą. M. Clamen nazwał metody z zakresu lobbingu 

bezpośredniego metodami judo, ponieważ korzystając z nich wykorzystuje się siłę przeciwnika do osiągnięcia własnych 
celów (co w sumie jest istotą lobbingu jako takiego). Wyróżnia się pięć rodzajów takich technik:

•

Wnieś wkład – chodzi o to, aby włączyć się w proces prac nad jakąś decyzją. Jak wiadomo, politycy są bardzo 
leniwi. Ci w Parlamencie Europejskim do tego stopnia, że tylko siedzą i jak tresowana małpka naciskają tylko  
kolorowe guziczki, nie interesując się nawet tym o czym jest dany projekt prawa. W związku z tym chętnie  
przyjmą pomoc związaną z napisaniem aktu (kto chciałby się sam męczyć z językiem prawnym) czy chociaż z 
przygotowaniem odpowiednich analiz. Lobbysta może wtedy niepostrzeżenie dorzuć jakiś przepis czy dane 
zabezpieczające jego interesy. Nawet gdy wyjdzie to na jaw, to nikt tego nie zmieni bi trzeba byłoby od nowa  
się męczyć z tym projektem.

•

Alibi  – wiadomo,  że polityce   głosują  na  rzecz   tego  kto  im   najwięcej  zapłaci,  obieca  najlepszą  pracę  po  
zakończeniu kadencji czy załatwi córce wymarzoną pracę w telewizji. Niestety, nieelegancko jest mówić o tym  
wyborcom w sposób otwarty. Dlatego też, polityk potrzebuje alibi, którego dostarczyć może mu lobbysta. 
Polityk, któremu dano zestaw: łapówka, alibi, duże frytki, nie odmówi pomocy. Dobrze jest się pośpieszyć 
stosując tę metodę, aby nikt wcześniej nie zaproponował innego rozwiązania problemu, które trudno będzie 
obalić.

•

Być blisko urzędników i administracji – chodzi o wymianę informacji i negocjacje z decydentami. Kiedy już 
się zaprzyjaźnimy z decydentem, możemy podsuwać mu pomysły rozwiązań, zapoznawać z całymi grupami 
ludzi wspierającymi nasz projekt czy finansować grupy ekspertów (think tanks).

•

Uczestniczyć w strukturach decyzyjnych – może się to odbywać na różne sposoby. Można zarówno włączyć 
przychylne   nam   NGOs   w   proces   konsultacji   społecznych   czy   przypomnieć   się   decydentowi   bazując   na 
solidarności absolwentów jednej uczelni czy osób pochodzących z jednego regionu czy też na fakcie, że 
winien jest naszej „organizacji” dużą sumę pieniędzy (w ten sposób staje się on naszym koniem trojańskim).

•

Grać na drodze sądowej – w Polsce to nie działa. Może prowadzić co najwyżej do zastraszenia przeciwnika, że 
jeżeli nie pójdzie nam na rękę, to wytoczymy mu tyle ciągnących się długimi latami procesów, że zapomni jak 
wygląda świat poza salą sądową.

243. Manipulacja w polityce – analiza politologiczna problemu.

Manipulacja   jest   nieodłącznym   elementem   sceny   politycznej.   Liczą   się   na   niej   nie   prawdziwe   cechy 

podmiotów politycznych, ale ich wizerunek, to jak są postrzegani przez elektorat. Dlatego sferę polityki określa się jako 
spektakl. Widz dostrzega tylko to co jest mu pokazywane.

Manipulacja występuje zarówno w systemach demokratycznych jak i totalitarnych. W demokracji jest jednak 

bardziej wyrafinowana i subtelna. Co więcej, członkowie społeczeństw państw demokratycznych zdają sobie sprawę z 
tego,   że   politycy   kłamią.   Jest   to   wszystko   rodzaj   gry.   W   systemach   totalitarnych   kłamstwo   traktowane   jest  
zdecydowanie poważniej ponieważ jest podstawą ustroju.

Można wyróżnić sześć sposobów rozumienia manipulacji w strefie polityki:

•

Ukrywanie prawdziwych celów pod postacią innych, łatwiejszych do przyjęcia. Przykład: usprawiedliwianie 
interwencji  w Libii  chęcią  usunięcia złego  dyktatora.  W rzeczywistości  chodziło o zagarnięcie  złóż  ropy 
naftowej.

•

Wytwarzanie w świadomości stanów prowadzących do określonych działań. Przykład: przyjęcie Patriot Act z 
powodu zagrożenia terroryzmem. W rzeczywistości służby państwowe otrzymały możliwość nieskrępowanej 
inwigilacji dowolnych obywateli USA.

48

•

Kreowanie   obrazów   rzeczywistości   mających   ukryć   stany  faktyczne.   Przykład:   obraz  zielonej   wyspy  bez 
głębszej analizy sytuacji gospodarczej i możliwych zagrożeń.

•

Kreowanie pozytywnego wizerunku własnego i negatywnego wizerunku przeciwnika.

•

Manipulacje językowe, czyli takie mówienie aby nic nie powiedzieć.

•

Manipulacja interpretacją prawa. Przykład: falandyzacja.

244. Manipulacja w spektaklu politycznym.

Adresowana   jest   do   odbiorcy,   widza.   Jej   podstawą   jest   pozyskiwanie   poklasku   ze   strony   elektoratu   i 

tuszowanie faktów mogących działać na niekorzyść podmiotu. 

245. Manipulacja w rywalizacji politycznej.

Zogniskowana jest  na rywalu. Ma na  celu uniemożliwianie  mu realizacji  pożądanych  przez  niego celów. 

Gracze ukrywają swoje cele i manipulują sobą nawzajem.

246. Cele manipulacji.

Cel   manipulacji   jest   zasadniczo   jeden.   Chodzi   o   sprowokowanie   u   osoby   czy   grupy   manipulowanej 

określonych zachowań pożądanych z punktu widzenia manipulatora. Czasami wskazuje się, iż nie są potrzebne nawet  
zachowania,   a   wystarczą   myśli.   Innym   razem   możemy  natknąć   się   na   opinię,   że   aby  coś   mogło   być   uznane   za 
manipulację, musi dotyczyć realizacji celów niezgodnych z interesem jednostki manipulowanej.

247. Socjotechnika w polityce i sfery socjotechnicznego oddziaływania w decydowaniu politycznym.

Socjotechnika jest pojęciem szerszym niż manipulacja. Oznacza ona zbiór zaleceń dotyczących przemiany 

życia społecznego Socjotechnika ma zarówno wymiar praktyczny jak i naukowy, czysto teoretyczny. Podstawowym  
kryterium jej analizy jest skuteczność. Aksjologia schodzi na dalszy plan. Socjotechniką można się posiłkować zarówno 
podejmując działania moralnie dobre jak i moralnie naganne.

Oddziaływanie   socjotechniczne   skupia   się   na   postawach.   Na   postawę   składają   się   trzy  elementy:   wiedza 

dotycząca przedmiotu postawy, emocje ukierunkowane na przedmiot  i dyspozycje do zachowań, czyli  obecność i 
sposób wyrażania swojego stosunku do obiektu postawy. Na podstawie tych trzech elementów możemy wyróżnić cztery 
rodzaje postaw:

•

Oparte na emocjach niepopartych wiedzą.

•

Oparte na emocjach i wiedzy ale bez dyspozycji do działania.

•

Składające się z emocji i dyspozycji do działania.

•

Łączące w sobie emocje, wiedzę i dyspozycje do działania.

Na postawy oddziaływać można w strefie racjonalnej oraz nieracjonalnej.

248. Oddziaływanie emocjonalne.

Nasze decyzje opieramy często na emocjach ponieważ tak jest oszczędniej. Ludzki umysł nie jest w stanie za 

każdym  razem dokonywać dogłębnej  analizy wszystkich napotkanych  zjawisk. Dlatego też do zjawisk dołączamy 
emocje, które są wskaźnikiem tego jaką postawę należy przyjąć. Taki sposób funkcjonowania został nam jeszcze z  
dawnych czasów, gdy nasi przodkowie mieszkali w jaskiniach, a ci którzy za długo zastanawiali się nad tym czy przed  
lwem należy uciekać, nie żyli dość długo.

Z oddziaływaniem emocjonalnym wiążą się dwie teorie. Pierwsza to teoria dysonansu poznawczego. Dysonans 

jest stanem niepokoju wynikającego z otrzymywania z różnych źródeł sprzecznych bodźców. Staramy się unikać takiej 
sytuacji. Bronimy się przed zmianami postaw, zwłaszcza tych które są oparte o emocje, jak dotyczące religii czy  
ideologii.

Drugą teorią jest teoria frustracji – agresji. Zgodnie z nią, brak zaspokojenia jakiejś potrzeby prowadzi do 

frustracji. Ta narasta z czasem do tego stopnia, że konieczność pozbycia się jej staje się dla jednostki celem samym w 
sobie. Im frustracja silniejsza, tym bardziej jednostka staje się agresywna. Towarzyszą temu silne emocje, które mogą  
zostać wykorzystane przez manipulatora. Można na przykład podsunąć kozła ofiarnego.
Emocje są łatwiejszym celem niż rozum. Faktami niełatwo jest manipulować natomiast hasło, które odwołuje się do 
emocji, jest nie do obalenia.

249. Oddziaływanie mityczne i symboliczne.

Symbol  to znak niosący zarówno treść poznawczą jak i emocjonalną. W związku z tym, można z niego 

korzystać w procesie manipulacji. Symbol może przyjmować formę mitu. Mit to uproszczenie rzeczywistości, sugestia 
że wszystko jest czarne lub białe. Przyjmowany jest w oparciu o autorytet, który go głosi. Informacja uproszczona  
zawarta   w   mice   wypiera   skomplikowaną   informację,   która   jest   trudniejsza   do   przyswojenia.   Symbol   może   nieść 
wartości,   których   dana   grupa   aktualnie   potrzebuje.   Po   trzecie,   symbol   służy   przekształcaniu   areny   polityki   w 
widowisko. Jest narzędziem a nawet istotą public relations. Liturgia to czwarta postać symbolu. Wszelkiego rodzaju 

49

uroczystości i ceremonie mogą być przejawem trwania, ciągłości czy przywiązania do tradycji. Defilady wojskowe są 
manifestacją siły.  Symbol jest narzędziem identyfikacji grupowej. Wszelkiego rodzaju loga, godła itp. pozwalają na 
manifestację poglądów i rozpoznanie zwolenników podobnych do naszych poglądów.

250. Oddziaływanie racjonalne.

Opiera się ono na teorii racjonalnego wyboru, zgodnie z którą jednostki podejmują decyzje w sposób logiczny 

kierując się egoizmem i maksymalizacją użyteczności. Teoria racjonalnego wyboru ukazuje obraz wolności, który jest 
jednak pozorny. Jednostka ma zawsze ograniczony katalog możliwości z którego wybiera. Co więcej, nie dokonuje 
nigdy wyboru samodzielnie, ponieważ jej działania a nawet myśli uwarunkowane są społecznie. Poza tym racjonalność 
jest względna. Na przykład uleganie stereotypom nie wydaje się być racjonalne, ale może zapobiec zagubieniu się 
jednostki w nadmiarze informacji.

251. Mechanizmy socjotechniczne.

M. Faucault wyróżnił 3 mechanizmy socjotechniczne: kaźń (zastraszanie, np. Publiczne wykonywanie kar 

miało na celu odstraszyć potencjalnych przestępców), pozbawienie wolności (czyli mechanizm sytuacji deprywacyjnej, 
który będzie dokładniej opisany poniżej) i dyscyplinowanie (nadzór nad społeczeństwem, kontrola prewencyjna).

Wydaje się jednak, że podana powyżej klasyfikacja nie wyczerpuje tematu. Zagadnienia 252 – 257 opisują 

poszczególne mechanizmy inżynierii społecznej.

252. Generowanie sytuacji deprywacyjnej.

W   mechanizmie   tym   chodzi   o   odebranie   manipulowanemu   wartości,   a   następnie   wskazanie   drogi   jego 

odzyskania. Wskazuje się, że taki sposób działania jest niehumanitarny. Nie powinno się uniemożliwiać zaspokajania 
potrzeb elementarnych, a następnie wykorzystywać zaistniałą sytuację do uzyskania prywatnych korzyści.

253. Wzmacnianie potrzeb nieelementarnych.

Zgodnie z tym mechanizmem tworzymy w manipulowanym chęć posiadania jakiegoś dobra i pokazujemy w 

jaki sposób może je osiągnąć. Bardzo często działania tego typu stosowane są w reklamach – media kształtują np.  
Obraz wzorowej pani domu, zawsze uśmiechniętej, zadbanej, która za pomocą super nowoczesnego odkurzacza w 
niezauważalnym   czasie   może   posprzątać   mieszkanie   i   mieć   więcej   czasu   dla   siebie.   Istotą   tej   socjotechniki   jest 
wzmacnianie przekonania wśród odbiorców, że dany produkt czy zachowanie jest niezbędne dla dostatniego życia bez 
trosk i zmartwień.

254. Kanalizacja ideałów.

Metoda ta opiera się na niskim poczuciu własnej wartości członków danej grupy, którym manipulator wmawia, 

że są oni niezbędni dla zbawienia świata, odegrają w przyszłości niebagatelną rolę w kształtowaniu rzeczywistości. 
Wzmacnianie   poczucia   wyjątkowości   i   posłannictwa   prowadzi   do   bezwzględnego   podporządkowaniu   się 
społeczeństwa, który w manipulatorze widzi swojego wybawcę.

Jest  to niezwykle skuteczny mechanizm socjotechniczny, którego przykłady bez problemu można znaleźć 

również w polskich realiach (np. PRL i rola inteligencji, rola chłopów w powstaniu kościuszkowskim).

255. Intensyfikacja lęku.

Obiekt manipulacji jest straszony a jednocześnie podaje się mu sposób na zażegnanie strachu. Jest to gra na 

emocjach awersyjnych. Ciekawym przykładem uporczywego stosowania tej techniki są Stany Zjednoczone, które od 
początku swojego istnienia zawsze miały jednoczącego ludzi wroga. Często stosowany jest, żeby wzmocnić przekaz 
trzech powyżej przedstawionych mechanizmów.

256. Naśladownictwo.

Związane   jest   z   istnieniem   autorytetów   i   mechanizmem   autonagrody.   Jednostka   która   postępuje   jak   jej 

autorytet czuje się dzięki temu lepsza, bliższa ideałowi. Może mieć miejsce bez jakichkolwiek nagród czy kar.

257. Tworzenie grupy wiodącej.

Mechanizm   podobny   do   naśladownictwa.   Tym   razem   wzorem   jest   grupa,   do   której   podobno   należy   się 

przyłączyć, z uczestnictwem w której wiążą się określone przywileje. Dostrzegając nagrody, które czekają na jednostkę 
w związku z przyjęciem określonego sposobu życia, zdolna jest ona przyjąć zachowania i postawy odpowiadające 
danemu modelowi.

258. Charakterystyka gier współpracy.

Gry współpracy to takie, w których występuje pełna zgodność hierarchii preferencji interesów. W tego typu 

grach strony nie muszą zajmować się koordynacją swoich strategii.

Gry współpracy prezentujemy w postaci tabeli:

50

A\B

Pokojowe

Wojenne

Pokojowe

Nagroda (za współpracę)

Zagrożenie (oznacza porażkę 

A)

Wojenne

Pokusa (do odniesienia 

jednostronnego zwycięstwa 

przez A)

Kara (gdy obaj zastosują 

strategię wojenną i wywołają 

konflikt)

Jest to podstawowy model, w którym wyróżniamy cztery jednostki preferencji. Są to:

•

nagroda – jeśli obaj wybiorą strategię P

•

kara – jeśli obaj wybiorą strategię W i zerwą współpracę

•

pokusa i zagrożenie  – jeżeli gracz A wybierze strategię W a gracz B strategię P to A otrzyma pokusę do 
zerwania współpracy a B zagrożenie, że współpraca zostanie zerwana (albo na odwrót).

W grach współpracy obaj gracze najwyżej cenią sobie nagrodę, więc można je nazwać grami nagrody. Nawet jeśli  
uczestnicy   nie   dysponują   pełną   informacją   lub   nie   znają   wartości   hierarchii   swoich   lub   partnera   to   i   tak 
prawdopodobnie odnajdą optymalne rozwiązanie.

259. Gra współpracy typu „harmonia interesów”.

A\B

P

W

P

4,4

2,3

W

3,2

1,1

W tym przypadku przyjęcie strategii pokojowych zapewnia każdemu z uczestników najlepszy wynik. Jest to 

rozwiązanie optymalne z punktu widzenia zarówno racjonalności indywidualistycznej jak i kooperacyjnej. Wydaje się 
więc, że gracze skazani są na współpracę. Jednak może istnieć pokusa do zastosowania strategii wojennej w celu 
objęcia przewagi nad drugim graczem nawet kosztem swojego wyniku. W takiej sytuacji zachowana jest racjonalność 
rywalizacyjna, jednak nie pozostałe wyżej wspomniane.

260. Gra współpracy typu „polowanie na jelenia”.

A\B

P

W

P

4,4

1,3

W

3,1

2,2

Ilustracja wygląda następująco: dwóch myśliwych wybrało się na łowy. Trafili na trop jelenia (ścieżką, którą 

jeleń od czasu do czasu przechodzi). Zaczaili się w krzakach obok niej i czekają już kilka godzin. Nagle pojawia się  
zając. Jeżeli obaj go zlekceważą i zaczekają na jelenia zdobędą bardzo dużo mięsa ( N=4). Jeżeli jeden z nich wyskoczy 
z  krzaków   to  sam  upoluje  zająca  (P=3),   a  drugi  będzie  musiał   zadowolić  się  zbieraniem  jagód  (Z=1),   ponieważ  
polowanie na jelenia będzie nieudane. Jeżeli obaj wyskoczą na zająca,  zjedzą trochę mięsa (K=2). 

Przyjęcie strategii P przez obu spełnia wymogi racjonalności indywidualistycznej i kooperacyjnej. Pokusa do 

jednostronnego zerwania współpracy jest większa niż w grze harmonia. 

261. Charakterystyka gier o pełnym i częściowym konflikcie interesów.

Gry o pełnym konflikcie interesów są grami o sumie zerowej. Jeżeli jeden z uczestników gry zyskuje, inni 

muszą stracić w sumie dokładnie tyle samo. W ten sposób można rozpatrywać gry wyborcze.

Gry o częściowym konflikcie interesów nie mają sumy zerowej. Dopuszczona jest możliwość równoczesnej 

wygranej lub równoczesnej porażki wielu graczy.

262. Gra o częściowym konflikcie typu „dylemat kurczaków”.

A\B

P

W

P

-5, -5

-10,1O

W

10;-10

-50, -50

Gra polega na tym, że dwa samochody pędzą naprzeciwko siebie. Wygrywa ten, kto nie skręci. Obaj kierowcy 

mogą przyjąć strategię P i uzyskać N (zachowują życie), która ma wartość ujemną, ponieważ oznacza brak odwagi – 
obaj zjeżdżają na bok. Jeżeli obaj przyjmą strategię W, obaj zginą (K= -50). Jeżeli jeden z graczy nie ustąpi, a drugi 
ustąpi, to ustępujący otrzymuje Z= - 10, a ten odważny P=10. 

Życiowym przykładem dylematu kurczaków jest kryzys kubański z 1962 roku. Stany Zjednoczone miały do 

wyboru strategię P – blokadę morską Kuby i strategię W – atak lotniczy na instalacje rakietowe na wyspie. ZSRR miał  
do wyboru strategię P – wycofanie się z baz i strategię W – dalsze utrzymywanie baz.

51

USA\ZSRR

P

W

P

3,3

2,4

W

4,2

1,1

Ostatecznie konflikt zakończył się kompromisem.

263. Gra o częściowym konflikcie typu „dylemat więźnia”.

A\B

P

W

P

-1, -1

-10;0

W

0, -10

-5, -5

Wartości preferencji oznaczają lata wyroku dla każdego z więźniów. Scenariusz wygląda następująco: dwóch 

mężczyzn zostało zatrzymanych pod zarzutem poważnego przestępstwa zagrożonego karą 10 lat pozbawienia wolności.
Zostają osadzeni w oddzielnych celach i proponuje im się status świadka koronnego (brak odsiadki). Każdy z nich ma  
więc możliwość być lojalnym wobec kolegi lub donieść na niego. Jeżeli żaden z nich nie będzie współpracował, obaj 
zostaną skazani na 1 rok za drobniejsze przestępstwa (popełnione wcześniej). 

N – żaden nie sypie i siedzą po roku. K – obaj sypią, obaj siedzą po 5 lat. P, Z – jeden sypie i unika odsiadki, 

drugi nie sypie, ale zostaje wsypany i siedzi 10 lat.

W tej grze konkurują ze sobą dwa rodzaje racjonalności: indywidualistyczna (egoistyczna) i kooperacyjna 

(altruistyczna). 

264. Ograniczenia w wykorzystaniu teorii gier w decydowaniu politycznym.

Teorie gier w decydowaniu politycznym wzięły się z matematyki. W związku z tym, ze na politologię idzie się 

po to, aby uniknąć matematyki – ograniczenia wykorzystywania tej teorii są chyba jasne.

Z pewnością profesora to nie przekona, więc spróbuję podejść bardziej naukowo do tego tematu. Pierwszym 

ograniczeniem jaki rzuca mi się w oczy jest brak stuprocentowej wiedzy na temat ilości przeciwników i koalicjantów  
danego decydenta. Na przykład: państwo działające w stosunkach międzynarodowych nigdy nie jest w stanie dokładnie 
określić, ile innych państw nie podziela jego opinii na dany temat oraz które z nich zdecydują się na podjęcie działań  
hamujących jego działania.

Po drugie, uczestnicy gry politycznej przeważnie nie są w stanie w pełni zrozumieć obiektywne interesy 

własne.   Pojawia   się   tutaj   zjawisko   mispercepcji   –   fałszywej   świadomości.   Skoro   nie   mogą   zrozumieć   własnych  
interesów to co dopiero można powiedzieć o interesach przeciwników?!

Po trzecie, gracze polityczni mogą różnie odczytywać grę – jedni traktują ją jako grę kamikadze podczas gdy 

jest to polowanie na jelenia.

Inne przyczyny: podmioty nie są w stanie zebrać wszystkich informacji, zbadać rozwiązań, przypisać wynikom 

użyteczności, rożne definiowanie racjonalności, celowe wprowadzanie przeciwnika w błąd, równoczesne działania 
przeciwnika.

265. Przyczyny obiektywne błędnego decydowania w polityce – naruszanie interesów przeciwników politycznych.

266. Przyczyny obiektywne błędnego decydowania w polityce – nieracjonalne i prakseologiczne.

267. Przyczyny obiektywne błędnego decydowania w polityce – ekonomiczne i społeczne.

268.   Przyczyny   subiektywne   błędnego   decydowania   w   polityce   –   informacyjne,   wolicjonalne,   temporalne, 
cybernetyczne.

Informacyjne – polegają na tym, że mamy za mało informacji, te które mamy są niepewne, niemożliwe do 

zweryfikowania.

Wolicjonalne – polegają na braku woli, tym że nie chcę mi się.
Temporalne   –   opierają   się   na   braku   czasu   na   podjęcie   decyzji   lub   na   zbyt   wielkiej   presji   związanej   z 

ograniczeniem czasowym, z którą decydenci nie zawsze sobie radzą.

Cybernetyczne – występują gdy decydent nie potrafi prawidłowo prawidłowo przetworzyć docierających do 

niego informacji.

269.   Przyczyny   subiektywne   błędnego   decydowania   w   polityce   –   epistemologiczne   i   ewaluacyjne   (fiksacja 
funkcjonalna).

52

Epistemologiczne (inaczej poznawcze) – polegają nie nieprawidłowej percepcji rzeczywistości.
Ewaluacyjne – brak umiejętności rozwiązania problemu w sposób innowacyjny, nietypowy.

270.   Przyczyny   subiektywne   błędnego   decydowania   w   polityce   -     ideologiczne   i   świadomościowe   (błędne 
nastawienie).

Ideologiczne – światopogląd uniemożliwia racjonalne podejście do procesu decyzyjnego.
Świadomościowe – podchodząc do danego problemu, od początku podświadomie nastawiamy się na dany 

sposób rozwiązania. Jeżeli te okazuje się być niewłaściwym, a my nie potrafimy się od niego oderwać, nie możemy 
podjąć prawidłowej decyzji.

271. Mechanizm błądzenia w rzeczywistości politycznej.

Decydent zmuszony do działania w sferze polityki, a do niej nieprzyzwyczajony może próbować postępować 

zgodnie z normami przeniesionymi z innych dziedzin życia. W takim przypadku nie dociera on do zamierzonych 
rezultatów, zdaje się błądzić jak dziecko we mgle. Nie potrafi odnaleźć właściwej drogi postępowania jaką należy 
wybrać aby osiągnąć cel.

272. Skutki błędów politycznych i wnioskowanie z błędów.

Skutki błędów politycznych mogą być różne, różniste. Odczuwać może ja sam decydent, inne podmioty z 

systemu, którego błąd dotyczył, cały system, a nawet jego otoczenie.

Dobry decydent nie charakteryzuje się tym, że błędów nigdy nie popełnia, ale tym, że potrafi na ich podstawie 

wprowadzić korekty do swojej działalności. Dobrym  pomysłem  jest także dopatrywanie się błędnych zachowań u 
innych podmiotów i wnioskowanie z nich w celu uniknięcia podobnych pomyłek.

273. Przykłady błędów w ocenie sytuacji decyzyjnej – zasady reprezentatywności i zakotwiczenia.

Stosowanie   zasady   reprezentatywności   jest   błędem   w   ocenie   sytuacji   opierającym   się   na   szacowaniu 

prawdopodobieństwa   zdarzeń   niepewnych   na   podstawie   tego,   na   ile   podobne   są   do   populacji   z   której   pochodzą.  
Wyróżniamy 3 rodzaje takich błędów. Ignorowanie ogólnych statystycznych prawidłowości występuje, gdy bierzemy 
pod uwagę jedynie bardziej  szczegółowy stopień prawdopodobieństwa ignorując ogólną zasadę. Nieuwzględnianie 
regresji w przewidywaniach dotyczy ignorowania prawa regresji do średniej. Prawo to zakłada, że po każdej serii 
wzrostów czy spadków następuje powrót do wartości średnich. Wreszcie błąd koniunkcji polegający na sugerowaniu się 
scenariuszami przy analizie zdarzeń złożonych (seria zdarzeń „Kowalski przejdzie szkolenie i dostanie awans” jest 
wbrew pozorom mniej prawdopodobna od zdarzenia „Kowalski dostanie awans”).

Zasada zakotwiczenia polega na tym, że przy analizie jakiegoś problemu, pierwsze podane wartości mogą 

negatywnie wpłynąć na prawidłowość prognozowania całego problemu.

274. Przykłady błędów w ocenie sytuacji decyzyjnej – zasada dostępności psychicznej i nadmierna pewność 
siebie.

Zasada dostępności psychicznej jest błędem oceny prawdopodobieństwa występowania zdarzeń. Kiedy sami 

próbujemy ocenić, czy dane zdarzenie jest mniej czy bardzie prawdopodobne, odwołujemy się do zapisanych w pamięci 
przykładów występowania danej  sytuacji. Jest to o tyle zwodnicze, że zazwyczaj nie zapamiętujemy tyle zdarzeń  
występujących często, co te, które wydarzyły się niedawno lub niosły mocny ładunek emocjonalny.

Nadmierna pewność siebie objawia się tym, że mamy tendencję do przeceniania pewności własnych ocen. Na 

przykład o zdarzeniu, które jest prawdopodobne na 85% powiemy najczęściej, że jest prawdopodobne na 99%.

275. Przykłady błędów przy podejmowaniu decyzji – ocena holistyczna, koncentracja na zyskach, koncentracja  
na stratach.

Jednym z elementarnych błędów przy podejmowaniu decyzji jest błąd oceny holistycznej. Badacze wskazują, 

że nie należy opierać akceptacji lub odrzucenia działania na podstawie ogólnego wrażenia. Racjonalne podejście do 
decydowania w warunkach ryzyka nakazuje szczegółowe wyodrębnianie zarówno wszystkich zysków jak i strat oraz 
każdego   prawdopodobieństwa   ich  wystąpienia.   Mówiąc   krótko,  chodzi   o   rozkładanie   złożonych   ofert   na   prostsze 
elementy po to aby je analitycznie ocenić. Cały czas trzeba jednak pamiętać, że nie jest możliwe osiągnięcie pełnego 
sukcesu – nawet  przy najdokładniejszej analizie prawdopodobnie nie uda nam  się zauważyć wszystkich ważnych 
konsekwencji decyzji.

Kolejnym  błędem jest koncentracja wyłącznie na zyskach. Typowym  przykładem takiego zachowania jest 

nałogowe granie w toto-lotka. Tacy gracze z reguły nie zwracają uwagi  na systematyczne straty jakie ponoszą w  
związku   z   loterią.   Przeważnie   są   one   na   tyle   duże,   że   przewyższają   sporadyczne   zyski.   Koncentrowanie   uwagi  
wyłącznie na zyskach jest typowe dla administracji.

Ostatnim przykładem jest koncentracja wyłącznie na stratach. Oczywiście nie ma niczego niewłaściwego w 

rozpoczynaniu analizy oferty od możliwych strat, jednak decydent nie powinien się ograniczać do patrzenia wyłącznie 
na straty ignorując tym samym zyski rozważanej opcji. Praktycznym przykładem sytuacji, która kojarzy się ludziom  

53

wyłącznie ze stratami jest płacenie podatków. Jest to niewątpliwie nieuzasadniona jednostronność patrzenia na podatki, 
którą po części usprawiedliwia fakt, że spora część należności przeznaczona jest na obsługę administracyjną a nie 
społeczeństwo od którego są pobierane.

276. Przykłady błędów przy podejmowaniu decyzji – ignorowanie szans, myślenie życzeniowe, błędna strategia.

Przykładem błędu ignorowania szans jest mailowy łańcuszek szczęścia. W takim  liście sprytnie wykorzystuje 

się zestawienie konsekwencji dwóch alternatywnych zachowań: skopiowania i rozesłania listu lub jego nieskopiowania 
i nierozesłania. W tej sytuacji lepsze jest oczywiście niespełnienie żądania, które nie wymaga żadnego wysiłku, niż  
spełnienie go, co wiąże się z niezbyt uciążliwym działaniem. Przy podejmowaniu decyzji powinno się uwzględniać 
więc wielkość szans uzyskania pozytywnego bądź negatywnego wyniku.

Błąd myślenia życzeniowego polega na tym, że ludzie często dopasowują swoje przekonania do własnych 

pragnień. Zgodnie z wymogami racjonalności powinno się niezależnie oceniać różnych skutków decyzji i szanse ich 
wystąpienia.

Stosowanie błędnych  strategii  decyzyjnych polega  na braku porównywania  przewidywanych  użyteczności 

zakładanych   w   każdej   opcji.   Zgodnie   z   teorią   racjonalności,   powinno   się   porównywać   poziom   spodziewanych 
rezultatów   dla   opcji   wybranej   i   opcji   odrzuconych.   Błędem   jest   również   odwoływanie   się   do   uzyskanego   a   nie 
oczekiwanego wyniku. Zwykle decyzje, które przyniosły dysk, są automatycznie uważane za racjonalne. A te które  
przyniosły stratę nierozsądne.

277. Trzy poziomy pozycjonowania politycznego na skali lewicowości-prawicowości.

278. Pozycjonowanie wyborcy na skali lewicowości-prawicowości.

Pozycjonowanie wyborcy jest o tyle trudne, że nie często może on nie być do końca świadomy tego na kogo  

oddaje swój głos, nawet czym różni się lewica od prawicy, jakie wartości wiążą się z tymi pojęciami. Co więcej, nawet 
wyborca   uświadomiony   pod   tym   względem   jest   ograniczony   ponieważ   musi   wybierać   między   partiami,   których  
wachlarz nie pokrywa całej skali od skrajnej lewicy do skrajnej prawicy.

W ostateczności, możemy badać wyborców i ich rozmieszczenie na skali prawicowości-lewicowości przez 

badania ankietowe.

279. Statystycznie środkowy wyborca w demokracji większościowej.

W teorii uważa się, że lepiej jest być statystycznie środkowym wyborcą niż jakimkolwiek innym. Wyborca 

środkowy to pewien sztuczny model, średnia preferencji wyborców na osi lewica-prawica. Istotą tej pozycji jest to, że  
teoretycznie wszyscy wyborcy powinni do niej dążyć, jeżeli chcą być w większości. Tylko ta pozycja nie może być 
bowiem podważona przez jakąś większość.

Jako że w demokracji większościowej zwykle istotna jest mniejsza ilość partii (bardzo często są to systemy 

dwupartyjne),   ugrupowania   uczestniczące   w   wyborach   chętniej   zbliżają   swoje   programy   do   pozycji   środkowego 
wyborcy.

280. Statystycznie środkowy wyborca w demokracji proporcjonalnej.

W demokracji proporcjonalnej nie dąży się już tak zaciekle do zbliżenia do pozycji środkowego wyborcy. Tutaj 

łatwiej o zawiązywanie tymczasowych koalicji decyzyjnych, zmienianie układu sił. W związku z tym nie jest konieczne 
nakłanianie do siebie średniego wyborcy. Możliwe jest operowanie z wybranej przez siebie części osi lub nawet z 
małej, skrajnej niszy.

281.  Pozycjonowanie polityków na skali lewicowości-prawicowości.

Polityk może zostać umieszczony na osi lewica-prawica po ocenie kilku aspektów jego działalności:

•

Przynależności partyjnej – można założyć, że polityk identyfikuje się z poglądami swojego ugrupowania.

•

Przynależności do frakcji wewnątrz partii.

•

Zachowania w czasie głosowań parlamentarnych.

•

Popierania takich a nie innych kandydatów na stanowiska polityczne.

•

Deklaracji, przemówień, zredagowanych dokumentów programowych.

282.  Pozycjonowanie rządów wielopartyjnych na skali lewicowości-prawicowości w demokracji większościowej.

Może zostać dokonane przez uśrednienie pozycji partii tworzących ten rząd. Wskazane byłoby tu zastosowanie 

średniej ważonej, jako że rzadko zdarza się aby koalicja tworzona była przez dwie równorzędne partie.

Można   także   zapomnieć   o   złożoności   i   traktować   cały   rząd   jako   jedno   ugrupowanie,   które   będziemy 

pozycjonować według reguł przewidzianych dla pojedynczych partii politycznych.

Można   zwrócić   uwagę   na   to,  że   w  demokracji   większościowej,   rządy  mają   zazwyczaj   szerokie   poparcie 

parlamentarne, nie tworzy tam rządów mniejszościowych. Nie jest też konieczne formowanie bardzo egzotycznych i 

54

wieloelementowych koalicji, których zachowanie utrudniałoby proces pozycjonowania.

283. Pozycjonowanie rządów wielopartyjnych na skali lewicowości-prawicowości w demokracji proporcjonalnej.

W demokracji proporcjonalnej rządy wielopartyjne składają się często z większej ilości ugrupowań, przez co 

ich działalność  może być  bardziej  nieprzewidywalna. Dochodzi  jeszcze  element  częstszego  występowania  rządów 
mniejszościowych   czy   wspierania   się   stałej   koalicji   parlamentarnej   chwilowymi   koalicjami   problemowymi 
zawiązywanymi na potrzeby jednego głosowania.

284. Preferencje wyborcze a zgodność przedstawicielska legislatywy i egzekutywy w demokracji większościowej.

Demokracja   większościowa   ma   to   do   siebie,   że   zdobycie   głosów   większości   wyborców   nie   musi   wcale 

oznaczać większości miejsc w parlamencie i co za tym idzie, tworzenia rządu.

W demokracjach większościowych nie dochodzi raczej do przetasowań wewnątrz gabinetu podczas kadencji. 

Jeżeli rząd upada, pociąga za sobą upadek parlamentu i nowe wybory.

Co więcej, w systemach większościowych trudniej o koalicje na potrzeby przeforsowania pojedynczej decyzji, 

więc unika się rządów mniejszościowych.

285. Preferencje wyborcze a zgodność przedstawicielska legislatywy i egzekutywy w demokracji proporcjonalnej.

W demokracji proporcjonalnej układ sił w parlamencie jest mniej lub bardziej wiernym odzwierciedleniem 

poparcia wyborców. Skład rządu nie musi już jednak być zgodny z tą proporcją.

O  wiele  częściej  zdarzają  się  gabinety mniejszościowe.  Częstsze  jest  też  zmienianie  składu  gabinetu  bez 

konieczności organizowanie nowych wyborów do organów władzy ustawodawczej.

55