Limfocyty T 

Receptor limfocytów T 

(TCR) 

    

miejsca wiążące antygen                          miejsca wiążące antygen 

 

 
region 
zmienny 
 
region stały 
region 
zawiasowy 

przeciwciało                                  receptor limfocytu T 

Figure 6-9 

ITAM 

 IMMUNORECEPTOR  

TYROSINE-BASED 

ACTIVATION MOTIF 

Związanie ligandu powoduje 
fosforylację grup tyrozynowych, 
tworząc miejsce wiązania dla 
kolejnych (downstream) 
cząsteczek sygnałowych  

 

 

specyficzne 
rozpoznanie 
antygenu

sygnalizacja

adhezja

Receptor limfocytów T i cząsteczki towarzyszące 

CD4 i CD8 są koreceptorami limfocytów T wzmacniającymi 

sygnalizację z receptora TCR 

Figure 6-12 

.  

Pierwsze etapy sygnalizacji w limfocycie T po rozpoznaniu 

antygenu

  

Figure 6-16 

Sygnalizacja z receptora TCR prowadzi do aktywacji 

jądrowych czynników transkrypcyjnych - NFAT, NFκB 

oraz AP-1 

Geny kodujące receptor TCR 

 
 

 

łańcuch α –segmenty genowe 

V

, 

J

 

kodują część zmienną; segment 

genowy  

C

 koduje część stałą  

 łańcuch β –s. genowe   

V

, 

D 

i 

J

  

kodują część zmienną; segment 

genowy   

C

 – część stałą  

 

Limfocyty T dojrzewają w grasicy 

komórki 
opiekuńcze 

tymocyty 

komórki 
nabłonkowe  
kory 

żyłki z wysokim 
śródbłonkiem 
(HEV) 

makrofagi 

ciałka Hassalla 

komórki 
nabłonkowe 
rdzenia 

komórki  APC 

kora 

rdzeń 

rozwijające się komórki T 

(tymocyty) 

zrąb grasicy 

 

(komórki nabłonkowe, 

makrofagi oraz DC) 

Wszystkie te komórki 

charakteryzuje 

wysoka ekspresja 

cząsteczek MHC 

  

Receptor Notch  

determinuje komórki do rozwoju w kierunku limfocytów T 

DELTA 1 

Uproszczony schemat sygnalizacji przez receptor Notch 

TCR1 

TCR2 

komórka macierzysta 

Rearanżacja 

segmentów 

genowych 

kodujących TCR 

drogą 

rekombinacji 

CD3-CD4-CD8- 



 > 90% 



 - 1% 

specyfikacja w kierunku limf T  

Jako pierwsze rearanżacji ulegają geny dla łańcucha β 

receptora TCR  

Proces rearanżacji genów TCR 

przebiega z udziałem białek RAG-1 i 

RAG-2  (

The Recombination 

Activating gene

 

) 

Tworzą one 

wspólnie enzym – rekombinazę VDJ 

β - selekcja 

β-selekcja - sprawdzanie poprawności rearanżacji genów dla 

łańcucha β 

Udział biorą: nowo zrearanżowany łańcuch β TCR oraz zastępczy łańcuch 

α  –  pre-Tα  (pTα).  Dochodzi  do  ekspresji  łańcucha  β  z  zastępczym 

łańcuchem α na powierzchni tymocytu – receptor pre-TCR 

Receptor pre-TCR 

•

zahamowanie rearanżacji w locus β 

•

proliferacja limfocytów pre-T 

•

indukcja rekombinacji segmentów 

genowych dla łańcucha α 
•

ekspresja koreceptorów CD4 i CD8 

Po wyselekcjonowaniu tymocytów z prawidłowym receptorem TCR dochodzi 

w nich do rearanżacji genów dla łańcucha α 

 Rearanżacja genów dla łańcucha α powoduje utratę genów dla łańcucha δ 

Łańcuch α łączy się z łańcuchem β tworząc funkcjonalny TCR, a łańcuch pTα 

ulega degradacji 

β - selekcja 

tymocyt 

podwójnie 

pozytywny 

CD4+CD8+ 

4

-

8

-

 

4+8+ 

4

-

8

- 

4

-

8

- 

4+ 

4+ 

8+ 

8+ 

Pozytywna selekcja-restrykcja MHC 

Pozytywna selekcja-? 

Po rearanżacji 

genów 

kodujących TCR 

drogą 

rekombinacji 

następuje  

edukacja 

tymocytów 

4

-

8+

 

TCR2 

TCR1 

Selekcja pozytywna   

cTEC (cortical Thymic  

Epithelial Cells) – komórki 

nabłonkowe kory grasicy 

Selekcja negatywna 

mTEC (medullary Thymic  

Epithelial Cells) – komórki 

nabłonkowe rdzenia grasicy;  

komórki dendrytyczne 

 

Rekombinacja segmentów  

genowych V(D)J 

kora 

rdzeń 

Selekcja pozytywna 

CD4 

CD8 

edycja receptora 

rearanżacja w locus α 

rearanżacja w locus β 

tymocyt 

CD4+CD8+ 

tymocyt CD4+ 

lub CD8+ 

limfocyt pre-T 

selekcja  
pozytywna 

edytowany  
TCRα 

szpik kostny 

grasica 

Common Lymphoid 
Progenitor 

Edycja/redagowanie receptora 

selekcja 
pozytywna

brak rozpoznania 
kompleksu 
MHC-peptyd

selekcja 

negatywna

restrykcja MHC/pośrednie 
powinowactwo  

przeżycie; 

różnicowanie 
komórek 
‘pojedynczo’ 
pozytywnych

apoptoza

apoptoza

wysokie powinowactwo do 

własnego Ag 

AIRE -Autoimmune Regulator 

Mutacja  genu  wywołuje  układową  chorobę  autoimmunologiczną  o 

dziedziczeniu  jednogenowym    -  Autoimmunologiczny  zespół 

niedoczynności wielogruczołowej typu 1 (zespół APECED) 

Cytogram tymocytów w grasicy 

Podsumowanie selekcji 

• Pozytywna selekcja 

zachodzi w komórkach 
CD4+CD8+ - w kontakcie z 

komórkami nabłonkowymi 

kory 

• Jej efektem jest powstanie 

tymocytów CD4+ oraz 
CD8+  zdolnych  

do rozpoznania peptydów 

w kontekście 
odpowiedniego MHC  (I lub 
II klasy)  

• Negatywna selekcja 

zachodzi w komórkach 
CD4+ CD8

- 

oraz CD4

-

CD8+ 

-  w kontakcie   
z kom. dendrytycznymi, 
makrofagami i kom. 

nabłonkowymi 

rdzenia 

• Jej efektem jest pozbycie 

się klonów  o wysokiej 

specyficzności wobec 

autoantygenów 
 
 

Selekcja pozytywna – 

restrykcja MHC 

pośrednie  powinowactwo 

do Ag 

•anergia 
•immunosupresja - Tregs 

Selekcja negatywna 

usuwanie klonów wiążących 

własne Ag ze zbyt silnym 

powinowactwem 

Brak odpowiedzi na 

własne Ag - 

Tolerancja 

Dojrzewanie klonów nie 

wykazujących cech 

autoreaktywnych 

Prawidłowa odpowiedź na 

obce Ag 

Limfocyty T  TCR1 i TCR2 

TCR2 (



)

TCR1 (γδ)

CD3+CD8+CD4

-

CD3+CD8-CD4- 

Stadia dojrzewania limfocytów - podsumowanie 

ekspansja, specyfikacja, 
różnicowanie,  
(cytokiny, czynniki 
wzrostowe), indukcja 
rearanżacji segmentów 
genowych 

selekcja 
komórek z 
pre-
receptorem  

selekcja 
niedojrzałych, 
funkcjonalnych 
limfocytów 

rozpoznanie 
antygenu 

różnicowanie 

w kierunku 

komórek 

efektorowych 

centralne narządy limfatyczne  

(szpik, grasica) 

obwodowe narządy 

limfatyczne 

nie 

własny 

antygen 

antygen obcy  

zależność od 
antygenu 

miejsce 

ważne 

zdarzenia 

komórka 

macierzysta 

Pro-

limfocyt 

Pre- 

limfocyt 

niedojrzały 

limfocyt 

dojrzały 

limfocyt 

zróżnicowany 

limfocyt 

efektorowy 

stadium 

dojrzewania 

Faza  

efektorowa 

Klonalna 

ekspansja 

Faza  

eliminacji 

Pamięć  

Dni od zakażenia 

Naiwny 

Przebieg odpowiedzi na antygen  

Aktywacja limfocytów T wymaga  wiązania receptora TCR oraz 

cząsteczek  kostymulujących CD28 i B7 

rozpoznanie

odpowiedź

brak ekspresji 

kostymulatorów na 

APC

APC aktywowany (patogeny; 
elementy odpowiedzi nieswoistej

aktywowany APC 
(ekspresja 
kostymulatorów
produkcja 
cytokin)

limfocyt T 
naiwny

brak odpowiedzi lub 

anergia

przeżycie

proliferacja

różnicowanie

Aktywacja limfocytów T wymaga  wiązania receptora 

TCR oraz cząsteczek  kostymulujących CD28 i B7 

Zamiana ekspresji CD28 (komórki naiwne) na CTLA4 (CD152). 

Interakcja CD28-

B7 =stymulacja limfocytów T; CTLA4-B7 

supresja limfocytów T 

Aktywowane limfocyty T wydzielają i odpowiadają na 

IL2 

Figure 8-19 

Aktywowane limfocyty wydzielają IL2 

spoczynkowe 

aktywowane 

IL2 

CD8 

Udział cząsteczki kostymulącej CD40 w aktywacji limfocytów 

T 

Odpowiedź limfocytów T

 

CD4

+

 

CD8

+

 

Niekiedy limfocyty T CD8

+

 wymagają pomocy 

limfocytów T CD4

+

  

Niekiedy limfocyty T CD8

+

 wymagają pomocy 

limfocytów T CD4

+

  

Miejsce przylegania APC do limfocytu T 

nazywamy synapsą immunologiczną 

ICAM-1

LFA-1

CD45

B7

CD28

MHC

TCR/CD3

LFA-3

CD2

CD4/8

ICAM-1

LFA-1

CD45

B7

CD28

MHC

TCR/CD3

LFA-3

CD2

CD4/8

cSMAC – central supramolecular activation cluster 
pSMAC – peripheral supramolecular activation cluster 

immunologiczna synapsa efektorowa 

(synapsa wydzielnicza)