POSTĘPOWANIE KARNE

7.10.2009

Procesowe prawo karne- ogół norm regulujących postępowanie karne w 
sprawach o przestępstwa i wykroczenia (posiłkowo w sprawach dyscyplinarnych). 

Dzięki niemu zostaje wcielone w życie prawo karne materialne. Współczesny 
proces karny posiada instytucje na kształt prawa materialnego (np. skazanie bez 
rozprawy). 

Postępowanie karne w sprawach o czyny zabronione ustawą karną, a np. obrona 
konieczna uchyla bezprawność.

Proces służy rozstrzygnięciu o odpowiedzialności, o zastosowaniu środków 
zabezpieczających, probacyjnych. Jednak toczy się w sprawie, która NIE JEST 
przestępstwem (jest to pewne uproszczenie), ale zachodzi uzasadnione 
podejrzenie popełnienia przestępstwa.

FUNKCJE PROCESOWEGO PRAWA KARNEGO:

1. Funkcja porządkująca-  normy regulują, porządkują przebieg postępowania

•

koordynator czynności procesowych (ściśle określa kolejność)

•

prawo procesowe stwarza prawną podstawę działania organów ścigania i 

sądzenia, określa sposób działania, formę podejmowanych czynności

•

sprzyja-> instrument do walki z przestępczością

2. Funkcja regulacyjna- reguluje wzajemne stosunki pomiędzy uczestnikami 
procesu, uregulowane uprawnienia,  obowiązki i ciężary nakładane na podmioty 
procesowe.

3. Funkcja gwarancyjna

•

pozwala na daleką ingerencję państwa w sferę własności (np. przepadek), 

wolności

•

ta funkcja polega na stworzeniu gwarancji obywatelom, że organy będą 

działały w granicach wyznaczonych przez prawo (np. granice korzystania z 
tymczasowego aresztowania- środek o charakterze wyjątkowym)

•

fundament różnych gwarancji, splata się z prawem konstytucyjnym

•

stwarza zarówno granice, jak i kompetencje!!

•

uprawnienia crime control – zrezygnowane na rzecz fair process

•

proces fair 

4. Realizacja założeń ustrojowych państwa- ustrój ma wpływ na wygląd 
procesu.

5. Funkcja wychowawcza- prowadzenie procesu w taki sposób, aby również 
wychował oskarżonego, jak i społeczeństwo (obecnie spadek prestiżu)

6. Likwidowanie wzajemnych konfliktów.

•

aby pokrzywdzony!! (nie poszkodowany z prawa cywilnego) zrealizował 

swoje uprawnienia (występuje szczególnie z oskarżenia prywatnego, 
mediacji)

•

rzetelny proces karny (proceduralnie)

•

sprawiedliwość

•

pokrzywdzony uzna, że jego interesy zostały ochronione, subiektywne 

poczucie sprawiedliwości

14.10. 2009

ŹRÓDŁA PRAWA PROCESOWEGO

1. Akt woli organu państwowego zawierający normę prawną, czyli źródło w 
znaczeniu ścisłym- ujęcie tzw. normodawcze. Wpływa też na nie hierarchia, 
orzecznictwo, zwyczaj.

2.Źródła prawa w znaczeniu materialnym- układ stosunków społecznych, 
gospodarczych, kulturalnych, które determinują powstanie norm prawa.

Kryteria oceny ważności normy prawnej:

- ustanowienie jej zgodnie z normami obowiązującego systemu prawnego 

(norma legalna)

- konsekwencja co do norm ogólnych

- niesprzeczność normy z innymi normami systemu prawa

- norma nie może być derogowana (brak formalnej derogowacji normy)

System źródeł prawa procesowego- wewnętrzny porządek prawny oznacza 
istnienie hierarchii źródeł prawa (nie takie jasne do 1.05.2004)

System multicentryczny-2 lub więcej podsystemów pochodzących z różnych 
centrów (prawo krajowe 

   i wspólnotowe).  od 1.05.2004 RP wiążą 

normy prawa wspólnotowego. 

2 formy prawa wspólnotowego:

- wspólnotowe prawo pierwotne, traktatowe (art. 91 ust. 2 K.)

- wspólnotowe prawo pochodne, stworzone przez organy UE  

1.Poszanowanie zasady pierwszeństwa prawa wspólnotowego, ale nie wobec 
Konstytucji. 

2.W razie kolizji- zasada przyjaznej wykładni prawa krajowego na rzecz prawa 
wspólnotowego (także w razie kolizji zKonstytucją)

Art. 87 ust. 1 K: hierarchia norm prawa RP: K, ustawy, ratyfikowane umowy 
międzynarodowe, 

rozporządzenia wykonawcze (na obszarze 

działania organów akty prawa 

miejscowego).

Art. 8 K ma szczególne znaczenie dla procesu. 

Art. 8.

1. Konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej.

2. Przepisy Konstytucji stosuje się bezpośrednio, chyba że Konstytucja 

stanowi inaczej.

Przepis samo wykonalny= bezpośrednio stosowany.

•

Stanowi prawa i obowiązki 

•

musi być szczegółowy na tyle, by móc się stać podstawą orzeczenia- taki 

przepis konstytucyjny, który spełnia te wymogi, może zastąpić ustawę.

Sądy nie tworzą prawa, tylko stosują, dlatego orzeczenia nie są źródłem prawa. 

Pogląd przeciwny, że sądy mogą tworzyć prawo: np. te orzeczenia, w których SN 
wypełnia lukę w przepisach, tworzy nowe rozstrzygnięcia prawne., którego nie 
można uznać wyłącznie za interpretację prawa.

Przeciw prawotwórczemu działaniu sądów:

•

naraziłoby to na złamanie przez sąd zasady lex retro non agit, jej 

naruszenie w prawie procesowym może być groźne w sprawach 
dotyczących praw obywatelskich

•

grozi naruszeniem hierarchii norm prawa (wchodzi  przed ustawę)

[tylko orzeczenia TK, w myśl Konstytucji są źródłami prawa, powszechnie 
obowiązujące, stwarzają podstawę prawną.]

Źródła procesu karnego:

- K

- kk- art. 115 (definicje) ma zastosowanie w kpk

- ustawa o świadku koronnym 25.06.1997

- kpk, przepisy wprowadzające kpk,

- kkw (IV stadium procesu karnego),

- kks (dział II procedura)

- Konwencja o Ochronie Praw Człowieka

- Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych

- ustawa o postępowaniu w sprawach nieletnich (niedługo nie będzie; tylko 
postępowanie poprawcze)

- akty normatywne regulujące ustrój organów procesowych, np. o sądzie 
powszechnym, ustawa o prokuraturze, regulacje dotyczące stron, opłat, organów 
ścigania

- kpc, roszczenia cywilne za szkodę wynikającą z przestępstwa- adhezyjne

OBOWIĄZKI TEMPORALNE I TERYTORIALNE

Obowiązki trwałe lub czasowe, 

- kpk- sposób trwały

- ustawa o świadku koronnym – były tymczasowe

Prawo procesowe podlega zasadzie lex retro non agit, która dotyczy winy, ale 
stosowana jest też w procesie, bo inaczej „uwsteczniałby się” też normy 
materialne. Mówi się, że z natury rzeczy proces działa wstecz.

Zmiana prawa w trakcie procesu:

1. wrócić i wszystko od nowa wg ustawy nowej

2. kontynuacja procedury wg ustawy starej

3. stadium wg nowej ustawy, a reszta wg starej

Sama ustawa to określa.

Art. 8.- przepisy wprowadzające kpk, toczy się dalej „w danej instancji”

 Sprawy, w których przed dniem wejścia w życie Kodeksu postępowania karnego 
rozpoczęto rozprawę główną, toczą się do końca postępowania w danej instancji 
według przepisów dotychczasowych; w razie jednak zawieszenia postępowania, 
konieczności odroczenia rozprawy lub ponownego rozpoznania sprawy albo po 
zapadnięciu prawomocnego orzeczenia, postępowanie toczy się według 
przepisów Kodeksu postępowania karnego.

Przepisy o terytorium:

- terytorium RP w kpk

- art. 5 kk  Ustawę karną polską stosuje się do sprawcy, który popełnił czyn 
zabroniony na terytorium 

Rzeczypospolitej Polskiej, jak również na polskim 

statku wodnym lub powietrznym, chyba że  umowa międzynarodowa, której 
Rzeczpospolita Polska jest stroną, stanowi inaczej.

- ustawa o ochronie granicy ‘90r., umowy z poszczególnymi państwami 

- terytorium obszar powietrzny 90 km od powierzchni ziemi

- obszary zrównane z terytorium RP na mocy przepisów

Wyjątki:

1. art. 588 § 4 kpk  Do czynności procesowych, dokonywanych na wniosek sądu 
lub prokuratora 

państwa obcego, stosuje się ustawy polskie. 

Należy jednak uczynić zadość 

życzeniu tych organów, aby przy 

dokonaniu czynności zastosowano 

szczególny tryb

postępowania lub szczególną formę, jeżeli nie jest to 
sprzeczne z zasadami porządku 

prawnego Rzeczypospolitej Polskiej

.

2. wiąże się z instytucją odczytywania protokołów wcześniej spisanych, art. 
587 kpk

Sporządzone na wniosek polskiego sądu lub prokuratora protokoły 

oględzin, przesłuchań osób 

w charakterze oskarżonych, świadków, biegłych 

lub protokoły innych czynności dowodowych, 

dokonanych przez sądy lub 

prokuratorów państw obcych albo organy działające pod ich 

nadzorem, mogą 

być odczytywane na rozprawie na zasadach określonych w art. 389, 391 i 

393, 

jeżeli sposób przeprowadzenia czynności nie jest sprzeczny z zasadami porządku 

prawnego w Rzeczypospolitej Polskiej.

SN 2002: art. 391 uzasadnia odczytanie protokołów zagranicznych nawet bez 
wniosku prokuratora (stworzył nową regułę, nową normę prawną).

§ 1.  Jeżeli świadek bezpodstawnie odmawia zeznań, zeznaje odmiennie niż 

poprzednio albo 

oświadczy, że pewnych okoliczności nie pamięta, albo 

przebywa za granicą lub nie można mu 

było doręczyć wezwania, albo nie 

stawił się z powodu niedających się usunąć przeszkód lub 

prezes sądu 

zaniechał wezwania świadka na podstawie art. 333 § 2, a także wtedy, gdy 

świadek zmarł, wolno odczytywać w odpowiednim zakresie protokoły 

złożonych poprzednio 

przez niego zeznań w postępowaniu przygotowawczym  

lub przed sądem w tej lub innej sprawie albo w innym postępowaniu 
przewidzianym przez ustawę.

3. polskie prawo procesowe poza granicami- stosują je polscy konsulowie 
(ustawa o funkcjach konsulów)

POJĘCIE PROCESU

Funkcje procesowe- nie myl z funkcjami procesu karnego!! 

Jest to oznaczenie roli w jakiej dany podmiot występuje w 

procesie (np. rola 

protokolanta).

Podstawowe funkcje procesu:

•

funkcja oskarżenia

•

obrony

•

sądzenia

Są to funkcje rozdzielone. 

Historycznie 3 grupy poglądów:

1. Proces jako stosunek prawny:

Oskar Bulow, prawo procesowe określa prawa i obowiązki jakie przysługują, a 
proces jest całością praw i obowiązków. Ta całość  jest stosunkiem prawnym.

Hellwig- proces to stosunek dwustronny pomiędzy stronami a sądem.

Kőhler- stosunek stron do siebie, walka.

Stefko- stosunek między państwem, które jest stroną a stronami.

Binding, Kries ?

Proces stosunkiem prawnym dającym się przedstawić w postaci trójkąta, 
wierzchołki obrazują relacje

sąd

oskarżony

oskarżyciel

2. Proces jako sytuacja prawna.

Goldschmit- koniec XIX, początek XX wieku.

Proces to sytuacja prawna- oczekiwanie na wyrok, tylko, gdy sąd jest związany 
środkami dowodowymi, bo prawo przesądza wtedy jakim dowodem się kierować 
(legalna ocena dowodów).

 W procesie nie można mówić o prawach strony, mają one jedynie nadzieję, na 
procesową korzyść, pomyślne rozstrzygnięcie.

Procesowe widełki- ekspektatywy, możliwości, ciężary.

3. Poglądy współczesne na prawo procesowe.

Proces to ogół czynności podejmowanych przez organy procesowe (kiedyś), 
obecnie jeszcze inne strony.

Leon Schaff- rozwój postępowania władzy państwowej w stadiach, ale nie 
ujmował innych 

       uczestników.

Strogonow- ogół stosunków karnoprocesowych zachodzących pomiędzy 
uczestnikami procesu. 

Proces to ogół działań organów śledczych, a także ogół stosunków między tymi 
organami a obywatelami.

Prof. Kalinowski- stosunek procesowy(nawiązują się na skutek czynności) 

+ 

czynności procesowe

punkt widzenia uczestników= czynności dokonywane przez nich

punkt widzenia stosunków między osobami= ogół stosunków między organami a 
osobami w 

         określonych rolach 

procesowych.

Rozumienie w 
sensie 
abstrakcyjnym

21.10.2009

PRZEDMIOT PROCESU

•

przedmiot procesy wg dr Śliwińskiego- roszczenie prawne, przeniesienie 

koncepcji z prawa cywilnego; -roszczenie przysługujące państwu w 
stosunku do sprawy przestępstwa  (tzw. ius puniendi- prawo karania) nie 
funkcjonuje w przypadku uniewinnienia

•

Bling?

 

 - przedmiotem procesu okoliczność życiowa, hipotetyczna sprawa o 

hipotetycznym.. przedmiot procesu czyn jako przedmiot oceny

•

L. Schaff

 

 - przedmiot procesu to, co jako główny przedmiot dowodu ma być 

w danym procesie ustalone i o czym sąd rozstrzyga (okoliczność, czy 
przestępstwo ,na którego istnienie powołuje się oskarżenie, istnieje lub nie 
istnieje obiektywnie)

•

Cieślak

 

 - określona kwestia prawna. W procesie rozstrzygnięcie czy dany 

czyn jest przestępstwem. Sąd rozstrzyga kwestie prawną- 
odpowiedzialność karna określonej osoby.

Inne kwestie w procesie karnym- uboczny przedmiot procesu (np. kwestia 
cywilnoprawna za szkody wynikające z przestępstwa)

ODPOWIEDZIALNOŚĆ KARNA

 zasada ponoszenia ujemnych konsekwencji przewidzianych w kk. Za te czyny, 
które są przewidziane w ustawie karnej odpowiada sprawca (odpowiedzialność 
karnomaterialna). Każdy ponosi odpowiedzialność za czyny własne.

Wyjątek: kw- odpowiedzialność za czyny innych osób

   Odpowiedzialność podmiotów zbiorowych.

Odpowiedzialność karna w ujęciu karno-procesowym- postawienie określonej 
osoby co najmniej w stan podejrzenia popełnienia przestępstwa.

Należy wiązać ją z pojęciem faktu głównego w sprawie (fakt przestępstwa lub 
wykroczenia). Jest przedmiotem postępowania dowodowego w procedurze karnej. 

Podciąga się, dokonuje się subsumcji zdarzenia (faktu głównego) pod przepis kk. 
To dopiero stanowi podstawę rozstrzygnięcia o odpowiedzialność karnej.

W jednym procesie karnym może być 1 przedmiot główny procesu (proces 
pojedynczy) bądź więcej głównych przedmiotów procesu (proces złożony).

1.

X

     Proces jest procesem złożonym na podstawie więzi przedmiotowej.

2. 

3.

os. 

A

os. 

B

               czyn

,

przestępstwo

Więź 
przedmiotowa

2 główne przedmioty procesu:

- kwestia odpowiedzialności 
os. A

- kwestia odpowiedzialności 

A

  

X

(Kradzież 

        Y 

(kradzież z 

włamaniem)

Proces złożony na podstawie 
więzi podmiotowej.

A

B

Y

X

Więź podmiotowo- 
przedmiotowa.

3 główne przedmioty procesu

Muszą wchodzić główne przedmioty procesu, aby mówić o procesie złożonym.

•

Przedmiot procesu w RP- zasada skargowości, sąd orzeka z urzędu,

["Ne procedat iudex ex officio."-Niech sędzia nie występuje w swoich 
działaniach z urzędu; w procesie inkwizycyjnym.]

 Proces obraca się wyłącznie wokół tego zdarzenia- wskazanego przez 
oskarżyciela w akcie oskarżenia. Tożsamość między tym, co oskarżyciel 
zarzucił w skardze, a tym, o czym sąd wyrokuje.

Art.14 kpk- zasada skargowości

  § 1. Wszczęcie postępowania sądowego następuje na 

żądanie uprawnionego 

oskarżyciela lub innego 

uprawnionego podmiotu.

§ 2. Odstąpienie oskarżyciela publicznego od wniesionego 

oskarżenia nie 

wiąże sądu.

Art.17 pkt. 9  brak skargi uprawnionego oskarżyciela,

28.10.2009

SPOSOBY PRZEKSZTAŁCANIA PROCESU POJEDYNCZEGO  W ZŁOŻONY

1. połączenie toczących się postępowań w jedno 

Proces wszczęty jako pojedynczy przekształca się w proces złożony 

(wszczęto w sprawie X, a okazuje się, że ktoś popełnił też Y i Z). Przekształca się 
drogą zmian:

•

Modyfikacja zarzutów- poprzez postawienie dodatkowych zarzutów 
(tradycyjnie zarzuty 

przedstawia się w postępowaniu 

przygotowawczym).

•

Art.34 § 2 kpk- na mocy tego przepisu postanowienie o połączeniu 
procesów pojedynczych.

 § 1. Sąd właściwy dla sprawców przestępstw jest również właściwy 

dla pomocników, 

podżegaczy oraz innych osób

 

 ,   których przestępstwo 

pozostaje w ścisłym związku z 

przestępstwem sprawcy, jeżeli 

postępowanie przeciwko nim toczy się jednocześnie.

§ 2. Sprawy osób wymienionych w § 1 powinny być połączone we 

wspólnym 

postępowaniu; przepis art. 33 stosuje się odpowiednio.

•

Proces wpadkowy- ujawniają się inne czyny lub innie współsprawcy

- zawiązuje się w toku postępowania jurysdykcyjnego, może pojawić 

się wyłącznie na 

   rozprawie głównej. Gdyby wiedziano wcześniej, 

powinien toczyć się proces złożony. 

- Na podstawie okoliczności okazuje 

się, że oskarżonemu trzeba zarzucić popełnienie 

  czynu, którego nie ma 

w akcie oskarżenia.

- oskarżyciel musi zarzucić popełnienie tego czynu, sformułować 

ustną skargę do 

  protokołu, która wytycza granice postępowania

- oskarżony musi wyrazić zgodę na rozpatrzenie nowego zarzutu na 

tej samej   

rozprawie. Inaczej należy przerwać rozprawę, a 

oskarżyciel później wniesie pisemną 

skargę

- nie może zachodzić potrzeba przeprowadzenia postępowania 

przygotowawczego, 

co do nowego zarzutu (prokurator musiałby 

wszcząć nowe postępowanie)

•

Tzw. skarga wzajemna- w procesie prywatnoskargowym

- czyn „zarzucany wzajemnie” także ścigany z oskarżenia 

prywatnego

- czyn w związku z czynem zarzucanym

- oskarżony w roli oskarżyciela i na odwrót, 2 podmioty skupiające 2 

funkcje 

procesowe. 

- Proces będzie procesem złożonym, 2 główne przedmioty procesu 

(kwestia 

odpowiedzialności A i B).

A

B

PROCES ZŁOŻONY PRZEKSZTAŁCA SIĘ W POJEDYNCZY

1. W postępowaniu przygotowawczym- częściowe umorzenie postępowania 
dotyczącego osoby lub czynu określonej osoby. Odpadają zarzuty postawione -> 
1 główny przedmiot procesu.

   

Osoba A i B popełniły przestępstwo X. Okazuje się, że B był niepoczytalny. 

Postępowanie 

wobec B zostaje umorzone. Proces złożony przekształca się w 

pojedynczy.

2. art. 34 § 3,

 

Jeżeli zachodzą okoliczności utrudniające łączne rozpoznanie spraw, o 

których mowa w § 1 i 2,  można wyłączyć i odrębnie rozpoznać sprawę 
poszczególnych osób lub o poszczególne czyny; 

sprawa wyłączona podlega 

rozpoznaniu przez sąd właściwy według zasad ogólnych.

 rozdzielenie sprawy na procesy pojedyncze, zbiorowe określenie „zachodzą 
okoliczności”,

np. współoskarżony zaczyna nagle ciężko chorować i uniemożliwia rozpoznanie 
sprawy lub potrzebna bardzo czasochłonna ekspertyza.

3. Po wniesieniu skargi do sądu, sąd jest dysponentem przedmiotu procesu. 

W sprawach prywatnoskargowych -> w dużej mierze oskarżyciel dysponuje 
przedmiotem procesu. Do 

pewnego momentu może odstąpić 

od oskarżenia, może to nastąpić bez 

zgody oskarżonego. 

Jeżeli oskarżyciel odstąpi skutecznie od oskarżenia, to 

dany 

fragment postępowania się umarza, proces przekształca się ze 

złożonego w pojedynczy. Jeżeli odstąpi od wszystkich zarzutów- proces 

zniknie.

A

B

X

[tzw. właściwość z łączności sprawy Art. 34 kpk]

PROCES UBOCZNY

3 warunki: 

•

odrębny przedmiot

•

własne strony

•

własne ramy czasowe

W RP m.in. 

proces adhezyjny

, NIE!! niezawiązany wniesieniem przez 

pokrzywdzonego powództwa cywilnego. O zawiązaniu się procesu adhezyjnego 
dopiero decyduje SĄD, jego decyzja o przyjęciu powództwa cywilnego zawiązuje 
proces adhezyjny.

Proces adhezyjny-> nurt procesu karnego, decyzja sądu musi być wydana w 
odpowiednim momencie (do chwili rozpoczęcia przewodu sądowego w I instancji).

Sąd przyjmuje lub odmawia przyjęcia -> powód cywilny, dodatkowy przedmiot 
(uboczny) za szkody majątkowe wynikające bezpośrednio z przestępstwa.

Przyjęcie powództwa cywilnego, różne skutki:

- powód cywilny się pojawia

- kwestia odpowiedzialności ubocznej

Sąd odmawia przyjęcia powództwa cywilnego- art. 65 kpk.

Art. 65.  § 1. Sąd przed rozpoczęciem przewodu sądowego odmawia 

przyjęcia powództwa 

cywilnego, jeżeli:

1) powództwo cywilne jest z mocy przepisu szczególnego 

niedopuszczalne,

2) roszczenie nie ma bezpośredniego związku z zarzutem 

oskarżenia,

3) powództwo zostało wniesione przez osobę nieuprawnioną,

4) to samo roszczenie jest przedmiotem innego postępowania lub o 

roszczeniu tym 

prawomocnie orzeczono,

5) po stronie pozwanych zachodzi współuczestnictwo konieczne z 

instytucją 

państwową, samorządową lub społeczną albo z osobą, 

która nie występuje w 

 

     

   

charakterze oskarżonego.

6) złożono wniosek, o którym mowa w art. 46 § 1 Kodeksu karnego.

§ 2. Jeżeli pozew odpowiada warunkom formalnym, a nie zachodzą 

okoliczności wymienione  w § 1, sąd orzeka o przyjęciu powództwa cywilnego.

§ 3. Mimo przyjęcia powództwa cywilnego sąd pozostawia je bez 

rozpoznania, jeżeli po 

rozpoczęciu przewodu sądowego ujawni się okoliczność 

wymieniona w § 1.

§ 4. Na odmowę przyjęcia powództwa cywilnego lub na pozostawienie go 

bez rozpoznania na 

podstawie § 3 zażalenie nie przysługuje.

Jeżeli sąd nie odmawia powództwa cywilnego, zawiązuje się proces adhezyjny.

- własny przedmiot procesu, 

- własne strony (oskarżony i pozwany cywilnie- 2 funkcje skupione w 1 osobie)

- własne ramy czasowe

Proces adhezyjny kończy się wtedy, kiedy proces karny- wyrokiem, ale początek 
jest inny.

Rozstrzygnięcia w przedmiocie powództwa cywilnego:

1. Decyzje merytoryczne w przedmiocie procesu adhezyjnego (z cywilnego):

a) zasądzenie - sąd uznaje za trafne żądanie powoda. 

b) oddalenie- żądanie powoda było niezasadne 

[W procesie karnym: wyrok skazujący, uniewinniający. Art. 415 § 1 kpk:

W razie skazania oskarżonego sąd uwzględnia albo oddala powództwo cywilne w 
całości albo w części].

2. Decyzje formalne w przedmiocie procesu adhezyjnego:

Wydanie postanow. o 

wszczęciu postępowania

Postępowanie 
przygotowawcze

Przewód sądowy

Wyłącznie!!

- Powstanie powództwa cywilnego bez rozpoznania; „tym się sąd karny nie 
będzie zajmował”. Nie ma rozstrzygnięcia w przedmiocie powództwa cywilnego. 
Nie zasądza ani nie oddala.

Sąd może zasądzić powództwo cywilne, gdy skazuje oskarżonego (415§1 i §2 W 
razie innego rozstrzygnięcia sąd pozostawia powództwo cywilne bez 
rozpoznania).

415 § 3  Sąd orzeka o pozostawieniu powództwa cywilnego bez rozpoznania, 
również jeżeli 

materiał dowodowy ujawniony w toku rozprawy nie wystarcza do 

rozstrzygnięcia 

powództwa cywilnego,

 a uzupełnienie tego materiału spowodowałoby znaczną przewlekłość 

postępowania.

- np. też bez rozpoznania wtedy, gdy nie stawia się powód cywilny (bez 
usprawiedliwienia i bez prośby o rozpatrzenie pod jego nieobecność)

Drogą dochodzenia roszczeń jest w tych sytuacjach proces cywilny, który 
wszczyna pokrzywdzony, ale już nie jako proces uboczny, ale osobny proces.

TOŻSAMOŚĆ PRZEDMIOTU PROCESU

Przedmiot procesu zwykle ulega modyfikacjom w toku procesu. Sąd może 
orzekać wyłącznie w granicach podmiotowych i przedmiotowych skargi.

Opis szczegółowy się zmienia, że to ten sam przedmiot, np. kradzież 400 zł z 
portfela, a nie 500 zł lub opis zdarzenia , np. że kobieta zmarła przed wrzuceniem 
do wody.

Opis czynu zarzucanego – opis czynu przypisanego => jedno zdarzenie 
faktyczne inaczej opisane

A-> czyn zarzucany

B-> czyn przypisany

Musi zachodzić tożsamość zarzutów, byleby chodziło o te same zdarzenie 
faktyczne, które oskarżyciel ujął w skardze.

Ustalenia wpływają na zmianę kwalifikacji czynu, np. zarzut kradzieży, a okazuje 
się, że to była kradzież rozbójnicza.

Możemy orzekać kiedy przepisy zbiorczo określają czyn, np. znęcanie się- bijąc, a 
okazało się, że też zastraszano, kk zbiorowo określa czyn

lub kradzież- okazało się, że z użyciem niebezpiecznego narzędzia 

(kradzież rozbójnicza), a  myślano, że to kradzież z włamaniem

lub współkarany czyn następny lub uprzedni (ukradł i zniszczył)

Problem przy przestępstwie ciągłym- jeden czyn, wiele zachowań sprawcy, np. 
ktoś systematycznie co miesiąc zabiera z kasy 2 tysiące zł, w skardze przez 10 
miesięcy, w toku okazuje się, że już od 3 lat.

- 1 czyn ciągły, ale jeśli w zarzucie ujęto 10 miesięcy=> ramy czasowe

- wcześniej by wskazano 3 lata=> też sprawca przestępstwa ciągłego

* koncepcja procesu dodatkowego prof. Śliwińskiego (dopuszczalny ponowny 
proces o to samo- o kwestie nierozstrzygnięte), SN w latach 60- tych też tak 
uznał.

Jeżeli zawierały się w ramach czasowych z aktu oskarżenia (10 m-cy) to 
niedopuszczalne,

Gdy WYKRACZA- sąd może orzekać, np. inne czyny z 6 miesięcy po czasie ujętym 
w akcie oskarżenia.

- tożsamość osoby sprawcy

- tożsamość osoby pokrzywdzonego

- tożsamość miejsca i czasu

- tożsamość przedmiotu zamachu

4.11.2009

KONSTRUKCJA PROCESU KARNEGO

Działanie uczestników podzielone na etapy- stadia (fazy procesowe, niektórzy 
wyróżniają też podfazy).

Stadia- kluczowe odcinki, charakteryzują się specyficznymi celami, zadaniami (w 
oparciu o nie 

wyróżnia się stadia). Stadium zamyka i otwiera akt procesowy 

(postępowanie 

przygotowawcze- wydanie postanowienia o wszczęciu 

postępowania przygotowawczego; 

postępowanie apelacyjne- wniesienie 

apelacji).

Zadania uwarunkowane celami etapowymi, cele bliższe (w drodze do celu 
dalszego, ogólnego).

Ujęcie modelowe postępowania publiczno-skargowego

4 stadia:

PS I + PS II= jurysdykcyjne rozpoznawcze

[w prywatnoskargowym NIE MA postępowania przygotowawczego]

Zadania mogą być:

- wprost wskazane w ustawie np. w PR art. 297 kpk- cele, zadania PP

 

Art. 297.  § 1. Celem postępowania przygotowawczego jest:

1) ustalenie, czy został popełniony czyn zabroniony i czy stanowi on 

przestępstwo,

2) wykrycie i w razie potrzeby ujęcie sprawcy,

3) zebranie danych stosownie do art. 213 i 214,

4) wszechstronne wyjaśnienie okoliczności sprawy, w tym ustalenie 

osób 

pokrzywdzonych i rozmiarów szkody,

PP

PS I

PS II

odwołanie

PW

Postępowanie jurysdykcyjne, 

        rozpoznawcze

5) zebranie, zabezpieczenie i utrwalenie dowodów dla sądu tak, aby 

rozstrzygnięcie 

sprawy nastąpiło na pierwszej rozprawie głównej.

§ 2. W postępowaniu przygotowawczym należy dążyć także do wyjaśnienia 

okoliczności, 

które sprzyjały popełnieniu czynu.

297 § 1 (zadanie sensu largo: 297 + sporządzenie i wniesienie aktu oskarżenia do 
sądu)

Adnotacje do punktów z art. 297:

1) czy czyn wyczerpuje znamiona, czy stanowi przestępstwo, np. niepoczytalność, 
standardem domniemanie niewinności

2)sprawca- ten, który dopuścił się czynu przestępnego

3) dane osobo poznawcze, aby sąd mógł zastosować odpowiednie środki, w imię 
indywidualizacji kary, np. wysokość grzywny

Wywiad środowiskowy i badanie osoby oskarżonego

Art. 213.  § 1. W postępowaniu należy ustalić tożsamość oskarżonego, 

jego wiek, 

stosunki rodzinne i majątkowe, wykształcenie, zawód i 

źródła dochodu oraz dane o 

jego karalności.

§ 2. Jeżeli podejrzany był już prawomocnie skazany, dla ustalenia, 

czy przestępstwo 

zostało popełnione w warunkach art. 64 Kodeksu 

karnego lub przestępstwo skarbowe 

- w warunkach art. 37 § 1 pkt 4 

Kodeksu karnego skarbowego, dołącza się do akt 

postępowania odpis lub 

wyciąg wyroku oraz dane dotyczące odbycia kary; dokumenty 

te dołącza 

się także w sprawach o zbrodnie.

Art. 214.  § 1. W razie potrzeby, a w szczególności gdy niezbędne jest 

ustalenie danych co do 

właściwości i warunków osobistych oraz 

dotychczasowego sposobu życia 

oskarżonego, sąd, a w 

postępowaniu przygotowawczym prokurator, zarządza w 

stosunku do 

oskarżonego przeprowadzenie wywiadu środowiskowego przez kuratora 

sądowego lub inny podmiot uprawniony na podstawie odrębnych 

przepisów, a w 

szczególnie uzasadnionych wypadkach przez Policję.

§ 2. Przeprowadzenie wywiadu środowiskowego jest obowiązkowe:

1) w sprawach o zbrodnie, 

2) w stosunku do oskarżonego, który w chwili czynu nie ukończył 21 

roku życia, jeżeli 

zarzucono mu popełnienie umyślnego występku 

przeciwko życiu.

§ 3. Wywiadu środowiskowego można nie przeprowadzać w stosunku do 

oskarżonego, który 

nie ma w kraju stałego miejsca zamieszkania.

§ 4. Wynik wywiadu środowiskowego powinien w szczególności zawierać:

1) imię i nazwisko osoby przeprowadzającej wywiad,

2) imię i nazwisko oskarżonego,

3) zwięzły opis dotychczasowego życia oskarżonego oraz dokładne 

informacje o 

środowisku oskarżonego, w tym rodzinnym, szkolnym 

lub zawodowym, a nadto 

informacje o jego stanie majątkowym i źródłach 

dochodów,

4) informacje dotyczące stanu zdrowia oskarżonego, a także o 

nadużywaniu przez 

niego alkoholu, środków odurzających, środków  

zastępczych lub substancji 

psychotropowych,

5) własne spostrzeżenia i konkluzje osoby przeprowadzającej 

wywiad, zwłaszcza 

dotyczące właściwości i warunków osobistych  

oraz dotychczasowego sposobu życia 

oskarżonego.

§ 5. Dane o osobach, które dostarczyły informacji w ramach wywiadu 

środowiskowego, osoba 

przeprowadzająca wywiad ujawnia jedynie na 

żądanie sądu, a w postępowaniu 

przygotowawczym - prokuratora.

§ 6. Osoby, które dostarczyły informacji w ramach wywiadu 

środowiskowego, mogą być w 

razie potrzeby przesłuchane w charakterze 

świadków.

§ 7. Policja jest obowiązana udzielić osobie przeprowadzającej wywiad 

pomocy przy 

wykonywaniu zadań związanych z wywiadem 

środowiskowym w celu zapewnienia jej 

bezpieczeństwa.

§ 8. Do osoby powołanej do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego  

stosuje się 

odpowiednio przepisy o wyłączeniu sędziego. Orzeka o 

tym sąd, a w postępowaniu 

przygotowawczym - prokurator.

§ 9. Minister Sprawiedliwości, w porozumieniu z ministrem właściwym do 

spraw 

wewnętrznych, określi, w drodze rozporządzenia, 

regulamin czynności w zakresie 

przeprowadzania wywiadu 

środowiskowego oraz wzór kwestionariusza tego 

wywiadu, mając 

na uwadze konieczność zapewnienia zebrania wyczerpujących 

danych o osobie oskarżonego.

4) prokurator, policja- obowiązek, musi badać kompleksowo, wielokierunkowo, 
też uwzględniając okoliczności przemawiające na korzyść, ustala osoby 
pokrzywdzone i rozmiar szkody 

Art.. 4 kpk zasada obiektywizmu, bezstronności.

 Organy prowadzące postępowanie karne są obowiązane badać oraz uwzględniać 
okoliczności przemawiające zarówno na korzyść, jak i na niekorzyść oskarżonego

Art. 2 §1 pkt 3 pokrzywdzony, rozmiar szkody, aby sąd mógł uruchomić np. 

proces adhezyjny.

 uwzględnione zostały prawnie chronione interesy pokrzywdzonego

5) postępowanie przygotowawcze ma charakter służebny wobec postępowania 
jurysdykcyjnego

Art. 366 § 2 kpk:

Przewodniczący powinien dążyć do tego, aby rozstrzygnięcie sprawy nastąpiło na 
pierwszej rozprawie głównej.

Zdanie sensu largo- sporządzenie i wniesienie aktu oskarżenie, może do 

tego nie dojść 

(śmierć oskarżonego, przedawnienie, znikoma społeczna 

szkodliwość czynu, zawieszenie 

postępowania, art. 22 kpk:

Art. 22.  § 1. Jeżeli zachodzi długotrwała przeszkoda uniemożliwiająca 

prowadzenie 

postępowania, a w szczególności jeżeli nie można 

ująć oskarżonego albo nie może on 

brać udziału w postępowaniu z 

powodu choroby psychicznej lub innej ciężkiej 

choroby, 

postępowanie zawiesza się na czas trwania przeszkody.(założenie, że jest to 

przeszkoda przemijająca)

§ 2. Na postanowienie w przedmiocie zawieszenia postępowania 

przysługuje zażalenie.

§ 3. W czasie zawieszenia postępowania należy jednak dokonać 

odpowiednich czynności w 

      celu zabezpieczenia dowodów przed ich 

utratą lub zniekształceniem.

•

Drugie stadium- POSTĘPOWANIE JURYSDYKCYJNE

Najważniejsze, bo w jego ramach rozstrzygnięcie o przedmiocie procesu, 

na forum rozprawy 

co do zasady, często w ramach konsensusu lub trybu 

szczególnego na posiedzeniu (tu 

uzgadnia się karę, nie WINĘ); wyrokowanie 

bez rozprawy- prokurator w akcie oskarżenia 

zaznacza, aby sąd rozpatrzył 

sprawę na posiedzeniu, prokurator z podejrzanym uzgadnia 

wymiar kary.

•

STADIUM ODWOŁAWCZE

Zawężona możliwość przeprowadzenia ciężaru dowodowego (raczej się 

umarza i do  ponownego rozpatrzenia).

Konstytucja zapewnia dwuinstancyjność. 

Sądy odwoławcze- sądy okręgowe (też jako instancja e sprawie ciężkich 

występków i 

       zbrodni), 

Apelacyjne- nie wymierza kary, ale rozstrzyga o prawidłowości czynności 

sądu I instancji, 

Funkcja skontrolowania  prawidłowości i skorygowanie nieprawidłowości 

(błąd w sferze 

prawa materialnego, procesowego, rażąca niewspółmierność 

kary)

Idea sądownictwa odwoławczego wynika z założenia, że jesteśmy omylni.

- p. apelacyjne- gdy wyrok

- p. zażaleniowe- gdy zapadło postanowienie

•

POSTĘPOWANIE WYKONAWCZE

Służy wykonaniu orzeczenia sądu I instancji lub utrzymaniu w mocy 

orzeczenia sądu II  instancji.

 

Wyjątki od modelu:

PP- zawsze przy publiczno skargowym, NIGDY przy prywatnoskargowym

PS I – może nie być, gdy umorzono PP (np. śmierć)

PS II – nie, gdy strony zadowolone z wyroku I inst.

PW -  przy uniewinnieniu, nie ma czego wykonywać

STADIA SZCZEGÓLNE

•

postępowanie pojednawcze w sprawach prywatnoskargowych

•

postępowanie nadzwyczajne (kasacyjne, wznowieniowe)

•

postępowanie po uprawomocnieniu orzeczenia

- o odszkodowanie

- ułaskawienie
- o wydanie wyroku łącznego

→ postępowanie szczególne – odnosimy do pojęcia postępowania 
modelowego, choć rozstrzyganie o odpowiedzialności różni się od modelowego 
(zwyczajnego)

stadium szczególne nie równa się postępowanie szczególne

(część postępowania, która nie musi się

 

(odniesione do post. zwykłego, różni 

się w sposób  aktywować w każdym procesie)

istotny, ustawowo 

przewidziany od modelu, np. 

uproszczone, 

prywatnoskargowe)

Zmiana stosunków procesowych (w postępowaniu modelowym):
PP - prokurator- organem prowadzącym, 
       stronami: podejrzany, pokrzywdzony
PS I – sąd- prowadzi
         stronami: prokurator, oskarżony (+ ewentualnie pokrzywdzony, jeżeli 
przyjmie jedną z ról 

procesowych)

18.11.2009

NACZELNE ZASADY PROCESU KARNEGO

Wyznaczniki, wg których jest ukształtowany model procesu karnego. Są punktem 
odniesienia przy dokonywaniu aksjologicznej oceny norm. Stanowią wskazówki, 
co w procesie należy traktować jako reguły, a co jako wyjątek. Są wyznacznikami, 
bo są dyrektywami interpretacyjnymi.
Na podstawie zasad procesu ocenia się wiele kwestii nie rozstrzygniętych 
jednoznacznie w ustawie.
Zasady spełniają rolę wytycznych- istotna rola przy dokonywaniu wykładni norm 
składających się na proces karny.
Uchybienia godzące w naczelne zasady procesu są poważnym naruszeniem 
prawa. Orzeczenie podlega wówczas uchyleniu lub zmianie.

Funkcja zasad jako dyrektyw interpretacyjnych- organy muszą prowadzić 
proces tak, by był zgodny z modelem kształtowanym przez zasady.
System zasad- pełni rolę uporządkowanej syntezy cech procesu karnego.
W nauce prawa karnego do zasad przykłada się większą wagę niż w innych 
dziedzinach prawa.
Kształtują się one pod wypływem ważnych wydarzeń historycznych.
Problem z zasadami występującymi naprzeciw sobie (przeciwstawne).

Zasady:
→ opisane- od norm, jakimi posługujemy się do norm typów instytucji
→ zasady w sensie dyrektywalnym- zostały uznane za nadrzędne w stosunku do 
innych norm, w tym znaczeniu zasady to adresowane do kogoś dyrektywy 
postępowania

Zasada jest tylko normą nadrzędną, ta norma musi z czegoś wypływać, musi być 
normą szczególnie doniosłą społecznie, np. ze względu na uznane wartości. 
Doniosła, bo w istotnym stopniu wpływa na kształtowanie innych norm 
procesowych (uzasadnia tworzenie innych norm).

Zasady:
→ abstrakcyjne- tzw. zasady- idee, wzorce ukształtowania jakiś instytucji, 
idee, które ukształtowały się historycznie. Są to wzorce, coś, co przejawia 
się w sferze myśli prawnej. Modele, które w ustawodawstwie stają się 
prawem obowiązującym, z kształtu tych norm wychodzą zasady konkretne. 
Tylko w sensie abstrakcyjnym możemy mówić o zasadach 
przeciwstawnych.

→ konkretne- ukształtowane w ściśle określonych systemach 

procesowych, zasady 

abstrakcyjne w konkretnych systemie prawnym mogą 

zostać odrzucone. Zasady, idee 

możemy implementować- przybiorą postać 

zasady konkretnej lub zostaną odrzucone.

Np. zasada inkwizycyjności jako idea funkcjonuje, ale w naszym systemie 
prawnym została odrzucona, bo funkcjonuje zasada kontradyktoryjności, jawności

Zasadą będzie to, co dominuje.
Zasada może być wyrażona wprost w konkretnym przepisie prawnym (np. zasada 
prawa do obrony), ale może być też zasadą, której istnienie wyprowadza się z 
innych przepisów.
Niektórzy formułują też tezę o zasadach skodyfikowanych i nieskodyfikowanych 
← błędnie!! wg J.L., bo obie są skodyfikowane, jedne są prawnie zdefiniowane, a 
drugie też są skodyfikowane, ale prawnie niezdefiniowane.

KATALOG ZASAD

(m.in. konstytucyjne)

ZASADA PRAWA DO SĄDU

Przepisy Konstytucji stosuje się bezpośrednio, chyba że konstytucja stanowi 
inaczej.
Art. 45.K.

1. Każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez 

nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły 
sąd.

2. Wyłączenie jawności rozprawy może nastąpić ze względu na moralność,  

bezpieczeństwo państwa i porządek publiczny oraz ze względu na ochronę 
życia prywatnego stron lub inny ważny interes prywatny. Wyrok ogłaszany  
jest publicznie.

 art. 6 EKPC
Artykuł 6 Prawo do rzetelnego procesu sądowego

1. Każdy ma prawo do sprawiedliwego i publicznego rozpatrzenia jego sprawy w 
rozsądnym terminie przez niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony ustawą przy 
rozstrzyganiu o jego prawach i obowiązkach o charakterze cywilnym albo o 
zasadności każdego oskarżenia w wytoczonej przeciwko niemu sprawie karnej. 
Postępowanie przed sądem jest jawne, jednak prasa i publiczność mogą być 
wyłączone z całości lub części rozprawy sądowej ze względów obyczajowych, z 
uwagi na porządek publiczny lub bezpieczeństwo państwowe w społeczeństwie 
demokratycznym, gdy wymaga tego dobro małoletnich lub gdy służy to ochronie 
życia prywatnego stron albo też w okolicznościach szczególnych, w granicach 
uznanych przez 

sąd

 za bezwzględnie konieczne, kiedy jawność mogłaby 

przynieść szkodę interesom wymiaru sprawiedliwości. 
2. Każdego oskarżonego o popełnienie czynu zagrożonego karą uważa się za 
niewinnego do czasu udowodnienia mu winy zgodnie z ustawą. 
3. Każdy oskarżony o popełnienie czynu zagrożonego karą ma co najmniej prawo 
do: 
a) niezwłocznego otrzymania szczegółowej informacji w języku dla niego 
zrozumiałym o istocie i przyczynie skierowanego przeciwko niemu oskarżenia;
b) posiadania odpowiedniego czasu i możliwości do przygotowania obrony; 
c) bronienia się osobiście lub przez ustanowionego przez siebie obrońcę, a jeśli 
nie ma wystarczających środków na pokrycie kosztów obrony - do bezpłatnego 
korzystania z pomocy obrońcy wyznaczonego z urzędu, gdy wymaga tego dobro 
wymiaru sprawiedliwości; 
d) przesłuchania lub spowodowania przesłuchania świadków oskarżenia oraz  
żądania obecności i przesłuchania świadków obrony na takich samych warunkach 
jak świadków oskarżenia; 
e) korzystania z bezpłatnej pomocy tłumacza, jeżeli nie rozumie lub nie mówi 
językiem używanym w sądzie. 

art. 15 MPOP
Artykuł 15 
1. Nikt nie może być skazany za czyn lub zaniechanie, które w myśl prawa 
wewnętrznego lub międzynarodowego nie stanowiły przestępstwa w chwili ich 
popełnienia. Nie może być również zastosowana kara surowsza od tej, którą 
można było wymierzyć w chwili popełnienia przestępstwa. Jeżeli po popełnieniu 
przestępstwa ustanowiona zostanie przez ustawę kara łagodniejsza za takie 
przestępstwo, przestępca będzie miał prawo z tego korzystać.
2. Nic w niniejszym artykule nie ogranicza sądzenia i karania jakiejkolwiek osoby 
za jakikolwiek czyn lub zaniechanie, które w chwili ich popełnienia stanowiły 
przestępstwo w myśl ogólnych zasad prawa uznanych przez społeczność  
międzynarodową.

Prawo do wniesienia skargi do sądu. To sądom przysługuje kompetencja 
orzekania o odpowiedzialności karnej.
Zasada prawa do sądu i inne kompetencje, np. tylko sąd jest organem właściwym 
do pozbawienia obywatela wolności, tylko on może decydować o ingerencji w 
prawo własności (tzn. że przepadek przedmiotów tytułem środka 
zabezpieczającego może orzec tylko sąd).

ZASADA RZETELNEGO PROCESU

Wzór z traktatów międzynarodowych, te normy mają pierwszeństwo przed 
ustawami z wyjątkiem Konstytucji. 
Nie jest jasne co się składa na zasadę rzetelnego procesu.
Zasada zgodności przedmiotu procesu z prawem obowiązującym w czasie 
popełnienia tego czynu.

ZASADA DOMNIEMANIA NIEWINNOŚCI

Art. 42 ust. 3 Konstytucji.
Każdego uważa się za niewinnego, dopóki jego wina nie zostanie stwierdzona 
prawomocnym wyrokiem sądu.

Kpk ma identyczny zapis w art. 5 § 1. 
Art. 5.  § 1. Oskarżonego uważa się za niewinnego, dopóki wina jego nie zostanie 
udowodniona i 

stwierdzona prawomocnym wyrokiem.

Pierwotny zapis wymagał, aby wina była stwierdzona orzeczeniem.

[Zasada prawa do obrony art. 42 ust. 2 Konstytucji i art. 6 kpk]
Każdy, przeciw komu prowadzone jest postępowanie karne, ma prawo do obrony 
we wszystkich stadiach postępowania. Może on w szczególności wybrać obrońcę  
lub na zasadach określonych w ustawie korzystać z obrońcy z urzędu.
Art. 6. Oskarżonemu przysługuje prawo do obrony, w tym prawo do korzystania 
z pomocy obrońcy, o 

czym należy go pouczyć.

Na treść zasady rzetelnego procesu składają się normy:

•

które odnoszą się w ogóle do procedur sądowych

•

które odnoszą się do całego przewodu prawnego

Tzw. subzasady: jawność procesu, sądowej drogi, zasada kontroli orzeczeń

 INNE

•

zasada udziału obywateli w procesie

•

nakaz poszanowania i ochrony godności człowieka

•

zakaz poddawania kogokolwiek torturom, poniżającemu traktowaniu

•

nakaz humanitarnego traktowania osób pozbawionych wolności

•

prawo do ochrony prywatności 

art. 47 K
Każdy ma prawo do ochrony prawnej życia prywatnego, rodzinnego, czci i 
dobrego imienia oraz do decydowania o swoim życiu osobistym.

art. 51 K.

1. Nikt nie może być obowiązany inaczej niż na podstawie ustawy do 

ujawniania informacji dotyczących jego osoby.

2. Władze publiczne nie mogą pozyskiwać, gromadzić i udostępniać innych 

informacji o obywatelach niż niezbędne w demokratycznym państwie 
prawnym.

3. Każdy ma prawo dostępu do dotyczących go urzędowych dokumentów i 

zbiorów danych. Ograniczenie tego prawa może określić ustawa.

4. Każdy ma prawo do żądania sprostowania oraz usunięcia informacji 

nieprawdziwych, niepełnych lub zebranych w sposób sprzeczny z ustawą.

5.

Zasady i tryb gromadzenia oraz udostępniania informacji określa ustawa

.

•

wolność komunikowania się i nienaruszalność mieszkania

Aby ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych praw były 
przewidziane w ustawie.
art. 31 ust. 3 Konstytucji → klauzula limitacyjna

Ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw 

mogą być 

ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w 

demokratycznym państwie dla  jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, 
bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i 

moralności publicznej, albo wolności 

i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać  istoty wolności i praw.

25.11.2009

ZASADA ŚCIGANIA Z URZĘDU

•

instytucje ważne dla uruchomienia procesu

•

postępowanie niezależnie od woli konkretnych podmiotów (zwłaszcza 

pokrzywdzonego), organy działają ex officio. Sam fakt popełnienia 
przestępstwa powoduje, że organy działają z urzędu. Przestępstwo 
narusza porządek państwa, w interesie państwa wykrycie i ukaranie 
sprawcy.

•

Zasada dotyczy wszczęcia postępowania i jego kontynuacji.
Art. 9 § 1 kpk
Organy procesowe prowadzą postępowanie i dokonują czynności z urzędu, 

chyba że ustawa  uzależnia je od wniosku określonej osoby, instytucji lub 
organu albo od zezwolenia władzy.

•

obowiązek zawiadomienia o przestępstwie, organy działają z urzędu, 
wtedy, gdy mają do tego postawę faktyczną wszczęcia procedury 
(uzasadnione podejrzenie popełnienia przestępstwa)

Źródła informacji o przestępstwie- najczęściej zawiadomienie o 
przestępstwie:

•

obowiązek społeczny- ciąży na każdym, gdy się go nie wypełni nie ma 
odpowiedzialności karnej, tylko moralna, ujemna ocena etyczna (art. 304 § 
1 kpk)

Każdy dowiedziawszy się o popełnieniu przestępstwa ściganego z urzędu 
ma społeczny obowiązek zawiadomić o tym prokuratora lub Policję. Przepis 
art. 191 § 3 stosuje się odpowiednio.

•

obowiązek prawny (art. 304 § 2 kpk) <- osoby, które pełnią funkcje 
kierownicze (rektor, 

dyrektor szkoły, 

zakładu)

Instytucje państwowe i samorządowe, które w związku ze swą 
działalnością [czyli rektor na urlopie się nie liczy]dowiedziały się o 
popełnieniu przestępstwa ściganego z urzędu!!, są obowiązane 
niezwłocznie zawiadomić o tym prokuratora lub Policję oraz przedsięwziąć 
niezbędne czynności do czasu przybycia organu powołanego do ścigania 
przestępstw lub do czasu wydania przez ten organ stosownego  
zarządzenia, aby nie dopuścić do zatarcia śladów i dowodów przestępstwa.

np. rektor uniwersytetu, dyrektor szkoły, art. 231 kpk  

§ 1. Jeżeli powstaje wątpliwość, komu należy wydać zatrzymaną 

rzecz, sąd lub 

prokurator składa ją do depozytu sądowego albo 

oddaje osobie godnej 

zaufania aż do wyjaśnienia 

uprawnienia do odbioru. Przepisy o likwidacji 

depozytów i nie 

odebranych rzeczy stosuje się odpowiednio.

§ 2. Przedmioty o wartości artystycznej lub historycznej oddaje się 

na 

przechowanie właściwej instytucji.

Przestępstwo niezawiadomienia o przestępstwie art.240 kk

 § 1. Kto, mając wiarygodną wiadomość o karalnym przygotowaniu albo 

usiłowaniu lub 

dokonaniu czynu zabronionego określonego w art. 118, 127, 

128, 130, 134, 140, 148, 163,  166 lub 252, nie zawiadamia niezwłocznie organu 
powołanego do ścigania przestępstw,

podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
§ 2. Nie popełnia przestępstwa określonego w § 1, kto zaniechał 

zawiadomienia, mając 

dostateczną podstawę do przypuszczenia, że 

wymieniony w § 1 organ wie o  przygotowywanym, usiłowanym lub dokonanym 
czynie zabronionym; nie popełnia 

przestępstwa również ten, kto zapobiegł 

popełnieniu przygotowywanego lub usiłowanego  czynu zabronionego 
określonego w § 1.

§     3.

      Nie podlega karze, kto zaniechał zawiadomienia z obawy przed

 

  

odpowiedzialnością karną 

grożącą jemu samemu lub jego najbliższym.

art. 240 kk- „każdy” z wyjątkiem sprawcy, osób najbliższych, z wyjątkiem 240 § 
3

Wyjątki od ex officio

1.

ściganie na wniosek

 

  (po złożeniu wniosku sprawa dalej toczy się z 

urzędu)

Rozpoczyna wniosek podmiotu uprawnionego (reguła). Wniosek może być 
cofnięty, w postępowaniu przygotowawczym- zgoda prokuratora, w postępowaniu 
sądowym- zgoda sądu do chwili uruchomienia przewodu sądowego w I inst.
1 WYJĄTEK → cofnięcie niedopuszczalne!! przy przestępstwie zgwałcenia.
Bez zgody prokuratora, sądu- cofnięcie bezskuteczne.
Skuteczne wycofanie wniosku spowoduje (art. 17 pkt 10)

 brak wymaganego 

zezwolenia na 

ściganie lub wniosku o 

ściganie 

pochodzącego od osoby 

uprawnionej, 

chyba że ustawa stanowi inaczej.

•

obowiązek pouczenia (art. 12 kpk)

Art. 12.  § 1. W sprawach o przestępstwa ścigane na wniosek postępowanie z 
chwilą złożenia wniosku  toczy się z urzędu. Organ ścigania poucza osobę 
uprawnioną do złożenia wniosku o 

przysługującym jej uprawnieniu.

§ 2. W razie złożenia wniosku o ściganie niektórych tylko sprawców  

obowiązek ścigania 

obejmuje również inne osoby, których czyny pozostają 

w ścisłym związku z czynem osoby 

wskazanej we wniosku, o czym należy 

uprzedzić składającego wniosek. Przepisu tego nie stosuje się do najbliższych 
osoby składającej wniosek.

§ 3. Wniosek może być cofnięty w postępowaniu przygotowawczym za 

zgodą prokuratora, a 

w postępowaniu sądowym za zgodą sądu - do 

rozpoczęcia przewodu sądowego na pierwszej 

rozprawie głównej, chyba że 

chodzi o przestępstwo określone w art. 197 Kodeksu karnego.  Ponowne złożenie 
wniosku jest niedopuszczalne.

przejaw zasady lojalności (informowania uczestników procesu o ich 
obowiązkach)

Podzielność podmiotów wniosku- ta reguła nie dotyczy osób najbliższych. 
Tu brak oddzielnego wniosku jest przeszkodą dla prowadzenia 
postępowania karnego, tak, aby objąć wszystkich sprawców czynu.

Przestępstwa:
→ bezwzględnie wnioskowe- w ogóle bez wniosku nie mogą być ścigane 
(zgwałcenie)
→ względnie wnioskowe- ściganie na wniosek tylko, gdy istnieje szczególny 
stosunek między sprawcą czynu a osobą pokrzywdzoną, powiązania rodzinne (np. 
kradzież z zasady bez wniosku, jeżeli sprawca jest osobą najbliższą dla osoby 
pokrzywdzonego- na wniosek).
Faza in personam- pojawia się problem, jeżeli w in rem nie złożono wniosku 
(przeszkoda procesowa).

Podmiot uprawniony do składania wniosku o ściganie:

•

pokrzywdzony,

•

dowódca jednostki wojskowej w stosunku do niektórych przestępstw.

2.

ściganie z oskarżenia prywatnego (całe postępowanie z inicjatywy 
pokrzywdzonego).

Art. 59.  § 1. Pokrzywdzony może jako oskarżyciel prywatny wnosić i 
popierać oskarżenie o 

przestępstwa ścigane z oskarżenia prywatnego.

§ 2. Inny pokrzywdzony tym samym czynem może aż do rozpoczęcia 

przewodu 

sądowego na rozprawie głównej przyłączyć się do toczącego 

się postępowania.

Szczególny tryb postępowania-uruchamia się dopiero po wniesieniu skargi 
uprawnionego podmiotu, czyli pokrzywdzonego.
Kk wskazuje, które przestępstwa są ściganie z oskarżenia prywatnego.

Impuls zewnętrzny potrzebny przy 1 i 2 ← jedyne podobieństwo
Oskarżyciel prywatny decyduje o losach procesu, czy będzie on kontynuowany 
czy nie. Pokrzywdzony dysponentem procesu w 2. Na podstawie skargi 
pokrzywdzonego- czy to tryb obligatoryjny czy fakultatywny. 
Jeżeli pojednanie przed rozprawą główną, do uruchomieni przewodu sądowego – 
odstąpienie od oskarżenia, umorzenie postępowania prywatnoskargowego. 
A w postępowaniu wnioskowym- pojednanie nie ma wpływu na tok sprawy.

Art. 60 kpk- ingerencja prokuratora: -

•

wszczęcie bez skargi

Art. 60.  § 1. W sprawach o przestępstwa ścigane z oskarżenia prywatnego 
prokurator wszczyna 

postępowanie albo wstępuje do postępowania już 

wszczętego, jeżeli wymaga tego interes 

społeczny.

§ 2. Postępowanie toczy się wówczas z urzędu, a pokrzywdzony, który 

przedtem wniósł  oskarżenie prywatne, korzysta z praw oskarżyciela 
posiłkowego; do pokrzywdzonego, który 

przedtem nie wniósł oskarżenia 

prywatnego, stosuje się art. 54, 55 § 3 i art. 58.

§ 3. Jeżeli prokurator, który wstąpił do postępowania, odstąpił potem od 

oskarżenia,  pokrzywdzony powraca w dalszym postępowaniu do praw 
oskarżyciela prywatnego.

§ 4. Pokrzywdzony, który nie wniósł oskarżenia, może w terminie zawitym 

14 dni od daty 

powiadomienia go o odstąpieniu prokuratora od oskarżenia 

złożyć akt oskarżenia lub 

oświadczenie, że podtrzymuje oskarżenie jako 

prywatne, a jeżeli takiego oświadczenia nie  złoży, sąd umarza postępowanie.

•

przyłączenie się do toczącego się już postępowania.

Proces staje się publicznoskargowy.

W procesie wojskowym- przestępstwo z oskarżenia prywatnego (661 § 1-4 kpk).

Art. 661.  § 1. Przestępstwo ścigane z oskarżenia prywatnego staje się z chwilą 
złożenia skargi przez 

pokrzywdzonego przestępstwem ściganym z urzędu.

§ 2. Prokurator wojskowy może także wszcząć z urzędu postępowanie o 

przestępstwo ścigane 

z oskarżenia prywatnego, jeżeli wymaga tego interes 

społeczny.

§ 3. Na postanowienie prokuratora pokrzywdzonemu przysługuje zażalenie 

do sądu 

właściwego do rozpoznania sprawy.

§ 4. Na wniosek pokrzywdzonego, złożony przed prawomocnym 

ukończeniem postępowania 

wszczętego na podstawie § 1, postępowanie w 

sprawie umarza się, chyba że interes  społeczny temu się sprzeciwia; w razie 
złożenia wniosku po rozpoczęciu przewodu sądowego 

w pierwszej instancji 

konieczna jest ponadto zgoda oskarżonego.

ZASADA LEGALIZMU

Nigdy nie myl zasady legalizmu ze ściganiem z urzędu!! Ściganie z urzędu to 
sposób inicjowania. Ma znaczenie specjalne, węższe niż zgodność z prawem, 
oznacza obowiązek ścigania przestępstw (wiąże się z zasadą ścigania z urzędu, 
ale nią nie jest). 
Przeciwieństwem- zasada oportunizmu, która upoważnia tylko do ścigania, 
pozwala zaniechać, brak obowiązku ścigania przestępstw.
Zaniechanie ujęte:

- szeroko- np. brak interesu społecznego (ciężkie do weryfikacji decyzje 

organu), oportunizm 

     nieograniczony

- ściśle- enumeratywnie wyliczone przyczyny, oportunizm umiarkowany

art. 10 kpk- zasada legalizmu
Art. 10.  § 1. Organ powołany do ścigania przestępstw jest obowiązany do 
wszczęcia i  przeprowadzenia postępowania przygotowawczego, a oskarżyciel 
publiczny także do 

wniesienia i popierania oskarżenia - o czyn ścigany z 

urzędu.

§ 2. Z wyjątkiem wypadków określonych w ustawie lub w prawie 

międzynarodowym nikt nie 

może być zwolniony od odpowiedzialności za 

popełnione przestępstwo.[wzmocnieniem 

zasady legalizmu- np. w związku z 

nieformalnymi immunitetami np. syn ex premiera]

Art. 13. Uzyskanie zezwolenia władzy, od którego ustawa uzależnia ściganie, 
należy do oskarżyciela

.

- obowiązek podjęcia starań; poseł- Sejm 3/5, senator- Senat 3/5

Zażalenia na bezczynność organów ścigania (art. 306 § 3). Uruchamia kontrolę 
organów ścigania. 
§ 3. Jeżeli osoba lub instytucja, która złożyła zawiadomienie o przestępstwie, nie 
zostanie w ciągu 6 tygodni powiadomiona o wszczęciu albo odmowie wszczęcia 

śledztwa, może wnieść zażalenie 

do prokuratora nadrzędnego albo 

powołanego do nadzoru nad organem, któremu złożono  zawiadomienie.

Zasada legalizmu odnosi się też do kontynuacji procesu.
Art. 14 § 2 [inaczej niż tu jest w sprawach prywatnoskargowych!!]
§ 2. Odstąpienie oskarżyciela publicznego od wniesionego oskarżenia nie wiąże sądu.

•

przejaw zasady legalizmu, oskarżyciel nie popiera oskarżenia, a SĄD NIE 
JEST TYM ZWIĄZANY!!

•

oznacza to, że oskarżyciel publiczny musi i tak brać udział w procesie, 
będzie i tak stroną oskarżycielską

(zasada legalizmu- obowiązek)

Wyjątki od zasady:

•

budzi wewnętrzny sprzeciw u J.L. tzw. umorzenie absorpcyjne (art. 11)

Art. 11.  § 1. Postępowanie w sprawie o występek, zagrożony karą 

pozbawienia wolności do 

lat 5, można umorzyć, jeżeli orzeczenie wobec 

oskarżonego kary byłoby oczywiście 

niecelowe ze względu na rodzaj i 

wysokość kary prawomocnie orzeczonej za inne 

przestępstwo, a interes 

pokrzywdzonego temu się nie sprzeciwia.

§ 2. Jeżeli kara za inne przestępstwo nie została prawomocnie 

orzeczona, 

postępowanie 

można zawiesić. Zawieszone 

postępowanie należy umorzyć albo 

podjąć przed upływem 3 miesięcy od 

uprawomocnienia się orzeczenia w sprawie o 

inne przestępstwo, o 

którym mowa w § 1.

§ 3. Postępowanie umorzone na podstawie § 1 można wznowić w 

wypadku uchylenia 

lub istotnej zmiany treści prawomocnego wyroku, 

z powodu którego zostało ono 

umorzone.

Wadliwe, bo można łagodniej potraktować sprawcę, który wraca do 

przestępstwa, odbywa 

już jakąś karę (ona pochłania kary, które mogłyby być 

orzeknięte). T o jeszcze zrozumiałe, ale 

umorzenie- czyli w ogóle nie będzie 

odnotowany, nie rozstrzygnie się nawet o 

odpowiedzialności. Rozwiązanie 

podyktowane ekonomią procesową:

- umorzenie postępowania przygotowawczego

- podstawy umorzenia

- rodzaje umorzeń

•

świadek koronny- u. z ’97 r.; sprawca, którego ścigania zaniechuje się. 

- Popełnił ciężkie przestępstwo, 

- ujawnił ważne informacje organom ścigania w określonym trybie

- został dopuszczony do zeznań w charakterze świadka

- w wyjaśnieniach (bo to podejrzany)przekazuje organom informacje 
mogące przyczynić się do ujawnienia przestępstw, zapobieżenia im 
(przejaw oportunizmu, bo tego sprawcy nie ścigamy).

- zobowiązuje się do złożenia zeznań, współpracy z sądem i organami 
ścigania
Szczególny dowód świadka koronnego.
Nie można: do sprawców zabójstw, usiłowania, prowokatora, do sprawcy, 
który zakładał zorganizowaną grupę lub kierował ją (sprawstwo 
kierownicze).
Instrument do walki z przestępczością zorganizowaną.

Zawiesza się postępowania w stosunku do świadka koronnego i sprawdza, 
jak się zachowuje w procesie (musi współpracować z sądem i musi 
udowodnić, że nie mataczy, a rzeczywiście współpracuje). Zawieszenie 
postępowania do zakończenia prawomocnym wyrokiem postępowania 
przeciwko pozostałym sprawcom. Później postanowienie o umorzeniu 
postępowania wobec świadka koronnego, nie składa się na nie zażalenia.

2.12.2009

ZASADA DOMNIEMANIA NIEWINNOŚCI

Element standardu rzetelnego procesu, zapisana w Konstytucji (art. 5 kpk), 
zasada prawnie zdefiniowana.
Art. 5.  § 1. Oskarżonego uważa się za niewinnego, dopóki wina jego nie zostanie 
udowodniona i stwierdzona prawomocnym wyrokiem.!!!
§ 2. Nie dające się usunąć wątpliwości rozstrzyga się na korzyść oskarżonego.[in 
dubio pro reo, dotyczy też strony post.- np. wątpliwości co do kwalifikacji 
przestępstwa- na korzyść oskarżonego]

Wina oskarżonego: stan faktyczny + normy prawne dotyczące jakiegoś 
przestępstwa.
Domniemanie niewinności: 

•

nie jest domniemaniem faktycznym

•

domniemanie szczególnego rodzaju, różni się od innych domniemań. 

typowe- udowadniamy fakt łatwiejszy do udowodnienie i wiążemy z nim 
skutki wywodzące  się z faktu trudniejszego do udowodnienia (np. 
domniemanie ojcostwa z kro)

domniemania niewinności- oskarżony nie musi nic udowadniać, niewinność 
jest prawnie 

przyznana, tzw. 

„prawda tymczasowa”.

•

domniemanie jako przeżycie psychiczne- przeświadczenie osoby stosującej 
prawo o niewinności konkretnej osoby

Próbowano łączyć element subiektywny (zafałszowanie rzeczywistości) z 
domniemaniem niewinności (to powoduje relatywizm).

Organy muszą traktować osobą w sensie prawnym jako osobę niewinną (a 

nie mieć przeżycie psychiczne, że jest niewinna).

Konsekwencje domniemania niewinności:

•

funkcja wewnątrz procesu- rozkład ciężaru dowodu, spoczywa na 
oskarżycielu (oskarżony nie musi udowadniać, że jest niewinny)

•

funkcja na zewnątrz- żadne organy władzy publicznej nie mogą uznać 
kogokolwiek za przestępcę i podejmować działań jakby był przestępcą (do 
czasu prawomocnego wyroku).Także inne osoby nie mogą traktować kogoś 
za winnego, dopóki nie ma prawomocnego wyrok (np. dziennikarz).

•

wydanie wyroku uniewinniającego, kiedy wina nie została stwierdzona 
prawomocnym wyrokiem

uniewinnienie oskarżonego- ma zawsze jednakowy walor prawny, bez 
względu na powody uniewinnienia. Nie ma lepszego i gorszego wyroku 
uniewinniającego.

np.- wyraźnie dowody niewinności 

lub

      - nie udowodniono z całą pewnością, że X jest sprawcą- in dubio pro 
reo 

Choć dla oskarżonego nie jest to obojętne: może zaskarżyć w wyroku 
uniewinniającym nawet samo uzasadnienie (motywy) wyroku, strona chce, 
aby stwierdzono niewinność wyraźnie z dowodów.

Gravamen- cecha orzeczenia sądu lub organu administracji, polegająca na 
naruszeniu interesu strony postępowania. Wykazanie gravamen, tj. 
uprawdopodobnienie, że dane orzeczenie narusza prawa strony, bywa 
warunkiem dopuszczalności środków odwoławczych.
Art.425 § 2 kpk Orzeczenie można zaskarżyć w całości lub w części. Można 
także zaskarżyć 

samo uzasadnienie orzeczenia.

•

Tylko prawomocny wyrok- kpk nie przewiduje natychmiastowej 
wykonalności wyroku I instancji (taka klauzula znajduje się w kpc)

Kiedy problem winy wyłączony, w grę wchodzi wyłącznie ustalenie czynu i trzeba 
skorzystać ze środków zabezpieczających (sprawca niepoczytalny- tu też 
przysługuje mu domniemanie niewinności, do ustalenia zakresu zastosowania 
tych środków), proces niedopuszczalny, tzn. nie uznaje się go za winnego.

ZASADA PRAWA DO OBRONY

Obrona- każde celowe zachowania do tej funkcji procesowej (występowanie w 
procesie w roli określonej przez kpk).
szeroko- wszelkie czynności procesowe, też bierność
wąsko- także bezczynność

•

nemo se ipsum se accusare tenetur- nikt nie musi samego siebie oskarżać

•

obrona czynna- podejmuje czynności

•

obrona bierna- powstrzymanie oskarżonego od dowodów przeciw sobie

•

obrona materialna- wszelkie działania podejmowane przez wszystkich, 
które zmierzają do odparcia zarzutów 

•

obrona formalna- prawo do skorzystania z pomocy obrońcy.

Ten podział budzi wątpliwości. 
- formalna służy też odparciu zarzutów (więc służy obronie materialnej, 

czyli jest sposobem 

jej wykonywania).

- nazwy nieadekwatne do ich treści, kolizja ze znaczeniem potocznym 

CZYNNA:
Lepiej: obrona wykonywana przez oskarżonego i jego obrońcę.

Zasada prawa do obrony jest zasadą konstytucyjną (z zasady rzetelnego 
procesu). To prawo dedykuje podejrzanym o popełnienie przestępstwa (art. 42 
ust. 2 Konstytucji)

Każdy, przeciw komu prowadzone jest postępowanie karne, ma prawo do 

obrony we  wszystkich stadiach postępowania. Może on w szczególności wybrać 
obrońcę lub na zasadach określonych w ustawie korzystać z obrońcy z urzędu.
Prawo do obrony przysługuje osobie, przeciwko której toczy się postępowanie, w 
toku całego procesu.
Art. 71 § 3 (także podejrzanemu) Jeżeli kodeks niniejszy używa w znaczeniu 
ogólnym określenia 

„oskarżony”, odpowiednie przepisy 

mają zastosowanie także do 

podejrzanego.

Prawo do:

•

ma możliwość wypowiadania się co do wszystkich punktów oskarżenia i 
odpowiedzialności cywilnej

•

ma możliwość podejmowania innych czynności procesowych, które 
zmierzają do obalenia oskarżenie, złagodzenia, zmniejszenia 
odpowiedzialności karnej lub cywilnej

•

ma prawo zwalczania na drodze procesu uciążliwych środków stosowanych 
wobec niego (np. tymczasowe aresztowanie)

•

może skorzystać z pomocy obrońcy, 

a musi, 

- gdy nieletni, 

- głuchy, niemy, niewidomy 

- stan uzasadniający wątpliwość co do jego poczytalności, 

- kiedy sąd uzna to za niezbędne ze względu na okoliczności; 

- w postępowaniu przed sądem okręgowym jako I instancja, gdy 

oskarżonemu 

zarzucono przestępstwo zbrodni lub jest pozbawiony 

wolności

- 517 i następne= postępowanie przyspieszone

- wznowiono postępowanie na skutek wniosku, po śmierci 

oskarżonego- obrońca z  urzędu

Jeżeli nie ma obrońcy- uchybienie procesowe, bezwzględna przyczyna 
odwoławcza, uchylenie 

orzeczenia wydanego z takim 

uchybieniem

Art. 439.  § 1. Niezależnie od granic zaskarżenia i 

podniesionych zarzutów 

oraz wpływu uchybienia na treść 

orzeczenia sąd odwoławczy na posiedzeniu 

uchyla zaskarżone 

orzeczenie, jeżeli: 

10) oskarżony w postępowaniu sądowym nie miał obrońcy w 

wypadkach określonych  w art. 79 § 1 i 2, art. 80 oraz art. 517i § 1 lub 
obrońca nie brał udziału w czynnościach, 

w których jego udział był 

obowiązkowy,

W postępowaniu przygotowawczym- większość dokumentów tajna dla 
oskarżonego

wyjaśnienia → oskarżony 
zeznania → świadek

Wyjaśnienia pisemne- art. 176 kpk w postępowaniu przygotowawczym, stanowią 
załącznik do protokołu- element przesłuchania (176 § 4).
Art. 176.  § 1. W postępowaniu przygotowawczym oskarżonemu należy, na jego 
żądanie lub jego  obrońcy, umożliwić w toku przesłuchania złożenie wyjaśnień 
na piśmie. Przesłuchujący 

podejmie w tym wypadku środki zapobiegające 

porozumieniu się oskarżonego z innymi 

osobami w czasie spisywania 

wyjaśnień.

§ 2. Przesłuchujący może z ważnych powodów odmówić zgody na złożenie 

przez oskarżonego 

wyjaśnień na piśmie.

§ 3.  (uchylono).

§ 4. Pisemne wyjaśnienia oskarżonego, podpisane przez niego, z 

zaznaczeniem daty ich  złożenia, stanowią załącznik do protokołu.

Swoiste, ograniczone prawo do obrony przysługuje innym uczestnikom 
postępowania (jeśli ustawa tak stanowi), stronom szczególnym postępowania, w 
postępowaniu karnym służbowym (podmioty pociągnięte do odpowiedzialności 
posiłkowo).

→ brak obowiązku samooskarżenia- prawo powstrzymania się od wszelkich 
działań mogących wywołać skutki niekorzystne dla oskarżonego w zakresie jego 
odpowiedzialności. (wcześniej obowiązek mówienia prawdy)

To, do czego oskarżony ma prawo w procesie (to tylko w procesie, proces 
wytacza granice obrony aktywnej),
To, od czego może się powstrzymać (to ma szersze ramy, poza procesem/ 
przedpola procesu, prawo do milczenia)

•

Obrona aktywna- czynności w ramach procesu

•

Obrona pasywna- ma szersze ramy niż aktywna, wychodzi na przedpola 
procesu karnego, poza jego ramy, tzw. „prawo do milczenia”. 

Obowiązek zawiadomienia nie obejmuje sprawcy (prawo do milczenia). 
Naturalna skłonność do chronienia samego siebie.

Art. 175.  § 1. Oskarżony ma prawo składać wyjaśnienia; może jednak bez 
podania powodów  odmówić odpowiedzi na poszczególne pytania lub 
odmówić składania wyjaśnień. O 

prawie tym należy go pouczyć.

§ 2. Obecny przy czynnościach dowodowych oskarżony ma prawo 

składać wyjaśnienia 

co do każdego dowodu.

PRAWO DO MILCZENIA- jest odwrotnością obrony aktywnej.
Prawo do milczenia a obowiązki dowodowe 74 § 2 i § 3 <- ustawa nakłada 
obowiązek 

     dowodzenia.

Prawo do milczenia wpływa na jego interpretację, 
oskarżony ma obowiązek co najwyżej znoszenia (pati) działań 

organów 

procesowych. Ale nie musi aktywnie 

uczestniczyć.
Jeżeli nie będzie chciał dać głosu (dowód, materiał porównawczy), to 
organy nic mogą nic zrobić, są bezradne. 
Swoboda wypowiedzi- też z decyzją czy chce się wypowiedzieć, to 
wyklucza możliwość podstępu organy. Próba krwi też przymus fizycznym, 
ale nie ma przy dowodzie z pisma, głosu. Prawo do zaskarżania decyzji i 
czynności procesowych.

6.01.2010

ZASADA JAWNOŚCI

- wewnętrzna (wobec stron)

[dla J. L. – 1 aspekt]

- zewnętrzna (wobec publiczności); EKPC, Pakt Praw Obywatelskich: słuszne, 
publiczne (=jawne) rozpatrzenie sprawy

Zasada jawności w szerszym znaczeniu w piśmiennictwie (aspekt wewnętrzny, 
którego nie ma w aktach międzynarodowych i aspekt zewnętrzny).

Jawność zewnętrzna <- odnosi się do postępowania sądowego, każdy może iść

- pełnoletni
- nieuzbrojony
- postawa człowieka pozostaje w zgodności z powagą sądu 

(trzeźwy)
<- ze względów technicznych jest czasem limit wejść, bilety wstępu (np. w 
sprawie zabójstwa        Popiełuszki).

Transmisja z przebiegu rozprawy (radio, prasa, tv)
- interes społeczny za tym przemawia
- nie utrudnia prowadzenia rozprawy
- ważny interes uczestnika postępowania się temu nie sprzeciwia.
Sąd może określić warunki, od których zależy wydanie zezwolenia
Art. 357.  § 1. Sąd może zezwolić przedstawicielom radia, telewizji, filmu i prasy 
na dokonywanie za 

pomocą aparatury utrwaleń obrazu i dźwięku z 

przebiegu rozprawy, gdy uzasadniony interes 

społeczny za tym przemawia, 

dokonywanie tych czynności nie będzie utrudniać prowadzenia  rozprawy, a 
ważny interes uczestnika postępowania temu się nie sprzeciwia.

§ 2. Sąd może określić warunki, od których uzależnia wydanie zezwolenia 

przewidzianego w  § 1.

Regulacje z prawa prasowego:
- nie pozwala na opinię przed wydaniem rozstrzygnięcia w I instancji
- zabrania publikowania danych osobowych i wizerunku oskarżonego, świadków, 
chyba że wyrażą na to zgodę
- konkretna decyzja co do konkretnej osoby decyzją sądu- można ujawnić dane 
osobowe/wizerunek
Art. 13 

1. Nie wolno wypowiadać w prasie opinii co do rozstrzygnięcia w 

postępowaniu sądowym  przed wydaniem orzeczenia w I instancji.

2. Nie wolno publikować w prasie danych osobowych i wizerunku osób,  

przeciwko którym  toczy się postępowanie przygotowawcze lub sądowe, jak 
również danych osobowych i 

wizerunku świadków, pokrzywdzonych i 

poszkodowanych, chyba że osoby te wyrażą na to  zgodę.

3. Ograniczenie, o którym mowa w ust. 2, nie narusza przepisów innych 

ustaw. Właściwy  prokurator lub sąd może zezwolić, ze względu na ważny 
interes społeczny, na ujawnienie 

danych osobowych i wizerunku osób, 

przeciwko którym toczy się postępowanie 

przygotowawcze lub sądowe.

Regulacje karno materialne (kk):

Art. 241. § 1. Kto bez zezwolenia rozpowszechnia publicznie wiadomości z 
postępowania 

przygotowawczego, zanim zostały ujawnione w postępowaniu 

sądowym,

podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności 

do lat 2.

§ 2. Tej samej karze podlega, kto rozpowszechnia publicznie wiadomości z 

rozprawy sądowej  prowadzonej z wyłączeniem jawności.

Jawność postępowania przygotowawczego.

Wyłączenie jawności musi być w regulacji prawnej:

359 kpk- obligatoryjne wyłączenie jawności rozprawy głównej

360 kpk- obligatoryjne, w całości lub w części

360 § 3 kpk- fakultatywnie

- jeden z oskarżonych jest nieletni

- przesłuchanie świadka, który nie ukończył 15 lat

178-181- przeprowadzenie dowodu z dokumentu objętego tajemnicą

Art. 359. Niejawna jest rozprawa, która dotyczy:

1) wniosku prokuratora o umorzenie postępowania z powodu 

niepoczytalności sprawcy i 

zastosowanie środka zabezpieczającego,

2) sprawy o pomówienie lub znieważenie; na wniosek pokrzywdzonego 

rozprawa odbywa się 

jednak jawnie.

Art. 360.  § 1. Sąd wyłącza jawność rozprawy w całości albo w części, jeżeli 
jawność mogłaby:

1) wywołać zakłócenie spokoju publicznego,

2) obrażać dobre obyczaje,

3) ujawnić okoliczności, które ze względu na ważny interes państwa 

powinny być zachowane  w tajemnicy,

4) naruszyć ważny interes prywatny.

§ 2. Sąd wyłącza jawność całości lub części rozprawy także na żądanie 

osoby, która złożyła 

wniosek o ściganie.

§ 3. [fakultatywnie] Sąd może wyłączyć jawność całości albo części 

rozprawy, jeżeli choćby  jeden z 

 

        

 

 oskarżonych jest nieletni

 

  lub na czas 

przesłuchania świadka, który nie ukończył 15 lat.

Art. 183 § 2. Świadek może żądać, aby przesłuchano go na rozprawie z 
wyłączeniem jawności, jeżeli 

treść zeznań mogłaby narazić na hańbę jego lub 

osobę dla niego najbliższą.

Art. 178. Nie wolno przesłuchiwać jako świadków:

1) obrońcy lub adwokata działającego na podstawie art. 245 § 1,co do 

faktów, o których  dowiedział się udzielając porady prawnej lub prowadząc 
sprawę,

2) duchownego co do faktów, o których dowiedział się przy spowiedzi.

Art. 179.  § 1. Osoby obowiązane do zachowania tajemnicy państwowej mogą 
być przesłuchane co do  okoliczności, na które rozciąga się ten obowiązek, tylko 
po zwolnieniu tych osób od obowiązku 

zachowania tajemnicy przez 

uprawniony organ przełożony.

§ 2. Zwolnienia wolno odmówić tylko wtedy, gdyby złożenie zeznania 

wyrządzić mogło  poważną szkodę państwu.

§ 3. Sąd lub prokurator może zwrócić się do właściwego naczelnego organu 

administracji 

rządowej o zwolnienie świadka od obowiązku zachowania 

tajemnicy.
Art. 180.  § 1. Osoby obowiązane do zachowania tajemnicy służbowej lub 
tajemnicy związanej z 

wykonywaniem zawodu lub funkcji mogą odmówić 

zeznań co do okoliczności, na które 

rozciąga się ten obowiązek, chyba że sąd 

lub prokurator zwolni te osoby od obowiązku 

zachowania tajemnicy.

§ 2. Osoby obowiązane do zachowania tajemnicy notarialnej, adwokackiej, 

radcy prawnego,  lekarskiej lub dziennikarskiej mogą być przesłuchiwane co do 
faktów objętych tą tajemnicą 

tylko wtedy, gdy jest to niezbędne dla dobra 

wymiaru sprawiedliwości, a okoliczność nie może  być ustalona na podstawie 
innego dowodu. W postępowaniu przygotowawczym w 

przedmiocie 

przesłuchania lub zezwolenia na przesłuchanie decyduje sąd, na posiedzeniu bez 

udziału stron, w terminie nie dłuższym niż 7 dni od daty doręczenia 

wniosku prokuratora. Na  postanowienie sądu przysługuje zażalenie.  

§ 3. Zwolnienie dziennikarza od obowiązku zachowania tajemnicy nie może 

dotyczyć danych  umożliwiających identyfikację autora materiału prasowego, 
listu do redakcji lub innego 

materiału o tym charakterze, jak również 

identyfikację osób udzielających informacji  opublikowanych lub przekazanych 
do opublikowania, jeżeli osoby te zastrzegły nieujawnianie 

powyższych 

danych.

§ 4. Przepisu § 3 nie stosuje się, jeżeli informacja dotyczy przestępstwa, o 

którym mowa w 

art. 240 § 1 Kodeksu karnego.

§ 5. Odmowa przez dziennikarza ujawnienia danych, o których mowa w § 3, 

nie uchyla jego 

odpowiedzialności za przestępstwo, którego dopuścił się 

publikując informację.
Art. 181.  § 1. W wypadkach przewidzianych w art. 179 i 180 sąd przesłuchuje 
taką osobę na 

rozprawie z wyłączeniem jawności.

§ 2.  Minister Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia, sposób  

sporządzania, 

przechowywania i udostępniania protokołów przesłuchań 

oskarżonych, świadków, biegłych i 

kuratorów, a także innych dokumentów lub 

przedmiotów, na które rozciąga się obowiązek 

zachowania tajemnicy 

państwowej, służbowej albo związanej z wykonywaniem zawodu lub  funkcji, jak 
również dopuszczalny sposób powoływania się na takie przesłuchania, 
dokumenty  i przedmioty w orzeczeniach i pismach procesowych, mając na 
uwadze konieczność 

zapewnienia właściwej ochrony tajemnicy przed 

nieuprawnionym ujawnieniem.

Ustawa o świadku koronnym (!)
Art. 13. Sąd, na wniosek świadka koronnego, wyłącza jawność rozprawy na czas 
jego przesłuchania.

Świadka należy pouczyć o tym uprawnieniu. W razie wyłączenia jawności, 

przepisów art. 361 § 1 i 3 Kodeksu postępowania karnego nie stosuje się.

Wyłączenie jawności rozprawy głównej:

- całkowite
- częściowe (np. na czas przeprowadzenia określonego dowodu)

Przejaw jawności przy wyłączeniu jawności:

Mąż zaufania- każda strona wskazuje po 

2

 osoby, które będą mogły brać 

udział w rozprawie. Jeżeli jest kilku oskarżycieli lub oskarżonych-  po 1 
osobie
 Art. 361.  § 1. W razie wyłączenia jawności mogą być obecne na 
rozprawie, oprócz osób  biorących udział w postępowaniu, po dwie osoby 
wskazane przez oskarżyciela 

publicznego, oskarżyciela posiłkowego, 

oskarżyciela prywatnego i oskarżonego. Jeżeli 

jest kilku oskarżycieli 

lub oskarżonych, każdy z nich może żądać pozostawienia na sali 

rozpraw po jednej osobie. <- nie ma jednak rozprawy przy 

drzwiach zamkniętych, 

         gdy  może 

zostać ujawniona tajemnica państwowa
Należy pouczyć o 341 § 1.
361 § 3- przewodniczący wskaże, kto ma zostać: § 3. W razie wyłączenia 
jawności 

przewodniczący może zezwolić poszczególnym osobom na 

obecność na rozprawie.

Jeden etap zawsze jawny => OGŁOSZENIE WYROKU (jedynie podanie ustnych 
motywów może ulec 

wyłączeniu 

jawności)

      Zawsze tajny => NARADA + WYROKOWANIE (głosowanie nad 

wyrokiem).

upublicznienie = przestępstwo
nikt nie może być zwolniony z tajemnicy dotyczącej 

narady i głosów

obecny tylko: - skład orzekający

           - za zgodą przewodniczącego protokolant 

(do spisania 

wyroku)

Jawność wewnętrzna – dostęp do materiału sprawy (w postępowaniu 
przygotowawczym)

           - znajomość stawianych zarzutów

=> modyfikacja zarzutów, jawność w stosunku do podejrzanego, pokrzywdzony 
dowie się później Art. 314.  Jeżeli w toku śledztwa okaże się, że podejrzanemu 
należy zarzucić czyn nie objęty wydanym 

uprzednio postanowieniem o 

przedstawieniu zarzutów albo czyn w zmienionej w istotny 

sposób postaci 

lub też, że czyn zarzucany należy zakwalifikować z surowszego przepisu, 

wydaje się niezwłocznie nowe postanowienie, ogłasza się je podejrzanemu 

oraz przesłuchuje  się go. Przepis art. 313 § 3 i 4 stosuje się odpowiednio.

=> w postępowaniu przygotowawczym obie strony mogą brać udział w 
czynnościach powtarzalnych/niepowtarzalnych
=> dostęp do akt postępowania przygotowawczego utrudniony
Art. 156.  § 1. Stronom, podmiotowi określonemu w art. 416 obrońcom, 
pełnomocnikom i  przedstawicielom ustawowym udostępnia się akta sprawy 
sądowej i daje możność  sporządzenia z nich odpisów. Za zgodą prezesa sądu 
akta te mogą być udostępnione również 

innym osobom.  

§ 2. Na wniosek oskarżonego lub jego obrońcy wydaje się odpłatnie 

kserokopie dokumentów z 

akt sprawy. Kserokopie takie można wydać 

odpłatnie, na wniosek, również innym stronom, 

podmiotowi określonemu w 

art. 416, pełnomocnikom i przedstawicielom ustawowym.

§ 3.  Prezes sądu może w razie uzasadnionej potrzeby zarządzić wydanie 

odpłatnie 

uwierzytelnionych odpisów z akt sprawy.

§ 4. Jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo ujawnienia tajemnicy państwowej, 

przeglądanie akt,  sporządzanie odpisów i kserokopii odbywa się z zachowaniem 
rygorów określonych przez 

prezesa sądu lub sąd. Uwierzytelnionych odpisów  

i kserokopii nie wydaje się, chyba że ustawa stanowi inaczej.

§ 5. Jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, w toku postępowania 

przygotowawczego stronom, 

obrońcom, pełnomocnikom i przedstawicielom 

ustawowym udostępnia się akta, umożliwia  sporządzanie odpisów i kserokopii 
oraz wydaje odpłatnie uwierzytelnione odpisy lub  kserokopie tylko za zgodą 
prowadzącego postępowanie przygotowawcze. Za zgodą  prokuratora akta w toku 
postępowania przygotowawczego mogą być w wyjątkowych 

wypadkach 

udostępnione innym osobom.

§ 5a. W toku postępowania przygotowawczego podejrzanemu i jego 

obrońcy udostępnia się  akta sprawy w części zawierającej dowody wskazane 
we wniosku o zastosowanie albo 

przedłużenie tymczasowego aresztowania 

oraz wymienione w postanowieniu o zastosowaniu  albo przedłużeniu 
tymczasowego aresztowania. Prokurator może odmówić zgody na 

udostępnienie akt w tej części tylko wówczas, gdy zachodzi uzasadniona 

obawa, że  narażałoby to na niebezpieczeństwo utraty życia lub zdrowia 
pokrzywdzonego lub innego 

uczestnika postępowania, groziłoby zniszczeniem 

lub ukryciem dowodów albo tworzeniem 

dowodów fałszywych, groziłoby 

uniemożliwieniem ustalenia i ujęcia współsprawcy czynu  zarzucanego 
podejrzanemu lub sprawców innych czynów ujawnionych w toku postępowania, 

ujawniałoby prowadzone czynności opreacyjno-rozpoznawcze lub 

zagrażałoby utrudnieniem 

postępowania przygotowawczego w inny 

bezprawny sposób.

§ 6. Minister Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia, wysokość 

opłaty za wydanie  kserokopii dokumentów oraz uwierzytelnionych odpisów z akt 
sprawy, mając na uwadze 

koszty wykonania takich kserokopii.

=> w postępowaniu sądowym strona ma dostęp do akt, kiedy chce, rozprawa 
sądowa dla stron jest JAWNA, jedynie na pewien czas można wydalić oskarżonego

-  np. krępuje świadka, ale po powrocie na salę, oskarżony otrzymuje 

relacje z zeznań i może  się co do nich wypowiedzieć

- źle się zachowuje- zakłóca porządek sali rozpraw

=> zamknięcie postępowania przygotowawczego- strony mogą zaznajomić się z 
aktami
=> odtajnienie wobec stron posiedzeń sądu we wstępnej fazie orzekania

Skierowanie sprawy na posiedzenie:
Art. 339.  § 1. Prezes sądu kieruje sprawę na posiedzenie, jeżeli:

1) prokurator złożył wniosek o orzeczenie środków zabezpieczających,
2) zachodzi potrzeba rozważenia kwestii warunkowego umorzenia 

postępowania,

3) akt oskarżenia zawiera wniosek, o którym mowa w art. 335.
§ 2. (uchylony).
§ 3. Prezes sądu kieruje sprawę na posiedzenie także wtedy, gdy zachodzi 

potrzeba innego 

rozstrzygnięcia przekraczającego jego uprawnienia, a 

zwłaszcza:

1) umorzenia postępowania na podstawie art. 17 § 1 pkt 2-11,
2) umorzenia postępowania z powodu oczywistego braku faktycznych 

podstaw oskarżenia,

3) wydania postanowienia o niewłaściwości sądu lub o zmianie 

wskazanego w akcie 

oskarżenia trybu postępowania,

4) zwrotu sprawy prokuratorowi w celu usunięcia istotnych braków 

postępowania 

przygotowawczego,

5) wydania postanowienia o zawieszeniu postępowania,
6) wydania postanowienia w przedmiocie tymczasowego aresztowania lub 

innego środka 

przymusu,

7) wydania wyroku nakazowego,
§ 4. Prezes sądu kieruje sprawę na posiedzenie ponadto, gdy zachodzi 

potrzeba rozważenia 

możliwości przekazania jej do postępowania 

mediacyjnego; przepis art. 23a stosuje się  odpowiednio.

§ 5. Strony, obrońcy i pełnomocnicy mogą wziąć udział w posiedzeniach 

wymienionych w § 1 

oraz w § 3 pkt 1, 2 i 6, z tym że udział prokuratora i 

obrońcy w posiedzeniu w przedmiocie 

orzeczenia środka 

zabezpieczającego określonego w art. 94 albo 95 Kodeksu karnego jest 

obowiązkowy.

ZASADA BEZPOŚREDNIOŚCI

Maksymalne zbliżenie sadu do faktu przestępstwa, należy eliminować ogniwa 
pośrednie w poznawaniu faktu. Im więcej ogniw, tym bardziej zniekształcony 
obraz.

3 dyrektywy szczególne:

1- sąd powinien opierać się na dowodach przeprowadzonych na rozprawie
2- sąd powinien zetknąć się bezpośrednio ze źródłami i środkami 

dowodowymi

3- nie należy dopuszczać do zmiany dowodów pierwotnych (z pierwszej 

ręki) na pochodne, 

poza sytuacjami, w których pierwotne są nieosiągalne

bezpośredni- dowodzi danej tezy dowodowej
pośredni- poszlaka

- dotyczy też organów przygotowawczych -> szukanie dowodów pierwotnych
- nie jest prawniezdefiniowana, ale prawnieuregulowana (ad. do 3 dyrektyw)

1) Art. 410. Podstawę wyroku może stanowić tylko całokształt okoliczności 

ujawnionych w 

toku rozprawy głównej.

2) wyprowadzamy z przepisów dotyczących wyjątku (a contrario)
3) skąd ta 3 dyrektywa?? Z ZASADY SWOBODNEJ OCENY DOWODÓW

- wiedza, logika, doświadczenie życiowe. Wiedza 

mówi, że na 

ogół dowód pierwotny lepszy od 

pochodnego (pochodny jest 

niejako środkiem 

kontrolnym)
[nie ma lepszych i gorszych dowodów]

Wyjątki, które narzuca praktyka życiowa:
=> odczytanie protokołów dowodowych dokonanych przed rozprawą lub przed 
innym organem

Zeznania świadków- 391 NAUCZ SIĘ!!
Art. 391. § 1.  Jeżeli świadek bezpodstawnie odmawia zeznań, zeznaje 

odmiennie niż 

poprzednio albo oświadczy, że pewnych okoliczności nie 

pamięta, albo przebywa za granicą 

lub nie można mu było doręczyć wezwania, 

albo nie stawił się z powodu niedających się  usunąć przeszkód lub prezes sądu 
zaniechał wezwania świadka na podstawie art. 333 § 2, a 

także wtedy, gdy 

świadek zmarł, wolno odczytywać w odpowiednim zakresie protokoły  złożonych 
poprzednio przez niego zeznań w postępowaniu przygotowawczym lub przed 

sądem w tej lub innej sprawie albo w innym postępowaniu przewidzianym 

przez ustawę.

§ 2. W warunkach określonych w § 1, a także w wypadku określonym w 

art. 182 § 3, wolno również odczytywać na rozprawie protokoły złożonych 
poprzednio przez świadka wyjaśnień w 

charakterze oskarżonego.

Przeczytać wyjaśnienia oskarżonego, gdy:

- odmawia wyjaśnień
- wyjaśnia odmiennie niż poprzednio
- oświadcza, ze pewnych okoliczności nie pamięta

Art. 389.  § 1. Jeżeli oskarżony odmawia wyjaśnień lub wyjaśnia 

odmiennie niż poprzednio 

albo oświadcza, że pewnych okoliczności nie 

pamięta, wolno na rozprawie odczytywać tylko 

w odpowiednim zakresie 

protokoły jego wyjaśnień złożonych poprzednio w charakterze  oskarżonego w 
tej lub innej sprawie w postępowaniu przygotowawczym lub przed sądem 

albo 

w innym postępowaniu przewidzianym przez ustawę.

§ 2. Po odczytaniu protokołu przewodniczący zwraca się do oskarżonego o 

wypowiedzenie się 

co do jego treści i o wyjaśnienie zachodzących  

sprzeczności.

Art. 392. § 1. Sąd może odczytywać na rozprawie głównej protokoły 

przesłuchania świadków 

i oskarżonych, sporządzone w postępowaniu 

przygotowawczym lub przed sądem albo w  innym 

postępowaniu 

przewidzianym przez ustawę [np. w wykroczeniowym], gdy 

bezpośrednie 

przeprowadzenie dowodu nie jest niezbędne, a żadna z obecnych stron temu się 

nie sprzeciwia.
§ 2. Sprzeciw strony, której zeznania lub wyjaśnienia nie dotyczą, nie stoi 

na przeszkodzie 

odczytaniu protokołu. 

Art. 393.  § 1.Wolno odczytywać na rozprawie protokoły oględzin, 

przeszukania i zatrzymania 

rzeczy, opinie biegłych, instytutów, zakładów lub 

instytucji, dane o karalności, wyniki  wywiadu środowiskowego oraz wszelkie 
dokumenty urzędowe złożone w postępowaniu 

przygotowawczym lub 

sądowym albo w innym postępowaniu przewidzianym przez ustawę.  Nie wolno 
jednak odczytywać notatek dotyczących czynności, z których wymagane 
jest  sporządzenie protokołu.

§ 2.  Wolno również odczytywać zawiadomienie o przestępstwie, chyba że 

zostało złożone do protokołu, o którym mowa w art. 304a.

§ 3. Mogą być odczytywane na rozprawie wszelkie dokumenty prywatne, 

powstałe poza 

postępowaniem karnym i nie dla jego celów, w szczególności 

oświadczenia, publikacje, listy  oraz notatki.

§ 4. Wolno odczytywać na rozprawie protokoły zeznań świadka 

przesłuchanego w warunkach  określonych w art. 184. Rozprawa jest wówczas 
niejawna; przepisu art. 361 § 1 nie stosuje  się.

=> najdalsze odstępstwo od zasady

Art. 394.  § 1. Dane dotyczące osoby oskarżonego oraz wyniki wywiadu 

środowiskowego  uznaje się za ujawnione bez odczytywania. Należy je jednak 
odczytać na żądanie oskarżonego 

lub obrońcy.

§ 2.  Protokoły i dokumenty podlegające odczytaniu na rozprawie można 

uznać bez ich 

odczytania za ujawnione w całości lub w części. Należy jednak 

je odczytać, jeżeli którakolwiek  ze stron o to wnosi. Przepis art. 392 § 2 stosuje 
się odpowiednio.

J.L – niekoniecznie trafne, sąd „uznaje za ujawnione bez odczytania”

Inicjatywa poznania tych elementów na żądanie oskarżonego/obrońcy
Prof. Nowak około ’85 r. też tak uważa, nieuczciwa gra procesowa.

=> sąd uwzględni wniosek prokuratora o skazanie bez przeprowadzenia 
rozprawy
=> sąd na wniosek oskarżonego- skazanie bez postępowania dowodowego 
(rozprawa jest)

=> w apelacyjnym i kasacyjnym- w zasadzie funkcjonuje pośredniość (na 
podstawie dowodów przeprowadzonych wcześniej)

452- wyjątkowo
Art. 452.  § 1. Sąd odwoławczy nie może przeprowadzić postępowania 

dowodowego co do 

istoty sprawy.

§ 2. Sąd odwoławczy może jednak w wyjątkowych wypadkach, uznając 

potrzebę uzupełnienia 

przewodu sądowego, przeprowadzić dowód na 

rozprawie, jeżeli przyczyni się to do 

przyspieszenia postępowania, a nie jest 

konieczne przeprowadzenie na nowo przewodu w  całości lub w znacznej części. 
Dowód można dopuścić również przed rozprawą

.

Art. 518. Jeżeli przepisy niniejszego rozdziału nie stanowią inaczej, do 

postępowania w trybie 

kasacji stosuje się odpowiednio przepisy działu IX.

Przekazanie sprawy do I instancji- sąd może za zgodą stron, może poprzestać na 
ujawnieniu dowodów, które nie miały wpływu na uchyleniu wyroku.
Apelacyjne: 442 § 2.  W wypadku przekazania sprawy do ponownego rozpoznania 
sąd orzekający w 

pierwszej instancji, przeprowadzając postępowanie w 

zakresie dowodów, które nie 

miały wpływu na uchylenie wyroku, może 

poprzestać na ich ujawnieniu.
Kasacyjne: 518
Wznowienie postępowania: Art. 545.  § 1. W postępowaniu o wznowienie stosuje 
się odpowiednio 

art. 425 § 2 zdanie pierwsze, § 3 i 4, art. 429, 430 

§ 1, art. 431, 432, 435, 442, 

456, 529, 530, 532 i 538, a w razie 

wznowienia postępowania na korzyść 

oskarżonego stosuje się 

odpowiednio art. 434 i 443. [:D powodzenia!!]

ZASADA USTNOŚCI PROCESU

Tylko dzięki niej możliwa realizacja zasady bezpośredniości.
Ustalenie wiarygodności.

W obu przypadkach sąd 
opiera się na materiale z 
postępowania 
przygotowawczego

Sprzyja zasadzie jawności (publiczność).
Zmniejsza niebezpieczeństwo złej oceny przez przekształcenia/błędy w protokole.
PISEMNOŚĆ- precyzyjnie utrwala myśli, stabilność czynności
- Art. 365. Rozprawa odbywa się ustnie.
- odczytanie aktu oskarżenia

ZASADA UTRWALANIA CZYNNOŚCI PROCESOWYCH

Pisemne udokumentowanie.
NAKAZ: 143- znać!!

Art. 143.  § 1. Spisania protokołu wymagają:

1) przyjęcie ustnego zawiadomienia o przestępstwie, wniosku o 

ściganie i jego 

cofnięcie,

2) przesłuchanie oskarżonego, świadka, biegłego i kuratora,
3) dokonanie oględzin,
4) dokonanie otwarcia zwłok oraz wyjęcie zwłok z grobu,
5) przeprowadzenie eksperymentu, konfrontacji oraz okazania,
6) przeszukanie osoby, miejsca, rzeczy i systemu informatycznego 

oraz zatrzymanie 

rzeczy i danych informatycznych,

7) otwarcie korespondencji i przesyłki oraz odtworzenie utrwalonych 

zapisów,

8) zaznajomienie podejrzanego z materiałami zebranymi w 

postępowaniu 

przygotowawczym,

9) przyjęcie poręczenia,
10) przebieg posiedzenia sądu, jeżeli stawią się na nim uprawnione 

osoby albo ich 

obecność jest obowiązkowa,

11) przebieg rozprawy.

§ 2. Z innych czynności spisuje się protokół, jeżeli przepis szczególny tego 

wymaga albo 

przeprowadzający czynność uzna to za potrzebne. W innych 

wypadkach można ograniczyć się 

do sporządzenia notatki urzędowej.

Udokumentować można też stenogramem (obok protokołu), aparatura 
utrwalająca obraz i dźwięk.

ZASADA PRAWDY

Podstawą decyzji powinny być ustalenia zgodne z rzeczywistością. Twierdzenia o 
faktach muszą być prawdziwe. Na prawdziwych ustaleniach nie tylko wyroki, ale 
też inne postanowienia procesowe art. 2 § 2. Podstawę wszelkich rozstrzygnięć 
powinny stanowić prawdziwe ustalenia faktyczne.

Prawda musi mieścić się w przedmiocie rozstrzygnięcia, które ma nastąpić w 
procesie. Istnieją granice poznawania prawdy, nie ma „prawdy za wszelką cenę”, 
np. prawo do obrony jest ważniejszym celem niż poznanie prawdy w procesie; 
tajemnica spowiedzi.

Pominięcie lub skrócenie części postępowania karnego, np. pominięcie 
postępowania dowodowego
→ skazanie bez przeprowadzenia rozprawy 335 kpk, tzw. posiedzenia 
wyrokowe sądu
Art. 335.  § 1. Prokurator może umieścić w akcie oskarżenia wniosek o wydanie 
wyroku skazującego i 

orzeczenie uzgodnionych z oskarżonym kary lub środka 

karnego za występek zagrożony karą  nieprzekraczającą 10 lat pozbawienia 
wolności bez przeprowadzenia rozprawy, jeżeli: 

okoliczności popełnienia 

przestępstwa nie budzą wątpliwości,

 a postawa oskarżonego wskazuje, że cele postępowania zostaną 

osiągnięte.

§ 2. Jeżeli zachodzą warunki do wystąpienia z wnioskiem, o którym mowa 

w § 1, a w świetle  zebranych dowodów wyjaśnienia podejrzanego nie budzą 
wątpliwości, dalszych czynności 

dowodowych w postępowaniu 

przygotowawczym można nie przeprowadzać; przeprowadza 

się jednak 

czynności, co do których zachodzi niebezpieczeństwo, że nie będzie można ich 

przeprowadzić na rozprawie.
§ 3. Uzasadnienie aktu oskarżenia można ograniczyć do wskazania 

okoliczności, o których 

mowa w § 1.

→ skazanie bez postępowania dowodowego 387, na wniosek samego 
oskarżonego. Przeprowadzenie dowodów nie jest niezbędne.
Art. 387.  § 1. Do chwili zakończenia pierwszego przesłuchania wszystkich 
oskarżonych na rozprawie 

głównej oskarżony, któremu zarzucono występek 

może złożyć wniosek o wydanie wyroku 

skazującego i wymierzenie mu 

określonej kary lub środka karnego bez przeprowadzania postępowania 
dowodowego; jeżeli oskarżony nie ma obrońcy z wyboru, sąd może, na jego 

wniosek, wyznaczyć mu obrońcę z urzędu.
§ 2.  Sąd może uwzględnić wniosek oskarżonego o wydanie wyroku 

skazującego, gdy  okoliczności popełnienia przestępstwa nie budzą wątpliwości i 
cele postępowania zostaną 

osiągnięte mimo nieprzeprowadzenia rozprawy w 

całości; uwzględnienie takiego wniosku jest  możliwe jedynie wówczas, gdy nie 
sprzeciwią się temu prokurator, a także pokrzywdzony 

należycie 

powiadomiony o terminie rozprawy oraz pouczony o możliwości zgłoszenia przez 

oskarżonego tego wniosku.
§ 3. Sąd może uzależnić uwzględnienie wniosku oskarżonego od dokonania 

w nim wskazanej  przez siebie zmiany. Przepis art. 341 § 3 stosuje się 
odpowiednio.

§ 4. Przychylając się do wniosku sąd może uznać za ujawnione dowody 

wymienione w akcie 

oskarżenia lub dokumenty przedłożone przez stronę.

§ 5. Jeżeli wniosek złożono przed rozpoczęciem rozprawy, sąd rozpoznaje 

go na rozprawie.

→ ograniczenie postępowania dowodowego 388
Art. 388. Za zgodą obecnych stron sąd może przeprowadzić postępowanie 
dowodowe tylko 

częściowo, jeżeli wyjaśnienia oskarżonego przyznającego się 

do winy nie budzą wątpliwości.

Pozornie pozostają w sprzeczności z zasadą prawdy, ale sąd może to zrobić tylko 
wtedy, gdy podstawa rozstrzygnięcia nie budzi wątpliwości.
Art. 92 kpk
Art. 92. Podstawę orzeczenia może stanowić tylko całokształt okoliczności  
ujawnionych w 

postępowaniu, mających znaczenie dla rozstrzygnięcia

art. 410 kpk
Art. 410. Podstawę wyroku może stanowić tylko całokształt okoliczności 
ujawnionych w toku 

rozprawy głównej.

Jeżeli coś nie zostało ujawnione w toku rozprawy głównej, to nie może wejść do 
rozstrzygnięcia.
Ustawodawca dopuszcza jednak okoliczności, które nie będą ujawnione w toku 
procesu, ale mogą wejść do rozstrzygnięcia. To wynik tzw. porozumień 
karnoprocesowych. Oskarżyciel dogaduje się z oskarżonym.
Podstawy do wydania wyroku → podstawy nie budzące wątpliwości.
→ przejaw zasady – 167 Dowody przeprowadza się na wniosek stron, podmiotu 
określonego w 

art. 416 albo z urzędu.

Dowody nie tylko na wniosek strony, ale także z urzędu.

Oddalenie wniosku dowodowego:

1. jeżeli przeprowadzenie dowodów jest niedopuszczalne, np. narkoliza
2. jeżeli okoliczność, która ma być udowodniona (art. 170) nie ma znaczenia 

dla rozstrzygnięcia sprawy

3.

albo jest już udowodniona zgodnie z twierdzeniem wnioskodawcy!

4. jeżeli dowód jest nieprzydatny do stwierdzenia... nie ma waloru naukowego 

(np. wróżenie z kart)

5. jeżeli dowodu nie da się przeprowadzić
6. jeżeli wniosek dowodowy w sposób oczywisty zmierza do przedłużenia 

postępowania

170 § 2- wzmacnia zasadę prawdy

§ 2. Nie można oddalić wniosku dowodowego na tej podstawie, że 

dotychczasowe dowody  wykazały przeciwieństwo tego, co wnioskodawca 
zamierza udowodnić.

§ 3. Oddalenie wniosku dowodowego następuje w formie postanowienia.
§ 4. Oddalenie wniosku dowodowego nie stoi na przeszkodzie późniejszemu 
dopuszczeniu dowodu, chociażby nie ujawniły się nowe okoliczności.

Zwrócenie sprawy do prokuratora 339 §3 pkt 3 i 4 – wzmacnia zasadę prawdy
Art. 339. § 3. Prezes sądu kieruje sprawę na posiedzenie także wtedy, gdy 
zachodzi potrzeba  innego rozstrzygnięcia przekraczającego jego uprawnienia, a 
zwłaszcza:

3) wydania postanowienia o niewłaściwości sądu lub o zmianie 

wskazanego w 

akcie oskarżenia trybu postępowania,

4) zwrotu sprawy prokuratorowi w celu usunięcia istotnych braków 

postępowania przygotowawczego,

→ nie każdy brak powoduje taką decyzję, tylko brak istotny i nienadający się 
usunąć w toku rozprawy
→ sąd może polecić prowadzenie niektórych dowodów prokuratorowi, jeżeli sam 
nie ma możliwości ich przeprowadzenia, uzupełnienie przez prokuratora 
braków.

Wyjątki od zasady prawdy:

•

zakazy dowodowe: 

bezwzględne- np. przesłuchanie obrońcy co do faktów... i przesłuchanie go 
jako świadka, 

przesłuchanie duchownego co do faktów, o 

których się dowiedział w czasie 

spowiedzi

względne- zeznania osób najbliższych

ZASADA BEZSTRONNOŚCI (OBIEKTYWIZMU)

Sąd powinien rozstrzygać materiały dowodowe na korzyść lub niekorzyść. Organy 
nie mogą być stronnicze. Organy= sąd, prokurator, organy z postępowania 
przygotowawczego, art. 4 kpk. 
Art. 4. Organy prowadzące postępowanie karne są obowiązane badać oraz 
uwzględniać okoliczności 

przemawiające zarówno na korzyść, jak i na 

niekorzyść oskarżonego. Bezstronność także do 

okoliczności, które 

przemawiają na korzyść/niekorzyść innych uczestników postępowania 

(stron procesowych).

Przepisy wyłączenia sędziego – ex lege- iudex inhabilis art. 404 kpk (sędzia 
nieodpowiedni)

Art. 404.  § 1. Sąd może odroczyć rozprawę tylko wtedy, gdy zarządzenie 

przerwy nie byłoby 

wystarczające.

§ 2.  Rozprawę odroczoną prowadzi się w nowym terminie od 

początku. Sąd może 

wyjątkowo prowadzić rozprawę odroczoną w 

dalszym ciągu, chyba że skład sądu 

uległ zmianie.

§ 3.  W wypadku podjęcia postępowania zawieszonego przepis § 2 

stosuje się 

odpowiednio.

Na wniosek strony lub wniosek sędziego do akt sprawy iudex suspectus (sędzia 
podejrzany)
Wniosek może złożyć strona procesowa lub sam sędzia.

Art. 40.  § 1. Sędzia jest z mocy prawa wyłączony od udziału w sprawie, 

jeżeli:

1) sprawa dotyczy tego sędziego bezpośrednio,

2) jest małżonkiem strony lub pokrzywdzonego albo ich obrońcy,  

pełnomocnika lub 

przedstawiciela ustawowego albo pozostaje we 

wspólnym pożyciu z jedną z tych 

osób,

3) jest krewnym lub powinowatym w linii prostej, a w linii bocznej aż 

do stopnia 

pomiędzy dziećmi rodzeństwa osób wymienionych w pkt 2 

albo jest związany z jedną 

z tych osób węzłem przysposobienia, 

opieki lub kurateli,

4) był świadkiem czynu, o który sprawa się toczy, albo w tej samej 

sprawie był 

przesłuchany w charakterze świadka lub występował 

jako biegły,

5) brał udział w sprawie jako prokurator, obrońca, pełnomocnik, 

przedstawiciel 

ustawowy strony, albo prowadził postępowanie 

przygotowawcze,

6)  brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia lub wydał 

zaskarżone zarządzenie,

7)  brał udział w wydaniu orzeczenia, które zostało uchylone,
8)  (uchylono),
9) brał udział w wydaniu orzeczenia, co do którego wniesiono 

sprzeciw,

10) prowadził mediację.

§ 2. Powody wyłączenia trwają mimo ustania uzasadniającego je 

małżeństwa, wspólnego  pożycia, przysposobienia, opieki lub kurateli.

§ 3. Sędzia, który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego wnioskiem o 

wznowienie lub 

zaskarżonego w trybie kasacji, nie może orzekać co do tego 

wniosku lub tej kasacji.

orzeczenie sędziego uchylone z mocy prawa 439
Art. 439.  § 1. Niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów oraz  
wpływu uchybienia na 

treść orzeczenia sąd odwoławczy na posiedzeniu uchyla 

zaskarżone orzeczenie, jeżeli: 

1) w wydaniu orzeczenia brała udział osoba nieuprawniona lub 

niezdolna do 

orzekania bądź podlegająca wyłączeniu na 

podstawie art. 40,

2) sąd był nienależycie obsadzony lub którykolwiek z jego członków 

nie był obecny na 

całej rozprawie,

3) sąd powszechny orzekł w sprawie należącej do właściwości sądu 

szczególnego albo 

sąd szczególny orzekł w sprawie należącej do 

właściwości sądu powszechnego,

4) sąd niższego rzędu orzekł w sprawie należącej do właściwości  

sądu wyższego rzędu,

5) orzeczono karę, środek karny lub środek zabezpieczający  

nieznane ustawie,

6) zapadło z naruszeniem zasady większości głosów lub nie zostało 

podpisane przez 

którąkolwiek z osób biorących udział w jego wydaniu,

7) zachodzi sprzeczność w treści orzeczenia, uniemożliwiająca jego 

wykonanie,

8) zostało wydane pomimo to, że postępowanie karne co do tego 

samego czynu tej 

samej osoby zostało już prawomocnie zakończone,

9) zachodzi jedna z okoliczności wyłączających postępowanie, 

określonych w art. 17 § 

1 pkt 5, 6 i 8-11,

10) oskarżony w postępowaniu sądowym nie miał obrońcy w 

wypadkach określonych 

w art. 79 § 1 i 2, art. 80 oraz art. 517i § 1 lub 

obrońca nie brał udziału w czynnościach, 

w których jego udział był 

obowiązkowy,

11) sprawę rozpoznano podczas nieobecności oskarżonego, którego 

obecność była 

obowiązkowa.

§ 2. Uchylenie orzeczenia jedynie z powodów określonych w § 1 pkt 9-11 

może nastąpić tylko 

na korzyść oskarżonego.

§ 3. W posiedzeniu mają prawo wziąć udział strony, obrońcy i 

pełnomocnicy. Przepis art. 451  stosuje się odpowiednio.

Kodeks postępowania karnego

 przewiduje wyłączenie 

sędziego

 w sprawach 

dotyczących go bezpośrednio, jego małżonka, 

krewnego

 bądź 

powinowatego

, gdy 

był on świadkiem czynu, brał udział w wydaniu orzeczenia, które zostało 
uchylone, pozostaje w takim stosunku osobistym z jedną ze 

stron

, że zachodzą 

wątpliwości co do jego bezstronności.
Wyłączeniu podlegają nie tylko sędziowie, ale na mocy tych przepisów też 
oskarżyciel publiczny, osoba prowadząca postępowanie przygotowawcze (art. 
47).

Art. 47.  § 1. Przepisy art. 40 § 1 pkt 1-4, 6 i 10, § 2 oraz art. 41 i 42 

stosuje się odpowiednio  do prokuratora, innych osób prowadzących  
postępowanie przygotowawcze oraz innych  oskarżycieli publicznych.

§ 2. Osoby wymienione w § 1 ulegają również wyłączeniu, jeżeli brały 

udział w sprawie jako 

obrońca, pełnomocnik, przedstawiciel społeczny albo 

przedstawiciel ustawowy strony.

wyłączenie także:
146- protokolanci
 § 1. Protokolant i stenograf ulegają wyłączeniu z tych samych powodów co 
sędzia
§ 2. O wyłączeniu orzeka w toku rozprawy lub posiedzenia sąd, a w innych 
wypadkach osoba, która przeprowadza czynność protokołowaną

.

204§3- tłumacze
§ 3. Do tłumacza stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące biegłych

.

206§1- specjaliści techniczni
 § 1. Do specjalistów stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące biegłych, z 
wyjątkiem art. 194, 197, 200 i 202.

196§1- biegli

Art. 196.  § 1. Nie mogą być biegłymi osoby wymienione w art. 178, 182 i 

185 oraz osoby, do 

których odnoszą się odpowiednie przyczyny wyłączenia 

wymienione w art. 40 § 1 pkt 1-3 i 5,  osoby powołane w sprawie w charakterze 
świadków, a także osoby, które były świadkiem 

czynu.

§ 2. Jeżeli ujawnią się przyczyny wyłączenia biegłego wymienione w § 1, 

wydana przez niego 

opinia nie stanowi dowodu, a na miejsce biegłego 

wyłączonego powołuje się innego biegłego.

§ 3. Jeżeli ujawnią się powody osłabiające zaufanie do wiedzy lub 

bezstronności biegłego albo 

inne ważne powody, powołuje się innego 

biegłego.

→ przejaw bezstronności 425 § 4 kpk 

§ 

Oskarżyciel publiczny ma prawo wnieść 

środek odwoławczy 

także na korzyść 

oskarżonego.

gravamen- odwołujący może skarżyć tylko te rozstrzygnięcia, które szkodzą jego 
interesom, prawom.

ZASADA SKARGOWOŚCI

Art. 14.  § 1. Wszczęcie postępowania sądowego następuje na żądanie 

uprawnionego 

oskarżyciela lub innego uprawnionego podmiotu.

§ 2. Odstąpienie oskarżyciela publicznego od wniesionego 

oskarżenia nie wiąże sądu.

proces polski to proces mieszany
Nie tylko strony przeprowadzają dowody, a sąd nie jest tylko arbitrem, bo sam z 
urzędu przeprowadza dowody.
Zasada ścigania z urzędu, a nie na wskutek skargi.
Art. 17 § 1 pkt 9 kpk brak skargi uprawnionego oskarżyciela- przeszkoda do 
wszczęcia postępowania sądowego, dotyczy nie tylko postępowania 
jurysdykcyjnego

Różnice postępowania publicznego:
→ skargowe- 14 § 2
→ prywatnoskargowe- odstąpienie oskarżyciela prywatnego powoduje 
umorzenie postępowania, jeżeli odstąpi od oskarżenia, gdy rozpocznie się 
przewód sądowy- to potrzebna zgoda oskarżonego.
Postępowanie publiczne sądowe ogranicza się tylko do osoby objętej oskarżeniem 
i do czynu objętego skargą.

Tzw. proces wpadkowy- nie jest odstępstwem od zasady skargowości, bo skarga 
jest, tylko ma inną formę; sposób rozszerzenia podmiotowego. Jest to wyjątek od 
pisemnej formy skargi!! Ustny zarzut na rozprawie. 398 kpk

Art. 398.  § 1. Jeżeli na podstawie okoliczności, które wyszły na jaw w toku 

rozprawy, 

oskarżyciel zarzucił oskarżonemu inny czyn oprócz  

objętego aktem oskarżenia, sąd 

może za zgodą oskarżonego 

rozpoznać nowe oskarżenie na tej samej rozprawie, 

chyba że 

zachodzi konieczność przeprowadzenia postępowania przygotowawczego co 

do nowego czynu.
§ 2. W razie odroczenia rozprawy oskarżyciel wnosi nowy lub 

dodatkowy akt 

oskarżenia.

•

nadanie oskarżonemu praw strony, nie jest on przedmiotem procesu, jest 
podmiotem

•

środki odwoławcze

•

dodanie głównego i ubocznego przedmiotu procesu

•

wyjątek od zasady skargowości- zasądzenie odszkodowania z urzędu- nie 
jest rodzajem powództwa cywilnego. Tylko w przypadkach 415. To nie 
proces uboczny (taki, który ma swój własny przedmiot, strony i ramy 
czasowe). Decyzja sądu o przyjęciu powództwa cywilnego powoduje, że 
zawiązuje się proces adhezyjny.

ZASADA SWOBODNEJ OCENY DOWODÓW

Łączy się z zasadą prawdy. Tam, gdzie legalna teoria dowodów nie ma prawdy 
materialnej, jest prawda formalna.

1.

system tzw. pozytywnej legalnej teorii dowodowej- w razie istnienia 
pewnych dowodów sąd musiał uznać fakt za udowodniony, gdy ktoś 
przyznał się do winy- musiał zostać skazany. W prawie feudalnym np. 
zeznania mężczyzny lepsze niż kobiety. 1805- pruska ordynacja 
kryminalna, w RP do 1876 r.

2.

teoria negatywnej legalnej teorii dowodowej- nie pozwalała uznać pewnych 
faktów dopóty, dopóki niespełnione pewne minimum dowodowe (na 
ziemiach RP pod zaborem austriackim).

3.

System dowolnej, swobodnej, niekontrolowanej oceny dowodowej

 

 - 

dowolność oceniania dowodów przez sędziego, nie musi uzasadniać 
dlaczego tak ocenił dowody (we Francji, kk 1808 r.).

4.

system swobodnej oceny dowodowej i uzasadniania stanowiska przez sąd, 
możliwość korygowania błędów przez sąd wyższej instancji. Sąd nie może 
tej oceny dokonać dowolnie

Art. 7. Organy postępowania kształtują swe przekonanie na podstawie 

wszystkich  przeprowadzonych dowodów, ocenianych swobodnie z 
uwzględnieniem zasad prawidłowego  rozumowania oraz wskazań wiedzy i 
doświadczenia życiowego.

Kryteriami: wskazanie wiedzy, doświadczenia życiowego...

Prejudycjalność- czy zagadnienia faktyczne i prawne rozstrzyga samodzielnie sąd, 
czy wiążące są rozstrzygnięcia innego organu.
Art. 8 kpk- zasada samodzielności jurysdykcyjnej sądów karnych.

Art. 8.  § 1. Sąd karny rozstrzyga samodzielnie zagadnienia faktyczne i 

prawne oraz nie jest 

związany rozstrzygnięciem innego sądu lub organu.

§ 2. Prawomocne rozstrzygnięcia sądu kształtujące prawo lub stosunek 

prawny są jednak  wiążące.

Na pewno sąd będzie związany prawomocnym wyrokiem rozwodu orzeczonego 
przez sąd cywilny. Wiąże tylko w zakresie istnienia lub nieistnienia węzła 
prawnego bądź stosunku prawnego. Samodzielnie będzie dokonywał ustaleń 
faktycznych.

ZASADA INFORMOWANIA UCZESTNIKÓW PROCESU O ICH PRAWACH I 

OBOWIĄZKACH

(ZASADA LOJALNOŚCI)

Nie jest charakterystyczna tylko dla procesu karnego.
Przewidziane są w kpk skutki nie wypełnienia obowiązku.

Art. 16.  § 1. Jeżeli organ prowadzący postępowanie jest obowiązany 

pouczyć uczestników 

postępowania o ciążących obowiązkach i o 

przysługujących im uprawnieniach, brak takiego 

pouczenia lub mylne 

pouczenie nie może wywoływać ujemnych skutków procesowych dla  uczestnika 
postępowania lub innej osoby, której to dotyczy.

§ 2. Organ prowadzący postępowanie powinien ponadto w miarę 

potrzeby udzielać 

uczestnikom postępowania informacji o ciążących 

obowiązkach i o przysługujących im  uprawnieniach także w wypadkach, gdy 
ustawa wyraźnie takiego obowiązku nie stanowi. W 

razie braku takiego 

pouczenia, gdy w świetle okoliczności sprawy było ono nieodzowne, albo 

mylnego pouczenia, stosuje się odpowiednio § 1.

W miarę potrzeby, czyli wtedy, kiedy ustawa wprost takiego obowiązku nie 
ustanawia. Ta ocena czy jest potrzeba czy nie, jest dokonywana na podstawie 
kryteriów obiektywnych. Skutki nie wykonania tego obowiązku takie same jak w § 
1.
Zarwanie z zasadą ignorantia iuris nocet. Chodzi tu tylko o tzw. informacje 
niezbędne, bazowe. Takie, które są niezbędne w danej, konkretnej sytuacji.
Powinność udzielenia informacji o konkretnych czynnościach procesowych.

Przed pierwszym przesłuchaniem należy pouczyć podejrzanego o...

Art. 74.  § 1. Oskarżony nie ma obowiązku dowodzenia swej niewinności 

ani obowiązku 

dostarczania dowodów na swoją niekorzyść.

§ 2. Oskarżony jest jednak obowiązany poddać się:

1) oględzinom zewnętrznym ciała oraz innym badaniom 

niepołączonym z 

naruszeniem integralności ciała; wolno także w 

szczególności od oskarżonego pobrać 

odciski, fotografować go oraz okazać 

w celach rozpoznawczych innym osobom,

2) badaniom psychologicznym i psychiatrycznym oraz badaniom 

połączonym z 

dokonaniem zabiegów na jego ciele, z wyjątkiem 

chirurgicznych, pod warunkiem że 

dokonywane są przez uprawnionego 

do tego pracownika służby zdrowia z 

zachowaniem wskazań wiedzy 

lekarskiej i nie zagrażają zdrowiu oskarżonego, jeżeli 

przeprowadzenie 

tych badań jest nieodzowne; w szczególności oskarżony jest 

obowiązany przy zachowaniu tych warunków poddać się pobraniu krwi, 

włosów lub 

wydzielin organizmu, z zastrzeżeniem pkt 3,

3) pobraniu przez funkcjonariusza Policji wymazu ze śluzówki 

policzków, jeżeli jest to 

nieodzowne i nie zachodzi obawa, że zagrażałoby  

to zdrowiu oskarżonego lub innych 

osób.

§ 3. W stosunku do osoby podejrzanej można dokonać badań lub 

czynności, o których mowa 

w § 2 pkt 1, a także, przy zachowaniu wymagań 

określonych w § 2 pkt 2 lub 3, pobrać krew,  włosy, wymaz ze śluzówki policzków 
lub inne wydzieliny organizmu.

Obowiązek informowania o zmianie miejsca zamieszkania.

Art. 386.  § 1. Po odczytaniu aktu oskarżenia przewodniczący poucza 

oskarżonego o prawie 

składania wyjaśnień, odmowy wyjaśnień lub odpowiedzi 

na pytania, po czym pyta go, czy 

przyznaje się do zarzucanego mu czynu 

oraz czy chce złożyć wyjaśnienia i jakie.

§ 2. Po przesłuchaniu oskarżonego przewodniczący poucza go o prawie 

zadawania pytań  osobom przesłuchiwanym oraz składania wyjaśnień co do 
każdego dowodu

.

art. 334 kpl

§ 2.  O przesłaniu aktu oskarżenia do sądu oraz o treści przepisów art. 335 

i 387oskarżyciel 

publiczny zawiadamia oskarżonego i ujawnionego 

pokrzywdzonego, a także osobę lub  instytucję, która złożyła zawiadomienie o 
przestępstwie. Pokrzywdzonego należy pouczyć o  uprawnieniach związanych z 
dochodzeniem roszczeń majątkowych, a w razie potrzeby także o 

prawie do 

zgłoszenia oświadczenia o działaniu w charakterze oskarżyciela posiłkowego.

131 § 2 specyficzny sposób zawiadomienia, większej liczby osób

§ 2. Jeżeli w sprawie ustalono tylu pokrzywdzonych, że ich indywidualne 

zawiadomienie o  przysługujących im uprawnieniach spowodowałoby poważne 
utrudnienie w prowadzeniu 

postępowania, zawiadamia się ich poprzez 

ogłoszenie w prasie, radiu lub telewizji.

Zasada informowania- wzywając kogoś do stawienia także uprzedzić 
wzywanego o skutkach niestawiennictwa.

Art. 129.  § 1. W wezwaniu należy oznaczyć organ wysyłający oraz podać,  

w jakiej sprawie, w 

jakim charakterze, miejscu i czasie ma się stawić 

adresat i czy jego stawiennictwo jest  obowiązkowe, a także uprzedzić o 
skutkach niestawiennictwa.

§ 2. Przepis § 1 stosuje się odpowiednio do zawiadomień.
§ 3. Jeżeli od dnia doręczenia pisma biegnie termin wykonania czynności 

procesowej, należy 

pouczyć o tym adresata.

•

każdego świadka przed złożeniem zeznania... 190 kpk

Art. 190.  § 1. Przed rozpoczęciem przesłuchania należy uprzedzić 

świadka o  odpowiedzialności karnej za zeznanie nieprawdy lub zatajenie 
prawdy.

§ 2. W postępowaniu przygotowawczym świadek podpisuje oświadczenie, 

że został 

uprzedzony o tej odpowiedzialności.

•

prawo do odmowy zeznań, jeżeli odpowiedź mogłaby narazić na 
odpowiedzialność jego lub osoby najbliższe

Art. 183.  § 1. Świadek może uchylić się od odpowiedzi na pytanie, jeżeli 
udzielenie odpowiedzi mogłoby narazić jego lub osobę dla niego najbliższą 
na odpowiedzialność za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe.

§ 2. Świadek może żądać, aby przesłuchano go na rozprawie z 
wyłączeniem jawności, jeżeli treść zeznań mogłaby narazić na hańbę jego 
lub osobę dla niego najbliższą

W przypadku osób zatrzymanych- niezwłocznie art. 244 § 2, prawo do 
skorzystania z pomocy adwokata. § 2. Zatrzymanego należy natychmiast 
poinformować o przyczynach zatrzymania i o 

przysługujących mu 

prawach, w tym o prawie do skorzystania z pomocy adwokata, 

oraz 

wysłuchać go.

ZASADA KONTRADYKTORYJNOśCI

Co najmniej dwa podmioty przeciwstawne sobie, które prowadza spór przed 
arbitrem.
(zasada sporności)
Prezentowanie swoich racji, polemizowanie, zgłaszanie wniosków dowodowych
profesor Wąsek → zasada równości stron procesowych ← profesor D. element 
kontradyktoryjności
Bez równości stron zasada kontradyktoryjności byłaby fikcją. Tylko przy 
zachowaniu równości możemy mówić o wszechstronnym rozpatrzeniu sprawy.

Zasada równości broni- podkreśla to, co istotne, każda ze stron powinna mieć 
możliwość korzystania z takich samych instrumentów prawnych do bronienia 
swojej racjach.
Identyczność wymagań co do formy działań podejmowanych przez strony.

Niezależność stron względem siebie. Rzecznicy interesu społecznego.
Oskarżyciel posiłkowy- jedna ze stron to pokrzywdzony, choć nie zawsze 
pokrzywdzony może występować w tej roli, art. 56 § 1 kpk 

Art. 56.  § 1. Sąd może ograniczyć liczbę oskarżycieli posiłkowych 

występujących w sprawie, 

jeżeli jest to konieczne dla zabezpieczenia 

prawidłowego toku postępowania. Sąd orzeka, że  oskarżyciel posiłkowy nie 
może brać udziału w postępowaniu, gdy bierze w nim już udział 

określona 

przez sąd liczba oskarżycieli  ← troska o sprawność przebiegu rozprawy

Uprawnienia pokrzywdzonego w stosunku do poprzedniego kk, pokrzywdzony 
może występować w roli oskarżyciela posiłkowego obok oskarżyciela, ale także 
zamiast niego.
Nie ma potrzeby decydowania przez sąd, że udział pokrzywdzonego w 
postępowaniu leży w interesie procesu.

Przepisy dotyczące rozdzielenia funkcji procesowych:

Art. 367.  § 1. Przewodniczący umożliwia stronom wypowiedzenie się co 

do każdej kwestii  podlegającej rozstrzygnięciu.

§ 2. Jeżeli w jakiejkolwiek kwestii jedna ze stron zabiera głos, prawo głosu 

przysługuje  również wszystkim innym stronom. Obrońcy oskarżonego i 
oskarżonemu przysługuje głos  ostatni

art. 370- kolejność zadawania pytań

Art. 370.  § 1. Po swobodnym wypowiedzeniu się osoby przesłuchiwanej 

na wezwanie 

przewodniczącego, stosownie do art. 171 § 1, mogą zadawać 

jej pytania w następującym 

porządku: oskarżyciel publiczny, oskarżyciel 

posiłkowy, pełnomocnik oskarżyciela  posiłkowego, oskarżyciel prywatny, 
pełnomocnik oskarżyciela prywatnego, powód cywilny,  pełnomocnik powoda 
cywilnego, biegły, podmiot, o którym mowa w art. 416,obrońca, 

oskarżony, 

członkowie składu orzekającego.

§ 2. Strona, na której wniosek świadek został dopuszczony, zadaje pytania 

przed pozostałymi  stronami.

 § 3. W razie potrzeby członkowie składu orzekającego mogą zadawać 

dodatkowe pytania 

poza kolejnością.

§ 4. Przewodniczący uchyla pytania, o których mowa w art. 171 § 6, lub 

gdy z innych 

powodów uznaje je za niestosowne.

art. 406- kolejność ostatnich głosów stron 

Art. 406.  § 1. Po zamknięciu przewodu sądowego przewodniczący udziela 

głosu stronom, ich przedstawicielom oraz w miarę potrzeby przedstawicielowi 
społecznemu, który przemawia  przed obrońcą i oskarżonym. Głos zabierają w 
następującej kolejności: oskarżyciel publiczny, 

oskarżyciel posiłkowy, 

oskarżyciel prywatny, powód cywilny, podmiot, o którym mowa w 

art. 416,obrońca oskarżonego i oskarżony. Przedstawiciele procesowi stron 

zabierają głos 

przed stronami.

§ 2. Jeżeli oskarżyciel lub powód cywilny ponownie zabiera głos, należy 

również udzielić głosu 

obrońcy i oskarżonemu.

favor defensionis
prawo do repliki
W postępowaniu przygotowawczym rozszerzono uprawnienia stron w stosunku do 
poprzedniego kpk.
[EGZ: czynności sądu w toku postępowania przygotowawczego]

Umożliwienie udziału stronom postępowania w czynnościach procesowych.

W postępowaniu przygotowawczym-.... czynności powtarzalne, niepowtarzalne 
czy zawnioskowane przez stronę (art. 316, 317, 315)

Art. 315.  § 1. Podejrzany i jego obrońca oraz pokrzywdzony i jego 

pełnomocnik mogą składać 

wnioski o dokonanie czynności śledztwa. 

§ 2. Stronie, która złożyła wniosek, oraz jej obrońcy lub pełnomocnikowi nie 

można odmówić 

wzięcia udziału w czynności, jeżeli tego żądają. Przepis 

art. 318 zdanie drugie stosuje się.

Art. 316.  § 1.  Jeżeli czynności śledztwa nie będzie można powtórzyć na 

rozprawie, należy  podejrzanego, pokrzywdzonego i ich przedstawicieli 
ustawowych, a obrońcę i pełnomocnika, 

jeżeli są już w sprawie ustanowieni, 

dopuścić do udziału w czynności, chyba że zachodzi 

niebezpieczeństwo 

utraty lub zniekształcenia dowodu w razie zwłoki.

§ 2. Podejrzanego pozbawionego wolności nie sprowadza się wtedy, gdy 

zwłoka grozi utratą 

lub zniekształceniem dowodu.

§ 3. Jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo, że świadka nie będzie można 

przesłuchać na 

rozprawie, strona lub prokurator albo inny organ prowadzący  

postępowanie mogą zwrócić się 

do sądu z żądaniem przesłuchania go 

przez sąd.

Art. 317.  § 1. Strony, a obrońcę lub pełnomocnika, gdy są już w sprawie 

ustanowieni, należy 

także na żądanie dopuścić do udziału w innych 

czynnościach śledztwa.

§ 2. W szczególnie uzasadnionym wypadku prokurator może 

postanowieniem odmówić 

dopuszczenia do udziału w czynności ze względu 

na ważny interes śledztwa albo odmówić 

sprowadzenia oskarżonego 

pozbawionego wolności, gdy spowodowałoby to poważne 

trudności.

udział w czynnościach na żądanie- prokurator może odmówić ze względu na 
ważny interes śledztwa/dochodzenia
318- udział w przeprowadzeniu dowodu z opinii biegłych- zezwolenie na 
zapoznanie się z opinią biegłego, a nie w czynnościach biegłego!! Strony mogą 
brać udział w przesłuchaniu biegłego

Art. 318. Gdy dopuszczono dowód z opinii biegłych albo instytucji 

naukowej lub 

specjalistycznej, podejrzanemu i jego obrońcy oraz 

pokrzywdzonemu i jego pełnomocnikowi 

doręcza się postanowienie o 

dopuszczeniu tego dowodu i zezwala na wzięcie udziału w 

przesłuchaniu 

biegłych oraz na zapoznanie się z opinią, jeżeli złożona została na piśmie. 

Podejrzanego pozbawionego wolności nie sprowadza się, gdy 

spowodowałoby to poważne 

trudności.

(art. 160 tu działanie z urzędu)

Art. 160.  § 1. Postępowanie w wypadku zaginięcia lub zniszczenia w 

całości lub w części akt  sprawy będącej w toku przeprowadza sąd, w którym 
sprawa ostatnio się toczyła.

§ 2. Sąd Najwyższy przeprowadza takie postępowanie jedynie w zakresie 

odtworzenia akt 

tego sądu.

§ 3. Postępowanie w wypadku zaginięcia lub zniszczenia akt sprawy  

prawomocnie 

zakończonej przeprowadza sąd, w którym sprawa się toczyła 

w pierwszej instancji, lub inny  sąd wskazany w ustawie.

§ 4. Akta postępowania przygotowawczego odtwarza prokurator, stosując 

odpowiednio 

przepisy niniejszego rozdziału.

KONCENTRACJA METERIAŁU PROCESOWEGO

Koncentracja materiału procesowego (czynności procesowych).
Szybkość procesu nie może być wartością samą w sobie. Należy prowadzić 
proces bez nieuzasadnionej zwłoki. Skupić środki procesowe wokół przedmiotu 
procesu.
Art. 2 § 1 pkt 4 jednym z celów- rozstrzygnięcie sprawy w rozsądnym terminie

•

postępowanie przygotowawcze- art. 310 § 1, termin śledztwa i 
dochodzenia

art. 331 § 1 i § 3, 
termin wniesienia aktu 
oskarżenia

•

stadium jurysdykcyjne art. 366 § 2

§ 2. Przewodniczący powinien dążyć do tego, aby rozstrzygnięcie 

sprawy nastąpiło na 

pierwszej rozprawie głównej

przepisy o przerwie i odroczeniu 401§ 1- przerwę zarządza 
przewodniczący- zarządzeniem, maksymalnie trwa 35 dni, 

Art. 401.  § 1. Przewodniczący może przerwać rozprawę główną dla 

sprowadzenia 

dowodu albo dla wypoczynku lub z innej ważnej 

przyczyny.

§ 2. Każdorazowa przerwa w rozprawie może trwać nie dłużej niż 35 

dni.

więcej niż 35 dni- to odroczenie- sąd w drodze postanowienia
404 § 2 po odroczeniu rozprawy, od początku prowadzimy po przerwie 
prowadzimy dalej, z tym samym składem, od tego momentu, gdzie 
skończyło się przed przerwą

§ 2.  Rozprawę odroczoną prowadzi się w nowym terminie od 

początku. Sąd może 

wyjątkowo prowadzić rozprawę odroczoną w 

dalszym ciągu, chyba że skład sądu  uległ zmianie.

Art. 387.  § 1. Do chwili zakończenia pierwszego przesłuchania 

wszystkich  oskarżonych na rozprawie głównej oskarżony, któremu 
zarzucono występek może 

złożyć wniosek o wydanie wyroku 

skazującego i wymierzenie mu określonej kary lub  środka karnego bez 
przeprowadzania postępowania dowodowego; jeżeli oskarżony  nie ma 

obrońcy z wyboru, sąd może, na jego wniosek, wyznaczyć mu obrońcę z 

urzędu.
§ 2.  Sąd może uwzględnić wniosek oskarżonego o wydanie wyroku 

skazującego, gdy  okoliczności popełnienia przestępstwa nie budzą 
wątpliwości i cele postępowania 

zostaną osiągnięte mimo 

nieprzeprowadzenia rozprawy w całości; uwzględnienie  takiego wniosku 
jest możliwe jedynie wówczas, gdy nie sprzeciwią się temu 

prokurator, 

a także pokrzywdzony należycie powiadomiony o terminie rozprawy oraz 

pouczony o możliwości zgłoszenia przez oskarżonego tego wniosku.
§ 3. Sąd może uzależnić uwzględnienie wniosku oskarżonego od 

dokonania w nim  wskazanej przez siebie zmiany. Przepis art. 341 § 3 
stosuje się odpowiednio.

§ 4. Przychylając się do wniosku sąd może uznać za ujawnione 

dowody wymienione w  akcie oskarżenia lub dokumenty przedłożone 
przez stronę.

§ 5. Jeżeli wniosek złożono przed rozpoczęciem rozprawy, sąd 

rozpoznaje go na 

rozprawie.

Art. 388. Za zgodą obecnych stron sąd może przeprowadzić 

postępowanie dowodowe 

tylko częściowo, jeżeli wyjaśnienia 

oskarżonego przyznającego się do winy nie budzą  wątpliwości.

•

przepisy adresowane do stron- terminy zawite, art. 122 kpk

Art. 122.  § 1. Czynność procesowa dokonana po upływie terminu 

zawitego jest 

bezskuteczna.

§ 2. Zawite są terminy do wnoszenia środków zaskarżenia oraz inne, 

które ustawa za 

zawite uznaje.

terminy mają dyscyplinować strony, wykonanie określonych czynności w 
określonym czasie
7 dni na złożenie wniosku
14 dni do sądu apelacyjnego

art. 22- zawieszenie postępowania (wyłom od tej zasady), bo proces jest w 
bezruchu.

Art. 22.  § 1. Jeżeli zachodzi długotrwała przeszkoda 

uniemożliwiająca prowadzenie 

postępowania, a w szczególności jeżeli 

nie można ująć oskarżonego albo nie może on brać 

udziału w postępowaniu 

z powodu choroby psychicznej lub innej ciężkiej choroby, postępowanie zawiesza 
się na czas trwania przeszkody.

§ 2. Na postanowienie w przedmiocie zawieszenia postępowania 

przysługuje zażalenie.

§ 3. W czasie zawieszenia postępowania należy jednak dokonać 

odpowiednich czynności w 

celu zabezpieczenia dowodów przed ich utratą 

lub zniekształceniem.

Przyczyny: choroba psychiczna, niemożność ujęcia oskarżonego, inna ciężka 
choroba
długotrwała przeszkoda nie pozwalająca prowadzić dalej postępowania

sprawa w rozsądnym terminie-> art. 45 Konstytucji
EKOPCiO

ZASADA KONTROLI DECYZJI PROCESOWYCH

Bo nikt nie jest nieomylny, nawet sąd.
Kontrola sądów odwoławczych- sadu I instancji (system dwuinstancyjny)

rejonowy- okręgowy II inst.

okręgowy I inst.- sąd apelacyjny (organ nadzoru judukacyjnego, nie należy do 

sądów powszechnych)

od wyroku- apelacja
od postanowienia- zażalenie

Apelacja art. 444 od wyroku I inst.

Art. 444.  Od wyroku sądu pierwszej instancji stronom, podmiotowi 

określonemu w art. 416, a 

pokrzywdzonemu od wyroku warunkowo 

umarzającego postępowanie, wydanego na  posiedzeniu, przysługuje apelacja, 
chyba że ustawa stanowi inaczej.

Zażalenie- art. 459 § 1 i § 2

Art. 459.  § 1. Zażalenie przysługuje na postanowienia sądu zamykające 

drogę do wydania  wyroku, chyba że ustawa stanowi inaczej.

§ 2. Zażalenie przysługuje także na postanowienia co do środka 

zabezpieczającego oraz na 

inne postanowienia w wypadkach przewidzianych 

w ustawie.

•

jeżeli to postanowienie jest blokujące, np. postanowienie umarzające

•

środki zabezpieczające

•

jeżeli przepis szczególny na to zezwala, np. 203 § 4

§ 2. O potrzebie obserwacji w zakładzie leczniczym orzeka sąd, określając 

miejsce i czas 

trwania obserwacji. W postępowaniu przygotowawczym sąd 

orzeka na wniosek prokuratora. 

Przepisy art. 249 § 3 i 5 stosuje się 

odpowiednio.

§ 3. Obserwacja w zakładzie leczniczym nie powinna trwać dłużej niż 4 

tygodnie; na wniosek 

zakładu sąd może przedłużyć ten termin na czas 

określony, niezbędny do zakończenia 

obserwacji; łączny czas trwania 

obserwacji w danej sprawie nie może przekroczyć 8 tygodni. 

O zakończeniu 

obserwacji biegli niezwłocznie zawiadamiają sąd.

§ 4. Na postanowienia, o których mowa w § 2 i 3, przysługuje zażalenie. 

Sąd rozpoznaje 

zażalenie niezwłocznie.

252 § 1
Art. 252.  § 1. Na postanowienie w przedmiocie środka zapobiegawczego 

przysługuje  zażalenie na zasadach ogólnych, z wyjątkiem, o którym mowa w § 2.

Wniosek o uzasadnienie wyroku7- 7 dni, potem apelacja wniosek o nią- 14 dni.
Zażalenie 7 dni od wydania/ doręczenia decyzji.
Apelacja dotyczy całego/częściowego rozstrzygnięcia (np. 3 czyny zawinione, 2 
akceptuje, oskarżony skarży 3 część wyroku?). Można zaskarżyć również samo 
uzasadnienie wyroku. Skarżyć możemy jedynie kwestie naruszające prawo, 
szkodzące interesom (gravamen).
Prokurator (oskarżyciel) może działać dwukierunkowo. 

Cechy środka odwoławczego jako skarga etapowa:

•

skargowość

•

dewolutywność

•

suspensywność

•

zakaz reformationis in peius

dewolutywność- przeniesienie sprawy do wyższej instancji w wyniku wniesienia 
środka odwoławczego: 

gdy chodzi o apelacje- bezwzględny charakter (wniesienie apelacji zawsze 

powoduje 

przeniesienie do wyższej instancji)

gdy chodzi o zażalenie- względny charakter (sąd może się do zażalenie 

przychylić, o ile orzeka 

w tym samym składzie)

suspensywność- wstrzymanie wykonalności decyzji procesowej:

bezwzględna- np. postanowienie o tymczasowym aresztowaniu
względna- przysługuje zażalenie

zakaz reformationis in peius- zakaz pogorszenia sytuacji oskarżonego po 
wniesieniu środka odwoławczego. Jedynie (wyłącznie) można orzekać na jego 
korzyść.

→ klasyfikacja środków zaskarżenia:

zwyczajne 
apelacja } środki 
zażalenie} odwoławcze 

sprzeciwy
odwołania (do składu orzekającego- decyzja przewodniczącego)

nadzwyczajne
kasacja
wniosek o wznowienie postępowania

WARUNKI DOPUSZCZALNOśCI PROCESU (PRZESŁANKI PROCESOWE)

Orzekanie w przedmiocie procesu, stwierdzenie winy, wymierzenie kary- jedynie 
w prawnie dopuszczalnym procesie.
Przesłanki procesowe:

•

jeżeli negatywne (brak pozytywnych)- organ powinien odmówić wszczęcia 
lub umorzyć, jeżeli zostało wszczęte

Są takie przesłanki, które dotyczące całego procesu (śmierć oskarżonego, 
przedawnienie, 

       stan zawisłości 

sprawy, gdy sprawca nie 

       popełnia 

przestępstwa)

i takie, które dotyczą konkretnego stadium (np. skarga 
uprawnionego oskarżyciela)

•

przesłanki głównego i ubocznego nurtu procesu (odpowiedzialność karna i 
odpowiedzialność cywilna) 

•

przesłanki (odniesione do przedmiotu procesu)

odmowa wszczęcia, umorzenie, wskazanie, że dana osoba nie popełniła 
przestępstwa, merytoryczne przyczyny wyłączające postępowanie (17 § 1 
pkt 1-4)
17 § 1 pkt 5-11- przesłanki procesowe sensu stricto (we właściwym 
znaczeniu)

Przesłanki trybu szczególnego procesu ogólnego:
warunek: przesłanki procesowe + przesłanki trybu szczególnego
(np. przesłankom trybu uproszczonego- dochodzenia)

Przesłanki stadiów procesu- warunki przechodzenia procesu z jednego stadium do 
drugiego.
Przesłanka stadium jurysdykcyjnego- niesienie aktu oskarżenia przez 
oskarżyciela.

Kategorie przesłanek procesowych:

→ pozytywne- musi istnieć, aby toczył się proces (istnienie strony, skargi, 
wniosek o ściganie)
→ negatywne (ujemne)- możność prowadzenia postępowania (stan 
zawisłości sprawy, przedawnienie)

→ ogólne- do każdego procesu
→ szczególne- tylko w szczególnych sprawach, np. wniosek o ściganie

→ abstrakcyjne- prof. Śliwiński, np. przedawnienie, stan rzeczy osądzonej, 
śmierć oskarżonego
→ konkretna- brak skargi uprawnionego oskarżyciela

→ absolutne- bezwzględne, warunkuje proces w każdym układzie 
procesowym

→ relatywne- względne, tylko w określonym układzie procesowym

20.01.2010

WARUNKI DOPUSZCZALNOŚCI PROCESU

Merytoryczne przyczyny umorzenia postępowania art. 17 § 1 pkt 1-4

Art. 17.  § 1. Nie wszczyna się postępowania, a wszczęte umarza, gdy:

1) czynu nie popełniono albo brak jest danych dostatecznie 

uzasadniających 

podejrzenie jego popełnienia,

2) czyn nie zawiera znamion czynu zabronionego albo ustawa 

stanowi, że sprawca nie 

popełnia przestępstwa,

3) społeczna szkodliwość czynu jest znikoma,

4) ustawa stanowi, że sprawca nie podlega karze,

Art. 414 § 1 (pkt 1 i 2 art. 17) 

Art. 414.  § 1. W razie stwierdzenia po rozpoczęciu przewodu sądowego 

okoliczności 

wyłączającej ściganie lub danych przemawiających za 

warunkowym umorzeniem 

postępowania, sąd wyrokiem umarza 

postępowanie albo umarza je warunkowo. 

Jednakże w razie stwierdzenia 

okoliczności wymienionych w art. 17 § 1 pkt 1 i 2 sąd 

wydaje wyrok 

uniewinniający, chyba że sprawca w chwili czynu był niepoczytalny.

Przesłanki procesu stricte formalnych przewodów procesowych (okoliczności, 
które nie pozwalają na wszczęcie, pozwolenie procesowe i merytoryczne 
orzekanie).

Jurysdykcja karna- uprawnienie do wymierzania sprawiedliwości w sprawach 
karnych (należy wyłącznie do sądów)]

Jurysdykcji polskich sądów nie podlegają w ogóle - np przedstawiciele 
dyplomatyczni w RP.

Należy ustalić, ktory z sądów właściwy do orzekania

PODSĄDNOŚĆ- przedmiotowy aspekt jurysdykcji, warunek dopuszczalności 
procesu karnego, badanie czy w ogóle sprawa jest podsądne sądom polskim, 
prawo wskazuje rodzaj sądu karnego (powszechny lub szczególny) + wyjątek TS

Podsądność nie równa się właściwość!!

Właściwość- tzw. kompetencja, odzwierciedla drugi aspekt jurysdykcji, aspekt 
podmiotowy, kompetencja do rozstrzygania konkretnej sprawy, uprawnienie 
konkretnego sądu do rozpozania konkretnej sprawy!!

Jurysdykcja: 2 aspekty:

1. Przedmiotowy (związany z podsadnością)

2. Podmiotowy (związany z właściwością)

PODSĄDNOŚĆ

Z terminologii języka prawniczego.

Art.17 § 1 pkt 8- podsądność: sprawca nie podlega orzecznictwu polskich sądów  
karnych,

- brak podsądności w ogóle- nigdy nie jest dopuszczalne wszczęcie, kontyuowanie 
sprawy

Jeżeli brak podsądności sądu powszechnego lub sądów szczególnych- to mimo 
braku podsądności, możliwe przekazanie spraw między sądami.

-> brak podsądności- cechy negatywnej przesłanki procesowej konkretnej lub 
abstrakcyjnej.

Bezwzględnie immunitety- wyłączone spod jurysdykcji sądów karnych na rzecz 
sądownictwa dyscyplinarnego.

Rodzaje immunitetów:

•

immunitety materialne- wyłączają karalność danego czynu!! Najwyżej kara 

dyscyplinarna. Niedopuszczalność rozstrzygania co do kwestii 
odpowiedzialności karnej danej osoby. Trwałe wyłączenie spod przepisów 
(parlamentarny, adwokacki- częściowy)

•

immunitet formalny (procesowy)- osobisty, występują przeszkody, które 

ograniczają możliwość pociągnięcia do odpowiedzialność

1. aspekt procesowy- zgoda odpowiedniego podmiotu

2. aspekt nietykalności- zakaz ograniczania i pozbawiania wolności 
określonych osób

Immunitet formalny ma charakter:

- nietrwały- wygasa

- zupełny- wszystkie czyny karane wyłączone spod odpowiedzialności

- względny- może być uchylony przez jakiś organ- immunitet sędziowski 
(do czasu, gdy sędzia pozostaje w stosunku służbowym), gdy zajdą 
określone warunki może zostać uchylony decyzją właściwego organu.

Ograniczają jedynie podsądność, najczęściej w czasie pełnienia funkcji



immunitet poselski, parlamentarny (art. 105 K.), zezwala Sejm

Art. 105.

1.

Poseł nie może być pociągnięty do odpowiedzialności za swoją 

działalność 

wchodzącą w zakres sprawowania mandatu poselskiego 

ani w czasie jego trwania, 

ani po jego wygaśnięciu. Za taką 

działalność poseł odpowiada wyłącznie przed 

Sejmem, a w 

przypadku naruszenia praw osób trzecich może być pociągnięty do 

odpowiedzialności sądowej tylko za zgodą Sejmu.

2.

Od dnia ogłoszenia wyników wyborów do dnia wygaśnięcia 

mandatu poseł 

nie może być pociągnięty bez zgody Sejmu do 

odpowiedzialności karnej.

3.

Postępowanie karne wszczęte wobec osoby przed dniem 

wyboru jej na posła 

ulega na żądanie Sejmu zawieszeniu do czasu 

wygaśnięcia mandatu. W takim 

przypadku ulega również 

zawieszeniu na ten czas bieg przedawnienia w 

postępowaniu 

karnym.

4.

Poseł może wyrazić zgodę na pociągnięcie go do 

odpowiedzialności karnej. W 

takim przypadku nie stosuje się 

przepisów ust. 2 i 3.

5.

Poseł nie może być zatrzymany lub aresztowany bez zgody 

Sejmu, z 

wyjątkiem ujęcia go na gorącym uczynku przestępstwa 

i jeżeli jego zatrzymanie jest 

niezbędne do zapewnienia 

prawidłowego toku postępowania. O zatrzymaniu 

niezwłocznie powiadamia się Marszałka Sejmu, który może nakazać 

natychmiastowe 

zwolnienie zatrzymanego.

6.

Szczegółowe zasady pociągania posłów do odpowiedzialności 

karnej oraz tryb 

postępowania określa ustawa.

- 17 § 1 pkt10 

 brak wymaganego zezwolenia na ściganie lub wniosku o 

ściganie 

pochodzącego od osoby uprawnionej, chyba że 

ustawa stanowi inaczej,

brak zezwolenia na ściganie (w tym przypadku zgody Sejmu)- umorzenie, 
choć nie jest zabronione postępowanie w sprawie (in rem), ale zabronione 
w stosunkach do osób (in personam)

•

immunitet sędziowski, decyzję podejmuje sąd dyscyplinarny 
(sędziowie trybunałów- na mocy tych trybunałów)

•

prezes NIK, do pociągnięcia do odpowiedzialności karnej wymagana 
zgoda Sejmu (immunitet materialny nietrwały- wygasa wraz z 
wygaśnięciem mandatu) 

+

 immunitet trwały- inni pracownicy NIK, którzy sprawują 

funkcje 

      kontrolne (wymóg zgody Kolegium NIK)

•

 immunitet formalny prokuratorów, podlegają odpowiedzialności 
dyscyplinarnej za czyny popełnione w trakcie pełnienia funkcji 
prokuratora

•

RPO- nie może być ścigany bez zgody Sejmu

•

Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych

 Mamy więc immunitety:

- zupełne i niezupełne (dotyczą zwykle 1 lub 2 przestępstw, będzie to immunitet 
materialny 

adwokacki, prokuratorski, immunitet posłów i 

senatorów (105 i 108 K.)

- względne i bezwzględne (nie może uchylić żaden organ)

- nietrwały i trwały (działa także po wygaśnięciu mandatu)

Co do zasady to immunitety nietrwałe- odpowiedni organ wydaje zgodę na 

ściganie.

Sędziom sądów wojskowych- immunitet trwały

Sędziom sądów powszechnych- immunitet nietrwały

•

pozorne ograniczenie podsądności- „czyn nie jest przestępstwem” (delikt 

cywilny, przewinienie dyscyplinarne), brak tzw. sprawy karnej

•

podsądność ograniczona przez sądy wojskowe- ze względów 

podmiotowych i przedmiotowych



orzecznictwu sądów wojskowych podlegają sprawy z 647 kpk 

(względy podmiotowe)

 § 1. Orzecznictwu sądów wojskowych podlegają sprawy:

1) żołnierzy w czynnej służbie wojskowej o przestępstwa:

a) przestępstwa określone w rozdziałach XXXIX -XLIV Kodeksu 

karnego,

b) przestępstwa popełnione przeciwko organowi wojskowemu lub 

innemu 

żołnierzowi,

c) popełnione podczas lub w związku z pełnieniem obowiązków 

służbowych, w 

obrębie obiektu wojskowego lub wyznaczonego 

miejsca przebywania, na 

szkodę wojska lub z naruszeniem 

obowiązku wynikającego ze służby 

wojskowej,

d) popełnione za granicą, podczas użycia lub pobytu Sił Zbrojnych 

Rzeczypospolitej Polskiej poza granicami państwa, w 

rozumieniu ustawy z 

dnia 17 grudnia 1998 r. o zasadach użycia 

lub pobytu Sił Zbrojnych 

Rzeczypospolitej Polskiej poza 

granicami państwa,

2) pracowników wojska o przestępstwa:

a) określone w art. 356--363 Kodeksu karnego w związku z art. 317 

§ 2 tego kodeksu,

b) popełnione za granicą, podczas użycia lub pobytu Sił Zbrojnych 

Rzeczypospolitej 

Polskiej poza granicami państwa, w rozumieniu ustawy 

z dnia 17 grudnia 1998 r. o 

zasadach użycia lub pobytu Sił Zbrojnych 

Rzeczypospolitej Polskiej poza granicami 

państwa.

3) żołnierzy sił zbrojnych państw obcych, przebywających na terytorium 

Rzeczypospolitej  Polskiej, oraz członków ich personelu cywilnego, o 
przestępstwa popełnione w związku z  pełnieniem obowiązków służbowych, chyba 
że umowa międzynarodowa, której 

Rzeczpospolita Polska jest stroną, stanowi 

inaczej.

§ 2. Sprawy o przestępstwa wymienione w § 1 nie przestają podlegać 
orzecznictwu sądów wojskowych mimo zwolnienia żołnierza z czynnej służby 
wojskowej lub ustania zatrudnienia pracownika w wojsku.

§ 3. W razie zwolnienia żołnierza z czynnej służby wojskowej lub ustania 
zatrudnienia pracownika w wojsku sprawę, o której mowa w § 1 pkt 1 lit. b lub d, 
oraz -- jeżeli przestępstwo nie wiąże się z naruszeniem obowiązku służbowego -- 
w § 1 pkt 2 lit. b, sąd wojskowy, najpóźniej do dnia rozpoczęcia przewodu 
sądowego na rozprawie głównej, może przekazać do rozpoznania sądowi 
powszechnemu, jeżeli dobro wymiaru sprawiedliwości temu się nie sprzeciwia.

§ 4. W toku postępowania przygotowawczego uprawnienie określone w § 3 
przysługuje odpowiednio prokuratorowi wojskowemu.

§ 5. Na postanowienie w przedmiocie przekazania sprawy w myśl § 3 i 4 
przysługuje zażalenie; zażalenie na postanowienie prokuratora wojskowego 
rozpoznaje sąd wojskowy właściwy do rozpoznania sprawy.



ze względów przedmiotowych

 

 : podżeganie i pomocnictwo 

do przestępstw części wojskowej kk

•

 podsądność sprawy Trybunału Stanu wyłącza postępowanie przed 
innym sądem, 

art. 156 K.

Art. 156.

1. Członkowie Rady Ministrów ponoszą odpowiedzialność przed 

Trybunałem Stanu za 

naruszenie Konstytucji lub ustaw, a także za 

przestępstwa popełnione w związku z 

zajmowanym stanowiskiem.

2. Uchwałę o pociągnięciu członka Rady Ministrów do 

odpowiedzialności przed 

Trybunałem Stanu Sejm podejmuje 

na wniosek Prezydenta Rzeczypospolitej lub co 

najmniej 115 posłów 

większością 3/5 ustawowej liczby posłów.

 198 ust. 1 i 3 K.

Art. 198.

1. Za naruszenie Konstytucji lub ustawy, w związku z zajmowanym 

stanowiskiem lub 

w zakresie swojego urzędowania, 

odpowiedzialność konstytucyjną przed Trybunałem 

Stanu ponoszą: 

Prezydent Rzeczypospolitej, 

Prezes Rady Ministrów oraz członkowie Rady Ministrów, 

Prezes Narodowego Banku Polskiego, 

Prezes Najwyższej Izby Kontroli, 

członkowie Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji, 

osoby, którym Prezes Rady Ministrów powierzył kierowanie 

ministerstwem oraz 

Naczelny Dowódca Sił Zbrojnych.

2. Odpowiedzialność konstytucyjną przed Trybunałem Stanu 

ponoszą również 

posłowie i senatorowie w zakresie 

określonym w art. 107.

3. Rodzaje kar orzekanych przez Trybunał Stanu określa ustawa.

Bezwzględne ograniczenie podsądności dotyczy prezydenta, 
pozostałe osoby- względne.

•

immunitet dyplomatyczny 578 kpk (retorsje wyłącza umowa 
międzynarodowa)

Art. 578. Nie podlegają 

orzecznictwu polskich sądów karnych:

1) uwierzytelnieni w Rzeczypospolitej Polskiej szefowie 
przedstawicielstw dyplomatycznych państw obcych,

2) osoby należące do personelu dyplomatycznego tych 
przedstawicielstw,

3) osoby należące do personelu administracyjnego i technicznego 
tych przedstawicielstw,

4) członkowie rodzin osób wymienionych w pkt 1-3, jeżeli pozostają 
z nimi we wspólnocie domowej,

5) inne osoby korzystające z immunitetów dyplomatycznych na 
podstawie ustaw, umów lub powszechnie uznanych zwyczajów 
międzynarodowych

 

WŁAŚCIWOŚĆ [uzupełnienie o wykład dr Kali z 4.03.2010]

Zapoznaj się z nowelizacją kk i kpk z 8 czerwca 2010!! (Dz.U 2009 Nr. 206 poz. 
1589)

Właściwość sądu- uprawnienie do rozpoznania konkretnej sprawy, ze względu na 
rodzaj przestępstwa, miejsce, ewentualnie rodzaj czynności, która ma być przez 
sąd przeprowadzona. Kompetencja sądu właściwego miejscowo i rzeczowo.

Gdy organ uzna się za właściwy -> ma obowiązek, zobowiązanie

Zagadnienie natury gwarancyjnej (prawo do rozpoznania sprawy przez właściwy 
sąd). Podmiot ma prawo wiedzieć, kto będzie rozstrzygał, dlatego nie może być 
dowolności.

Rodzaje właściwości:

- rzeczowa- przedmiotowa

- miejscowa- terytorialna

- z delegacji

- conectitates causalum- z łączności spraw

- tzw. właściwość ruchoma

- tzw. właściwość funkcjonalna- czynnościowa (jakie rodzaje czynności może 
wykonywać sąd)

(- personalna)

WŁAŚCIWOŚĆ RZECZOWA

Ze względu na rodzaj przestępstwa (ratione materiae).

•

najszersza właściwość rzeczowa- sądy rejonowe, jest on regułą

•

sądy okręgowe- wyjątkowo (dawny sąd wojewódzki), zbrodnie, 
występki... art. 25 kpk, sąd wyżej kwalifikowany, rozstrzyga 
sprawy poważniejsze, skomplikowane występki

Ustalenie konkretnego 
sądu

 Art. 25. § 1. Sąd okręgowy orzeka w pierwszej instancji w sprawach o 

następujące przestępstwa:

1) o zbrodnie określone w Kodeksie karnym oraz w ustawach  

szczególnych

2) o występki określone w rozdziałach XVI i XVII oraz w art. 140--

142, art. 148 § 4, 

art. 149, art. 150 § 1, art. 151--154, art. 156 § 3, art.  

158 § 3, art. 163 § 3 i 4, art. 165 

§ 1, 3 i 4, art. 166 § 1, art. 173 § 3 i 

4, art. 185 § 2, art. 210 § 2, art. 252, art. 253 § 2, 

art. 258 § 1--3, art. 265 

§ 1 i 2, art. 269, art. 278 § 1 i 2 w zw. z art. 294, art. 284 § 1 i 

2 w zw. z 

art. 294, art. 286 § 1 w zw. z art. 294, art. 287 § 1 w zw. z art. 294, art. 296 

§ 3 oraz art. 299 Kodeksu karnego,

3) o występki, które z mocy przepisu szczególnego należą do 

właściwości sądu 

okręgowego.

§ 2. Sąd apelacyjny, na wniosek sądu rejonowego, może przekazać do 

rozpoznania sądowi 

okręgowemu, jako sądowi pierwszej instancji, sprawę o 

każde przestępstwo, ze względu na 

szczególną wagę lub zawiłość sprawy.

§ 3. Sąd okręgowy rozpoznaje ponadto środki odwoławcze od orzeczeń i 

zarządzeń wydanych 

w pierwszej instancji w sądzie rejonowym oraz inne 

sprawy przekazane mu przez ustawę.

•

wojskowe sądy garnizonowe, 

       Art. 653.  § 1. Wojskowy sąd garnizonowy orzeka w pierwszej 

instancji we 

wszystkich sprawach, z wyjątkiem spraw przekazanych 

ustawą do 

właściwości innego sądu

.

§ 2. W wypadkach wskazanych w ustawie wojskowy sąd 

garnizonowy 

rozpoznaje również w zakresie swej 

właściwości środki odwoławcze od 

orzeczeń i zarządzeń 

wydanych w postępowaniu przygotowawczym.

§ 3. Wojskowy sąd garnizonowy ma poza tym uprawnienia i 

obowiązki 

procesowe, które w postępowaniu przed sądami 

powszechnymi przysługują 

sądowi rejonowemu.

•

wojskowe sądy okręgowe, major i wyżsi, sprawy takie jak sądy 
okręgowe, z części wojskowej kk.

Art. 654.  § 1. Wojskowy sąd okręgowy orzeka w pierwszej 

instancji w 

sprawach o przestępstwa:

1) popełnione przez żołnierzy posiadających stopień majora i 

wyższy,

2) podlegające w postępowaniu przed sądami powszechnymi 

właściwości sądu 

okręgowego oraz określone w art. 339 § 3 i 

art. 345 § 3 i 4 Kodeksu karnego,

3) popełnione przez żołnierzy i członków personelu cywilnego, o 

których mowa w 

art. 647 § 1 pkt 3,

4) inne na podstawie przepisów szczególnych.

§ 2. W postępowaniu przygotowawczym, w przedmiocie 

tymczasowego 

aresztowania w stosunku do żołnierzy, o których 

mowa w § 1 pkt 1, a także 

do żołnierzy sił zbrojnych państw 

obcych i członków ich personelu cywilnego, 

o których mowa w § 1 

pkt 3, orzeka jednoosobowo wojskowy sąd okręgowy.

§ 3. Wojskowy sąd okręgowy rozpoznaje także środki odwoławcze od 

orzeczeń i zarządzeń wydanych w pierwszej instancji w 

wojskowym sądzie 

garnizonowym oraz w wypadkach wskazanych w 

ustawie i z zachowaniem 

granic wskazanych w § 1 - od orzeczeń i 

zarządzeń wydanych w postępowaniu 

przygotowawczym.

§ 4. Wojskowy sąd okręgowy rozpoznaje ponadto sprawy 

przewidziane dla 

sądu wyższego 

rzędu nad wojskowym sądem 

garnizonowym oraz inne 

sprawy przekazane mu przez 

ustawę.

§ 5. Wojskowy sąd okręgowy ma poza tym uprawnienia i obowiązki 

procesowe, które w postępowaniu przed sądami 

powszechnymi przysługują 

sądowi okręgowemu.

 Sąd wyższego rzędu swoją właściwością obejmuje również sprawy sądu niższego 
rzędu. Czyli jest właściwy we wszystkich sprawach.

Art. 439 § 1 pkt 3 i 4, pkt 4- uchyla orzeczenie, bezwzględna przyczyna 
odwoławcza

Art. 439.  § 1. Niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów 

oraz wpływu 

uchybienia na treść orzeczenia sąd odwoławczy na 

posiedzeniu uchyla zaskarżone orzeczenie, 

jeżeli: 

3) sąd powszechny orzekł w sprawie należącej do właściwości sądu 

szczególnego albo 

sąd szczególny orzekł w sprawie należącej do 

właściwości sądu powszechnego,

4) sąd niższego rzędu orzekł w sprawie należącej do właściwości sądu 

wyższego rzędu,

Kpk wskazuje sąd właściwy do rozpoznania sprawy w I instancji, a pochodną 
tego jest II instancja. Np. sąd okręgowy ma wydział I inst. i wydział odwoławczy, a 
sąd apelacyjny tylko sąd odwoławczy (poza właściwością funkcjonalną).

Co przesądza o właściwości rzeczowej?

Kwalifikacja w akcie oskarżenia czy rzeczywista kwalifikacja??

Sąd nie jest związany kwalifikacją prokuratora!!! Sąd sam rozstrzyga o 

swojej właściwości. 

Liczy się rzeczywistość z dowodów w sprawie. W razie, 

gdy kwalifikacja prokuratora a sądowa 

się nie zgadzają- sąd nie zwraca aktu 

oskarżenia, prokurator może zakwalifikować jak chce.

[broń gazowa= używanie, posługiwanie się bronią palną]

WŁAŚCIWOŚĆ MIEJSCOWA

Kompetencja, który spośród sądów tego samego rzędu jest właściwy. Bierze się 
pod uwagę miejsce popełnienia przestępstwa, ta właściwość jest pochodną 
miejsca popełnienia przestępstwa.

Zasada wyprzedzenia- art. 31 § 3 (np. kradnie w pociągu z Krakowa do 
Warszawy)

Art. 31.  § 1. Miejscowo właściwy do rozpoznania sprawy jest sąd, w którego 
okręgu popełniono przestępstwo.

§ 2. Jeżeli przestępstwo popełniono na polskim statku wodnym lub 

powietrznym, a § 1 nie 

może mieć zastosowania, właściwy jest sąd 

macierzystego portu statku.

§ 3. Jeżeli przestępstwo popełniono w okręgu kilku sądów, właściwy jest ten 

sąd, w którego 

okręgu najpierw wszczęto postępowanie przygotowawcze.

Miejsce popełnienia przestępstwa, art. 6 kk, zasada wszędobylstwa

Art. 6. § 1. Czyn zabroniony uważa się za popełniony w czasie, w którym 
sprawca działał lub zaniechał  działania, do którego był obowiązany.

§ 2. Czyn zabroniony uważa się za popełniony w miejscu, w którym 

sprawca działał lub 

zaniechał działania, do którego był obowiązany, albo 

gdzie skutek stanowiący znamię czynu 

zabronionego nastąpił lub według 

zamiaru sprawcy miał nastąpić. 

 Jak nie wiadomo, to sąd w Warszawie- Centrum. Art. 32 np. gdy znaleziono ciało 
przy tamie we Włocławku: 1,2,3- kryteria równorzędne

Decydujące- gdzie wszczęto postępowanie przygotowawcze.

Jeżeli i tak nie da się ustalić 32 § 3.

Art. 32.  § 1. Jeżeli nie można ustalić miejsca popełnienia przestępstwa, właściwy 
jest sąd, w którego 

okręgu:

1) ujawniono przestępstwo,

2) ujęto oskarżonego,

3) oskarżony przed popełnieniem przestępstwa stale mieszkał lub czasowo 

przebywał

- zależnie od tego, gdzie najpierw wszczęto postępowanie 

przygotowawcze.

§ 2. Przepis § 1 stosuje się odpowiednio, jeżeli przestępstwo popełniono za 

granicą.

§ 3.  Jeżeli nie można ustalić właściwości miejscowej sądu według 

przepisów poprzedzających, 

sprawę rozpoznaje sąd właściwy dla dzielnicy 

Śródmieście miasta stołecznego Warszawy.

Sąd z urzędu bada swoją właściwość.

Art. 35 § 1 i 2 kpk

Art. 35.  § 1. Sąd bada z urzędu swą właściwość, a w razie stwierdzenia swej 
niewłaściwości 

przekazuje sprawę właściwemu sądowi lub innemu organowi.

§ 2. Jeżeli sąd na rozprawie głównej stwierdza, że nie jest właściwy 

miejscowo lub że  właściwy jest sąd niższego rzędu, może przekazać sprawę 
innemu sądowi jedynie wtedy, gdy 

powstaje konieczność odroczenia 

rozprawy.

WŁAŚCIWOŚĆ Z ŁĄCZNOŚCI SPRAW

Odstępstwo od ustalenia właściwości rzeczowej i miejscowej.

Art. 33.  § 1. Jeżeli tę samą osobę oskarżono o kilka przestępstw, a sprawy 

należą do 

właściwości różnych sądów tego samego rzędu, właściwy jest sąd, w 

którego okręgu najpierw  wszczęto postępowanie przygotowawcze.

§ 2. Jeżeli sprawy należą do właściwości sądów różnego rzędu, sprawę 

rozpoznaje sąd 

wyższego rzędu.

Art. 649.  § 1. Jeżeli sprawca przestępstwa podlegającego orzecznictwu 

sądów wojskowych 

popełnił także przestępstwo podlegające orzecznictwu 

sądów powszechnych, a  przestępstwa 

pozostają ze sobą w takim związku, 

że dobro wymiaru sprawiedliwości wymaga ich łącznego  rozpoznania, 
rozpoznaje je łącznie sąd wojskowy.

§ 2. Przepis § 1 stosuje się odpowiednio w postępowaniu 

przygotowawczym.

Art. 34.  § 1. Sąd właściwy dla sprawców przestępstw jest również 

właściwy dla pomocników, 

podżegaczy oraz innych osób, których 

przestępstwo pozostaje w ścisłym związku z przestępstwem sprawcy, jeżeli 
postępowanie przeciwko nim toczy się jednocześnie.

§ 2. Sprawy osób wymienionych w § 1 powinny być połączone we 

wspólnym postępowaniu; 

przepis art. 33 stosuje się odpowiednio.

§ 3. Jeżeli zachodzą okoliczności utrudniające łączne rozpoznanie spraw, o 

których mowa w  § 1 i 2, można wyłączyć i odrębnie rozpoznać sprawę 
poszczególnych osób lub o poszczególne 

czyny; sprawa wyłączona podlega 

rozpoznaniu przez sąd właściwy według zasad ogólnych.

U podstaw:  oszczędność środków procesu (ekonomia procesowa)

lepsze dotarcie do prawdy

Jeżeli sprawa dotyczy występku- właściwy sąd rejonowy,

Jeżeli i zbrodni i występku- sąd okręgowy.

- łączność przedmiotowa- 1 czyn popełniony przez kilka osób, sąd właściwy do 
rozpoznania sprawców przestępstwa jest właściwy dla podżegaczy, pomocników 
itp... w tych przestępstwach, jeżeli sprawy toczą się równocześnie .Możliwość 
rozłączenia.

„jednoczesne toczenie się postępowań”- postępowania w tych samych stadiach 
procesowych

Łączność może być pomyłką.

Właściwym z łączności spraw jest sąd wyższego rzędu.

- łączność podmiotowa- 1 osoba, wiele czynów, art. 33

- łączność mieszana- element podmiotowy i przedmiotowy krzyżują się

27.01.2010 (uzupełnione o wykład dr Kali z 4.03.2010)

WŁAŚCIWOŚĆ FUNKCJONALNA

Uprawnienie sądu do dokonywania czynności, każdy z sądów ma ustawowo 
określone kompetencje. Rozstrzyganie sprawy w sposób niecałości owy, nie co do 
meritum, podejmowanie czynności incydentalnych.

Sąd rejonowy

•

podstawowy sąd w RP, największe kompetencje do załatwiana spraw. 

Orzekanie w ramach właściwość rzeczowej 

Art. 24.  § 1. Sąd rejonowy orzeka w pierwszej instancji we wszystkich 

sprawach, z wyjątkiem  spraw 

przekazanych ustawą do właściwości  

innego sądu.

§ 2. Sąd rejonowy rozpoznaje ponadto środki odwoławcze w wypadkach  

wskazanych w 

ustawie.

 art. 115 § 2 kks:

Art. 115. § 1. W sprawach o przestępstwa skarbowe i wykroczenia 

skarbowe orzekają sądy  powszechne albo sądy wojskowe.

§ 2. Sąd rejonowy orzeka w pierwszej instancji, z wyjątkiem spraw 

przekazanych ustawą do  właściwości innego sądu.

•

rozpatrywanie zażaleń na zatrzymanie (zgodnie z zasadą prawa do sądu, 

podlega kontroli sądowej). Właściwy będzie sąd rejonowy miejsca 
zatrzymania lub prowadzenia postępowania.

•

 środek tymczasowego aresztowania na okres do 3 m-cy, z przedłużeniem 

do 12 m-cy

263 § 2, tylko w postępowaniu przygotowawczym

Art. 263. § 2. Jeżeli ze względu na szczególne okoliczności sprawy nie 
można było ukończyć 

postępowania przygotowawczego w terminie 

określonym w § 1, na wniosek prokuratora, sąd pierwszej instancji 
właściwy do rozpoznania sprawy, gdy zachodzi tego potrzeba, może 
przedłużyć tymczasowe aresztowanie na okres, który łącznie nie może 
przekroczyć 12 miesięcy.

•

aresztowanie jako kara porządkowa w toku postępowania 

przygotowawczego 290 § 1

Art. 290.  § 1. Postanowienia przewidziane w niniejszym rozdziale wydaje 
sąd, a w postępowaniu przygotowawczym także prokurator. Aresztowanie, 
o którym mowa w art. 287 § 2, w postępowaniu przygotowawczym stosuje 
na wniosek prokuratora sąd rejonowy, w którego okręgu prowadzi się 
postępowanie.

•

rozpatrywanie zażaleń na postanowienia prokuratora art. 20 § 1b

§ 1b. Na postanowienie o ukaraniu przysługuje zażalenie. Na 
postanowienie o  ukaraniu wydane przez prokuratora w postępowaniu 
przygotowawczym zażalenie przysługuje do sądu rejonowego, w którego 
okręgu toczy się postępowanie.

•

 zażalenie na środki zapobiegawcze 252 § 2

§ 2. Na postanowienie prokuratora w przedmiocie środka zapobiegawczego 
zażalenie przysługuje do sądu rejonowego, w którego okręgu prowadzi się 
postępowanie.

•

zażalenie na zabezpieczenie majątkowe 

•

 zarządzenie na wniosek prokuratora rozmów telefonicznych, 

rozpoznawanie zażaleń

237 § 1 i 2

Art. 237. § 1. Po wszczęciu postępowania sąd na wniosek prokuratora 
może zarządzić 

kontrolę i utrwalanie treści rozmów 

telefonicznych w celu wykrycia i uzyskania 

dowodów dla 

toczącego się postępowania lub zapobieżenia popełnieniu nowego 
przestępstwa.

 § 2. W wypadkach niecierpiących zwłoki kontrolę i utrwalanie rozmów 
telefonicznych 

może zarządzić prokurator, który obowiązany jest 

zwrócić się w terminie 3 dni do 

sądu z wnioskiem o zatwierdzenie 

postanowienia. Sąd wydaje postanowienie w 

przedmiocie 

wniosku w terminie 5 dni na posiedzeniu bez udziału stron.

240 w związku z 329 par1

Art. 240.  Na postanowienie dotyczące kontroli i utrwalania rozmów  
telefonicznych 

przysługuje zażalenie. Osoba, której dotyczy 

postanowienie, może w zażaleniu 

domagać się zbadania 

zasadności oraz legalności kontroli i utrwalania rozmów 
telefonicznych. Zażalenie na postanowienie prokuratora rozpoznaje sąd.

Art. 329.  § 1. Przewidzianych w ustawie czynności w postępowaniu 
przygotowawczym 

dokonuje na posiedzeniu sąd powołany do 

rozpoznania sprawy w pierwszej instancji, 

jeżeli ustawa nie 

stanowi inaczej.

§ 2. Sąd dokonuje czynności jednoosobowo także wtedy, gdy rozpoznaje 
zażalenie na 

czynności postępowania przygotowawczego,  

chyba że ustawa stanowi inaczej.

•

 orzekanie o umieszczeniu na obserwacji psych. w zakładzie leczniczym 

Art. 203.  § 1. W razie zgłoszenia przez biegłych takiej konieczności,  
badanie stanu zdrowia psychicznego oskarżonego może być połączone z 
obserwacją w zakładzie leczniczym  tylko wtedy, gdy zebrane dowody 
wskazują na duże prawdopodobieństwo, że 

oskarżony popełnił 

przestępstwo. Przepis art. 259 § 2 stosuje się odpowiednio, chyba  że 
oskarżony wnosi o poddanie go obserwacji.

§ 2. O potrzebie obserwacji w zakładzie leczniczym orzeka sąd, 
określając miejsce i 

czas trwania obserwacji. W postępowaniu 

przygotowawczym sąd orzeka na wniosek prokuratora

•

 orzekanie o przepadku przedmiotów(stadium przygotowawcze)

Poręczenia (ingerencja w prawo własności)

•

 czynności dowodowe sądu w postępowaniu przygotowawczym; na wniosek 

strony lub prokuratora przesłuchanie strony, której nie będzie można 
przesłuchać na rozprawie

185a, 185b

Art. 185a. § 1.W sprawach o przestępstwa określone w rozdziałach XXV 
i XXVI Kodeksu karnego pokrzywdzonego, który w chwili przesłuchania 
nie ukończył 15 lat, 

przesłuchuje się w charakterze świadka tylko raz, 

chyba że wyjdą na jaw istotne okoliczności, których wyjaśnienie wymaga 
ponownego przesłuchania, lub zażąda tego oskarżony, który nie miał 
obrońcy w czasie pierwszego przesłuchania pokrzywdzonego.

§ 2. Przesłuchanie przeprowadza sąd na posiedzeniu z udziałem biegłego 
psychologa. Prokurator, obrońca oraz pełnomocnik pokrzywdzonego 
mają prawo wziąć udział w przesłuchaniu. Osoba wymieniona w art. 51 § 
2 ma prawo również być obecna przy przesłuchaniu, jeżeli nie ogranicza 
to swobody wypowiedzi przesłuchiwanego.

§ 3. Protokół przesłuchania odczytuje się na rozprawie głównej; jeżeli 
został 

sporządzony zapis obrazu i dźwięku przesłuchania, należy go 

odtworzyć.

Art. 185b. § 1. Świadka, który w chwili przesłuchania nie ukończył 15 
lat, można przesłuchać w warunkach określonych w art. 185a w 
sprawach o przestępstwa popełnione z użyciem przemocy lub groźby 
bezprawnej lub o przestępstwa określone w rozdziale XXV Kodeksu 
karnego, jeżeli zeznania tego świadka mogą mieć istotne znaczenie dla 
rozstrzygnięcia sprawy.

§ 2. Przepisu § 1 nie stosuje się do świadka współdziałającego w 
popełnieniu czynu zabronionego, o który toczy się postępowanie karne

•

orzekanie na wniosek prokuratora o warunkowym umorzeniu 

postępowania, 

Art. 336.  § 1. Jeżeli spełnione są przesłanki uzasadniające warunkowe 
umorzenie 

postępowania, prokurator może zamiast aktu 

oskarżenia sporządzić i skierować do 

sądu wniosek o takie 

umorzenie.

 

Art. 341.  § 1. Prokurator, oskarżony i pokrzywdzony mają prawo wziąć 
udział w posiedzeniu. 

Udział ich jest obowiązkowy, jeżeli prezes sądu 

lub sąd tak zarządzi.

§ 2. Jeżeli oskarżony sprzeciwia się warunkowemu umorzeniu, jak również 
wtedy, gdy 

sąd uznaje, że warunkowe umorzenie byłoby 

nieuzasadnione, kieruje sprawę na 

rozprawę. Wniosek 

prokuratora o warunkowe umorzenie postępowania zastępuje 

akt 

oskarżenia. W terminie 7 dni prokurator dokonuje czynności określonych w 

art. 333 § 1-2.

§ 3. Jeżeli sąd uzna za celowe ze względu na możliwość porozumienia się 

oskarżonego z pokrzywdzonym w kwestii naprawienia szkody 

lub zadośćuczynienia, 

może odroczyć posiedzenie, wyznaczając 

stronom odpowiedni termin. Na wniosek 

oskarżonego i 

pokrzywdzonego, uzasadniony potrzebą dokonania uzgodnień, sąd 
zarządza stosowną przerwę lub odracza posiedzenie.

§ 4. Sąd orzekając o warunkowym umorzeniu bierze pod uwagę wyniki 
porozumienia 

się oskarżonego z pokrzywdzonym w kwestii 

wskazanej w § 3.

§ 5. W przedmiocie warunkowego umorzenia postępowania sąd orzeka na 

posiedzeniu wyrokiem.

Art. 342.  § 1. W wyroku warunkowo umarzającym postępowanie należy 
dokładnie określić  czyn oskarżonego, wskazać przepis ustawy karnej, pod 
który czyn podpada, oraz 

oznaczyć okres próby.

§ 2. W wyroku sąd określa także nałożone na oskarżonego obowiązki oraz 
sposób i 

termin ich wykonania, a w razie uznania za celowe - 

również dozór kuratora, osoby 

godnej zaufania albo instytucji lub 

organizacji społecznej.

§ 3. Wyrok powinien w razie potrzeby zawierać rozstrzygnięcie co do 
dowodów 

rzeczowych. Sąd stosuje odpowiednio art. 230 § 2 

i 3 oraz art. 231-233, uwzględniając 

potrzebę zabezpieczenia 

dowodów na wypadek podjęcia postępowania.

Art. 549. O podjęciu postępowania warunkowo umorzonego sąd orzeka na 
wniosek 

oskarżyciela, pokrzywdzonego lub kuratora sądowego 

albo z urzędu.

Art. 550.  § 1. W kwestii podjęcia postępowania warunkowo umorzonego 
orzeka sąd 

pierwszej instancji właściwy do rozpoznania sprawy.

Art. 324. § 1. Jeżeli zostanie ustalone, że podejrzany dopuścił się czynu w 
stanie 

niepoczytalności, a istnieją podstawy do zastosowania 

środków zabezpieczających, 

prokurator po zamknięciu śledztwa 

lub dochodzenia kieruje sprawę do sądu z 

wnioskiem o 

umorzenie postępowania i zastosowanie środków zabezpieczających. 
Przepis art. 321 stosuje się odpowiednio.

§ 2. Jeżeli sąd nie znajduje podstaw do uwzględnienia wniosku, o którym  
mowa w § 1, 

przekazuje sprawę prokuratorowi do dalszego 

prowadzenia.

§ 3. Na postanowienie sądu przysługuje zażalenie.

•

 wydawanie wyroku łącznego (jeżeli sąd wyższy nie orzekał w tych 

sprawach)

•

pomoc prawna innym sądom: 

Art. 588.  § 1. Sądy i prokuratorzy udzielają pomocy prawnej na wniosek 
sądów i prokuratorów państw obcych.

§ 2. Sąd i prokurator odmawiają udzielenia pomocy prawnej i przekazują 
odmowę właściwym organom obcego państwa, jeżeli żądana czynność 
byłaby sprzeczna z zasadami porządku prawnego Rzeczypospolitej 
Polskiej albo naruszałaby jej suwerenność.

§ 3. Sąd i prokurator mogą odmówić udzielenia pomocy prawnej, jeżeli:

1) wykonanie żądanej czynności nie należy do zakresu działania 

sądu lub 

prokuratora według prawa polskiego,

2) państwo, od którego wniosek o udzielenie pomocy prawnej 

pochodzi, nie 

zapewnia w tym zakresie wzajemności,

3) wniosek dotyczy czynu, który nie jest przestępstwem według 

prawa 

polskiego.

§ 4. Do czynności procesowych, dokonywanych na wniosek sądu lub 
prokuratora państwa obcego, stosuje się ustawy polskie. Należy jednak 
uczynić zadość życzeniu tych organów, aby przy dokonaniu czynności  
zastosowano szczególny tryb  postępowania lub szczególną formę, jeżeli 
nie jest to sprzeczne z zasadami porządku prawnego Rzeczypospolitej 
Polskiej.

§ 5. Koszty udzielania pomocy prawnej ustala się zgodnie z art. 616-619.

•

wnioski państw obcych: 

Art. 607.  § 1. Do rozstrzygania wniosków państwa obcego, dotyczących  
wydania 

przedmiotów stanowiących dowody rzeczowe lub 

uzyskanych w wyniku przestępstwa, 

właściwy jest prokurator lub 

sąd w zależności od tego, do czyjego rozporządzenia 

przedmioty 

te zostały zdeponowane. Przepis art. 588 § 2 i 4 stosuje się odpowiednio.

§ 2. Postanowienie o wydaniu przedmiotów powinno wymieniać rzeczy, 
które ulegają 

wydaniu państwu obcemu, oraz wskazywać 

rzeczy podlegające zwrotowi po 

ukończeniu 

postępowania karnego, prowadzonego przez organy państwa obcego

611 § 2

§ 2. Właściwy do rozpoznania spraw określonych w art. 608 § 3 w związku z 
§ 2, 

art. 609 § 2 i art. 610 § 5 jest sąd rejonowy, w którego okręgu 

skazany stale mieszkał 

lub czasowo przebywał, a jeżeli tego nie 

ustalono, gdzie znajduje się mienie nadające 

się do egzekucji 

lub też skazany prowadzi działalność objętą zakazem

611ff

Art. 611ff. § 1. W razie wystąpienia państwa członkowskiego Unii 
Europejskiej, zwanego w  niniejszym rozdziale ,,państwem wydania 
orzeczenia", o wykonanie prawomocnego 

orzeczenia o karach o 

charakterze pieniężnym, orzeczenie to podlega wykonaniu 

 

        

 

 

przez sąd rejonowy, w okręgu którego sprawca posiada mienie lub osiąga 
dochody, 

albo ma stałe lub czasowe miejsce pobytu.

Art. 611fu. § 1. W razie wystąpienia państwa członkowskiego Unii 
Europejskiej, zwanego w  niniejszym rozdziale ,,państwem wydania 
orzeczenia", o wykonanie prawomocnego 

orzeczenia przepadku, 

orzeczenie to podlega wykonaniu przez sąd rejonowy, w 
okręgu którego sprawca posiada mienie lub osiąga dochody albo ma stałe 
lub 

czasowe miejsce pobytu.

 

Art. 2 § 1 pkt 1 kkw

Art. 2. Organami wykonującymi orzeczenia są:

  1)   sąd pierwszej instancji,

Sąd okręgowy:

•

 orzekanie w I instancji w sprawach- do właściwości rzeczowej tych sądów i

 Art. 25.

§ 2. Sąd apelacyjny, na wniosek sądu rejonowego, może 

przekazać do rozpoznania 

sądowi 

okręgowemu, jako 

sądowi pierwszej instancji, sprawę o każde przestępstwo, 

ze względu 

na szczególną wagę lub zawiłość sprawy.

•

rozstrzyganie sporów o właściwość między sądami rejonowymi, 

Art. 38.  § 1. Spór o właściwość między sądami równorzędnymi rozstrzyga 
ostatecznie sąd 

wyższego rzędu nad sądem, który pierwszy wszczął 

spór.

•

36 kpk

Art. 36. Sąd wyższego rzędu nad sądem właściwym może przekazać sprawę 
innemu sądowi 

równorzędnemu, jeżeli większość osób, które należy 

wezwać na rozprawę, zamieszkuje blisko 

tego sądu, a z dala od sądu 

właściwego.

•

przedłużanie tymczasowego aresztowania na okres ponad 3 miesiące do 12 
miesięcy

•

list żelazny 

Art. 281.  Jeżeli oskarżony przebywający za granicą złoży oświadczenie, że 
stawi się do sądu lub 

do prokuratora w oznaczonym terminie pod 

warunkiem odpowiadania z wolnej stopy, 

właściwy miejscowo sąd 

okręgowy może wydać oskarżonemu list żelazny.

•

orzekanie o odszkodowaniu 

Art. 554.  § 1. Żądanie odszkodowania należy zgłosić w sądzie okręgowym, 
w którego okręgu 

wydano orzeczenie w pierwszej instancji, a w wypadku 

określonym w art. 552 § 4 - w sądzie 

okręgowym właściwym ze względu 

na miejsce, w którym nastąpiło zwolnienie tymczasowo 

aresztowanego 

lub zwolnienie zatrzymanego.

§ 2. Sąd okręgowy orzeka wyrokiem na rozprawie w składzie trzech 

sędziów; sprawy o  odszkodowanie powinny być rozpoznawane w pierwszej 
kolejności; postępowanie wolne jest 

od kosztów.

•

orzekanie o wznowieniu postępowania karnego

•

wypowiedzenie sie w przedmiocie ułaskawienia

•

opiniuje wnioski państw obcych o wydanie obywatelstwa tego państwa

•

ENA- europejski nakaz aresztowania

•

pomoc prawna w stosunkach międzynarodowych

•

sąd penitencjarny

Sądy apelacyjne

:

•

rozpoznawanie środków odwoławczych, 

art. 26

 Art. 26. Sąd apelacyjny rozpoznaje środki odwoławcze od orzeczeń i 
zarządzeń wydanych w pierwszej instancji w sądzie okręgowym oraz inne 
sprawy przekazane mu przez ustawę.

•

rozstrzyga spory pomiędzy sądami okręgowymi I instancji, przekazanie 
sprawy ze względu na ekonomikę procesu

•

art.11 przepisów wprowadzających kpk

Art. 11. Minister Sprawiedliwości na wniosek Pierwszego Prezesa Sądu 

Najwyższego, jeżeli 

uzasadnia to dobro wymiaru sprawiedliwości, może 

określić, w drodze rozporządzenia, 

rodzaje spraw należących do właściwości  

rzeczowej sądów rejonowych, które w oznaczonym 

czasie będą 

rozpoznawane w trybie kasacji przez sądy apelacyjne. Do rozpoznawania kasacji 

w tych sprawach mają odpowiednie zastosowanie przepisy o postępowaniu 

przed Sądem 

Najwyższym.

•

kompetencja tzw. właściwości ruchomej

•

przedłuża stosowanie tymczasowego aresztowania na okres ponad 12 m-cy, 
w postępowaniu przygotowawczym; w postępowaniu przed sądem na okres 
powyżej 3 lat

•

orzeka o wznowieniu postępowania 

544 § 1

Art. 544.  § 1. W kwestii wznowienia postępowania orzeka sąd okręgowy, 
zaś w kwestii  wznowienia postępowania zakończonego orzeczeniem sądu 
okręgowego - sąd apelacyjny. 

Sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

•

szczególna kompetencja- proces rehabilitacyjny

•

sprawy o ułaskawienie, w których orzekał jako II inst.

Sąd Najwyższy:

•

rozpoznawanie kasacji

•

orzekanie o wznowieniu prawomocnie zakończonego postępowania, jeżeli 
zakończono postępowanie orzeczeniem sądu apelacyjnego lub SN

•

przekazanie sprawy, art. 37 kpk

Art. 37. Sąd Najwyższy może z inicjatywy właściwego sądu przekazać 
sprawę do rozpoznania 

innemu sądowi równorzędnemu, jeżeli wymaga 

tego dobro wymiaru sprawiedliwości.

•

rozstrzyga o zagadnieniach prawnych, 441

Art. 441.  § 1. Jeżeli przy rozpoznawaniu środka odwoławczego wyłoni się 
zagadnienie prawne  wymagające zasadniczej wykładni ustawy, sąd 
odwoławczy może odroczyć rozpoznanie 

sprawy i przekazać 

zagadnienie do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu.

§ 2. Sąd Najwyższy może przekazać rozstrzygnięcie zagadnienia prawnego 

powiększonemu 

składowi tego sądu.

§ 3. Uchwała Sądu Najwyższego jest w danej sprawie wiążąca.

§ 4. Prokurator, obrońcy i pełnomocnicy mają prawo wziąć udział w 

posiedzeniu.

§ 5. Sąd Najwyższy może przejąć sprawę do swego rozpoznania.

•

art. 64 ustawy o SN, na wniosek prokuratora generalnego unieważnianie 
prawomocnych orzeczeń (gdy brak przesłanki podsądności)

Art. 64. Sąd Najwyższy na wniosek Prokuratora Generalnego unieważnia 

prawomocne 

orzeczenie wydane w sprawie, która ze względu na osobę lub 

przedmiot nie podlegała  orzecznictwu sądów w chwili orzekania, jeżeli 
orzeczenie to nie może być wzruszone w trybie 

przewidzianym w ustawach o 

postępowaniach sądowych.

•

uchwały- wyjaśniające stosowanie przepisu prawnego, art

  SN  pełny skład izb połączonych lub całej izby -> moc zasady prawnej

skład 7 sędziów- też może mieć moc zasady prawnej, jeżeli tak 

postanowi

art. 60, 61 ustawy o SN- wpływ uchwał SN na orzecznictwo

Art. 60. § 1. Jeżeli w orzecznictwie sądów powszechnych, sądów 

wojskowych lub Sądu 

Najwyższego ujawnią się rozbieżności w wykładni 

prawa, Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego  może przedstawić wniosek o ich 
rozstrzygnięcie Sądowi Najwyższemu w składzie siedmiu  sędziów lub innym 
odpowiednim składzie.

§ 2. Z wnioskiem, o którym mowa w § 1, mogą wystąpić również Rzecznik 

Praw  Obywatelskich, Prokurator Generalny oraz, w zakresie swojej właściwości, 
Rzecznik 

Ubezpieczonych.

Art. 61. § 1. Jeżeli skład Sądu Najwyższego uzna, że przedstawione 

zagadnienie wymaga 

wyjaśnienia, a rozbieżności - rozstrzygnięcia, 

podejmuje uchwałę, w przeciwnym razie  odmawia jej podjęcia, a jeżeli 
podjęcie uchwały stało się zbędne - umarza postępowanie.

§ 2. Jeżeli skład siedmiu sędziów uzna, że znaczenie dla praktyki sądowej 

lub powaga  występujących wątpliwości to uzasadniają, może zagadnienie 
prawne lub wniosek o podjęcie  uchwały przedstawić składowi izby, natomiast 
izba - składowi dwóch lub więcej izb albo 

pełnemu składowi Sądu 

Najwyższego.

§ 3. O posiedzeniu pełnego składu Sądu Najwyższego, składu izby (izb) 

zawiadamia się 

Prokuratora Generalnego. Udział Prokuratora Generalnego lub 

jego zastępcy w tym 

posiedzeniu jest obowiązkowy. W posiedzeniach 

pozostałych składów Sądu Najwyższego 

może brać udział prokurator 

Prokuratury Krajowej, natomiast w Izbie Wojskowej - prokurator 

Naczelnej 

Prokuratury Wojskowej.

§ 4. O posiedzeniu Sądu Najwyższego w składzie siedmiu sędziów, 

wyznaczonym w celu 

rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego przedstawionego 

w konkretnej sprawie, zawiadamia 

się ponadto obrońców oraz pełnomocników 

w osobach adwokatów i radców prawnych, a 

także osoby uprawnione do 

sporządzania kasacji w sprawach cywilnych. Prezes Sądu Najwyższego może ich 
zobowiązać do przedstawienia na piśmie przed posiedzeniem 

wniosków 

co do kierunku rozstrzygnięcia przedstawionego zagadnienia.

§ 5. Postanowienie o przedstawieniu zagadnienia prawnego, wniosek o 

podjęcie uchwały oraz 

uchwała Sądu Najwyższego wymagają pisemnego 

uzasadnienia.

§ 6. Uchwały pełnego składu Sądu Najwyższego, składu 

połączonych izb oraz składu całej izby z chwilą ich podjęcia uzyskują 

moc zasad prawnych. Skład siedmiu sędziów może postanowić o 
nadaniu uchwale mocy zasady prawnej.

WŁAŚCIWOŚĆ Z DELEGACJI

Odstąpienie od właściwości miejscowej <- sensu stricte

Odstąpienie od właściwości miejscowej <- sensu largo

Powstaje w wyniku decyzji odpowiedniego sądu wyższego.

4 rodzaje właściwości sensu stricte (w poziomie)

1) Art.36 względy praktyczne, szybkość procesu

Art. 36. Sąd wyższego rzędu nad sądem właściwym może przekazać 

sprawę innemu sądowi  równorzędnemu, jeżeli większość osób, które należy 
wezwać na rozprawę, zamieszkuje blisko 

tego sądu, a z dala od sądu 

właściwego.

Np. w pociągu Toruń- Kraków, w Toruniu kradzież na szkodę 

pokrzywdzonego z Toruniu, a  sprawca z Krakowa, świadkowie z Krakowa

2) Art. 37. Sąd Najwyższy może z inicjatywy właściwego sądu przekazać 

sprawę do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu, jeżeli wymaga 
tego dobro wymiaru sprawiedliwości.

Dotyczy wyjątkowych sytuacji, które mogą mieć wpływ na prawidłowość 
orzekania.

3) Art. 43. Jeżeli z powodu wyłączenia sędziów rozpoznanie sprawy w danym 

sądzie jest niemożliwe, sąd wyższego rzędu przekazuje sprawę innemu 
sądowi równorzędnemu.[przyjmuje się, że powinno nastąpić w jednym 
okręgu]

W wyniku wyłączenia sędziów od sprawy, nie jest możliwe skompletowanie 
składu.

4) Art. 11a przepisy wprowadzające kpk (sąd może na wniosek sądu 

właściwego przekazać sprawę, gdy w tym sądzie nie jest możliwe 

zachowanie odpowiedniego terminu). Sytuacja szczególna, nie powinno w 
ogóle takich być.

5) Właściwość delegacyjna sensu largo (w pionie), zawiła, szczególnie ważna 

25 § 2

Przekazanie, nie  z urzędu, a na wniosek sądu rejonowego. Powodem 

przekazania sprawy- 

sprawa skomplikowana od strony prawnej, faktycznej.

Szczególny rodzaj delegacji -> właściwość ruchoma

Badanie właściwości:

Sąd bada z urzędu swoją właściwość, ale jeżeli dopiero na rozprawie ustalono, że 
sąd niewłaściwy, to …

Art. 35.  § 1. Sąd bada z urzędu swą właściwość, a w razie stwierdzenia swej 
niewłaściwości 

przekazuje sprawę właściwemu sądowi lub innemu organowi.

§ 2. Jeżeli sąd na rozprawie głównej stwierdza, że nie jest właściwy 

miejscowo lub że właściwy 

jest sąd niższego rzędu, może przekazać sprawę 

innemu sądowi jedynie wtedy, gdy powstaje konieczność odroczenia rozprawy.

§ 3. Na postanowienie w kwestii właściwości przysługuje zażalenie.

2 rodzaje sporów o właściwość:

a) Pozytywny- więcej niż jeden sąd uważa się za właściwy

b) Negatywny- żaden sąd nie uważa się za właściwy

Dotyczą one tylko właściwości miejscowej, możliwy między sądami tego samego 
rzędu. Nie jest możliwy spór między sądem powszechnym a wojskowym. Swoją 
właściwość rozstrzyga sąd wyższy, orzeczenie to wiąże sąd niższy.

Art. 38 par 2- czynności niecierpiące zwłoki § 2. W czasie trwania sporu każdy z 
tych sądów przedsiębierze czynności nie cierpiące zwłoki.

SKARGA

Zasada skargowości- skarga podmiotu, na którego żądanie wszczęte 
postępowanie- wnosi ją uprawniony oskarżyciel.

Sfera odpowiedzialności karnej i cywilnej (sfera procesu ubocznego).

Skarga wytycza obszar całego postępowanie karnego, w granicach podmiotowych 
i  przedmiotowych. Odnosi się do stadium postępowania jurysdykcyjnego.

Art.17 par 1 pkt 9 brak skargi uprawnionego oskarżyciela- wniosek, że skarga 
dotyczy całego postępowania, ALE to NIEPRAWDA, dotyczy WYŁĄCZNIE 
postępowania jurysdykcyjnego.

(297 kpk)

•

ma zazwyczaj postać aktu oskarżenia

 zwykły akt oskarzenia 332 i nast.

uproszczony akt oskarżenia- w sprawach z oskarżenia prywatnego 

Art. 487. Akt 

oskarżenia może ograniczyć się do oznaczenia osoby 

oskarżonego, zarzucanego

mu czynu oraz 

wskazania dowodów, na 

których opiera się oskarżenie.

•

skarga uprawnionego oskarżyciela (tylko prokuratora) może mieć postać 
wniosku o warunkowe umorzenie postępowania Art. 336.  § 1. Jeżeli 
spełnione są przesłanki uzasadniające warunkowe umorzenie postępowania, 
prokurator może zamiast aktu oskarżenia sporządzić i skierować do sądu 
wniosek o takie umorzenie.

•

czasem ma postać wniosku o rozpoznanie, kierowanego do sądu, 517 ??

•

art. 145 kks- zamiast aktu oskarżenia- wniosek o udzielenie zezwolenia na 
dobrowolne poddanie się...

Art. 145. § 1. W razie wystąpienia przez sprawcę o zezwolenie na dobrowolne 
poddanie się 

odpowiedzialności, finansowy organ dochodzenia może 

zamiast aktu oskarżenia wnieść 

niezwłocznie do sądu wniosek o udzielenie 

takiego zezwolenia.

§ 2. Wniosek finansowego organu dochodzenia powinien zawierać:

  1)   imię i nazwisko sprawcy oraz inne dane określające jego 

tożsamość,

  2)   dokładne określenie czynu zarzucanego sprawcy ze 

wskazaniem czasu, miejsca, 

sposobu i okoliczności jego popełnienia, a 

zwłaszcza wysokości uszczuplonej lub 

narażonej na uszczuplenie 

należności publicznoprawnej,

  3)   wskazanie przepisów kodeksu, pod które zarzucany czyn 

podpada,

  4)   dokładne określenie wykonanych przez sprawcę czynności, o 

których mowa w 

art. 143 § 1-3,

  5)   wskazanie sądu właściwego do udzielenia zezwolenia na 

dobrowolne poddanie 

się odpowiedzialności.

§ 3. Uzasadnienie wniosku może być ograniczone do wskazania dowodów  

świadczących o 

tym, że wina sprawcy i okoliczności popełnienia czynu 

zabronionego nie budzą wątpliwości, a 

nadto innych okoliczności 

świadczących o tym, że w danej sprawie można zezwolić na 

dobrowolne 

poddanie się odpowiedzialności, w szczególności ze względu na to, że jest to 

wystarczające dla zaspokojenia uzasadnionego interesu finansowego 

Skarbu Państwa lub 

jednostki samorządu terytorialnego.

§ 4. Z wnioskiem, o którym mowa w § 1, przesyła się sądowi akta 

postępowania wraz z 

załącznikami.

§ 5. O wniesieniu do sądu wniosku, o którym mowa w § 1, finansowy organ 

dochodzenia 

zawiadamia niezwłocznie sprawcę, jak również 

przedstawiciela ustawowego, o którym mowa 

w art. 142 § 3.

Legitymacja procesowa- skargę może wnieść tylko organ uprawniony.

•

oskarżyciel prywatny lub posiłkowy- musi mieć zdolność do czynności 

procesowych, jeżeli nie ma, skarga jest bezskuteczna

Brak skargi nie równa się odstąpieniu od oskarżenia (nie wiąże sąd).

Skarga uprawnionego oskarżyciela najczęściej ma postać pisemną,

 nieraz ustną: 

- 338 proces wpadkowy

- postępowanie 

prywatnoskargowe   (ustna 
skarga do policji)

Wniesienie skargi zależy od istnienia innej przesłanki

Wniosek o ściganie (jeżeli ściganie uzależnione od wniosku)

25.02.2010

UCZESTNICY PROCESU

To podmioty biorące udział w prowadzonym postępowaniu, w rolach określonych 
przez prawo procesowe.

- organy procesowe- prowadzące postępowanie

- strony

- pozostali uczestnicy:

- przedstawiciele procesowi (obrońcy, pełnomocnicy)

- rzecznicy interesu społecznego

- pomocnicy procesowi

- inni uczestnicy (np. osobowe źródła dowodowe)

Organy procesowe:

Różne role różnych organów.

Przejście procesu z 1 stadium do 2 oznacza zmianę ról procesowych.

Podział ostry: np. przejście ze stadium przygotowawczego do jurysdykcyjnego:

Prokurator -> oskarżyciel publiczny (strona)

    (prowadzi post.) (sąd prowadzi post.)

Rola pewnych organów kończy się wraz z pewnym stadium, np. policja (koniec w 
stadium przygotowawczym), w wypadku innych dochodzi do zmiany roli, np. 
prokurator.

Organy prowadzące postępowanie karne- to organy państwowe, inne nie mogą 
go prowadzić.

- organ kierowniczy- organ, który wszczyna postępowanie, kieruje przebiegiem, 
dokonuje innych czynności w ramach prowadzonego postępowania. Rozstrzyga o 
przedmiocie procesu. Kontroluje prawidłowość rozstrzygnięcia. Kieruje 
wykonaniem orzeczeń w postępowaniu wykonawczym

- organy ścigania

- organy wymiaru sprawiedliwości

Kryterium ważności podmiotu

- organy wymiaru sprawiedliwości- wymiar sprawiedliwości

* jest to stosowanie prawa- pobieżna definicja

* rozpoznawanie i rozstrzyganie sporów przez podmiot nieuczestniczący w 

sporze, na  postawie prawa i w trybie przewidzianym przez prawo. Dodaje się 
niekiedy: przymus…

(organy jurysdykcyjne)

* gdy stykamy się z działalnością sądów w ich podstawowym wymiarze

* koncepcja przedmiotowa (materialna)- wymiar sprawiedliwości może być 

sądowy i 

pozasądowy i sprawowany przez inne organy niż orzekające

* Konstytucja ’97 r.- wymiar sprawiedliwości sprawują wyłącznie sądy (SN, 

sądy powszechne,  administracyjne, wojskowe, sądy wyjątkowe- na czas wojny); 
do 2001 też kolegia.

Sądy powszechne sprawują wymiar sprawiedliwości we wszystkich sprawach, w 
których przepisy szczególne nie wskażą innych organów.

Z Konstytucji:

Art. 175.

1. Wymiar sprawiedliwości w Rzeczypospolitej Polskiej sprawują Sąd 

Najwyższy, sądy powszechne, sądy administracyjne oraz sądy wojskowe. 

2. Sąd wyjątkowy lub tryb doraźny może być ustanowiony tylko na czas 

wojny.

Art. 177.

Sądy powszechne sprawują wymiar sprawiedliwości we wszystkich 

sprawach z wyjątkiem 

spraw ustawowo zastrzeżonych dla właściwości innych 

sądów.

Nie każda czynność sądu będzie sprawowaniem wymiaru sprawiedliwości, np. 
przesłuchanie świadka w postępowaniu przygotowawczym. Sąd nie jest organem 
ścigania.

ŚCIGANIE

Ściganie procesowe- art. 2 § 1 pkt 1

Art. 2.  § 1. Przepisy niniejszego kodeksu mają na celu takie ukształtowanie 
postępowania karnego,  aby:

1) sprawca przestępstwa został wykryty i pociągnięty do 

odpowiedzialności karnej, a 

osoba niewinna nie poniosła tej 

odpowiedzialności,

Organy ścigania- organizują ściganie, ich działalność jest ukierunkowana na 
wykrycie sprawcy 

przestępstwa

14 § 2-  Odstąpienie oskarżyciela publicznego od wniesionego 

oskarżenia nie wiąże 

sądu.

- organy prowadzące postępowanie przygotowawcze, nadzorujące je, 

dokonujące 

czynności w jego ramach oskarżyciele publiczni

- nie wszystkie organy ścigania mają status kierowniczy, ma np. 

prokurator, nie musi 

go mieć policja

- są silnie zróżnicowane, wynika to z faktu różnorodności zadań, 

które przed nimi 

stoją

Organy ścigania:

- organy prowadzące postępowanie (prokuratorzy, policja, straż graniczna, 

żandarmeria 

wojskowa, organizacje finansowe i inne na podstawie ustaw 

szczególnych)

- organy nadzorujące

- organy pomocnicze

SĄDY

Sądy powszechne:

- rejonowe- dla 1 lub więcej gmin

- okręgowe- dla okręgu co najmniej 2 sądów rejonowych

- apelacyjne- Sąd Najwyższy w pionie sądownictwa powszechnego, co 

najmniej 2 sądy 

okręgowe

(TS- sąd typu karnego)

Sądy wojskowe, sądy szczególne:

- wojskowe sądy garnizonowe

- wojskowe sądy okręgowe

(sądy wyjątkowe- tylko na czas wojny)

SN, naczelny sąd.

Organ nadzoru judykacyjnego, nie jest to sąd powszechny!!

W SN: izba karna i izba wojskowa.

Skład SN: Pierwszy Prezes- kadencyjny, 6 lat, powołuje Prezydent z kandydatów 
przedstawionych 

      przez Zgromadzenie Ogólne sędziów SN

    Prezesi

    Sędziowie SN

ZASADA NIEZALEŻNOŚCI SĄDÓW

Warunkuje zasadę niezawisłości sądów, czyni ją pełniejszą, bardziej realną. To 
zasada ustrojowa, dotycząca usytuowania sądów w systemie i relacji: sądy i inne 
organy.

ZASADA NIEZAWISŁOŚCI SĄDZIOWSKIEJ

Dotyczy statusu sędziego, jego funkcjonowania w tej sferze orzeczniczej.

Status sędziego- niezależny, uwolniony od nacisków zewnętrznych i uwolniony od 
obawy przed 

konsekwencjami związanymi z wydanym orzeczeniem. 

Niekiedy ta zasada jest uważana za zasadę procesu karnego, mimo że to zasada 
ustrojowa. Ta zasada ma szczególną rolę

Art. 351.  § 1. Sędziego albo sędziów powołanych do orzekania w sprawie 
wyznacza się w kolejności 

według wpływu sprawy oraz jawnej dla stron listy 

sędziów danego sądu lub wydziału. 

Odstępstwo od tej kolejności jest 

dopuszczalne tylko z powodu choroby sędziego lub z innej 

ważnej 

przyczyny, co należy zaznaczyć w zarządzeniu o wyznaczeniu rozprawy.

Art. 351 § 1 kpk- dodatkowa gwarancja niezawisłości sędziowskiej.

Znaczenie tej zasady wykracza poza proces karny, charakter ustrojowy.

Z Konstytucji:

Art. 173.

Sądy i Trybunały są władzą odrębną i niezależną od innych władz

Art. 180.

1. Sędziowie są nieusuwalni.
2. Złożenie sędziego z urzędu, zawieszenie w urzędowaniu, przeniesienie do 

innej siedziby lub na inne stanowisko wbrew jego woli może nastąpić 
jedynie na mocy orzeczenia sądu i tylko w przypadkach określonych w 
ustawie.

3. Sędzia może być przeniesiony w stan spoczynku na skutek 

uniemożliwiających mu sprawowanie jego urzędu choroby lub utraty sił. 
Tryb postępowania oraz sposób odwołania się do sądu określa ustawa.

4. Ustawa określa granicę wieku, po osiągnięciu której sędziowie przechodzą 

w stan spoczynku.

5. W razie zmiany ustroju sądów lub zmiany granic okręgów sądowych wolno 

sędziego przenosić do innego sądu lub w stan spoczynku z 
pozostawieniem mu pełnego uposażenia.

W sferze decyzyjnej sędziowie podlegają tylko Konstytucji i ustawą.(ustawy 
ustrojowe- tu zawarte regulacje).

Sędziowie powoływanie są przez Prezydenta, nieodwołalni, mianowanie ma w 
zasadzie charakter dożywotni. Sędzia podlega odpowiedzialności dyscyplinarnej. 
Nie może należeć do partii politycznej.

Krajowa Rada Sądownictwa- na straży niezależności, niezawisłości.

Niezawisłość nie oznacza, że nie ma obowiązku wypełniania….

Działalnością administracyjną sądów kierują prezesi sądów. A zwierzchni nadzór 
nad działalnością administracyjna sprawuje Minister Sprawiedliwości.

Pion sądownictwa wojskowego- zwierzchni nadzór Ministra Sprawiedliwości, przez 
departament…

ŁAWNIK

Prawa identyczne jak sędziowie. Ich udział został ostatnio ograniczony:

- w sądach rejonowych nie występują!! 

- w sądach okręgowych- mogą występować:

2s. + 2ł. – w sprawach o zbrodnie

2s. + 3ł. – w sprawach o dożywocie

W czasie narady głos każdego ławnika liczony identycznie jak głos sędziego.