background image

 

POPYT 

Funkcja popytu przedstawia negatywną zależność między ceną danego dobra, a ilością 

tego dobra jaką byliby gotowi zakupić konsumenci. (Istnieją przypadki, gdy zależność między 
ceną a wielkością popytu jest pozytywna – jakie to przypadki bardzo chętnie usłyszę na forum 
–  oczywiście  nie  za  darmo,  dodatkowe  punkty  czekają  –  jest  ich  co  najmniej  kilka, 
obowiązuje  zasada,  kto  pierwszy  ten  lepszy!).  Wykres  funkcji  popytu  został  przedstawiony 
poniżej, gdzie D – reprezentuje funkcję popytu, p – cenę oraz q – wielkość popytu. 

 

Istnieje zestaw czynników, które przesuwają funkcję popytu – sprawiają, iż przy tym 

samym  poziomie  ceny  konsumenci  są  gotowi  zakupić  większą  lub  mniejszą  ilość  danego 
dobra. Czynniki te są określane mianem determinant. Do najważniejszych determinant popytu 
należą: 

1.  I  –  dochody  konsumentów;  zgodnie  z  prawem  Engla,  gdy  rosną  dochody 

konsumentów to popyt na dobra: 

a.  podrzędne – spada; 
b.  normalne – rośnie mniej niż proporcjonalnie; 
c.  luksusowe – rośnie więcej niż proporcjonalnie. 

[Na forum mogą Państwo podać przykłady każdego tych dóbr oraz określić znaki pochodnych 
(pierwszej i drugiej) dla przedstawionych poniżej funkcji]. 

 

background image

 

2.  Ceny dóbr: 

a.  komplementarnych – gdy cena dobra komplementarnego spada popyt na dane 

dobro rośnie (jak można zdefiniować dobra komplementarne?); 

b.  substytucyjnych – gdy cena dobra substytucyjnego spada popyt na dane dobro 

spada (jak można zdefiniować dobro substytucyjne?). 

3.  Oczekiwania – gdy konsumenci spodziewają się, iż cena danego dobra w przyszłości 

wzrośnie to (co się stanie i dlaczego?). 

4.  Liczba podmiotów na rynku – im więcej konsumentów tym bardziej rośnie popyt 
5.  Gusty, moda preferencje – im jakieś dobro bardziej modne tym bardziej rośnie na nie 

popyt. 

 

Jeżeli wielkość popytu wyrazimy jako funkcję ceny oraz jej determinant (I – dochody 

gospodarstw domowych, P

k

 - ceny dóbr komplementarnych, P

s

 - ceny dóbr substytucyjnych, 

itd.) to może ona być opisana jako: 

             

 

   

 

         

Gdy ma ona liniową postać można ją zapisać jako: 

                 

 

    

 

     

gdzie  a,  b,  c,  d,  e  są  dowolnymi  dodatnimi  parametrami  (skąd  biorą  się  odpowiednie  znaki 
przed  parametrami?).  W  takiej  sytuacji  zmiany  w  wielkości  popytu  mogą  być  odczytane 
z wykorzystaniem różniczki zupełnej: 

    

  

  

    

  

  

    

  

  

 

  

 

 

  

  

 

  

 

  

zatem  ostateczną  zmianę  wielkości  popytu  można  odczytać  jako  sumę  odpowiednich 
pochodnych  cząstkowych  –  reprezentujących  wpływ  zmian  poszczególnych  zmiennych. 
Wykorzystanie tego narzędzia można zobrazować przykładem. 

background image

 

Przykład

1

.  Funkcja  popytu  na  pomarańcze  kupowane  w  pewnej  sieci  supermarketów  ma 

postać:  Q=  -2P+0,1I+0,5P

S

,  gdzie  Q  (ilość  nabywana  w  ciągu  tygodnia)  jest  mierzone 

w tonach,  a  pozostałe  zmienne  w  złotych.  O  ile  zmieni  się  popyt,  gdy  cena  tych  owoców 
wzrośnie o 2 zł, a dochód konsumentów spadnie o 50zł? 

Aby znaleźć odpowiedź na powyższe pytanie, liczymy pochodne cząstkowe funkcji popytu: 

  

  

      

  

  

      

  

  

 

        

Różniczki wynoszą: 

                    

 

     

Zmianę popytu wyliczymy ze wzoru na różniczkę zupełną: 

                                          

Oznacza to,  że wielkość popytu  zmniejszy się o 9 ton  (ujemna wartość  dQ oznacza spadek 
popytu, a dodatnia – wzrost). 

Funkcję  popytu  na  produkty  przedsiębiorstwa  można  bardzo  prosto  oszacować 

posiadając odpowiednie dane wykorzystując program MS Excel. Załóżmy, iż pan X posiada 
sklep, w którym sprzedaje telewizory. Sprzedaje od dwóch miesięcy ten same model, jednak 
co  tydzień  zmieniał  cenę.  Skutkiem  zmieniającej  się  ceny  był  zmienny  poziom  sprzedaży 
telewizora w tym czasie (zakładamy, iż żadne inne czynniki nie miały na to wpływu). Dane 
w tabeli  poniżej  pokazują,  jak  zmieniała  się  wielkość  sprzedaży  w  zależności  od  tego  jak 
zmieniała się cena. 

500 

1000 

470 

1100 

465 

1150 

459 

1190 

450 

1210 

425 

1250 

410 

1290 

400 

1300 

 

By znaleźć funkcję popytu należy wprowadzić powyższe dane do Excela (opisany tu 

tok postępowania dotyczy Excela 2007, jednak w bardzo podobny sposób operacji dokonuje 
się w Excelu 2010 jak i w starszych wersjach) i zaznaczyć całą tabelę. Następnie wchodzimy 
do  zakładki  wstawienie  i  najeżdżamy  kursorem  na  część  wykresy  a  następnie  kliknięciem 
wybieramy  punktowy,  a  następnie  klikamy  w  jedną  z  możliwych  opcji  (polecam  pierwszą 
choć jest to zasadniczo obojętne). Pojawi nam się wykres z punktami (możemy dostosować 

                                                           

1

 Wykorzystano przykład z: A. Solek, Optymalne decyzje. Ekonomia menedżerska w zadaniach, Wydawnictwo 

Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie, Kraków 2008, str. 27 

background image

 

na  nim  skalę  na  osiach  by  wykres  był  czytelniejszy).  Na  tym  wykresie  klikamy  prawym 
przyciskiem myszy w jeden z tych punktów a następnie wybieramy „dodaj linię trendu”. Tu 
wybieramy  trend  liniowy  i  na  dole  zaznaczamy  „wyświetl  równanie  na  wykresie”  oraz 
„wyświetl  wartość  R-kwadrat  na  wykresie”  i  klikamy  „zamknij”.  Po  przesunięciu  równania 
oraz R

2

 na bok otrzymujemy następujący obraz. 

 

Na poziomej  osi  mamy  wielkość sprzedaży, natomiast  na pionowej  cenę. Opadająca 

linia  jest  dopasowaną  metodą  najmniejszych  kwadratów  najlepiej  przystającą  do  danych 
funkcją linową – funkcją popytu.  Obok znajduje się równanie funkcji popytu, gdzie cena jest 
funkcją  ilości.  Współczynnik  R

2

  –  współczynnik  determinacji  –  przyjmuje  wartości 

z przedziału [0,1] oraz informuje nas w jak dobrze funkcja jest  dopasowana do danych (0  – 
kompletny brak dopasowania, 1 doskonałe dopasowanie). 

Mamy  tu  do  czynienia  z  wykresem  podobnym  do  tego  znanego  nam  z  kursu 

mikroekonomii.  Ponieważ  jednak  to  ilość  jest  zmienną  objaśnianą,  a  cena  zmienną 
objaśniającą  to  moglibyśmy  chcieć  otrzymać  odwrotną  funkcję.  W  tym  celu  zamieniamy 
miejscami ceny i ilości. 

1000 

500 

1100 

470 

1150 

465 

1190 

459 

1210 

450 

1250 

425 

1290 

410 

1300 

400 

 

Następnie powtarzamy całą procedurę, w rezultacie czego otrzymujemy nowy wykres 

(równanie jest inne jednak R

2

 jest identyczne – dlaczego tak właśnie się dzieję?). 

y = -2,9176x + 2491,5 

R² = 0,9339 

900 

950 

1000 

1050 

1100 

1150 

1200 

1250 

1300 

1350 

390 

410 

430 

450 

470 

490 

510 

Liniowy (p) 

background image

 

 

Bardzo  ważną    kategorią,  która  musi  być  poruszona  przy  omawianiu  popytu  jest 

elastyczność.  Z  matematycznego  punktu  widzenia  jest  to  liczba,  która  informuje  o  ile 
w przybliżeniu  zmieni  się  wartość  funkcji  przy  nieskończenie  małym  przyroście  argumentu. 
Poniżej zajmiemy się problemem cenowej elastyczność popytu (czy mogą Państwo na forum 
podać inne rodzaje elastyczności i wyjaśnić o czym nas one informują?) 

Cenowa  elastyczność  popytu  (E

P

)  informuje,  o  ile  procent  (w  przybliżeniu)  zmienia 

się  liczba  nabywanego  przez  konsumentów  dobra  pod  wpływem  jednoprocentowej  zmiany 
jego ceny. Obliczając elastyczność na podstawie danych będących parami punktów możemy 
wykorzystać podstawowy wzór: 

 

 

 

                 

               

 

  

 

  

 

 

  

  

 

 

  

Kiedy  posiadamy  informacje  o  postaci  funkcji  popytu  możemy  wykorzystać  wzór 

wykorzystujący pochodną: 

 

 

 

  

  

 

 

 

  

  

 

   

Ponieważ  zależność  między  ceną  a  wielkości  popytu  jest  ujemna  (oprócz 

wyjątkowych przypadków) to elastyczność też przyjmuje wartości ujemne  – z tego względu 
wartość elastyczność podajemy wykorzystując wartość bezwzględną: 

                   

 

   

Wyróżniamy pięć szczególnych przypadków elastyczności (wszystkie te przypadki dla 

liniowych funkcji popytu zostały zaprezentowane na rysunku poniżej): 

A.  sztywny:  

 

 

      

y = -0,3201x + 827,09 

R² = 0,9339 

390 

410 

430 

450 

470 

490 

510 

530 

990 

1090 

1190 

1290 

1390 

Liniowy (q) 

background image

 

B.  nieelastyczny:

       

 

      

C.  proporcjonalny:

   

 

      

D.  elastyczny:

   

 

      

E.  doskonale elastyczny:

   

 

      

[Jak można słowami opisać każdy z tych przypadków? (wykorzystując zmianę o 1%)] 

 

Podobnie jak sam popyt elastyczność cenowa popytu posiada swoje determinanty: 

1.  ilość oraz bliskość dóbr substytucyjnych; 
2.  udział wydatków na dane dobro w budżetach konsumentów; 
3.  długość okresu. 

(Jaki jest wpływ każdej z tych determinant na elastyczność cenową popytu?) 

Oprócz cenowej elastyczności popytu możemy mówić o dochodowej oraz krzyżowej 

(mieszanej) elastyczności popytu. 

Dochodowa  elastyczność  popytu  informuje  o  ile  procent  zmieni  się  popyt  na  dane 

dobro,  gdy  dochody  konsumentów  wzrosną  o  jeden  procent.  Oznaczając  dochód  przez  I, 
możemy zapisać wzór na dochodową elastyczność popytu jako: 

 

 

 

                 

                   

 

  

 

  

 

 

  

  

 

 

  

lub gdy mamy informacje w postaci funkcji: 

 

 

 

  

  

 

 

 

  

  

 

   

Gdy: 

background image

 

  E

< 0 – mamy do czynienia z dobrem podrzędnym, 

  0 < E

< 1 – mamy do czynienia z dobrem normalnym, 

  E

>1 – mamy do czynienia z dobrem luksusowym. 

(Dlaczego tak jest? Jak można te wyniki odnieść do wykresów na dole pierwszej strony) 

Krzyżowa (mieszana) elastyczność popytu informuje o ile procent zmieni się popyt na 

dane dobro, gdy wzrośnie cena innego dobra o jeden procent. Oznaczając analizowane przez 
nas dobro przez X oraz drugie dobro przez Y, możemy zapisać wzór na krzyżową (mieszaną) 
elastyczność popytu jako: 

 

  

 

                         

                        

 

  

 

 

 

  

 

 

 

 

  

 

  

 

 

 

 

 

  

lub gdy mamy informacje w postaci funkcji: 

 

  

 

  

 

  

 

 

 

 

 

 

  

  

 

 

 

 

 

  

Gdy: 

  E

XY 

< 0 – mamy do czynienia z dobrami komplementarnymi, 

  E

XY 

> 0 – mamy do czynienia z dobrami substytucyjnymi. 

(Dlaczego tak się dzieję? Jaki ma to związek z drugą determinantą popytu?) 

Jednak  pojawia  się  pytanie  dlaczego  elastyczność  jest  dla  menedżerów  taka  ważna? 

Podstawowej  odpowiedzi  na  to  pytanie  można  udzielić  posługując  się  koncepcją  cenowej 
elastyczności popytu, a dokładniej jej związkiem z wielkością utargu całkowitego. Można to 
zobrazować za pomocą przedstawionego poniżej rysunku. 

 

 

 

background image

 

Na  rysunku  ukazano  krzywą  popytu  na  produkt  danego  przedsiębiorstwa.  Jeżeli 

przedsiębiorstwo zdecyduje się podyktować cenę równą p

0

 będzie w stanie sprzedać q

0

 sztuk 

swojego  produktu.  W  tej  sytuacji  utarg  całkowity  przedsiębiorstwa  wyniesie  TR

0

=p

0

*q

0

Decydując  się  na  obniżenie  ceny  do  p

1

  przedsiębiorstwo  będzie  w  stanie  sprzedać  q

1

  sztuk 

swojego  produktu,  a  jego  utarg  całkowity  wyniesie  TR

1

=p

1

*p

2

.    Jak  widać  na  rysunku 

obniżając  cenę  przedsiębiorstwo  musiało  zrezygnować  z  zaznaczonej  kolorem  zielonym 
części  utargu  całkowitego  zyskując  w  zamian  znacznie  większe  pole  oznaczone  kolorem 
pomarańczowym.  Oznacza  to,  że  przedsiębiorstwo  może  powiększyć  swój  utarg  całkowity 
obniżając  cenę.  Czy  jednak  zawsze?  By  odpowiedzieć  na  to  pytanie  możemy  posłużyć  się 
rysunkiem poniżej. 

 

Gdy  przedsiębiorstwo  zdecyduje  się  obniżyć  cenę  do  poziomu  p

2

  będzie  w  stanie 

sprzedać q

2

 sztuk swojego produktu i uzyskać utarg całkowity na poziomie TR

2

=p

2

*q

2

. W tej 

sytuacji  przedsiębiorstwo  musiało  zrezygnować  z  części  utargu  zaznaczonej  niebieskim 
kolorem uzyskując w zamian jedynie znacznie mniejszy obszar oznaczony kolorem różowym. 
Oznacza  to,  iż  chcąc  maksymalizować  zysk  firma  musi  obniżać  cenę  do  pewnego 
optymalnego poziomu, Jednak jaki to jest poziom? 

By móc udzielić odpowiedzi na to pytanie musimy się posłużyć pojęciem elastyczność 

cenowej  popytu.  Gdy  początkowo  przedsiębiorstwo  obniżało  cenę,  jej  małe  obniżki 
prowadziły  do  dużych  przyrostów  wielkości  sprzedaży.  Oznacza  to,  iż  jednoprocentowy 
spadek ceny prowadził do więcej niż jednoprocentowego wzrostu sprzedaży. Mieliśmy w tej 
sytuacji do czynienia z elastyczną częścią krzywej popytu ( 

 

 

     ). 

Jednak dalsze obniżanie ceny prowadziło do coraz mniejszych przyrostów wielkości 

sprzedaży. W przypadku zobrazowanym na drugim rysunku jednoprocentowe obniżenie ceny 
prowadziło  do  mniej  niż  jednoprocentowego  wzrostu  sprzedaży.  Część  krzywej  popytu 
charakteryzująca się tą specyficzną  własnością jest nazywana nieelastyczną częścią krzywej 
popytu (

      

 

     ). 

Jeżeli część krzywej popytu po lewej była elastyczna ( 

 

 

     ) natomiast znajdująca 

się po prawej stronie część była nieelastyczna (

      

 

     ) to przypadkiem oddzielającym 

te dwie części musi być przypadek, w którym elastyczność krzywej popytu wynosi 1 ( 

 

 

   

background image

 

  ).  Jest  to  przypadek,  w  którym  jednoprocentowy  spadek  ceny  prowadzi  do 
jednoprocentowego wzrostu sprzedaży. Oznacza to, iż punktem oddzielającym te dwie części 
jest punkt, w którym elastyczność krzywej popytu wynosi 1.  

Podział krzywej popytu na część elastyczną, proporcjonalną oraz nieelastyczną został 

zaprezentowany na rysunku poniżej. 

 

 

Znajdująca  się  pod  krzywą  popytu  linia  obrazuję  funkcję  utargu  krańcowego 

(marginal revenue) – wielkości o jaką wzrośnie utarg całkowity gdy przedsiębiorstwo sprzeda 
kolejną jednostkę produktu. Z tego względu utarg krańcowy możemy określić jako: 

    

   

  

  

Ponieważ  przedsiębiorstwo  natrafia  na  opadającą  krzywą  popytu  oznacza  to,  iż  by 

sprzedać kolejną jednostkę produktu jest zmuszone do obniżenia ceny. Wynika stąd, iż każda 
następna  porcja  utargu  będzie  coraz  mniejsza  (z  powodu  niższej  ceny).  W  takiej  sytuacji 
możemy zapisać: 

   

  

 

 

 

  

  

 

     

Oznacza to, iż krzywa przychodu krańcowego jest opadająca. Jednak dzieli się ona na 

trzy szczególnie interesujące przedziały: 

1)  MR  >  0  –  w  tej  części  przyrost  utargu  wywołany  obniżeniem  ceny 

i zwiększeniem  sprzedaży  jest  dodatni  –  wpływ  zwiększenia  sprzedaży  na 
utarg  całkowity  jest  silniejszy  od  efektu  obniżenia  ceny  –  jednoprocentowe 

background image

10 

 

obniżenie ceny prowadzi do więcej niż jednoprocentowego wzrostu sprzedaży 
-  

 

 

      – utarg całkowity wzrasta. 

2)  MR  <  0  –  w  tej  części  przyrost  utargu  wywołany  obniżeniem  ceny 

i zwiększeniem  sprzedaży  jest  ujemny  –  wpływ  zwiększenia  sprzedaży  na 
utarg  całkowity  jest  słabszy  od  efektu  obniżenia  ceny  –  jednoprocentowe 
obniżenie ceny prowadzi do mniej niż jednoprocentowego wzrostu sprzedaży - 
      

 

      – utarg całkowity spada. 

3)  MR  =  0  –  w  tej  części  przyrost  utargu  wywołany  obniżeniem  ceny 

i zwiększeniem  sprzedaży  jest  zerowy  –  wpływ  zwiększenia  sprzedaży  na 
utarg  całkowity  jest  równy  efektowi  obniżenia  ceny  –  jednoprocentowe 
obniżenie  ceny  prowadzi  do  jednoprocentowego  wzrostu  sprzedaży  - 

   

  

 

      – utarg całkowity osiąga maksimum. 

Opisana  zależność  między  popytem  na  produkty  przedsiębiorstwa  (utargiem 

przeciętnym),  utargiem  krańcowym  oraz  utargiem  całkowitym  zostały  przedstawione  na 
rysunku poniżej. 

 

Powracając do pytania na temat przydatności wiedzy na temat popytu i elastyczności 

popytu dla menadżera posłużmy się prostym przykładem. 

background image

11 

 

Przykład

2

. Popyt  fanów  rocka na koncert ich ulubionej grupy w hali widowiskowej 

ma postać Q = –25P + 8000. W Sali mieści się 6000 osób. Czy organizator powinien zapełnić 
wszystkie miejsca, jeżeli chce osiągnąć maksymalne wpływy ze sprzedaży biletów? Jaki jest 
optymalny poziom ceny biletu z punktu widzenia organizatora? 

Problem  ten  dotyczy  maksymalizacji  utargu,  gdyż  można  z  dużym  przybliżeniem 

założyć, że koszt organizacji koncertu w danej Sali koncertowej nie zależy od liczby widzów. 
Utarg całkowity jest największy, gdy popyt jest proporcjonalny, czyli  

 

 

     . 

 

 

 

  

  

 

 

     

 

 

     

 

           

      

Po przekształceniu otrzymujemy: 

                  

         

Należy sprzedawać Q=–25*160+8000 = 4000 biletów. Wpływy ze sprzedaży wyniosą: 

TR=160*40000=640000. 

Chcąc zapełnić całą salę, należałoby ustalić taką cenę, dla której Q=6000. Możemy ją 

wyznaczyć z funkcji popytu: 

                   

        

Utarg wyniósłby wtedy zaledwie 80*60000=480000. 

Przedstawiony  powyżej  problem  jest  w  ekonomii  nazywany  problemem  czystej 

sprzedaży. Gdy udział kosztu zmiennego w całości kosztów przedsiębiorstwa jest niewielki to 
zadaniem maksymalizującego zysk przedsiębiorstwa menadżera jest znalezienie optymalnego 
poziomu  ceny.  Tym  poziomem  ceny  jest  poziom  zapewniający  maksimum  utargu 
całkowitego  i  jest  punktem  dla  którego  elastyczność  cenowa  popytu  wynosi  1  (a  raczej  jej 
wartość bezwzględna). 

Jak  wiadomo  z  wcześniejszych  rozważań  przedsiębiorstwo  maksymalizuje  zysk 

w punkcie, w którym koszt krańcowy jest równy utargowi (przychodowi) krańcowemu. Utarg 
krańcowy  przedsiębiorstwa  można  wyrazić  jako  funkcję  elastyczności  cenowej  popytu 
w następujący sposób: 

    

   

  

 

        

  

  

                                                           

2

 Wykorzystano przykład z: A. Solek, Optymalne decyzje. Ekonomia menedżerska w zadaniach, Wydawnictwo 

Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie, Kraków 2008, str. 35 

background image

12 

 

wykorzystując wzór na pochodną iloczynu

3

 możemy przekształcić to wyrażenie w: 

        

  

   

  
  

 

  

  

           

  

  

       

  

  

   

Z obydwu składników powyższego wyniku możemy wyciągnąć przed nawias P: 

        

  

  

          

  

  

 

 

   

Ponieważ elastyczność cenowa popytu jest wyrażona przez 

  
  

 
 

 

to wyrażenie 

  
  

 
 

 

musi być 

odwrotnością elastyczności

4

. Wynika stąd, iż: 

            

 

 

 

   

W takiej sytuacji nowy wzór na maksimum zysku może być zapisany jako: 

         

       

 

 

 

        

dzieląc obie strony równania przez 

     

 

 

 

  otrzymujemy: 

   

  

     

 

 

 

 

  

   

  

 

 

 

 

 

  

 

 

 

 

  

   

  

 

 

 

   

 

 

 

  

      

 

 

 

 

   

 

 

 

  

        

 

 

 

 

   

   

                                                           

3

 

            

  

      

     

  

 

     

  

    

 

4

 

 

 

 

 

 

  
  

 

 
 

       

  
  

 

 
 

   

  
  

 
 

 

background image

13 

 

Wynika stąd, iż poziomem ceny zapewniającym maksimum zysku jest iloczyn kosztu 

krańcowego  oraz  wyrażenia 

 

 

 

 

 

  

   zwanego  współczynnikiem  narzutu  ceny  na  koszty. 

(Dlaczego wyrażenie to nie ma sensu dla popytu proporcjonalnego oraz nieelastycznego?). 

Przykład

5

.  Producent  wytwarzający  papeterię  ponosi  stały  koszt  krańcowy 

w wysokości 3 zł od kompletu. Wytwarzane dobro ma wiele substytutów, więc popyt na nie 
jest bardzo elastyczny, współczynnik elastyczności cenowej wynosi -2,5. Jaką cenę sprzedaży 
powinien ustalić menedżer dążący do osiągnięcia najlepszego wyniku finansowego.? 

Rozwiązując ten problem, podstawiamy do wzoru na optymalna cenę Danę: 

 

 

                    

        

 

 

 

 

   

       

    

        

   

    
    

     

Należy ustalić cenę na poziomie 5 zł. 

Menadżer  może  zadecydować,  iż  przedsiębiorstwo,  którym  zarządza  powinno 

sprzedawać  wytwarzane  przez  siebie  dobra  po  różnej  cenie.  Taka  strategia  jest  określana 
w teorii  ekonomii  mianem  dyskryminacji  cenowej.  Wyróżnia  się  trzy  stopnie  dyskryminacji 
cenowej: 

1)  dyskryminacja  cenowa  pierwszego  stopnia  (tzw.  doskonałe  różnicowanie 

cen) – każda jednostka dobra jest sprzedawana po innej cenie – jest to sytuacja 
raczej  czysto  teoretyczna,  jednak  czasem  jako  przykład  takiego  działania 
podaje się funkcjonowanie aukcji; 

2)  dyskryminacja  cenowa  stopnia  drugiego – ma ona miejsce, gdy różna cena 

jest  oferowana  poszczególnym  nabywcom  w  zależności  od  ilości  dobra  jaką 
zakupują  –  przykładem  tego  typu  działania  może  być  dawanie  rabatów  przy 
zakupie  większej  ilości  lub  dodawanie  jednej  sztuki  gratis  przy  większych 
zakupach (Dlaczego zaliczamy takie działanie do dyskryminacji cenowej?); 

3)  dyskryminacja  cenowa  trzeciego  stopnia  –  oferowanie  różnym  grupom 

nabywców  dobra  po  różnej  cenie  (warunkiem  funkcjonowania  tego  typu 
działania  jest  niemożność  odsprzedania  dobra  przez  nabywców  innym 
konsumentom  –  sytuacja  taka  występuję  najczęściej,  gdy  menedżerowie 
rozpoznają  dostatecznie  odseparowane  segmenty  rynku  o  różnym  stopniu 
cenowej  elastyczności  popytu  –  przykładem  jest  tu  sprzedawanie  bardzo 
podobnych  ubrań  jako  markowych  oraz  bez  oznaczeń  rzucanych  do 
hipermarketów. 

Skupmy się na trzecim typie dyskryminacji cenowej. Jeżeli menedżer dobrze rozpozna 

różnice w elastyczności pomiędzy poszczególnymi segmentami rynku będzie mógł oferować 
wyższą  cenę  grupom  o  mniejszych  elastycznościach  i  wyższą  grupą  o  wyższych 

                                                           

5

 Wykorzystano przykład z: A. Solek, Optymalne decyzje. Ekonomia menedżerska w zadaniach, Wydawnictwo 

Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie, Kraków 2008, str. 38 

background image

14 

 

elastycznościach  (Dlaczego  się  tak  dzieje?).  Jak  realizować  tego  typu  działanie  można 
zaprezentować na przykładzie. 

Przykład

6

.  Menedżer  klubu  fitness  chce  ustalić  ceny  karnetów  wstępu  do  swojego  obiektu. 

Wie, że studenci charakteryzują się bardziej elastycznym popytem od pozostałych klientów. 
Popyt studentów wyraża się wzorem: P

stud 

= –0,125Q

stud 

+ 125, zaś innych klientów: P

inn

 = –

0,5Q

inn 

+ 225. Miesięczne koszty działalności klubu nie zależą od tego, kto korzysta z klubu 

wynoszą: TC = 25Q + 15000, gdzie Q = Q

stud

  + Q

inn

. Jaką cenę należy ustalić dla obu grup 

klientów? Ile karnetów będzie przy tych cenach sprzedawanych i ile wyniosą zyski? 

 

Na  obu  segmentach  rynku  należy  zrównać  koszt  krańcowy  i  koszt  krańcowy.  Koszt 

krańcowy  wynosi:  MC  =  25.  Zaś  utarg  krańcowy  jest  równy:  MR

stud 

=  –0,25Q

stud 

+  125 

w przypadku studentów i MR

inn

 = –Q

inn 

+ 225 w przypadku pozostałych klientów (by  naleźć 

utarg  krańcowy  najpierw  trzeba  znaleźć  poszczególne  utargi  całkowite  –  np. TR

stud

  = 

P

stud

*Q

stud

). Teraz przyrównujemy do siebie utargi krańcowe i koszt krańcowy: 

1.  dla studentów 

      

    

            

a stąd:  

 

    

       

przy czym: 

 

   

    

  

    

             

   

    

  

    

   

2.  dla innych 

  

   

            

a stąd:  

 

   

       

przy czym: 

 

   

   

  

   

          

   

   

  

   

   

 

Ceny ustalimy, podstawiając wyznaczone ilości odpowiednich funkcji popytu: 

 

    

                           

 

   

                          

                                                           

6

 Wykorzystano przykład z: A. Solek, Optymalne decyzje. Ekonomia menedżerska w zadaniach, Wydawnictwo 

Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie, Kraków 2008, str. 39

 

background image

15 

 

Utarg ze sprzedaży wynosi: 

      

    

   

    

   

   

   

   

                                

Koszt całkowity jest równy: 

                                    

Zysk więc wynosi: 

                     

Zadania

7

1.  Oszacowana  funkcja  popytu  na  kosmetyk  pewnej  firmy  ma  postać:  Q  =

       

          

 

     

 

               gdzie:  P  –  cena  kosmetyku,  I  –  dochód 

nabywców,  P

S

  –  cena  produktu  konkurencyjnej  firmy,  P

K

  –  cena  dobra 

komplementarnego,  A  –  wydatki  producenta  na  reklamę,  Jaki  będzie  łączny  wpływ 
następujących zdarzeń na popyt: 

a.  wzrost ceny kosmetyku o 5zł, 
b.  wzrost średniego dochodu nabywców o 200 zł, 
c.  spadek ceny substytutu o 3zł, 
d.  spadek ceny dobra komplementarnego o 10 zł, 
e.  wzrost wydatków reklamowych o 5000 zł. 

2.  Za  pomocą  programu  MS  Excel  oszacuj  funkcję  popytu  i  sprawdź  jak  dobrze  jest 

dopasowana do poniższych danych. 

510 

1000 

475 

1100 

465 

1152 

459 

1190 

449 

1211 

425 

1250 

410 

1290 

397 

1304 

 

 

3.  Wykorzystując  zależności  między  cenową  elastycznością  popytu  a  utargiem  ze 

sprzedaży, znajdź cenę i wielkość produkcji, która maksymalizuje utarg dla podanych 
niżej funkcji popytu. Oblicz, ile wyniesie wówczas utarg. 

a.  Q = -40P+12000. 
b.  Q = -7P+3500. 
c.  Q = -P+100. 
d.  Q= -0,5P+30. 

                                                           

7

 Wykorzystano przykład z: A. Solek, Optymalne decyzje. Ekonomia menedżerska w zadaniach, Wydawnictwo 

Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie, Kraków 2008, str. 40-42

 

background image

16 

 

4.  Producent  gier  planszowych  oszacował  cenową  elastyczność  popytu  na  swój 

najnowszy produkt na -1,4. Jeśli koszt krańcowy wytworzenia gry wynosi 20zł, to jaki 
poziom ceny zmaksymalizuje zysk firmy? 

5.  Popyt na usługi kominiarskie w mieście A wynosi: 

 

 

        

 

 

  

  zaś w mieście B: 

 

 

        

 

 

  

  Koszty krańcowe są identyczne w obu miejscowościach i wynoszą 

200 zł od komina. Jaka cenę powinna firma kominiarska pobierać w każdym mieście?