Skrining nowotworów 

przewodu pokarmowego

Paweł Kabata

Czym jest skrining?

Badanie przesiewowe (skrining) to badanie 

przeprowadzane w populacji osób bez 

objawów choroby którą dany test może 

wykryć

Cele badań przesiewowych

 W całej populacji lub wśród grup wysokiego 

ryzyka

 Zwiększenie wykrywalności chorób we wczesnych 

fazach

 Zwiększenie wyleczalności
 Zmniejszenie negatywnych skutków chorób
 Obniżenie kosztów leczenia
 Zahamowanie wzrostu ilości nowych przypadków

Badania przesiewowe

Tani
Prosty do wykonania
Korzyść/ryzyka
Wysoka swoistość

Swoistość = prawdziwie ujemne / prawdziwie ujemne + 

fałszywie dodatnie

Czułość

Czułość = prawdziwie dodatnie / prawdziwie dodatnie + 

fałszywie ujemne

Programy przesiewowe

Rak piersi

Rak szyjki macicy

Rak jelita grubego

Rak płuca

Wytyczne postępowania

 „Najnowsze zalecenia i wytyczne w wybranych 

chorobach przewodu pokarmowego”

 „Guidelines for the diagnosis and management of 

Barrett’s columnar lined oesophagus. A report of the 

working party of the British Society of 

Gastroenterology”

 „The Japanese Guidelines for Gastric Cancer 

Screening”

 „Zalecenia dotyczące obserwacji chorych operowanych 

z powodu raka jelita grubego oraz poddanych 

polipektomii z powodu gruczolaka jelita grubego”

Rak przełyku

Przełyk Baretta

Przełyk w którym fragment nabłonka 

płaskiego został zastąpiony 

nabłonkiem walcowatym widocznym 

zarówno makroskopowo jak i w 

preparacie histopatologicznym

Przełyk Baretta

Przełyk Baretta

Czynniki ryzyka progresji

 Mężczyźni >45 r.ż
 Segment nabłonka walcowatego >8cm
 GERD - wczesny początek i czas trwania
 Refluks dwunastniczo-żołądkowy
 Uszkodzenie błony śluzowej (owrzodzenia 

i/lub zwężenia)

 Dodatni wywiad rodzinny w kierunku przełyku 

Baretta

Kontrole przełyku Baretta

Bez dysplazji

Kontrolne gastroskopie co 2 lata z 

biopsją pola nabłonka walcowatego co 2 

cm i każdej zmiany w przełyku

Dysplazja niesprecyzowana 

Liczne biopsje przełyku
Jeśli utrzymuje się brak możliwości 

określenia dysplazji po 6 m-cach IPP to 

kontrolne gastroskopie co 2 lata

Dysplazja niskiego stopnia

Liczne biopsje po leczeniu IPP przez 8-12 tyg.

Gdy brak regresji kontrolne gastroskopie co 6 

m-cy

Gdy wyraźna regresja w 2 kolejnych 

badaniach kontrolne gastroskopie co 2-3 lat  

Dysplazja wysokiego stopnia

Związana z ogniskiem inwazyjnego 

gruczolakoraka u 30-40% chorych

Gdy dysplazja potwierdzona jest przez 2 

patologów po intensywnym leczeniu IPP 

wskazane leczenie chirurgiczne (resekcja, 

ablacja endoskopowa, mukosektomia) 

Rak żołądka

Rak żołądka 

Program badań skriningowych tylko 

w Japonii

Brak dostatecznych dowodów na 

skuteczność metod przesiewowych w 
innych krajach

Czynniki ryzyka

 Dieta 
 Zanikowe zapalenie błony śluzowej

 Infekcja H.pylori

 Niedokrwistość Addisona-Biermera

 Polipy 

  >2cm

 Polipy kosmkowe

 Choroba Menetriera – przerost błony śluzowej 

żołądka

 Palenie papierosów
 Wywiad rodzinny
 Częściowa resekcja żołądka w wywiadzie

Objawy

 bolesność w nadbrzuszu lub śródbrzuszu
 brak apetytu
 utratę masy ciała
 nudności i wymioty
 smoliste stolce i niedokrwistość
 utrudnienia w połykaniu 
 wymioty treścią krwistą lub fusowatą

Badania diagnostyczne

 Badanie podmiotowe i przedmiotowe

 Gastroskopia

 Badania radiologiczne – kontrast

 USG

 Ultrasonografia endoskopowa

 TK i NMR

 Laparoskopia diagnostyczna

 Markery nowotworowe

 Brak wiarygodnych

 CEA, CA 19-9

Wytyczne 

Japońskie

Metoda

Poziom 

rekome

ndacji

Skrining 

populacyj

ny

Skrining 

przypadko

wy

Fluoroskop

ia

B 

Zalecane

Zalecane

Gastrosko

pia

I

Niezalecan

e

Decyzja 

indywidualn

a

Poziom 

pepsynog

enu w 

surowicy

I

Niezalecan

e

Decyzja 

indywidualn

a

Poziom 

przeciwcia

ł H.pylori

I

Niezalecan

e

Decyzja 

indywidualn

a

B – zalecane dla pacjentów nadających się do skriningu, 
dobry poziom informacji
I – nie zalecane, niski poziom lub za mało  informacji

Fluoroskopia

Rak połączenia przełykowo-

żołądkowego

Wczesny rak żołądka

Rak jelita grubego

Rak jelita grubego

Jedyny program przesiewowy 

przewodu pokarmowego w Polsce

Ogólnopolski Program Wczesnego 

Wykrywania Raka Jelita Grubego

Rak jelita grubego

Krew utajona w kale – raz na rok

Sigmoidoskopia – co 5 lat

Wlew doodbytniczy z podwójnym 

kontrastem (DCBE) – co 5 lat

Kolonoskopia – co 10 lat

Rak jelita grubego

 Przeciętne ryzyko – pierwsza kolonoskopia 

po 50 r.ż

 Rak u krewnego I stopnia przed 60 lub 2 

krewnych II stopnia w dowolnym wieku – 
pierwsza kolonoskopia po 40 r.ż

 Rak u krewnego przed 50 r.ż – 10 lat 

wcześniej od wieku rozpoznania u 
krewnego I stopnia

 Następne co 5 lat

HNPCC – co 1-2 lat, pierwsza między 

20 a 25 r.ż, jeśli przed 30 r.ż to 10 lat 
wcześniej niż wiek zachorowania 
krewnego

FAP – sigmoidoskopia co rok od 10-12 

r.ż

Kontrole po resekcji jelita 

grubego z powodu raka 

wg British Society of Gastroenterology 2010

 Kontrola CAŁEGO jelita grubego pod kątem 

synchronicznych  polipów i guzów

 Chorzy bezobjawowi po leczeniu radykalnym – 

kontrolne TK z oceną wątroby co 2 lata

 Kontrolna kolonoskopia po 5 latach od zabiegu i 

następnie co 5 lat (moc zaleceń B)

 Po usunięciu endoskopowym raka w polipie w 

przypadku wątpliwości odnośnie radykalności 
kontrolna kolonoskopia po 3m-cach

Zalecenia ASCO

dotyczące obserwacji chorych po resekcji j. 

grubego 

Rodzaj badania

Częstość wykonywania badania

Wywiad i badanie 

przedmiotowe

w 1-3 roku obserwacji co 3-6 miesięcy

w 4-5 roku obserwacji co 6 miesięcy

Poziom CEA

co 3 miesiące co najmniej przez 3 pierwsze 

lata

TK brzucha

w 1-3 roku  obserwacji co 12 miesięcy

TK klatki piersiowej

w 1-3 roku  obserwacji co 12 miesięcy

Kolonoskopia

1 badanie – przed operacją

2 badanie – w 3 roku obserwacji

kolejne badania co 5 lat

w razie stwierdzenia polipów co rok

Nie zaleca się

Morfologii

Badań biochemicznych czynności wątroby

Testu na obecność krwi utajonej w kale

Klasycznego badania rtg klatki piersiowej

Choroba Crohna i WZJG

 Zwiększone ryzyko raka

 Kontrolne kolonoskopie gdy

 Rozległe WZJG lub choroba Crohna obejmująca 

j. grube dłużej niż 8 lat

 Lewostronne WZJG lub choroba Crohna 

zajmująca odcinkowo j. grube dłużej niż 15 lat

 Nieswoiste zapalenia jelit i dodatni wywiad 

rodzinny w kierunku raka

Dziękuję za uwagę