Podstawy socjologii 

ogólnej

Wykład I

•Socjologia jako nauka

•Czym jest społeczeństwo?

•Interakcje społeczne

•Instytucje społeczne

•Role społeczne

 

 

Podstawy socjologii ogólnej

• Socjologia jest nauką 

stosunkowo młodą. 
Jej oficjalne początki 
to lata 30. XIX wieku

• Wtedy to Auguste 

>> Comte, francuski 
filozof zgłosił 
postulat tzw. fizyki 
społecznej, którą 
następnie nazwał 
socjologią

 

 

Podstawy socjologii ogólnej

• Nie oznacza to jednak, że problemy 

socjologiczne były podejmowane w 

nauce dopiero od tego momentu

• Wcześniej, przed formalnym 

nazwaniem socjologii również 

interesowano się problematyką 

społeczną, zaś wcześniejsi uczeni 

(Platon, Arystoteles, Monteskiusz) 

zajmowali się de facto socjologią, choć 

nie korzystali z tej nazwy

 

 

Podstawy socjologii ogólnej

• Socjologia jest to nauka zajmująca się 

społeczeństwem

• „społeczeństwo” można jednak 

rozumieć na różne sposoby, w historii 
dyscypliny wyróżnia się trzy 
podstawowe:

– Społeczeństwo to zbiór ludzi
– Społeczeństwo to zbiór grup
– Społeczeństwo to relacje międzyludzkie

 

 

Podstawy socjologii ogólnej

• We współczesnej socjologii 

zagadnieniem kluczowym jest interakcja

• Najogólniej oznacza ona wzajemne 

oddziaływanie na siebie osób, zjawisk i 

rzeczy

• W socjologii jednak (podobnie jak w 

innych naukach społecznych) 

rozumienie to zawęża się wyłącznie do 

wzajemnego oddziaływania na siebie 

ludzi (ew. grup ludzkich)

 

 

Podstawy socjologii ogólnej

• W socjologii interakcje rozumie się na trzy 

główne sposoby:

– Interakcja jako wymiana: przyjmuje się, że 

ludzie mają potrzeby, które zaspokajają w 
drodze wymiany z innymi

– Interakcja jako gra: przyjmuje, że ludzie mają 

swoje cele, do których dążą rywalizując lub 
współpracując z innymi

– Interakcja jako komunikacja: przyjmuje, że 

ludzie przede wszystkim dążą do przekazania 
innym swojego punktu widzenia

 

 

Podstawy socjologii ogólnej

• Interakcja jest procesem silnie 

uzależnionym od indywidualnych cech 

ludzi w nim uczestniczących

• Jednak z powodu powtarzalności wielu 

interakcji z czasem ulegają one 

typizacji, co spowodowane jest 

ekonomią myślenia człowieka

• Prowadzi to do podziału interakcji na 

rutynowe i przewidywalne oraz 

nietypowe

 

 

Podstawy socjologii ogólnej

• Interakcja powtarzalna i zrutynizowana 

daje początek instytucji społecznej

• Instytucja społeczna to:

– Zespół utrwalonych wzorów 

postępowania porządkujące interakcje i 
określające ramy prowadzonych przez 
jednostki gier

– Zespół ról społecznych skupionych 

wokół zaspokojenia jakiejś istotnej 
potrzeby społecznej

 

 

Podstawy socjologii ogólnej

• Te definicje instytucji społecznej mocno różnią 

się od potocznego rozumienia instytucji 
wiążącego się na ogół z różnego rodzaju 
organizacjami formalnymi (np. administracja 
publiczna)

• Tymczasem instytucjami społecznymi są nie 

tyle organizacje formalne, co grupy społeczne 
(np. rodzina), zwyczaje (np. zachowanie w 
miejscach publicznych), obrzędy (np. święta 
religijne), czy inne zjawiska społeczne (np. 
żałoba narodowa)

 

 

Podstawy socjologii ogólnej

• Pierwsza ze wspomnianych definicji 

wskazuje na funkcjonalne znaczenie 
instytucji społecznej. Druga – zwraca uwagę 
na ludzi instytucję tworzących. Odwołuje się 
przy tym do pojęcia roli społecznej

• Rola społeczna to oczekiwania 

kierowane pod adresem ludzi 
zajmujących określone miejsce w 
strukturze społecznej oraz sposób 
postępowania z daną pozycją społeczną

 

 

Podstawy socjologii ogólnej

• Rola społeczna jest podstawowym 

narzędziem funkcjonowania człowieka w 
społeczeństwie

• Żyjąc wchodzimy w różnego rodzaju 

interakcje i rola jest sposobem 
„znalezienia” się w tych interakcjach

• Jednocześnie sprawia ona, że rzadko 

mamy okazję angażowania w interakcje 
całej swojej osobowości, lecz jedynie jej 
„wycinek” bezpośrednio związany z rolą

 

 

Podstawy socjologii ogólnej

• Rola społeczna składa się z trzech elementów:

– Zachowań nakazanych
– Zachowań zakazanych
– Marginesu swobody

• Życie w społeczeństwie tworzy konieczność 

wchodzenia w różne role, co prowadzi do 
sytuacji określanych jako konflikt ról – dylemat 
polegający na tym, że w tym samym 
momencie różne role grane przez tę samą 
osobę wymagają sprzecznych zachowań

 

 

Zagadnienia do 

przemyślenia

 

 

1. Czym jest interakcja 

społeczna?

 

 

2. Czym jest instytucja 

społeczna?

 

 

3. Czym jest rola 

społeczna?