Retoryka w ekonomii, 

szkoły myślenia w 

ekonomii

Artur Biedrzycki

A. Wojtyny pt. „Ewolucja keynesizmu, a główny nurt ekonomii”

 

 

• Wpływ Postmodernizmu na metodologie w Ekonomii zmniejsza 

znaczenie koncepcji Lakatosa

• Według Blauga w ekonomii, postmodernizm krytykuje 

przekonania o istnieniu obiektywnego systemu ekonomicznego, 
w stosunku do którego można oceniać moc objaśniającą 
poszczególnych teorii

• Podawana w wątpliwości jest możliwość formułowanie trafnych 

predykcji 

• Zaprzecza się występowaniu innych niż osobiste preferencje 

kryteriów wyboru między konkurencyjnymi teoriami

• Na rosnącą polaryzacje stanowisk w kwestii roli metodologii 

zwraca uwagę Sheila Dow. Wyróżnia ona 2 grupy:
Stara Gwardia - tradycyjnie nastawieni badacze, którzy 
akceptują preskryptywną rolę metodologii polegającą na 
wskazywaniu badaczom sposobów dobrej praktyki naukowej
Młoda Gwardia – zaprzecza możliwości wypełnienia przez 
metodologię tej funkcji i opowiada się za wykorzystywaniem 
perspektywy metodologicznej jedynie jako narzędzie opisu 
metodologii obecnej implicite w teoriach ekonomicznych 

 

 

Koncepcja retoryki Deirdee McCloskey

• Definiuje retorykę jako „ sztukę wysławiania się, lub badanie w 

jaki sposób ludzie wzajemnie się przekonują” 

• „Nauka polega na pisaniu z intencją przekonania innych 

naukowców np. ekonomistów. Badanie takiego pisania z 

intencją jest określane od czasów starożytnych Greków jako 

retoryka” 

• Należy  rozróżniać retoryki domyślną i naiwną, od wyraźnej i 

naukowej

• MaCloskey zaproponowała kryterium pozwalające oceniać 

poszczególne teorie z perspektywy analizy opartej na retoryce. 

Lepsza jest mianowicie ta teoria, która jest akceptowana przez 

społeczność akademicką, tzn. ta, która jest bardziej 

przekonywająca 

 

 

Przeciwnicy teorii Retoryki

• Blackhouse uważa że retoryki nie należy utożsamiać z 

metodologia. Tę pierwsza należy rozumieć jako sztukę 

perswazji lub jako analizowanie, w jaki sposób ekonomiści 

nawzajem się przekonują. Natomiast metodologia to 

badanie metod lub sposobów rozumowania leżących u 

podstaw danej dyscypliny naukowej. Według niego między 

tymi pojęciami niema sprzeczności, są to po prostu dwa 

różne sposoby patrzenia na to samo zjawisko.

 

 

Opracowanie  Axela Leijonhufvuda

• Bada proces narastania wiedzy ekonomicznej poprzez szukanie punktów 

stycznych między tradycyjnym stanowiskiem metodologicznym  i analiza 

oparta na retoryce

• W badaniu istotne jest rozróżnienie  teorii od modelu

    Teoria- zbiór przekonań o gospodarce i sposobie jej funkcjonowania

      

    Model- są sformalizowanym, ale tylko cząstkowym przedstawieniem 

teorii 

• Teorie mogą być „prawdziwe” lub „fałszywe” natomiast modele „poprawne” 

lub „niepoprawne”. Kilka modeli może należeć do tej samej teorii, a czasem 

ten sam model może być wyprowadzony z więcej niż jednej teorii. Co w 

kategoriach koncepcji Lakatosa oznacza, że dany model nie dostarcza 

informacji przyporządkowania hipotez do odpowiednich części

• Jeżeli proces  potwierdzenie lub odrzucenie teorii, przebiega w 

systematyczny i uporządkowanym sposób, i okaże się skuteczny to można 

oczekiwać zbliżenia przekonań badaczy

• Zadaje pytanie „czy studiując skonstruowany przez kogoś sformalizowany 

model można zrozumieć jego teorię lub program badawczy? Jego zdaniem, 

stanie się tak tylko wtedy, gdy należy się do tej samej grupy ekonomistów; w 

przeciwnym razie  istnieje duże ryzyko, ze niektóre części zostaną błędnie 

zinterpretowane. 

 

 

Hipoteza

• Ekonomiści dostrzegają dysproporcje w ekonomii między badaniami 

teoretycznymi i empirycznymi i podzielają opinie że należy włożyć więcej wysiłku 

w formułowanie hipotez tak aby można było je poddać jednoznacznemu testowi 

empirycznemu.

• Karl Brunner uważa, że każdy kto formułuje hipotezę, powinien sprecyzowania 

w jakich okolicznościach byłby skłonny z niej zrezygnować na rzecz innej, a 

przynajmniej określić swe zastrzeżeń i wątpliwości

• John Foster „problem zawiera się w tym że dostępne metody empiryczne są w 

większym stopniu podporządkowane technikom statystycznym niż teorii ekonomii

• Według Roberta Townsenda empiryczne testowanie teorii jest w ekonomii 

trudniejsze niż w naukach przyrodniczych, gdyż nie uzyskuje się jednoznacznego 

odrzucenia modelu” jest to spowodowane tym jak stwierdza Leijonhufvud „w 

ekonomii istota i forma teorii są ze sobą powiązane nie tak silnie jak w naukach 

ścisłych”

• Według Alana Blindera  problem tkwi w tym że ekonomiści muszą testować 

swoje teorie za pomocą empirycznych „substytutów”, złych danych, danych z 

błędami pomiaru i danych nie mierzących w rzeczywistości tych zmiennych 

teoretycznych, o które im chodzi. 

• Joseph Stiglitz przywiązuje dużą wagę do wielkich „eksperymentów” takich jak 

Wielki Kryzys, które dostarczają najlepszych testów alternatywnych teorii.

• Joan Robinson „w dyscyplinie, w której brakuje uzgodnień co do procedury 

eliminowania błędu, doktryny mają długi żywot”

 

 

Cechy dobrej teorii: Prostota

• Dość powszechne w współczesnej ekonomi (niezależnie od 

istniejącej w niej szkół) jest tendencja do odchodzenie od 
dużych modeli w duchu syntezy neoklasycznej, jakie 
dominowały w latach sześćdziesiątych

• Chick: uważa ze należy znaleźć pewnego rodzaju złoty środek 

miedzy niezastosowaniem ważnych zmiennych a zbytnim 
skomplikowaniem teorii.

• Solow: uważa ze modele powinny być proste ale z absolutnie 

„szczelną” argumentacja 

• Friedman: „żadna bardzo skomplikowana i trudna teoria nie 

okaże się udana, ponieważ większość zjawisk pozostaje pod 
wpływem bardzo niewielu głównych sił” 

 

 

Cechy dobrej teorii: Realizm założeń

• Wzajemne zarzuty różnych szkół odnośnie braku realizmu 

założeń

• Realizm jako cecha dobrej teorii jest ceniona bardziej przez 

keynesistów niż przez przedstawicieli nowej ekonomii 
klasycznej

• Thomas Sargent przedstawiciel ekonomi Klasycznej zgadza 

się z zarzutem, że wiele z przyjmowanych przez te szkołę 
założeń jest nierealistycznych

• Tobin wybitny Keynesista wypowiada się na temat stanowiska 

nowej ekonomii klasycznej: „ ich podejście  ma charakter 
metody (tak jakby), w której problemem jest nie realizm 
założeń, lecz to, czy wyprowadzone z nich  rezultaty są spójne 
z obserwowanymi faktami”  

 

 

Cechy dobrej teorii: Pluralizm i eklektyzm w 

badaniach

• Wielu Ekonomistów rozczarowanych toczącymi się między różnymi szkołami 

sporami oraz często wyolbrzymianymi różnicami zdań, jest skłonnych 

opowiadać się za pluralizmem i eklaktyzmem w badaniach

• Kurt Rotschild uważa, że ekonomia jest z konieczności nauką o wielu 

paradygmatach, w której kilka struktur teoretycznych występuje obok siebie, a 

każda z nich ma charakter teorii cząstkowej

• Chick dochodzi do wniosku że niemożliwością jest zbudowanie w ekonomii 

jednej uniwersalnej teorii, stwierdza ona, że „teoria ekonomii nie ma struktury 

abstrakcyjnej, logicznej analizy opartej na ogólnych zasadach dających się 

zastosować do każdego okresu i systemu gospodarczego”

• Edmund Phelps uważa ze skoro jest tak duża liczba różnych podejść, to 

żadna szkoła nie może oczekiwać, iż właśnie jej ujęcie będzie właściwe dla 

każdego miejsca i okresu. Uważa wobec tego, że pluralizm jest najlepszym 

rozwiązaniem w tej sytuacji.

• Solow wyróżnia 2 grupy badaczy :

 - jedni budują modele kanoniczne mające im dać odpowiedzi na pytania
 - drudzy uważają Makro za skomplikowana Nauka podlegającą co jakiś czas 

zmianą pod wpływem zmiany instytucji i reakcją na nią ze strony 

podmiotów gospodarczych.

 

 

Cechy dobrej teorii: Polityka Gospodarcza

• Występuje różnica zdań miedzy ekonomistami czy mieszanie się w 

Polityke gospodarcza jest dobre dla Ekonomi

• Tobin zauważył że w przeszłości ekonomia czerpała energię z 

kontrowersji wynikających z  praktycznych problemów polityki 
gospodarczej

• A według Bruna „ zdolność do tworzenia podstaw skutecznej 

polityki  jest obok zdolności do wyjaśniania faktów głównych 
ostatecznym testem teorii”

• Foster ostrzega że makroekonomia oderwana od formułowania 

polityki gospodarczej jest pewnego rodzaju sztucznym tworem

• Zdaniem Stevena Sheffrina uczestniczenie ekonomistów w 

tworzeniu polityki ekonomicznej powoduje jej polepszenie  oraz  
daje lepsza teorię

• Robert Lucas uważa ze  polityczne zaangażowanie ekonomistów 

wywarło zły wpływ na makroekonomie

 

 

Dynamika zmian w Ekonomii – proces 

narastania wiedzy

 

• W Ekonomi jako nauce występuje szybkie zmiany, poglądy wyrażane 

kilkanaście lat wcześniej traktowane z dystansem obecnie są powszechnie 
obowiązujące 

• Według Chicka „w ekonomii stare teorie rzadko są błędne, stają się one po 

prostu nieadekwatne”

•  Tobin wyraża pogląd o istnieniu cykli w teorii makroekonomii. Według niego 

oprócz cykli w działalności gospodarczej które są wyjaśniane teorią 
makroekonomii, występują również cykle samej teorii. Te dwa cykle były z sobą 
zawsze powiązane, w taki sposób, że kontrowersje  wśród ekonomistów były 
odbiciem ideologicznych i politycznych dyskusji toczonych w epokach i 
społeczeństwach, w których żyli. Z tych interakcji wyłoniły się zasady i metody 
dające „kumulatywną ciągłość i wewnętrzną dynamikę”. Jednak sama 
ekonomia narzuca swemu rozwojowi pewna wewnętrzną logikę, której 
odbiciem są rewolucje kontrrewolucje.  

• Tobin uważa ze cykle te przebiegały równolegle z pewnymi modami w polityce 

i opinii publicznej oraz  pod wpływem spektakularnych wydarzeń i 
upraszczających wyjaśnień, co według niego „nie jest budujące dla profesji o 
naukowych pretensjach” 

 

 

Warunki wystąpienia rewolucji

• Harry Johnson skonkretyzował warunki, które musi spełniać prawdziwy 

przewrót ekonomii, by okazał się skuteczny na dłuższą metę:

– Musi zostać zaatakowany podstawowy element dominującej ortodoksji
– Nowe ujecie musi uwzględnić niepodważalne składniki poprzedniego 

ujęcia

– Nową teorię musi cechować odpowiedni stopień trudności
– Nowe podejście musi zaoferować bardziej ambitnym naukowcom 

odmienną, bardziej atrakcyjną od poprzedniej metodologie

– Musi zostać stworzone nowe pole dla badań ekonomicznych

• Niezależnie od wymagań jakie powinna spełnić sama teoria, konieczne jest też 

według Johensona wystąpienie pewnych obiektywnych warunków 
społecznych. Najważniejszym z nich jest istnienie „okrzepłej ortodoksji” 
pozostającej w sprzeczności z rzeczywistością, ale która jednocześnie żywi 
niezachwianą wiarę w skuteczność własnych prób wyjaśnienia dających się 
zaobserwować zjawisk 

• Michael Stewart  wyróżnia jeszcze jeden według niego bardzo istotny 

warunek aby doszło do rewolucji, jest to pojawienie się  jakiegoś geniusza.