Rak żołądka
• Epidemiologia
•
Obserwowane trendy zachorowalności
wykazują spadek zachorowań na raka
żołądka w ogóle (o około 30% na przestrzeni
50 lat) i wzrost zapadalności na raka wpustu i
połączenia przełykowo-żołądkowego.
Zachorowalność w Polsce w 1996 roku:
mężczyźni - 4084, kobiety - 2343. Zgony w
1996 roku: mężczyźni - 4038, kobiety - 2294.
• Etiopatogeneza
•
Obserwuje się wzrost zachorowalności na raka gruczołowego
przełyku i połączenia przełykowo-żołądkowego u chorych z
zespołem GERD. Palenie tytoniu, alkohol, starszy wiek. Czynniki
żywieniowe: wysokie spożycie soli kuchennej, żywności wędzonej i
marynowanej, nitrozoamin, aflatoksyn. Niskie spożycie tłuszczów
zwierzęcych i białka, świeżych owoców i warzyw, mleka,
pełnoziarnistego pieczywa, witamin A, E, C. Zakażenie
Helicobacter pylori, palenie tytoniu. Obciążenia dziedziczne,
częstsze występowanie u osób z grupą krwi A.
Stany przednowotworowe: polipy żołądka, nieżyt zanikowy, zanik
błony śluzowej z niedokrwistością (anemia złośliwa), metaplazja
jelitowa, przewlekły wrzód żołądka (?), stan po uprzedniej
częściowej resekcji żołądka.
Najczęstsze umiejscowienie: 35-40% część przedoddźwiernikowa i
oddźwiernik (tendencja spadkowa), 25% - trzon, 30-40% wpust
(tendencja wzrastająca).
• Objawy
•
W okresie wczesnym rak żołądka przebiega skrycie i
zazwyczaj bezobjawowo. W bardziej zaawansowanych
stanach objawy są nieswoiste i często lekceważone przez
pacjentów. Należą do nich: utrata apetytu, utarta wagi ciała,
bóle w nadbrzuszu, często po jedzeniu (często opisywane
jako bóle tępe lub uczucie pełności po jedzeniu), nudności,
wymioty (zwężenie dystalnej części żołądkas), wymioty
treścią fusowatą, smolisty stolec, niedokrwistość, dysfagia
(guzy wpustu). W zaawansowanych rakach żołądka guz jest
wyczuwalny przez powłoki, obecna jest bolesność uciskowa,
wyniszczenie nowotworowe (kacheksja), żółtaczka, objawy
otrzewnowe (perforacja żołądka w miejscu guza),
powiększenie wątroby (przerzuty).
• Diagnostyka
•
Podstawą rozpoznania raka żołądka jest ocena histopatologiczna (typ
nowotworu, stopień złośliwości). Do tego celu służy weryfikacja wycinka
pobranego z guza za pomocą badania endoskopowego. Należy pobrać
minimum 6 wycinków z różnych miejsc guza, pamiętając o możliwości
występowania zmian martwiczych, które nie są diagnostyczne. W tym
przypadku zalecana jest tzw. biopsja okienkowa. Badanie to powinien
wykonywać doświadczony endoskopista.
Przed rozpoczęciem leczenia niezbędne jest ustalenie stopnia
zaawansowania klinicznego opartego o klasyfikacje TNM. Do tego celu
niezbędne jest wykonanie takich badań jak: USG jamy brzusznej,
badania radiologicznego żołądka z kontrastem, RTG płuc, tomografia
komputerowa. Jeśli to możliwe, wskazane jest wykonanie badania
ultrasonografii endoskopowej (EUS). Badanie laparoskopowe - może
służyć jako badanie pomocnicze przy ocenie podtorebkowych
przerzutów do wątroby, peritonitis carcinomatosa, przerzuty do sieci
większej i mniejszej, jako kryterium nieoperacyjności lub kwalifikacji
wstępnej pacjenta do zabiegu dootrzewnowej chemioterapii
perfuzyjnej.
• Przed podjęciem leczenia powinno określić się wydolność oddechową
(spirometria), krążeniową (EKG), stan ogólny (skala Karnofsky'ego i
WHO).
Około 50% chorych ma bardziej zaawansowany stopień
zaawansowania choroby aniżeli wynika to z przedoperacyjnych badań
diagnostycznych.
Masywne przerzuty do jajników ("guz Krukenberga") lub do otrzewnej
części miednicznej ("próg Blumer'a") mogą wyć wykryte badaniem per
rectum.
Odległe przerzuty drogą układu chłonnego mogą dawać objaw
powiększonych węzłów nadobojczykowych po stronie lewej (węzeł
Virchova) lub okolicy pępka (węzeł siostry Mary Joseph).
Rak żołądka rozprzestrzenia się najczęściej poprzez wszczepianie
komórek nowotworowych do otrzewnej (droga śródotrzewnowa - 50%),
droga układu chłonnego (27%) oraz drogą układu krwionośnego (23%:
wątroba, płuca, kości). U około 2% - 10% w chwili rozpoznania istnieją
już przerzuty do szpiku kostnego. Badanie diagnostyczne szpiku
(uzyskanego poprzez nakłucie) powinno polegać nie tylko na ocenie
histopatologicznej ale także immunohistochemicznej (cytokeratyna). W
przypadku obecności zmian przerzutowych do szpiku należy rozważyć
odstąpienie od zabiegu operacyjnego.
•
Klasyfikacja TNM
•
Cecha T
Tx - nie można ocenić guza pierwotnego
T0 - nie stwierdza się guza pierwotnego
Tis - rak przedinwazyjny (carcinoma in situ)
T1 - guz nacieka blaszkę właściwą błony śluzowej lub warstwę podśluzową
T2 - guz nacieka mięśniówkę właściwą lub warstwę podsurowiczą
T3 - guz nacieka błonę surowiczą (otrzewna trzewna, bez naciekania
przyległych struktur)
T4 - guz nacieka przyległe struktury
Cecha N
Nx - brak możliwości oceny regionalnych węzłów chłonnych
N0 - brak przerzutów do regionalnych węzłów chłonnych
N1 - przerzuty w 1-6 regionalnych węzłach chłonnych
N2 - przerzuty w 7-15 regionalnych węzłach chłonnych
N3 - przerzuty w więcej niż 15 regionalnych węzłach chłonnych
Uwaga: do regionalnych węzłów chłonnych należą: węzły wzdłuż krzywizny
mniejszej i większej żołądka, lewej t. żołądkowej, t. wątrobowej wspólnej, t.
śledzionowej, pnia trzewnego oraz węzły więzadła wątrobowo-
dwunastniczego.
• Jedynym uznanym sposobem leczenia raka żołądka jest resekcja
radykalna z usunięciem regionalnych węzłów chłonnych (Patrz:
klasyfikacja TNM). Wyróżniamy następujące typy resekcji -
Klasyfikacja R wg UICC:
R0 - brak mikroskopowej obecności komórek raka po wycięciu
raka żołądka,
R1- mikroskopowa obecność pozostawionych komórek raka,
R2 - makroskopowa obecność pozostawionej tkanki nowotworu.
Leczenie chemiczne i radioterapia są jak dotąd przedmiotem
prób klinicznych (Patrz: Wyniki badań polskich). Dotychczasowe
wyniki leczenia skojarzonego nie upoważniają do jego
wprowadzenia poza kontrolowanymi badaniami klinicznymi.
Zakres wycięcia:
- typ rozlany (każda cześć żołądka) - resekcja całego żołądka
- typ jelitowy (trzon, wpust) - resekcja całego żołądka
- typ jelitowy (oddźwiernik) - resekcja subtotalna
• Zakres wykonania limfadenektomii :
D0 - częściowe usunięcie węzłów chłonnych z zakresu N1 (wg
poprzedniej klasyfikacji są to węzły okołożołądkowe do 3 cm od
brzegu żołądka)
D1 - całkowite wycięcie węzłów z zakresu N1
D2 - całkowite wycięcie węzłów z zakresu N1 i N2 (węzły
regionalne w całym zakresie - patrz: Uwagi do cechy N)
D3 - całkowite usunięcie węzłów z zakresu N1, N2 i N3 (węzły
pozaregionalne, uważane wg obecnej klasyfikacji za przerzuty
odległe: zatrzustkowe, krezkowe, przyaortalne)
Za limfadenektomię radykalną uważa się usunięcie węzłów
chłonnych w zakresie D2. Dyskusyjne pozostaje wykonywanie
limfadenektomii D1 w przypadku wczesnego raka żołądka (Tis,
T1). Uważa się, że w postaci jednoogniskowej raka żołądka typu
jelitowego można wykonać wycięcie węzłów w zakresie D1, zaś w
postaci wieloogniskowej i w typie rozlanym lub mieszanym - D2
• Zakres wykonania limfadenektomii :
D0 - częściowe usunięcie węzłów chłonnych z zakresu N1 (wg
poprzedniej klasyfikacji są to węzły okołożołądkowe do 3 cm od
brzegu żołądka)
D1 - całkowite wycięcie węzłów z zakresu N1
D2 - całkowite wycięcie węzłów z zakresu N1 i N2 (węzły
regionalne w całym zakresie - patrz: Uwagi do cechy N)
D3 - całkowite usunięcie węzłów z zakresu N1, N2 i N3 (węzły
pozaregionalne, uważane wg obecnej klasyfikacji za przerzuty
odległe: zatrzustkowe, krezkowe, przyaortalne)
Za limfadenektomię radykalną uważa się usunięcie węzłów
chłonnych w zakresie D2. Dyskusyjne pozostaje wykonywanie
limfadenektomii D1 w przypadku wczesnego raka żołądka (Tis,
T1). Uważa się, że w postaci jednoogniskowej raka żołądka typu
jelitowego można wykonać wycięcie węzłów w zakresie D1, zaś w
postaci wieloogniskowej i w typie rozlanym lub mieszanym - D2
• Rokowanie
•
5-letnie przeżycie ogółem: 18%.
Wyniki przeżyć 5-letnich w zależności od stopnia
zaawansowania klinicznego (w %)
N3 (+) - 5-letnie przeżycie wynosi 15,3%. W przypadku
wykonania resekcji żołądka z limfadenektomią 5-letnie
przeżycie wzrasta do 24,2%. (Hepato-Gastroenterology,
1998;
45:592)
M1 - (wątroba) - 0%, (otrzewna) - 8,9%. W przypadku
wykonania resekcji żołądka z limfadenektomią przy
przerzutach do otrzewnej 5-letnie przeżycie wzrasta do
29,4%. (Hepato-Gastroenterology, 1998;45:592)