Psychologia Emocji i Motywacji

Dwa ujęcia: „dół-góra” i „góra-doł”

Mało kompletnych dowodów empirycznych w tej materii powoduje, iż

rośnie liczba niepełnych teorii szczęścia. Nie uzyskujemy przez

to odpowiedzi na (wydawałoby się) fundamentalne pytania: czy

szczęśliwi mają szczęście czy ci, którym się poszczęściło są

szczęśliwi.

Dwie ogólne ramy teoretyczne => bottom up i top down.

Dół-góra zakłada, że poczucie szczęścia jest funkcją

różnorodnych satysfakcji cząstkowych i przeżyć emocjonalnych

wynikających zarówno ze stałych, jak i zmiennych okoliczności

życia. Materialność->Szczęście.Rachunek satysfakcji oznacza, że

na ogólne zadowolenie z życia składa się suma zadowolenia z

pracy, dzieci etc. (uwzględnia to też wymiar czasu/pamięć). Ocena

szczęścia jest funkcją rozkładu częstotliwości doświadczeń

emocjonalnych na tymże wymiarze i wyznaczonej przez skrajne

doświadczenia subiektywnej długości samego wymiaru

(intensywności).

Psychologiczne teorie szczęścia

Psychologia Emocji i Motywacji

Teoria „góra-dół” zakłada z kolei, że im jesteśmy szczęśliwsi, tym

bardziej różowe są okulaty, przez które oceniamy posczególne aspekty

własnego życia i tym bardziej satysfakcjonują nas sprawy, rzeczy i

sytuacje, na które mniej pogodni ludzie zwykli narzekać. Ogólne

zadowolenie jest stałą cechą człowieka (wynikającą z genów, wychowania

itp.).

Są też próby łączenia tych dwóch podejść...

TEORIA POTRZEB RUUTA VEENHOVENA

Im lepiej tym szczęśliwiej, np. im zdrowszy tym szczęśliwszy.

Wg niego szczęście jest funkcją zaspokajania potrzeb (zwłaszcza

finansowych). PKB a poczucie szczęścia, ale do pewnego momentu. Jeśli

zaspokajają podstawowe potrzeby to tak, ale później bywa różnie.

Materialiści są mniej szczęśliwi od niematerialistów. Nasilają się

poglądy materialistyczne w wielu kulturach. W bogatych krajach pieniądze

stają się symbolem i przedmiotem motywacji. Zdobywanie, osiąganie,

indywidualizm, niezależność, sukces. W biednych to jest tylko

zaspokajanie potrzeb podstawowych.

Wzrost dobrobytu wszystkich nikogo nie czyni szczęśliwym.

Ubóstwo względne a bezwzględne.

Psychologiczne teorie szczęścia

Psychologia Emocji i Motywacji

TEORIE KONTEKSTOWE

Zakładają, że poczucie szczęścia jest względne i zależy od kontekstu

wyznaczanego przez bieżące doświadczenia, wyobrażenia, oczekiwania,

nastroje, porównania, chwilowe czynniki sytuacyjne i dostępne w danej

chwili informacje. Nie ma czegoś takiego jak stałe poczucie szczęścia.

TeoriE PorównaŃ

Trzema zasadniczymi kryteriami oceny własnego życia są: (1)

aspiracje

–

czego bym chciał, (2) inni ludzie, (3) własna przeszczłość, (4)

oczekiwania, (5) co uważam, że mi się należy. Przyjmując te kryteria

człowiek może oceniać swój własny aktualny stan. Rozbieżność między

chceniem a posiadaniem.

Ewaluatywny model szczęścia Norberta Schwarza i F.Stracka

Czy jesteś szczęśliwy? Zależy od:

Ocena całego życia czy określonego jego aspektu

Sytuacji innych ludzi

Zależy od ...pogody.

Kontryowanie reprezentacji przediotu oceny i standardu-jakie wspomnienia

są przywoływane z pamięci i w jaki sposób. Możliwe efekty -> kontrastu

lub asymilacji.

Psychologiczne teorie szczęścia

Psychologia Emocji i Motywacji

Teoria obiektywnego szczęścia D.Kahnemana

Szczęście zakłada ocenę doświadczeń w kategoriach dobre-złe, poz-neg.

Wartościowanie doświadczeń przebiega na różnych poziomach ogolności: od

surowych wrażeń sensorycznych i emocjonalnych, poprzez oceny

podsumowujące zepół doznan wyodrębnionych ze względu na dowolne

kryterium, np. czasowe, po ogólne wnioski na temat jakości całego życia.

Skrajnie hedonistyczna teoria szczęścia Kahneman zakłada, że 1) mózg

nieustannie, na bieżąco „tworzy hedonistyczny komentarz” do biegu zdarzeń

oraz że 2) „hedonistyczne komentarze” do różnych elementów doświadczenia

sumują się do pojedynczych wartości na wymiarze dobre-złe i dzięki temu

powstaje jednoznaczna tendencja behawioralna: dążyć do podtrzymania lub

też unikać danego doświadczenia.

Obiektywny pomiar jakości twojego życia dowodzi, że jesteś człowiekiem

szczęśliwym, mylisz się zatem twierdząc, że jesteś nieszczęśliwy i że nie

chce ci się dalej żyć.

Obiektywne szczęście to rzeczywisty bilans wartości hedonistycznej

zdarzeń.

Subiektywne szczęście to własny bilans, poczucie...

Psychologiczne teorie szczęścia

Psychologia Emocji i Motywacji

Teorie adaptacji

Zakłada, że nasze odczucia i oceny zależą każdorazowo od kontakstu, nigdy

nie mają charakteru absolutnego.

Kontakst zmienia się wraz ze zmianą sytuacji tak, iż wszelkie

rozbieżności między stanem aktualnym i kryteriami pozostają w dłuższej

perspektywie czasowej względnie stałe.

Z upływaem czasu ludzie przyzwyczajają się zarówno do dobrych jak i złych

rzeczy.

>>Hipoteza hedonicznego młyna

Jakkolwiek zmieni się twoje życie, zmienią się też odpowiednio kryteria,

z którymi porównujesz stan obecny, i w związku z tym ogólny bilans

doświadczeń emocjonalnych oraz ocen pozostanie taki sam jak przed

zmianą.Czy dobre czy złe zdarzenia mielone są na jedną mąkę – stały

poziom poczucia szczęścia.

>>Teoria zakresu-częstości Allena Parducciego

Optymalny dla trwałego poczucia szczęścia rozkład doświadczeń

charakteryzuje się bardziej wydłużonąnegatywną niż pozytywną skalą

przeżyć emocjonalnych i większą częstością przeżyć umiarkowanie

pozytywnych. Najszczęśliwsi rzadko odczuwają skrajne emocje.

W tej teorii decydujący jest zmienny rozkład i zakres doświadczeń nie zaś

ich oczekiwana użyteczność!

Psychologiczne teorie szczęścia

Psychologia Emocji i Motywacji

Teorie eudajmonistyczne

Mają wyranie moralistyczny, normatywny charakter. Istotą człowieka, jego

natury, nie są wrażenia zmysłowe, emocje, nastroje czy doznania, lecz

umysł, cele, przekonania, poglądy, wartości – z akcentem na wartości i

zdolności nadawania sensu doświadczeniom własnym i innych ludzi. Zasada

życia w zgodzie ze swoim prawdziwym Ja (dajmonem).

Teoria autentycznego szczęścia Martina Seligmana

Psychologia pozytywna. 6 kardynalnych cnót (mądrość i wiedza, odwaga,

miłość i humanitaryzm, sprawiedliwość, wstrzemięźliwość, duchowości i

transcendencja).

Aby nasze życie nabrało prawdziwego sensu, swoje mocne strony powinniśmy

starać się wykorzystywać na rzecz czegoś, co wykracza poza nas samych.

Przyjemności nie kosztem gratyfikacji.

Można się nauczyć życia autentycznie szczęśliwego.

Psychologiczne teorie szczęścia

Psychologia Emocji i Motywacji

Teoria motywacyjne

Wkład wyników działań CZ w jego dobrostan zależy od radzaju celów, od

zgodności między dążeniami i cechami osobowości i uniwersalnie ważnymi,

choć nie zawsze uświadamianyymi potrzebami psychicznymi, oraz od wielu

innych jeszcze czynników charakteryzujących samo działanie, oczekiwania,

możliwości i motywacje.

Teoria Ryana nawiązuje do klasycznej teorii autodeterminacji, czyli

podziału motywacji na wewnętrzną i zewnętrzną.

TEoria ta zakłada trzy podstawowe, uniwersalne potrzeby psychiczne:

autonomii, kompetancji i bliskości w relacjach z ludźmi. Ich zaspokojenie

jest warunkiem psychicznego rozwoju, integralności i dobrostanu., a także

witalności i zgodności z własnym Ja.

Motywacja zewnętrzna osłabia wewnętrzną.

Little wyróżnia funkcje symboliczną (pozwalającą uzyskać

wewn.integralność, spójność różnych aspektów własnej tożsamości -> lepiej

zrozumieć własne życie) i instrumentalną (doskonalenie umiejętności,

sprawności, kontroli nad otoczeniem).

Przy osiąganiu celów chęć dązenia i osiągania jest równie silna jak

strach przed porażką.

Psychologiczne teorie szczęścia

Psychologia Emocji i Motywacji

Teorie genetyczne

Co w końcu warunkuje dobrostan psychiczny?

Szczęśliwość jako trwała cecha.

Charakterystyczny dla danego człowieka potencjany poziom szczęścia jest

uwarunkowany genetycznie w znacznym procencie. Ale badania nie są zgodne

co do współczynnika odziedziczalności dobrostanu.

Może to być też związane z wrodzoną temperamentością.

Niektóre rzeczy tłumaczy a innych nie.

Uwarunkowane genetycznie cechy osobowości też maą w tym swój udział.

Ale mimo wszystko na podstawie szczęśliwości rodziców nie można

wnioskować o szczęśliwości ich dzieci.

Każdy ma jakiś wrodzony potencjał bycia szczęśliwym, którego rozwój jest

wysoce uzależniony od CZ, przebiegu jego życia, wychowania itd.

Psychologiczne teorie szczęścia

Psychologia Emocji i Motywacji

Teorie „szczęśliwego” atraktora

Jest to odpowiednik potencjalnego poziomu szczęścia z ty , że ma siłę

przyciągania, które sprawia, że właściwy dla danej osoby poziom

dobrostanu ni tylko może być, ale zazwyczaj jest osiągny, a w każdym

razie minimalizowane są odstępstwa od niego.

Ludzie się rodzą takimi a nie innymi atraktorami szczęścia.

Teoria dynamicznej równowagi Bruce’a Headeya i A. Wearinga

Stałe cecy determinują bazowy poziom dobrostanu jednostki. Wydarzenia

powodują, że człowiek wypada ze swojego stałego poziomu dobrostanu,

ale z czasem do niego sam wraca.

Dwie grupy czynników warunkujących subiektywną jakość życia:

Kapitał zakładowy – wszystko to, co w żyyciu jednostki nie zmienia

się w ogóle lub zmienia rzadko i bardzo wolno.

Rachunki bieżące – to satysfakcje i niezadowolenia wynikające ze

zmiennych wydarzeń życiowych w danym przedziale czasu.

Człowiek pozostaje przez większość życia tak samo szczęśliwy nie dlatego,

że jest niewrażliwy na zmiany sytuacji, lecz dlatego, że jego

biografia w zakresie bilansu emocjonalnych doświadczeń jest w

zasadnie niezmienna.

Psychologiczne teorie szczęścia

Psychologia Emocji i Motywacji

Cebulowa teoria szczęścia Czapińskiego

Też postuluje istnienie mechanizmu dynamicznej równowagi, ale gdzie

indziej lokuje szczęśliwy atraktor i odrzuca wątpliwe założenia o

powtarzalności doświadczeń życiowych.

Trzy warstwy dobrostanu psychicznego:

Najgłębszy (zdeterminowany genetycznie), nie zawsze jest w pełni

subiektywnie doświadczany, to WOLA ŻYCIA. Jest rozumiana jako

obiektywny standard dobrostanu psychicznego jednoski.

Hedonistyczne oraz niektóre eudajmonistyczne miary dobrostanu

odpowiadają temu, co Czapiński nazwał Ogólnym dobrostanem

subiektywny.

Najbardziej zewn.warstwę cebuli stanowią bieżące doświadczenia

afektywne oraz satysfakcje cząstkowe odnoszące się do konkretnych

aspektów życia.

Główną funkcją atraktora jest zapobieganie obniżaniu się subiektywnego

wyrazu woli życia oraz przwracanie go do właśniwego danej osobie

poziomu po załamaniach spowodowanych nieszczęściami.

Stres działa na warstwę nr 2 i 3, ale atraktor potem przywraca równowagę.

Zwykle przeceniamy wpływ przewidywanych zdarzeń pozytywnych na

emocjonalny dobrostan – złudzenie hedonistyczne.

Psychologiczne teorie szczęścia

Psychologia Emocji i Motywacji

Cebulowa teoria szczęścia

Z kolei tzw. Efekt negatywności polega na tym, że przeceniamy

psychologiczne efekty złych zdarzeń bardziej niż efekty zdarzeń

pozytywnych. Awersja straty – większa wrażliwość na straty niż na

zyski.

Można nawet obliczyc współczynnik awersji straty. Przeciętny wynosi 2,5.

Atraktor szczęścia działa najszybciej i najskuteczniej na najgłębszym

poziomie jest istotnym warunkiem ochrony samego życia w

niesprzyjających warunkach.

Czynniki zewn.nie są w ogóle lub są w bardzo małym stopniu odpowiedzialne

za wzrost dobrostanu.

Wiele wskaźników dobrostanu nie zależy od wieku.

(a)

Ludzie nie muszą mieć jakiegoś szczególnego powodu, aby czuć się

szczęśliwymi, muszą mieć natomiast istotny powód, aby czuć się

nieszczęśliwymi

(b)

Poczucie nieszczęścia jest zazwyczaj stanem przejściowym i większość

ludzi ciężko doświadczonych przez los odzyskuje pozytywną postawę

wobec życia w stosunkuowo niedługim czasie

(c)

Czynniki, które w powszechnym mniemaniu powinny być źródłem

osobistego szczęścia lub nieszczęścia, nie mają żadnego lub bardzo

ograniczone znaczenie dla trwałego ogólnego zadowolenia z życia.

Funkcją atraktora szczęścia jest mobilizowanie CZ do działań

poprawiających jego obiektywną sytuację życiową.

Psychologiczne teorie szczęścia

Psychologia Emocji i Motywacji

Teoria poszerzania umysłu i budowy zasobów osobistych B. Fredrickson

Ujęcia „góra-dół”. Wychodzi się od tezy, że emocje, podobnie jak

wszystkie inne procesy wartościowania, sygnalizują, jaki jest aktualny

stan rzeczy: korzystny czy niekorzystny, i jaki w związku z tym powinien

byc kierunek działania: dążenie czy wycofanie.

Cel aktywności stymulowanej emocjami negatywnymi: przywrócenie stanu

normalnego.

Cel akt.stym.em.poz.: nieokreślony/dążenie do nieosiągalnej doskonałości.

Otwartość i wzbogacenie.

Poszerzanie zakresu wiedzy, stanu posiadania i repertuaru działań buduje

trwałe zasoby osobiste, co zmniejsza podatność na zagrożenia i tym saym

zwiększa szanse doznawania kolejnych emocji pozytywnych. Pozytywne

emocje-powodzenie-pozytywne emocje-powodzenie.

Fredrickson twierdzi, że poczucie szczęścia nie tylko wynika z powodzenia

życiowego, ale także buduje owo powodzenie. Szczęście jest głównym

autorem szczęścia.

Osiąganie założonych celów nie zwiększa, lecz tylko utrwala zadowolenie z

życia i optymizm.

Szczęście jest jedną z głównych przesłanek powodzenia życiowego i sprzyja

realizacji celów życiowych.

Psychologiczne teorie szczęścia

Document Outline