Zachowania seksualne 

niezgodne z prawem 

cz. 2

 

– przestępstwa seksualne wobec 

osób dorosłych

Arkadiusz Piotr Bilejczyk

Kodeks Karny



Rozdział XXV. Przestępstwa przeciwko 
wolności seksualnej i obyczajności 

Kodeks Karny



Art. 197. 



§ 1. Kto przemocą, groźbą bezprawną lub podstępem 

doprowadza inną osobę do obcowania płciowego,

podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.



§ 2. Jeżeli sprawca, w sposób określony w § 1, 

doprowadza inną osobę do poddania się innej 

czynności seksualnej albo wykonania takiej 

czynności, podlega karze pozbawienia wolności od 3 

miesięcy do lat 5.



§ 3. Jeżeli sprawca dopuszcza się zgwałcenia 

określonego w § 1 lub 2, działając ze szczególnym 

okrucieństwem lub wspólnie z inną osobą, podlega 

karze pozbawienia wolności od lat 2 do 12.

Kodeks Karny



Zgwałcenie (art. 197)



Wykorzystanie seksualne osoby bezradnej lub 
niepoczytalnej (art. 198)



Seksualne wykorzystanie zależności (art. 199)



Czynności seksualne z małoletnim (art. 200)



Kazirodztwo (art. 201)



Pornografia (art. 202)



Zmuszanie do prostytucji (art. 203)



Czerpanie zysku z cudzego nierządu (art. 204)

Zgwałcenie

Francisco Goya
cykl „Kaprysy”

Zgwałcenie



Zgwałcenie ≠ Gwałt



(„Gwałt niech się gwałtem odciska” – 
Adam Mickiewicz „Oda do młodości”)



Gwałt w języku prawnym oznacza 
„szczególnie groźną postać przemocy 
wobec osoby”

Zgwałcenie



Zgwałcenie - w szerokim znaczeniu 
określenie to oznacza zmuszenie drugiej 
osoby do obcowania płciowego, poddania się 
innej czynności seksualnej lub wykonania 
takiej czynności.



Obcowanie płciowe - spółkowanie lub jego 
ekwiwalent, w postaci np. stosunku oralnego lub 
analnego. 



Inna czynność seksualna – jest to zachowanie 
seksualne, które nie jest obcowaniem płciowym, jak 
np. dotykanie w celu seksualnym. 

Typologia zgwałceń



Imieliński K., Godlewski J. (1997) 
„Seksuologia a prawo” w: Imieliński K. 
(red.) „Seksuologia. Aspekty prawne” 
Warszawa: Polska Akademia Medycyny



Przedstawili typologię zgwałceń dzieląc je 
ze względu na motywację modyfikując 
nieco klasyfikację Grotha (1981)

Typologia zgwałceń

I.

Zgwałcenia motywowane głównie 
pozaseksualnie.

1.

Zgwałcenie represyjne

2.

Zgwałcenie władcze

3.

Zgwałcenie gniewne

II.

Zgwałcenia motywowane niespecyficznie 
bądź kombinacyjnie.

1.

Zgwałcenie psychopatyczne lub socjopatyczne

2.

Zgwałcenie impulsywne

Typologia zgwałceń

III.

Zgwałcenia motywowane seksualnie.

1.

Zgwałcenie sytuacyjne

2.

Zgwałcenie instrumentalne w służbie 
innych dewiacji (prócz sadyzmu)

3.

Zgwałcenie sadystyczne

4.

Zgwałcenie dewiacyjne

Typologia zgwałceń



Ad. I.1. Zgwałcenie represyjne

a)

agresja i użyta przemoc ograniczone, czasem groźby

b)

często brak uszkodzeń ciała

c)

język poniżający i rozkazujący

d)

czas trwania różny

e)

napaść epizodyczna

f)

zgwałcenie zaplanowane często po doznaniu krzywdy, 

ale realizowane z opóźnieniem, zapowiadane jako kara

g)

napastnik w stanie niecharakterystycznym

h)

motywacją jest chęć ukarania ofiary przez poniżenie jej

i)

może nie dojść do kontaktu genitalnego, zamiast tego 

czynności równoważne, zachowania poniżające ofiarę

Typologia zgwałceń



Ad. I.2. Zgwałcenie władcze

a)

agresja i przemoc instrumentalne, ograniczone

b)

uszkodzenia ciała żadne lub nieduże, przypadkowe

c)

język nakazowo-dochodzeniowy, polecenia, pytania 

osobiste

d)

czas trwania napaści wydłużony

e)

napaści powtarzane, agresja może wzrosnąć z czasem

f)

premedytowane, poprzedzone fantazjami

g)

napastnik w stanie lęku, bywa, że pod wpływem alkoholu

h)

motywacją jest uspokojenie głębokich niepewności i 

poczucia niewydolności, poszukiwanie uznania ze strony 

napadniętej

i)

czasem jedynie manipulacja przy narządach ofiary, 

wymuszenie kontaktu oralnego

Typologia zgwałceń



Ad. I.3.

a)

agresja przekracza potrzeby instrumentalne, ma charakter 

wyładowania

b)

uszkodzenia obejmują wszystkie okolice ciała, są 

zamierzone

c)

język obelżywy

d)

czas trwania względnie krótki

e)

napaści epizodyczne

f)

spontaniczne, impulsywne, nagłe

g)

napastnik w stanie wściekłości

h)

motywacja to odwet za krzywdy doznane ze strony innej 

kobiety lub za krzywdy doznane „od życia”

i)

może się zdarzyć, że napastnik nie dąży do odbycia 

stosunku

Typologia zgwałceń



Ad. II.1. Zgwałcenie psychopatyczne

a)

przemoc i agresja instrumentalne, mogą jednak być 

większe jeśli jest zdecydowany opór napadniętej osoby

b)

uszkodzenia ciała żadne lub ograniczone, jednak czasem 

znaczne lecz niezamierzone, włącznie z zabójstwem

c)

język nakazowy

d)

czas trwania krótki

e)

napaści mogą się powtarzać (a nawet należeć do stałego 

stylu postępowania)

f)

zaplanowane lub okazjonalne

g)

napastnik raczej w stanie odhamowania niż podniecenia, 

często pod wpływem alkoholu

h)

motywacja to uzyskanie satysfakcji seksualnej i narzucenie 

swojej woli (zdobywanie i samowolne władanie innymi 

ludźmi)

i)

z reguły jest stosunek seksualny 

Typologia zgwałceń



Ad. II.2. Zgwałcenie impulsywne

a)

przemoc i agresja gwałtowne, brutalne, może dojść do 

zabójstwa

b)

uszkodzenia ciała zwykle ograniczone

c)

czas trwania niecharakterystyczny, zwykle krótki

d)

napaści zwykle epizodyczne

e)

nie zaplanowane jako zgwałcenia, nie planowane w 

ogóle

f)

napastnik w stanie niecharakterystycznym

g)

motywacja to dążenie do przełamania bariery 

nieprzystosowania społecznego, odreagowanie 

odrzucenia społecznego

h)

z reguły stosunek seksualny 

Typologia zgwałceń



Ad. III.1. Zgwałcenie sytuacyjne

a)

przemoc ograniczona, instrumentalna

b)

brak uszkodzeń ciała

c)

język niecharakterystyczny

d)

czas trwania zwykle krótki

e)

występowanie epizodyczne

f)

nieplanowane jako zgwałcenie

g)

napastnik w stanie podniecenia seksualnego

h)

motywacja to zaspokojenie potrzeby seksualnej

i)

czasem dochodzi do stosunku, czasem napastnik 

ustępuje pod wpływem oporu ofiary

Typologia zgwałceń



Ad. III.2. Zgwałcenie instrumentalne w 

służbie innych dewiacji (prócz sadyzmu)

a)

przemoc i agresja ograniczone 

b)

uszkodzenia ciała żadne lub ograniczone, 

niezamierzone 

c)

język czasem uwodzicielski, czasem grożący

d)

czas trwania zwykle krótki

e)

napaści powtarzane 

f)

planowane, poprzedzane fantazjami

g)

napastnik w stanie podniecenia

h)

motywacja to zdobycie partnera trudnego do 

zdobycia akceptowanymi metodami

i)

zachowanie zależne od rodzaju dewiacji

Typologia zgwałceń



Ad. III.3. Zgwałcenie sadystyczne

a)

przemoc i agresja mają charakter erotyczny

b)

uszkodzenia ciała często dotykają narządy płciowe, 

skrajnie zabójstwo i okaleczenie zwłok

c)

język rozkazujący i poniżający

d)

czas trwania wydłużony, jeśli zachowanie jest 

zrytualizowane czas może być bardzo długi

e)

napaści powtarzane, mogą być zrytualizowane

f)

przemyślane i zaplanowane

g)

napastnik silnie podniecony

h)

motywacja to zniszczenie i unicestwienie symbolizujące 

nieograniczone władanie i dysponowanie ciałem ofiary, 

jednoczesne zaspokojenie potrzeby seksualnej 

i)

czasem może nie dojść do stosunku, czasem kopulacja 

zwłok

Typologia zgwałceń



Ad. III.4. Zgwałcenie dewiacyjne 

(gwałcicielstwo – raptofilia)

a)

przemoc i agresja mają charakter erotyczny

b)

uszkodzenia ciała przypadkowe, nie zamierzone

c)

język mało charakterystyczny

d)

czas trwania raczej krótki

e)

napaści powtarzane

f)

zgwałcenie może być sytuacyjne, może być 

poprzedzane fantazjami

g)

sprawca w stanie podniecenia

h)

motywacja to uzyskanie sprawności seksualnej i 

zaspokojenie potrzeby

i)

sam akt niecharakterystyczny 

Zgwałcenia



zgwałcenie małżonka



zgwałcenie prostytutki



zgwałcenie na randce



prowokacyjne zachowania



zgwałcenie więzienne



zgwałcenie zbiorowe



zgwałcenie oralne



zgwałcenia podczas wojen 

Zgwałcenia



Sprawca Częstotliwość



stały partner (dating-partner) 21.6% 



przypadkowy znajomy

 16.5%



były chłopak

 

 12.2%



osoba znajoma

 10.8%



bliski przyjaciel

 10.1%



przygodna randka

 10.1%



mąż  7.2% 



obcy

  

  2%



źródło: Abbey, A., BeShears, R., Clinton-Sherrod, A. M., & McAuslan, P. 

(2004). Psychology of Women Quarterly, 28, 323-332."Similarities and 

differences in women's sexual assault experiences based on tactics used 

by the perpetrator" 

Zgwałcenia



Polska statystyka 
zgwałceń

źródło: 

http://www.policja.pl/portal
.php?serwis=pol&dzial=23

 

Zabójstwa

Zabójstwa



Typologia seryjnych sprawców zabójstw 

według Holmesa (1996):

1.

Skupieni na czynie (zazwyczaj szybko pozbawiają 

życia ofiarę):

a)

Wizjoner

b)

Misjonarz

2.

Skupieni na procesie (zazwyczaj odbieranie życia 

trwa powoli):

1.

Hedonista zorientowany na komfort

2.

Zabójca z lubieżności

3.

Zabójca zorientowany na emocje

4.

Maniak mocy i władzy 

Zabójstwa



Typ WIZJONERA - słyszy głosy czy ma 

widzenia, identyfikowane przez niego 

jako boskie lub diabelskie, każą mu one 

zabijać. Bywa, że dostaje przekazy 

telepatyczne. Zabójstwa popełniane 

przez ten typ sprawców są zazwyczaj 

brutalne z racji ich zaburzeń 

psychotycznych, rzekomo pozbawione 

są motywu, praktycznie niemożliwym 

jest powiązanie ofiary ze sprawcą. 

Zabójstwa



Typ MISJONARZA – sprawca ten 
odbywa swoiste polowanie, ma swoją 
„misję” do wykonania, musi „oczyścić” 
społeczeństwo  z „niegodnych” 
jednostek np. prostytutek, Żydów, itp. 
Sprawca ten, w przeciwieństwie do 
psychotycznego wizjonera, jest w pełni 
świadom swojego czynu. 

Zabójstwa



Typ hedonisty zorientowanego na 
komfort – sprawca ten odczuwa pewną 
przyjemność z samego zabijania, ale także 
ma zazwyczaj z tego zabójstwa jakiś zysk. 
Zwykle w tej kategorii lokują się mordercy 
kobiety. Zabójstwo jest tutaj swoistym 
"tłem" do uzyskania korzyści 
majątkowych. Sprawcy ci zazwyczaj 
zwracają szczególną uwagę na dobór 
swojej ofiary. 

Zabójstwa



Typ zabójcy z lubieżności (tzw. lust-
murderer) – sprawca ten łączy 
przyjemność seksualną z zabójstwem. 
Pozbawianie życia i czasem nekrofilię 
traktuje jak ekscytujące erotyczne 
doświadczenie. Typ zabójcy z 
lubieżności zabija aby zaspokoić swój 
popęd seksualny. 

Zabójstwa



Typ zabójcy zorientowanego na 
emocje – sprawcy ci zabijają aby 
zapewnić sobie „zastrzyk adrenaliny”, 
szukają dla siebie „czegoś nowego” lub 
dokonują zabójstwa „z nudów”. 
Napięcie emocjonalne jest 
rozładowywane w momencie zabójstwa, 
a morderca odczuwa silną euforię w 
chwili pozbawiania ofiary życia. 

Zabójstwa



Typ maniaka mocy i władzy – ten typ 

sprawcy odczuwa największą przyjemność 

z poczucia kontroli i dominacji nad swoją 

ofiarą. Holmes twierdzi, że typowe dla 

tego typu sprawców są takie zachowania 

jak swoista kontrola nad miejscem 

zabójstwa, torturowanie, duszenie, użycie 

przedmiotów do torturowania czy 

nekrofilia. Zabójca czuje potrzebę 

wykazania swojej dominacji nad ofiarą. 

Zabójstwa



Holmes (1996) określił powiązania pomiędzy zachowaniem na 
miejscu przestępstwa i typem mordercy

Dziękuję za uwagę