PROFILAKTYKA SWOISTA

RYS HISTORYCZNY



- Lata

20-ste

XVIII

wieku żona lorda

Montagu

zaobserwowała w Turcji

praktykę polegającą na śródkórnej skaryfikacji. Jej tradycja sięgała VI

wieku p.n.e. i miała miejsce w Turcji.



Jenner

około

200

lat temu rozpowszechnił szczepieni wirusem

krowianki przeciwko ospie.



- Pierwsza szczepionka przeciw myksomatozie królików ( wirus z fibromy

królików )



Pasteur

1879

szczepionka przeciw cholerze drobiu ,

1881

atenuowana szczepionka zapobiegająca wąglikowi u zwierząt,

1885

immunizacja

Józefa

Meistera

przeciw wściekliźnie ( ekstrakt z rdzenia

kręgowego zakażonych królików )



Roux

Yersina

pod koniec

XIX

wieku opracowali chemiczne metody

obniżania toksyczności toksyny błoniczej z zachowaniem jej

immunogenności



- Wprowadzenie do czynnej immunizacji toksoidów ( atenuowanych

toksyn )



Calmette

Guerin

1921

r. zastosowali szczepionkę z M. bovis, BCG



Sterne

1935

r. opracował pierwszy projekt żywej szczepionki

atenuowanej



Sabin

: doustna szczepionka przeciw polio



Glenny

Hopkins i Ramon

pierwsze szczepionki zawierające

toksyny inaktywowane formalina

Słowniczek



ADIUWANT

: substancja wzmagająca immunogenność

antygenu, np. emulsje, sole glinu, wodorotlenek glinu,

liposomy, kompleksy stymulujące ISCOMs.



ANTGEN

: substancja posiadająca immunogenność i

antygenowość



ATENUACJA

: osłabienie, wytwarzanie awirulentnych

szczepów np. poprzez prowadzenie hodowli w odmiennym

środowisku od optymalnego, wykorzystywanie

podwyższonej temperatury, wielokrotne pasażowanie,

działanie promieniami UV, związkami chem. jak formalina,

sublimat, chinozol



IMMUNOPROFILAKTYKA

: aktywny proces wywoływania

odpowiedzi immunologicznej, służący do uzyskania ochrony

przed choroba zakaźną.



SZCZEPIONKA

: preparat zawierający antygeny

drobnoustrojów, który po podaniu powoduje powstanie

swoistej odporności immunologicznej, chroniącej przed

zakażeniem danym mikroorganizmem.

CELOWOŚC UODPARNIANIA

CZYNNEGO



- podwyższenie odporności na patogenne

drobnoustroje



- zminimalizowanie objawów choroby



- w sektorze zwierząt produkcyjnych ograniczenie

klinicznych lub subklinicznych objawów ( biegunki

noworodków, schorzenia układu oddechowego Bo,

Su, Av )



- w populacji zwierząt zwierząt zakażonych celem

jest :



- likwidacja choroby zakaźnej

(całkowite usunięcie

drobnoustrojów z organizmów zwierząt i środowiska i rzutujący na

to szereg czynników np. brak przebiegu subklinicznego czy

utajonego choroby, brak rezerwuarów zakażenia poza organizmem

zwierzęcia, brak przewlekłego nosicielstwa oraz długi okres

inkubacji



ograniczenie występowania

choroby zakaźnej

polegające na wyeliminowaniu choroby zakaźnej u zwierząt ale

bez całkowitego zlikwidowania jej rezerwuarów wśród innych

gatunków czy w środowisku. Mogą występować zakażenia

subkliniczne, więc nie można zaprzestać szczepień

ochronnych.



opanowanie choroby zakaźnej

polegający na osiągnięciu

stanu w którym przestaje ona stanowić istotny problem, np. w

stadzie, chociaż nie została wyeliminowana.

UODPARNIANE CZYNNE

SZTUCZNE



- SZCZEPIENIA :



PROFILAKTYCZNE ZAPOBIEGAWCZE,

czyli zapobiegające występowaniu

danych chorób zakaźnych ( nosówka,

parwowiroza, wścieklizna, szczepienie

matek przed pokryciem zabezpieczające

przed ronieniami np. BVD-MD )



- Z KONIECZNOŚCI „ LECZNICZE”

między innymi w chorobach w których

chcemy ograniczyć siewstwo, bądź

całkowicie wyeliminować

CHOROBY ZAKAŹNE

PODLEGAJĄCE ZAKAZOWI

SZCZEPIEŃ



- PRYSZCZYCA



- PĘCHERZYKOWE ZAP.

JAMY USTNEJ



- CHOROBA

PĘCHERZYKOWA ŚWIŃ



- KSIĘGOSUSZ



- POMÓR MAŁYCH

PRZEŻUWACZY



- ZARAZA PŁUCNA BYDŁA



- GUZOWATA CHOROBA

SKÓRY BYDŁA



GORĄCZKA DOLINY RIFT



CHOROBA NIEBIESKIEGO

JĘZYKA



- OSPA OWIEC I KÓZ



- AFRYKANSKI POMÓR KONI



- AFRYKAŃSKI POMÓR ŚWIŃ



- KLASYCZNY POMÓR ŚWIŃ



- POMÓR DROBIU



- ENTEROWIRUSOWE

ZAPALENIA MÓZGU I

RDZENIA ( CH. CIESZYŃSKA

I TALFAŃSKA)



- BRUCELOZA Bo, Cap, Su I



- ZAKAŹNE ZAPALENIE

NOSA I TCHWICY ( OTRĘT

BYDŁA )

WŁAŚCIWOŚCI SZCZEPIONKI



BEZPIECZEŃSTWO:



-zabite są bezpieczniejsze od

żywych



-brak rewersji lub pozostałości

wirulencji



-brak toksyczności



-brak toksycznego działanie

użytych adiuwantów



-bezpieczne dla zwierząt

ciężarnych i dla zwierząt w

każdym wieku



-nieindukowanie powstawania

kompleksów

immunologicznych



-brak właściwości

anafilaktycznych



SKUTECZNOŚC:



-pobudzenie w pełni

zabezpieczającej odpowiedzi

immunologicznej



-niezmienność odporności

mimo zmian w obrębie

drobnoustroju



-szeroka odporność krzyżowa

na zróżnicowane warianty

szczepów drobnoustrojów



-długi czas trwania

odpowiedzi immunologicznej



-łatwa indukcja odpowiedzi

immunologicznej



-zdolność ominięcia

inhibicyjnego działania

przeciwciał matczynych



WYGODA



- efektywność już po zastosowaniu jednej

dawki



- poliwalentność



- wymagana dobra rozpuszczalność np. przy

szczepieniach masowych



- schemat szczepień zapewniający

odpowiednie gospodarowanie



- wygodna wielkość dawki



- stabilność w normalnych warunkach

( handlowych)



WADY:



- możliwość wystąpienia rewersji, uzjadliwienia

się i wywołania choroby



- ograniczona trwałość



- przeciwwskazania do podawania: ciąża i stany

immunosupresji



- wirusy szczepionkowe mogą podlegać w

organizmie replikacji, w konsekwencji

powodować siewstwo ( utrwalanie przewlekłych

zakażeń)



ZALETY:

- silne pobudzenie odporności, która utrzymuje

się długo

- replikacja Ag w organizmie przypominająca

zakażenia naturalne powoduje pobudzenie

mechanizmów odpowiedzi typu komórkowego

oraz humoralnego łącznie z synteza przeciwciał

sekrecyjnych na błonach śluzowych

sIgA

SZCZEPIONKI ZABITE-

INAKTYWOWANE

Są w pełni bezpieczne, pod warunkiem całkowitej inaktywacji,

nie mniej jednak wykazano, iż produkowane z pełnych

mikroorganizmów mogą wywołać efekty toksyczne i alergiczne

Nie wykazano immunosupresyjnego efektu ich działania

Podstawowa ich wada to niższa i krócej trwającą odporność, niż

przy stosowaniu szczepionek atenuowanych

Wymagana jest rewakcynacja, zwykle po 3-6 tyg.

Ochronne przeciwciała stwierdza się po ok.. 2,3 tygodniach od

drugiego szczepienia. Wraz z upływem czasu stopniowo spadają

To wszystko częściowo kompensuje dodatek adiuwantow

Nie stymulują wystarczająco także odporności komórkowej ani

syntezy przeciwciał sekrecyjnych na błonach śluzowych, choć to

również zależy od charakteru dodawanych adjuwantow

Nasilenie odporności immunologicznej zależy w dalszej

kolejności od statusu szczepionego zwierzęcia

Zwykle ochronna rola przeciw ciał wygasa po około 6

miesiącach do 1 roku od szczepienia początkowego.

SZCZEPIONKI

REKOMBINOWANE

Produkowane w wyniku niemożliwości

poddania procesowi atenuacji wszystkich

patogenów na drodze konwencjonalnych metod

Wykorzystują najczęściej ich immunogenne

fragmenty, poddane separacji przed produkcja

szczepionki lub osadzane w micellach

białkowych, liposomach czy kompleksach

ISCOM

W przypadku wirusów pozyskuje się mutanty

delecyjne

SZCZEPIONKI MARKEROWE



- szczepionki inaktywowane lub żywe, oparte o

mutanty genetyczne lub wyizolowane białka

drobnoustrojów, pozwalające na różnicowanie

zwierząt zaszczepionych i zakażonych

naturalnie , w oparciu o wytworzone

przeciwciała



- połączone są z testami różnicującymi

przeciwciała



- przeciwciała powinny być wykrywalne przed

upływem 3 tygodni i utrzymywać się przez rok

czasu

SZCZEPIONKI SKOJARZONE

( poliwalentne )



- stanowią mieszaninę żywych i zabitych

drobnoustrojów oraz ich immunogennych fragmentów



- frakcje poszczególnych Ag produkowane są oddzielnie

i łączone w ostatnim etapie wytwarzania szczepionki

lub tuz przed sama iniekcją ( tzw. rozpuszczalnik dla

liofilizatu)



- tak spreparowane Ag mogą wchodzić ze sobą w

interakcje wzmagając odpowiedz immunologiczna bądź

obniżając ja ( tzw. kompetycja lub konkurencja

antygenowa )



- problem stanowią adjuwanty, gdyż adjuwant

potrzebny do potencjalizacji immunogenności Ag

inaktywowanego może uszkadzać frakcje Ag żywego.



- przykłady: szczepionka przeciw pomorowi rzekomemu

i zakaźnemu pomorowi drobiu, szczepionka SHL

( wirusowo-bakteryjna, przeciwko nosówce, zakaźnemu

zapaleniu wątroby i leptospirozie )

STAN ZDROWIA

ZWIERZĘCIA PRZED

SZCZEPIENIEM



- stan zdrowia zwierzęcia musi by optymalny



- układ immunologiczny musi być w pełni

kompetentny i zawierać sprawne

mechanizmy komórkowe i humoralne



- immunokompetencja zwierzęcia może być

modulowana przez szereg czynników:



- prawidłowość żywienia



- czynniki genetyczne ( wrodzone i nabyte defekty

immunologiczne)



- możliwość wystąpienia immunosupresji

( współistniejące zakażenia, terapia lekowa, stres )

NARASTANIE I CZAS

TRWANIA ODPORNOŚCI



- zależy od rodzaju szczepionki i sposobu uodparniana



- gdy Ag z miejsca wprowadzenia absorbowany jest

powoli, wysoki poziom przeciwciał utrzymuje się dłużej



- po dostaniu się Ag do organizmu, miano przeciwciał

wzrasta do osiągnięcia szczytu, a następnie powoli

opada i zanika



- następne wprowadzenie Ag powoduje szybki wzrost

przeciwciał, zjawisko to określane jest jako

„Booster

effect”.

Przygotowany do produkcji przeciwciał

organizm może po szczepieniu powtórnym produkować

przeciwciała szybciej i w większej ilości.

WPŁYW ODPORNOŚCI MATKI NA ODPORNOŚĆ

IMMUNIZOWANYCH MŁODYCH

Na odporność poszczepienną wywierają również

wpływ przeciwciała przekazane w sposób bierny ( od

matki )

Te przeciwciała wiążą Ag, unieszkodliwiają go i nie

pozwalają na produkcję przeciwciał, względnie jest

ona bardzo niska

Dlatego szczepienia czynne są wykonywane

wówczas gdy zanikną przeciwciała przekazane przez

matkę, np. szczepienie kurcząt przeciw pomorowi

rzekomemu wykonuje się po 8-10 dniach

Odpowiedź zwierząt młodych na szczepionkę

uwarunkowana jest także stopniem rozwoju ukł. SŚ

KOMPLIKACJE POSZCZEPIENNE

MIEJSCOWE I OGÓLNE



- Szczepienia szczepionkami żywymi – wystąpić

mogą mniej lub bardziej nasilone objawy

chorobowe, które nie prowadzą do śmierci ale

wpływają ujemnie na produkcyjność



- Przejściowe obniżenie odporności może

doprowadzić do uzjadliwienia się drobnoustrojów

warunkowo chorobotwórczych, które następnie

wywołują zachorowanie



- U Ca szczepionych p. wściekliźnie mogą wystąpi

porażenia i objawy natury ogólnej



- Szczepionki inaktywowane mogą spowodować

wystąpienie miejscowych reakcji poszczepiennych

ADIUWANTY



- a. Freunda ( FCA ):

mieszanina oleju mineralnego,

surfaktantu, i zabitych drobnoustrojów

Mycobacterium, emulsja typu woda w oleju,

powoduje silny i bolesny proces zapalny w miejscu

podania, tworzenie się ziarniniaków, jałowych ropni

i/lub wrzodziejącej martwicy tkanek



- niekompletny a. Freunda:

zawiera wszystkie

komponenty co FCA oprócz Mycobacterium, silniej

pobudza odporność humoralna niż komórkową,

słabiej powoduje efekty uboczne.



- emulsje:

oparte o produkty roślinne, m. in. olej z

orzechów ziemnych



- a. alternatywne:

oparte o surfaktanty i oleje

mineralne, typ woda w oleju, olej w wodzie, woda w

oleju w wodzie



- a. Ribi’s:

mieszanina oleju, detergentów i

immunostymulatorów tworzących emulsje typu olej

w wodzie oraz produkty bakteryjne.



- Hunter’s Titer Max:

olej i surfaktant niejonowy w

postaci emulsji woda w oleju



- a. oparte o sole Al.



enkapsulacja Ag:

Ag zawarte w liposomach lub

nie ulegających degradacji kopolimerach EVAc.

Liposomy degradowane przez makrofagi.



- a. Gerbu:

wodny który nie działa na zasadzie

efektu „depot”, nie występują praktycznie reakcje

zapalne



- saponiny i a. ISCOM:

saponiny to ekstrakty

roślinne z drzewa Quillaja saponaria Molina, ISCOM

powstają w wyniku miksowania fosfatydylocholiny,

cholesterolu w obecności saponin, dołączając w tym

procesie Ag.

SZCZEPIONKI DNA



- Nowej generacji



- Pozwalają na ekspresję białek w kom. ssaków po

wprowadzeniu plazmidu luz rekombinowanych

wirusów, stanowiących wektory dla

wyselekcjonowanych Ag.



- Wykorzystują kom. gospodarza do transkrypcji na

mRNA i translacji białek.



- Białka te rozpoznawane są przez układ

immunologiczny jako obce, pobudzając go do silnej

odpowiedzi humoralnej i komórkowej.



- Wirusami wektorowymi są m.in.: atenuowane

wirusy ospy, adenowirusy.

Document Outline