Technika podatkowa
Dr Katarzyna Smolny
1
Technika podatkowa
Dr Katarzyna Smolny
1
Definicja podatku i jego
cechy
Definicja podatku:
jest to pieniężne, przymusowe, powszechne (ogólne) nieodpłatne
i bezzwrotne świadczenie na rzecz państwa lub jednostki
samorządu terytorialnego wynikające z ustawy. Jest to
podstawowe narzędzie gromadzenia dochodów przez
państwo.
Cechy podatku:
· Pieniężny charakter podatku wynika z konieczności
wniesienia pewnej kwoty pieniędzy i niemożności zastąpienia jej
świadczeniem w naturze.
· Nieodpłatność - podatnik w zamian nie otrzymuje
bezpośrednio żadnego świadczenia ze strony państwa.
· Bezzwrotność - podatnik nie może ubiegać się o zwrot
wniesionych kwot chyba, iż przepisy szczegółowe stanowią
inaczej (ulgi, nadpłaty).
2
Redystrybucyjny charakter
podatków
W skutek nadmiernie zróżnicowanego podziału
dochodów w społeczeństwie państwo prowadzi politykę
ograniczania tych nierówności za pomocą podatków
oraz redystrybucji dochodów. Obrazuje to krzywa
rozkładu dochodów ludności Lorenza.
3
Dochody %
100%
20%
20%
60%
Ludność %
Krzywa nierówności
dochodów przed
opodatkowaniem
Krzywa absolutnej
równości
Krzywa nierówności
dochodów po
opodatkowaniu
Rodzaje podatków
1. ze względu na przedmiot opodatkowania (kryterium
przedmiotowe):
·
podatki majątkowe i od praw majątkowych
-podatki te
płacone są przez podmioty za posiadanie majątku lub pewnych
określonych praw do majątku,
·
podatki od przychodów
- płacone są one w związku z
uzyskiwanymi przychodami - niezależnie od wygenerowanego
zysku bąź osiągniętej straty, strumień pieniężny zasilający podmiot
jest podstawą do naliczania takich podatków
·
podatki od dochodów
- jest to rozwinięta forma podatku
uwzględniająca zarówno strumienie wpływające do kasy podatnika
jak i wydatki które musiał on ponieść na uzyskanie tych
przychodów
·
podatki od wydatków
- związane są z poniesieniem przez
podatnika określonego wydatku na zakup danego dobra. Z reguły
podatki te stosowane są w celu ograniczenia konsumpcji dóbr
szkodliwych społecznie (alkohol, papierosy),
4
Rodzaje podatków
2. związek między ciężarem podatkowym a ponoszącym go
podatnikiem:
·
podatki bezpośrednie
– podatnik jest płatnikiem; w przypadku
tych podatków istnieje realnie określona zależność między
płaconym podatkiem a osobą podatnika, sankcjonująca wysokość
podatku, tryb zapłaty, terminy. Przykładami są tu podatki
dochodowe i majątkowe.
·
podatki pośrednie
– podatnik i płatnik to inne podmioty, podatki
te obciążają podatnika jako podatki ukryte, są zawarte w cenie
produktów nabywanych przez podatnika i często nie zauważane
przez niego, Vat jest typowym przykładem.
3. kryterium władztwa podatkowego - (kto je nakłada)
·
podatki nakładane przez państwo
- czyli klasycznego fisusa,
który zazwyczaj jest łączony z czerpaniem dochodów za pomocą
systemu podatkowego, który kształtuje strukturę systemu
podatkowego w kraju,
·
podatki nakładane przez władze samorządowe
- nowa grupa
podatków obejmująca zazwyczaj podatki lokalne nakładane przez
samorząd terytorialny na mieszkańców danego obszaru,
5
Technika podatkowa i jej elementy
Technika
podatkowa
-
jest
to
określony
sposób
formułowania bądź konstrukcji podatków.
1.Podmiot opodatkowania – Podatnik - jest to podmiot –
osoba fizyczna, prawna lub jednostka organizacyjna
nieposiadająca osobowości prawnej podlegająca obowiązkowi
podatkowemu –podatni ponosi ciężar ekonomiczny podatku.
2.Płatnik - to podmiot – osoba fizyczna, prawna lub jednostka
organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej zobowiązana do
obliczenia, pobrania od podatnika i wpłacenia podatku
właściwemu organowi podatkowemu.
Kto jest płatnikiem?
Np.:
•zakłady pracy
•organy rentowe
•jednostki organizacyjne uczelni, placówki naukowe, zakłady pracy
oraz inne jednostki organizacyjne - od wypłacanych przez nie
stypendiów
•podmioty, które dokonują wypłaty świadczeń z tytułu działalności
wykonywanej osobiście /np. umowy o dzieło, zlecenia/
6
Technika podatkowa i jej elementy
3
. Podstawa opodatkowania - jest to wartość, czynność lub rzecz
której zaistnienie pociąga za sobą powstanie obowiązku podatkowego,
4. Stawka podatkowa - będąca relacją kwoty podatku do podstawy
opodatkowania. Występują dwa rodzaje stawek podatkowych:
· kwotowe - gdzie określony jest bezpośrednio wielkość podatku
należnego do zapłacenia,
· procentowe - gdzie podatek stanowi określony procent podstawy
opodatkowania. Do stawek procentowych zaliczamy :
stałe - kwotowe,
proporcjonalne - o liniowym i wprost proporcjnalnym stopniu
wzrostu w stosunku do podstawy opodatkowania,
progresywne - o wzroście szybszym niż podstawa
opodatkowania,
regresywne - o wzroście wolniejszym od podstawy
opodatkowania,
degresywne - łączone stawki progresywne z proporcjonalnymi
(najpierw progresywna potem proporcjonalna)
7
Technika podatkowa i jej elementy
Skala podatkowa - jest to odzwierciedlenie ilości stawek
podatkowych w systemie - może być jedna stawka lub kilka.
Obrazuje ona jaką stawkę należy stosować w przypadku
poszczególnych podatników.
Zwolnienia podatkowe - są to wyłączenia pewnej części
podatników na określony czas z obowiązku zapłacenia podatku.
Mogą być to zwolnienia podmiotowe - grup podatników lub
przedmiotowe zależne od zaistnienia pewnych okoliczności
zwalniające od zapłacenia części podatku,
Ulgi podatkowe - jako częściowe ograniczenia ciężaru
podatkowego. Z reguły mamy do czynienia z ulgami
systemowymi dotyczącymi ogółu podatników - wbudowanymi na
stałe w system podatkowy. Pełnią one zazwyczaj rolę stymulującą
wobec podatników. Obok nich mogą występować ulgi
indywidualne dostosowane do potrzeb i sytuacji poszczególnych
podatników. Ulgi te z kolei są przyznawane uznaniowo na wniosek
podatnika.
8
Technika podatkowa i jej elementy
Zwyżki podatkowe - czyli opłacanie podatku
przez konkretny podmiot w kwocie wyższej niż
powszechnie
obowiązujące.
Wynikają
s
represyjnego stymulowania podmiotów,
Termin płatności - określenie czasu w którym
podatnik
(płatnik)
jest
zobowiązany
do
uregulowania zobowiązania podatkowego.
9
Zasady podatkowe – wg Smitha
zasada równości - oznaczająca proporcjonalne
rozłożenie ciężaru podatkowego w stosunku do
możliwości płatniczych osób zobowiązanych do
płacenia podatku,
zasada pewności - oznaczająca stały w danym
okresie
ciężar
podatkowy
dla
konkretnych
podmiotów, czy też stały i pewny dochód państwa,
zasada dogodności - przewidująca pobieranie
podatków w najdogodniejszym miejscu i czasie dla
osób obciążonych podatkiem,
zasada taniości - polegająca na minimalizacji
kosztów ustalenia i poboru podatku.
10
Zasady podatkowe – wg Wagnera
zasady fiskalne – wydajność,
elastyczność, stałość,
zasady ekonomiczne –nienaruszalność
majątku podatnika,
zasady sprawiedliwości- powszechność,
równość, zdolność dochodowa,
zasady techniczne – pewność,
dogodność, taniość.
11
System podatkowy
System podatkowy – jest to:
• ogół podatków pobieranych w danym
państwie,
• stanowiący uporządkowany zespół podatków,
• dających się sklasyfikować według różnych
kryteriów
Zespół podatków funkcjonujący w Polsce obecnie
nie zawsze jest odbierany jako „system
podatkowy”.
12
System podatkowy
Najważniejsze fakty z tworzenia polskiego systemu podatkowego
1989 – ujednolicenie zasad opodatkowania dochodów osób prawnych
CIT
1991 – podział dochodów podatkowych między Skarb Państwa a gminy
1992 – wprowadzenie podatku PIT
1993 – zastąpienie podatku obrotowego przez VAT i akcyzę
1996 – zniesienie podatku od ponadnormatywnego wynagrodzenia
1997 – nowa ordynacja podatkowa
Największe osiągnięcia
Ustanowienie jednolitego, nowoczesnego systemu podatkowego
Zlikwidowanie licznych ulg dla przedsiębiorstw
Objęcie różnych źródeł dochodów jednolitym PIT
Wprowadzenie nowego ustroju podatkowego bez negatywnych
skutków społecznych i gospodarczych
Zwiększenie udziału podatków konsumpcyjnych w dochodach
państwa
13
PIERWSZE FORMY PODATKÓW W
POLSCE
dań – płacona w towarach i usługach – początki państwa
polskiego,
podymne - (XI,XII wiek) pobierane od ilości zagród chłopskich
we wsi,
od 1374 roku Przywileje Koszyckie dla szlachty ograniczyły
swobodę nakładania podatków przez króla,
podatek łanowy (XVI wiek) oraz podatek szosowy jako
podatki majątkowe nakładane na właścicieli ziemskich i
mieszczan, (uchwalane przez Sejm),
czopowe (j.w.)– nakładane na konsumpcję trunków,
pogłówne (j.w.)– stosowane w odniesieniu do ludności
żydowskiej
opłaty przywozowe (j.w.),
A.F. Modrzewski (XVI w.) – proponuje pierwszy podatek o
charakterze podatku dochodowego (5%)
14
Rodzaje podatków w Polsce
Podatki centralne - są to podatki zasilające budżet
państwa. Są one uregulowane w kilku ustawach.
Największe znaczenie mają tu:
1. podatek od towarów i usług (VAT),
2. podatek akcyzowy - sporny charakter tej daniny
3. podatek dochodowy od osób fizycznych
4. podatek dochodowy od osób prawnych,
5. podatek od gier,
Dochody gmin z tytułu podatków i opłat lokalnych
ustalają dwie ustawy:
- o finansowaniu j.s.t.
- o podatkach i opłatach lokalnych.
15
Rodzaje podatków w Polsce
Podatki samorządowe - są to podatki zasilające
budżety jednostek samorządu terytorialnego;
zaliczamy tu:
1. podatek od spadków i darowizn,
2. podatek od środków transportowych,
3. podatek od czynności cywilnoprawnych,
5. podatek leśny,
6. podatek rolny,
7. podatek od nieruchomości,
8. karta podatkowa.
16
PODATEK DOCHODOWY OD OSÓB
FIZYCZNYCH częściowo zasila jst
Wysokość udziału we wpływach z podatku
dochodowego od osób fizycznych wynosi, od
podatników
tego
podatku
zamieszkałych
na
obszarze:
•Gminy - 39,34 %,
•Powiatu - 10,25 %.
•Województwa - 1,60 %.
Ustawa z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek
samorządu terytorialnego (tj. Dz. U. z 2008 r. Nr 88 ze zm.)
17
Podatek VAT
Przedmiot opodatkowania
OPODATKOWANIU PODATKIEM OD VAT PODLEGA:
1. sprzedaż towarów
2. odpłatne świadczenie usług
3. eksport towarów i usług,
4. inne czynności określone w przepisach ustawy
Towarem - są rzeczy ruchome, jak również wszelkie postacie
energii, budynki, budowle lub ich części,
Poprzez usługi rozumie się usługi wymienione w
klasyfikacjach wydanych na podstawie przepisów o
statystyce państwowej, a także roboty budowlano-
montażowe; będą to również np.:
1. sprzedaż praw,
2. udzielanie licencji i sublicencji,
3. oddanie do używania wspólnego znaku towarowego,
4. przeniesienie autorskiego prawa majątkowego - w
odniesieniu do programu komputerowego.
18
Podatek VAT
Podatnicy podatku od towarów i usług
Podatnikami VAT są osoby prawne, jednostki organizacyjne
niemające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne:
•
mające siedzibę lub miejsce zamieszkania na terytorium
Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli wykonują we własnym imieniu i na
własny rachunek czynności podlegające opodatkowaniu,
•
na których ciąży obowiązek uiszczenia cła, również w przypadku, gdy
na podstawie odrębnych przepisów importowany towar jest zwolniony
od cła albo cło na towar zostało zawieszone w części lub w całości albo
zastosowano preferencyjną, obniżoną lub zerową stawkę celną,
•
uprawnione do korzystania z procedury celnej obejmującej
uszlachetnianie czynne, odprawę czasową, przetwarzanie pod kontrolą
celną, w tym również osoby, na które, zgodnie z odrębnymi przepisami,
zostały przeniesione prawa i obowiązki związane z tymi procedurami,
•
mające siedzibę lub miejsce zamieszkania albo pobytu za granicą,
jeżeli wykonują czynności podlegające opodatkowaniu,
•
będące usługobiorcami usług pochodzących z importu.
19
Podatek VAT
Podatnicy podatku od towarów i usług
Powstanie obowiązku podatkowego
Co do zasady obowiązek podatkowy powstaje z chwilą wydania
(dostarczenia), przekazania, zamiany, darowizny towaru lub wykonania
usługi. Jeżeli sprzedaż towaru lub wykonanie usługi powinny być
potwierdzone fakturą, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą
wystawienia faktury, nie później jednak niż w 7 dniu od dnia wydania
towaru lub wykonania usługi. Szczególne zasady powstawania
obowiązku podatkowego zostały określone w art. 6 ustawy.
Podstawa opodatkowania i stawki podatku
Podstawę opodatkowania podatkiem od towarów i usług stanowi - co do
zasady - obrót.
Obrotem w rozumieniu ustawy jest kwota należna z tytułu sprzedaży
towarów, pomniejszona o kwotę należnego podatku. Podstawą
opodatkowania w imporcie towarów jest wartość celna powiększona o
należne cło (art. 15 ust. 4 ustawy). Jeżeli przedmiotem importu są
towary opodatkowane podatkiem akcyzowym, podstawą
opodatkowania jest wartość celna powiększona o należne cło i podatek
akcyzowy.
20
Podatek VAT
Stawki i metoda obliczania
Stawki podatku
Podstawowa stawka podatku wynosi 23% i jest stosowana do opodatkowania
każdej czynności, chyba że podlega ona opodatkowaniu wg stawki 8%, 3%
lub 0%.
Stawki 8%, 3% i 0% zostały ustalone dla enumeratywnie określonych w
ustawie oraz rozporządzeniach wykonawczych do niej towarów i usług.
Stawkę podatku 0% stosuje się głównie w eksporcie towarów.
Prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku
naliczonego
Kwotę podatku naliczonego stanowi suma kwot podatku określonych w
fakturach stwierdzających nabycie towarów i usług, a w przypadku
importu - suma kwot podatku wynikająca z dokumentów celnych. Kwotę
podatku naliczonego stanowi również kwota podatku należnego od
importu usług, z wyjątkiem podatku od usług:
1.
turystyki wyjazdowej,
2.
związanych:
•
ze sprzedażą zwolnioną od podatku,
•
z czynnościami nieobjętymi zakresem przedmiotowym ustawy.
Podatek należny - to suma podatku z czynności opodatkowanych
21
VAT – przykład 1
22
Lp. Stawka
podatko
wa
Cena
netto
Warto
ść
dodan
a
Cena
brutt
o
Podate
k
naliczo
ny
Podat
ek
należ
ny
Podat
ek do
zapłat
y
1 10 % 100 100 11
0
-
10
10
2 10 % 200 100 22
0
10
20
10
3 10 % 300 100 33
0
20
30
10
4 10 % 400 100 44
0
30
40
10
VAT – przykład 2
23
Lp. Stawka
podatko
wa
Cena
netto
Warto
ść
dodan
a
Cena
brutt
o
Podate
k
naliczo
ny
Podat
ek
należ
ny
Podat
ek do
zapłat
y
1 10 % 100 100 11
0
-
10
10
2 10 % 400 300 44
0
10
40
30
VAT – przykład 3
24
Lp. Stawka
podatko
wa
Cena
netto
Warto
ść
dodan
a
Cena
brutt
o
Podate
k
naliczo
ny
Podat
ek
należ
ny
Podat
ek do
zapłat
y
1 10 % 100 100 11
0
-
10
10
2 0 %
200 100 20
0
10
0
- 10
3 10 % 300 100 33
0
0
30
30
4 10 % 400 100 44
0
30
40
10
VAT – przykład 4
25
Lp. Stawka
podatko
wa
Cena
netto
Warto
ść
dodan
a
Cena
brutt
o
Podate
k
naliczo
ny
Podat
ek
należ
ny
Podat
ek do
zapłat
y
1 10 % 100 100 11
0
-
10
10
2
zwolnio
ny
210 100 21
0
-
-
-
3 10 % 310 100 34
1
-
31
31
4 10 % 410 100 45
1
31
41
10
Podatek akcyzowy
Do czynności opodatkowanych podatkiem akcyzowym zalicza
się sprzedaż towarów i odpłatne świadczenie usług oraz
eksport towarów i usług, podlegających temu podatkowi.
Wśród tych towarów wymienić należy:
• produkty naftowe i syntetyczne paliwa płynne (SWW 024)
• samochody osobowe,
• jachty pełnomorskie,
• wyroby przemysłu spirytusowego i drożdżowego, wyroby
winiarskie, piwo,
• sprzęt elektroniczny wysokiej klasy oraz kamery wideo,
• sól,
• energię elektryczną,
• środki upiększające i wyroby perfumeryjne,
• broń palną myśliwską, broń gazową,
• wyposażenie specjalistyczne obiektów działalności rozrywkowej.
26
Podatek akcyzowy
Podatnicy podatku akcyzowego
Obowiązek podatkowy w akcyzie ciąży na:
• producentach wyrobów akcyzowych,
• importerach wyrobów akcyzowych,
• sprzedawcach wyrobów akcyzowych,
• podmiotach świadczących usługi w zakresie wyrobów akcyzowych,
• nabywcach wyrobów akcyzowych, od których nie pobrano podatku
akcyzowego lub pobrano w kwocie niższej niż należna,
• podmiotach posiadających importowany wyrób akcyzowy, od
którego nie pobrano podatku akcyzowego lub pobrano w kwocie
niższej niż należna,
• podmiotach, u których stwierdzono nadmierne ubytki lub
zawinione niedobory określonych wyrobów akcyzowych,
• podmiotach zużywających spirytus własnej produkcji lub nabyty po
cenach niezawierających najwyższej stawki podatku akcyzowego.
27
Podatek akcyzowy
Podstawę opodatkowania akcyzą stanowi obrót chyba, że
ustawa określa inaczej. Można zatem wskazać, iż na przykład:
1.
w imporcie wyrobów akcyzowych podstawą opodatkowania
akcyzą jest ich wartość celna powiększona o należne cło.
2.
w przypadku towarów objętych procedurą uszlachetniania
biernego podstawą opodatkowania jest różnica między
wartością towarów wywiezionych czasowo za granicę a
wartością celną produktów kompensacyjnych dopuszczonych do
obrotu, powiększona o należne cło.
3.
zgodnie z art. 36 ust. 3 ustawy- w przypadku gdy stawki akcyzy
są ustalane kwotowo, a mogą być ustalane również procentowo,
podstawą opodatkowania jest ilość wyrobów akcyzowych.
28
Podatek dochodowy od osób prawnych
(CIT)
CIT – podatek dochodowy od osób prawnych
1988 – zrównanie sektora państwowego i prywatnego
Opodatkowanie nominalne przedsiębiorstw na skutek
wprowadzenia CIT spadło z 65% do 40%
Wprowadzenie w pierwotnej fazie ulg i zwolnień inwestycyjnych
przyniosło realne obciążenie w wysokości 25%
Główne ulgi to: na ochronę środowiska, przemysł spożywczy, badania
i rozwój technologiczny oraz we wczesnej fazie ulgi eksportowe.
Stawki w poszczególnych latach wynosiły:
1989-1996 – 40%, 1997 – 38%, 1998 – 36%, 1999 – 34%, 2000 –
30%, 2001 – 28%, 2002 – 28%, 2003 – 19 %
Ich obniżanie spowodowane było równoczesną rezygnacją ze
stosowania preferencji będącej objawem powrotu do neutralności
podatkowej.
29
CIT
Podmioty
Podatnikami podatku dochodowego od osób prawnych są:
osoby prawne oraz spółki kapitałowe w organizacji,
jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej, z
wyjątkiem spółek: cywilnych, jawnych, partnerskich,
komandytowych, komandytowo-akcyjnych,
podatkowe grupy kapitałowe (grupy składające się z co najmniej
dwóch spółek prawa handlowego mających osobowość prawną,
które spełniając określone w ustawie warunki funkcjonują w
związkach kapitałowych).
Ustawa wymienia jednostki, które podlegają zwolnieniu
podmiotowemu, np. Narodowy Bank Polski, jednostki budżetowe.
Stosowane są zasady ograniczonego i nieograniczonego obowiązku
podatkowego ze względu na kryterium siedziby.
30
CIT
Przedmiot, przychód, dochód
Przedmiotem opodatkowania podatkiem dochodowym jest dochód
bez względu na rodzaj źródeł przychodów, z jakich dochód ten
został osiągnięty.
Dochodem jest nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich
uzyskania, osiągnięta w roku podatkowym; jeżeli koszty uzyskania
przychodów przekraczają sumę przychodów, różnica jest stratą.
Wysokość tej straty może obniżyć dochód w najbliższych kolejno po
sobie następujących pięciu latach podatkowych, limit - do 50%
kwoty tej straty na rok.
Przychodami podatkowymi są nie tylko otrzymane pieniądze ale
również inne wartości, np. różnice kursowe, wartość nieodpłatnie
otrzymanych świadczeń oraz przychodów w naturze
Za przychody związane z działalnością gospodarczą i z działami
specjalnymi produkcji rolnej, uważa się także należne
przychody, choćby nie zostały jeszcze faktycznie otrzymane, po
wyłączeniu wartości zwróconych towarów, udzielonych bonifikat i
skont.
31
CIT
Amortyzacja
W przypadku przychodów z udziału w zyskach osób prawnych (np.
dywidend) oraz przychodów podmiotów zagranicznych z tytułu tzw.
należności
licencyjnych
(np.
z
odsetek)
-
przedmiotem
opodatkowania jest przychód i wynosi 15% uzyskanego przychodu.
Kwotę tego podatku , odlicza się od kwoty podatku obliczonego
według zasad ogólnych.
W zakresie amortyzacji podatkowej zostały określone składniki
majątku, np. budynki, budowle, maszyny od których dokonuje się
odpisów amortyzacyjnych zaliczanych do kosztów podatkowych.
Generalnie podatnicy dokonują odpisów amortyzacyjnych od
ustalonej wartości początkowej środków trwałych - co miesiąc, w
równych ratach (z zastrzeżeniem metody degresywnej).
W ustawie zostały również wymienione środki trwałe oraz wartości
niematerialne i prawne, które nie podlegają amortyzacji, m.in.
grunty i prawo wieczystego użytkowania gruntów (art. 16c ustawy).
32