Elementy prawa
Elementy prawa
Organizacja wymiaru
Organizacja wymiaru
sprawiedliwości
sprawiedliwości
Elementy prawa
Elementy prawa
Organizacja wymiaru
Organizacja wymiaru
sprawiedliwości
sprawiedliwości
Sądy powszechne
Sądy powszechne
rozstrzygają spory i inne sprawy
rozstrzygają spory i inne sprawy
poddane właściwości sądów,
poddane właściwości sądów,
rozstrzygają w sprawach cywilnych i
rozstrzygają w sprawach cywilnych i
karnych
karnych
Cechy sądów
Cechy sądów
Niezawisłość,
Niezawisłość,
Sędziowie są nieusuwalni, posiadają
Sędziowie są nieusuwalni, posiadają
immunitet,
immunitet,
Funkcjonują na zasadzie
Funkcjonują na zasadzie
instancyjności – od wydanego
instancyjności – od wydanego
orzeczenia przysługuje odwołanie
orzeczenia przysługuje odwołanie
(obecnie istnieje system
(obecnie istnieje system
dwuinstancyjny).
dwuinstancyjny).
Organizacja sądów
Organizacja sądów
powszechnych
powszechnych
Sądy rejonowe
Sądy rejonowe
Sądy okręgowe
Sądy okręgowe
Sądy apelacyjne
Sądy apelacyjne
Nadzór nad tymi sądami w zakresie
Nadzór nad tymi sądami w zakresie
orzekania sprawuje Sąd Najwyższy
orzekania sprawuje Sąd Najwyższy
Instancyjność
Instancyjność
Sąd Najwyższy
Sąd Najwyższy
sąd apelacyjny II inst.
sąd apelacyjny II inst.
sąd okręgowy II inst. I inst.
sąd okręgowy II inst. I inst.
sąd rejonowy I inst.
sąd rejonowy I inst.
apelacja
apelacja
Skarga
kasacyjna
Zadania sądu okręgowego
Zadania sądu okręgowego
Sprawy cywilne
Sprawy cywilne
Do właściwości sądów okręgowych należą sprawy:
Do właściwości sądów okręgowych należą sprawy:
1) o prawa niemajątkowe i łącznie z nimi dochodzone roszczenia
1) o prawa niemajątkowe i łącznie z nimi dochodzone roszczenia
majątkowe oprócz spraw o ustalenie lub zaprzeczenie
majątkowe oprócz spraw o ustalenie lub zaprzeczenie
pochodzenia dziecka, o unieważnienie uznania dziecka oraz o
pochodzenia dziecka, o unieważnienie uznania dziecka oraz o
rozwiązanie przysposobienia,
rozwiązanie przysposobienia,
2) o ochronę praw autorskich i pokrewnych, jak również
2) o ochronę praw autorskich i pokrewnych, jak również
dotyczących wynalazków, wzorów użytkowych, wzorów
dotyczących wynalazków, wzorów użytkowych, wzorów
przemysłowych, znaków towarowych, oznaczeń geograficznych i
przemysłowych, znaków towarowych, oznaczeń geograficznych i
topografii układów scalonych oraz o ochronę innych praw na
topografii układów scalonych oraz o ochronę innych praw na
dobrach niematerialnych,
dobrach niematerialnych,
3) o roszczenia wynikające z
3) o roszczenia wynikające z
4) o prawa majątkowe, w których wartość przedmiotu sporu
4) o prawa majątkowe, w których wartość przedmiotu sporu
przewyższa
przewyższa
siedemdziesiąt pięć tysięcy
siedemdziesiąt pięć tysięcy
złotych, oprócz spraw
złotych, oprócz spraw
o alimenty, o naruszenie posiadania i o zniesienie wspólności
o alimenty, o naruszenie posiadania i o zniesienie wspólności
majątkowej między małżonkami oraz spraw o uzgodnienie treści
majątkowej między małżonkami oraz spraw o uzgodnienie treści
księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym.
księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym.
Zakres spraw sądu
Zakres spraw sądu
okręgowego
okręgowego
Sprawy karne
Sprawy karne
1) o zbrodnie określone w
1) o zbrodnie określone w
oraz w
oraz w
szczególnych,
szczególnych,
2) o występki określone w
2) o występki określone w
i
i
oraz w
,
,
,
,
§ 1,
,
§ 3,
§ 3,
§ 3 i 4,
§ 3 i 4,
§ 1, 3 i 4,
§
§
1,
§ 3 i 4,
§ 2, art. 210 § 2,
§ 2, art. 210 § 2,
art. 252 oraz 253 § 2 Kodeksu karnego,
art. 252 oraz 253 § 2 Kodeksu karnego,
3) o występki, które z mocy przepisu
3) o występki, które z mocy przepisu
szczególnego należą do właściwości sądu
szczególnego należą do właściwości sądu
okręgowego.
okręgowego.
Sąd Najwyższy
Sąd Najwyższy
Sąd Najwyższy jest organem władzy
Sąd Najwyższy jest organem władzy
sądowniczej powołanym do:
sądowniczej powołanym do:
1.
1.
Sprawowania wymiaru sprawiedliwości
Sprawowania wymiaru sprawiedliwości
przez rozpoznawanie skarg kasacyjnych,
przez rozpoznawanie skarg kasacyjnych,
2.
2.
Rozpoznawania protestów wyborczych
Rozpoznawania protestów wyborczych
oraz stwierdzenia ważności wyborów do
oraz stwierdzenia ważności wyborów do
Sejmu, Senatu oraz wyboru Prezydenta RP
Sejmu, Senatu oraz wyboru Prezydenta RP
(…),
(…),
3.
3.
Opiniowanie projektów ustaw i innych
Opiniowanie projektów ustaw i innych
aktów normatywnych.
aktów normatywnych.
Struktura SN
Struktura SN
Sąd Najwyższy dzieli się na Izby:
Sąd Najwyższy dzieli się na Izby:
1) Cywilną;
1) Cywilną;
2) Karną;
2) Karną;
3) Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i
3) Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i
Spraw Publicznych;
Spraw Publicznych;
4) Wojskową.
4) Wojskową.
Zasady prawne
Zasady prawne
Jeżeli w orzecznictwie sądów
Jeżeli w orzecznictwie sądów
powszechnych, sądów wojskowych
powszechnych, sądów wojskowych
lub Sądu Najwyższego ujawnią się
lub Sądu Najwyższego ujawnią się
rozbieżności w wykładni prawa,
rozbieżności w wykładni prawa,
Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego
Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego
może przedstawić wniosek o ich
może przedstawić wniosek o ich
rozstrzygnięcie Sądowi Najwyższemu
rozstrzygnięcie Sądowi Najwyższemu
w składzie siedmiu sędziów lub innym
w składzie siedmiu sędziów lub innym
odpowiednim składzie.
odpowiednim składzie.
Sądy administracyjne
Sądy administracyjne
Sądy administracyjne sprawują wymiar
Sądy administracyjne sprawują wymiar
sprawiedliwości przez:
sprawiedliwości przez:
kontrolę działalności administracji
kontrolę działalności administracji
publicznej
publicznej
oraz
oraz
rozstrzyganie sporów kompetencyjnych
rozstrzyganie sporów kompetencyjnych
i o
i o
właściwość
właściwość
między organami jednostek
między organami jednostek
samorządu terytorialnego, samorządowymi
samorządu terytorialnego, samorządowymi
kolegiami odwoławczymi i między tymi
kolegiami odwoławczymi i między tymi
organami a organami administracji rządowej.
organami a organami administracji rządowej.
Kontrola sprawowana jest pod
Kontrola sprawowana jest pod
względem zgodności z prawem, jeżeli
względem zgodności z prawem, jeżeli
ustawy nie stanowią inaczej.
ustawy nie stanowią inaczej.
Struktura sądów
Struktura sądów
administracyjnych
administracyjnych
Sądami administracyjnymi są:
Sądami administracyjnymi są:
- Naczelny Sąd Administracyjny oraz
- Naczelny Sąd Administracyjny oraz
- wojewódzkie sądy administracyjne.
- wojewódzkie sądy administracyjne.
Zakres spraw
Zakres spraw
Sprawy należące do właściwości sądów
Sprawy należące do właściwości sądów
administracyjnych rozpoznają,
administracyjnych rozpoznają,
w pierwszej
w pierwszej
instancji
instancji
,
,
wojewódzkie sądy administracyjne
wojewódzkie sądy administracyjne
.
.
Naczelny Sąd Administracyjny
Naczelny Sąd Administracyjny
sprawuje nadzór nad
sprawuje nadzór nad
działalnością wojewódzkich sądów administracyjnych
działalnością wojewódzkich sądów administracyjnych
w zakresie orzekania w trybie określonym ustawami,
w zakresie orzekania w trybie określonym ustawami,
a w szczególności:
a w szczególności:
-rozpoznaje środki odwoławcze od orzeczeń tych
-rozpoznaje środki odwoławcze od orzeczeń tych
sądów i
sądów i
-podejmuje uchwały wyjaśniające zagadnienia
-podejmuje uchwały wyjaśniające zagadnienia
prawne oraz
prawne oraz
- rozpoznaje inne sprawy należące do właściwości
- rozpoznaje inne sprawy należące do właściwości
NSA na mocy innych ustaw.
NSA na mocy innych ustaw.
Trybunał Konstytucyjny
Trybunał Konstytucyjny
Trybunał Konstytucyjny, zwany dalej
Trybunał Konstytucyjny, zwany dalej
jest organem władzy sądowniczej,
jest organem władzy sądowniczej,
powołanym do badania:
powołanym do badania:
zgodności z Konstytucją aktów
zgodności z Konstytucją aktów
normatywnych i umów
normatywnych i umów
międzynarodowych oraz
międzynarodowych oraz
wykonywania innych zadań
wykonywania innych zadań
określonych w Konstytucji.
określonych w Konstytucji.
Zakres kompetencji
Zakres kompetencji
Trybunał orzeka w sprawach:
Trybunał orzeka w sprawach:
1) zgodności ustaw i umów międzynarodowych z Konstytucją,
1) zgodności ustaw i umów międzynarodowych z Konstytucją,
2) zgodności ustaw z ratyfikowanymi umowami
2) zgodności ustaw z ratyfikowanymi umowami
międzynarodowymi, których ratyfikacja wymagała
międzynarodowymi, których ratyfikacja wymagała
uprzedniej zgody wyrażonej w ustawie,
uprzedniej zgody wyrażonej w ustawie,
3) zgodności przepisów prawa, wydawanych przez centralne
3) zgodności przepisów prawa, wydawanych przez centralne
organy państwowe, z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami
organy państwowe, z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami
międzynarodowymi i ustawami,
międzynarodowymi i ustawami,
4) skargi konstytucyjnej,
4) skargi konstytucyjnej,
5) sporów kompetencyjnych pomiędzy centralnymi
5) sporów kompetencyjnych pomiędzy centralnymi
konstytucyjnymi organami państwa,
konstytucyjnymi organami państwa,
6) zgodności z Konstytucją celów lub działalności partii
6) zgodności z Konstytucją celów lub działalności partii
politycznych.
politycznych.
Trybunał na wniosek Prezydenta Rzeczypospolitej stwierdza
Trybunał na wniosek Prezydenta Rzeczypospolitej stwierdza
zgodność z Konstytucją ustawy przed jej podpisaniem oraz
zgodność z Konstytucją ustawy przed jej podpisaniem oraz
umowy międzynarodowej przed jej ratyfikacją.
umowy międzynarodowej przed jej ratyfikacją.
Organizacja TK
Organizacja TK
W skład Trybunału wchodzi piętnastu
W skład Trybunału wchodzi piętnastu
sędziów Trybunału.
sędziów Trybunału.
Sędziego Trybunału wybiera Sejm na
Sędziego Trybunału wybiera Sejm na
9 lat.
9 lat.
Skład zmienia się rotacyjnie co 5 lat
Skład zmienia się rotacyjnie co 5 lat
1/3.
1/3.
Orzeczenia
Orzeczenia
Wyroki Trybunału podlegają, co do zasady
Wyroki Trybunału podlegają, co do zasady
ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw
ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw
Rzeczypospolitej Polskiej.
Rzeczypospolitej Polskiej.
Wyroki Trybunału orzekające niezgodność
Wyroki Trybunału orzekające niezgodność
aktu normatywnego z Konstytucją,
aktu normatywnego z Konstytucją,
ratyfikowaną umową międzynarodową lub
ratyfikowaną umową międzynarodową lub
ustawą podlegają niezwłocznemu ogłoszeniu
ustawą podlegają niezwłocznemu ogłoszeniu
w organie publikacyjnym, w którym akt
w organie publikacyjnym, w którym akt
był ogłoszony
był ogłoszony
, a gdy orzeczenie dotyczy
, a gdy orzeczenie dotyczy
aktu nie ogłoszonego w organie
aktu nie ogłoszonego w organie
publikacyjnym - w Dzienniku Urzędowym
publikacyjnym - w Dzienniku Urzędowym
Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski".
Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski".
Trybunał Stanu
Trybunał Stanu
Za naruszenie
Za naruszenie
lub ustawy, w związku z
lub ustawy, w związku z
zajmowanym stanowiskiem lub w zakresie
zajmowanym stanowiskiem lub w zakresie
swojego urzędowania, odpowiedzialność
swojego urzędowania, odpowiedzialność
konstytucyjną przed Trybunałem Stanu ponoszą:
konstytucyjną przed Trybunałem Stanu ponoszą:
1) Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej,
1) Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej,
2) Prezes Rady Ministrów oraz członkowie Rady
2) Prezes Rady Ministrów oraz członkowie Rady
Ministrów,
Ministrów,
3) Prezes Narodowego Banku Polskiego,
3) Prezes Narodowego Banku Polskiego,
4) Prezes Najwyższej Izby Kontroli,
4) Prezes Najwyższej Izby Kontroli,
5) członkowie Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji,
5) członkowie Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji,
6) osoby, którym Prezes Rady Ministrów powierzył
6) osoby, którym Prezes Rady Ministrów powierzył
kierowanie ministerstwem,
kierowanie ministerstwem,
7) Naczelny Dowódca Sił Zbrojnych.
7) Naczelny Dowódca Sił Zbrojnych.
Szerszy zakres
Szerszy zakres
odpowiedzialności
odpowiedzialności
Prezydent może być pociągnięty do
Prezydent może być pociągnięty do
odpowiedzialności przed Trybunałem Stanu
odpowiedzialności przed Trybunałem Stanu
za naruszenie
za naruszenie
,
,
ustawy, za
ustawy, za
popełnienie przestępstwa lub
popełnienie przestępstwa lub
przestępstwa skarbowego
przestępstwa skarbowego
.
.
Podobnie Członkowie Rady Ministrów
Podobnie Członkowie Rady Ministrów
ponoszą odpowiedzialność przed
ponoszą odpowiedzialność przed
Trybunałem Stanu za naruszenie
Trybunałem Stanu za naruszenie
lub ustaw, a także za przestępstwa lub
lub ustaw, a także za przestępstwa lub
przestępstwa skarbowe
przestępstwa skarbowe
popełnione w
popełnione w
związku z zajmowanym stanowiskiem
związku z zajmowanym stanowiskiem
.
.
Kary orzekane przez TS
Kary orzekane przez TS
Trybunał Stanu wymierza łącznie lub osobno
Trybunał Stanu wymierza łącznie lub osobno
następujące kary:
następujące kary:
1)
1)
utratę czynnego i biernego prawa
utratę czynnego i biernego prawa
wyborczego
wyborczego
w wyborach Prezydenta, w wyborach do
w wyborach Prezydenta, w wyborach do
Sejmu i do Senatu, w wyborach do Parlamentu
Sejmu i do Senatu, w wyborach do Parlamentu
Europejskiego oraz w wyborach organów samorządu
Europejskiego oraz w wyborach organów samorządu
terytorialnego,
terytorialnego,
2)
2)
zakaz zajmowania kierowniczych stanowisk
zakaz zajmowania kierowniczych stanowisk
lub pełnienia funkcji związanych ze szczególną
lub pełnienia funkcji związanych ze szczególną
odpowiedzialnością w organach państwowych i w
odpowiedzialnością w organach państwowych i w
organizacjach społecznych,
organizacjach społecznych,
3)
3)
utratę wszystkich albo niektórych orderów,
utratę wszystkich albo niektórych orderów,
odznaczeń i tytułów honorowych
odznaczeń i tytułów honorowych
.
.
Kary dotyczące utraty praw i zakazów, o których
Kary dotyczące utraty praw i zakazów, o których
mowa w mogą być orzekane na czas od
mowa w mogą być orzekane na czas od
2 do 10 lat.
2 do 10 lat.