Banki centralne i 

komercyjne

Paulina Lais

Sylwia Majka

II rok Ochrona 

środowiska

 

 

Bank Centralny



Pierwsze banki centralne zaczęły powstawać 

już w XII wieku  w celu prowadzenia 

działalności monetarnej, a następnie w celu 

usprawnienia zarządania pieniądzem w 

rozwijającej się gospodarce towarowej.



Aby utworzyć wspólny obszar płatniczy euro 

przekształcono bankowość centralna państw 

należących do Unii Europejskiej i utworzono 

Eropejski System Banków Centralnych 

(ESBC – Eurosystem). 

 

 

Europejski System Banków 

Centralnych



Eurosystem składa się z  Europejskiego 

Banku Centralnego (EBC) I Narodowych 

Banków Centralnych (NBC). 



Do zadań EBC należy:



- prowadzenie polityki monetarnej (min. 

polityka kursowa)



- wyznaczanie zadań bankom centralnym



- wspieranie działania systemów 

płatniczych systemów ESBC.

 

 



Zgodnie z wymogami EBC narodowe banki 

centralne (NBC) zajmują się:



- realizacją operacji pieniężnych



- zarządzaniem operacyjnym rezerwami 

zagranicznymi EBC



- zarządzaniem własnymi rezerwami 

zagranicznymi



- eksploatacją systemów płatniczych I 

nadzoru nad nimi



- emisją banknotów wspólnie z EBC



- gromadzeniem statystyk I współpracą z EBC 

 

 



Spójność systemu bankowego centralnej 

strefy euro regulują zasady:



- Federalizmu ( Instytucje realizujące funkcje 

banku centralnego wykonują swoje prace na 

obszarze kilku suwerennych państw. 

Realizowane przez nich zadania wyznaczane 

są przez EBC). 



- Subsydiarności ( W związku z 

dencetralizacją wykonawczą i centralizacją na 

szczeblu EBC wspólnota funkcjonuje wtedy 

gdy pewne przedsięwzięcia nie mogą być 

osiągnięte w zadowalającym stopniu przez 

poszczególne szczeble państw członkowskich.

 

 

Obecne zadania banków narodowych 

polegają na:

- Emisji pieniądza
- zarządzaniu rezerwami walutowymi
- kształtowaniu I realizacji polityki pieniężnej
- realizacji polityki dewizowej państwa
- wykonywaniu usług bankowych wobec 

rządów I jego instytucji

- zapewnieniu bezpieczeństwa i płynności 

systemu płatniczego i rozrachunków 

pieniężnych

 

 

Bank Centralny spełnia dwie funkcje: jest 

bankiem banków (czyli jest bankierem dla 

banków komercyjnych i zapewnia 

poprawne funkcjonowanie systemu 

bankowego kraju) oraz jest bankiem 

pańtwa. Oznacza to, że kontroluje podaż 

pieniądza i finansuje deficyt budżetu  

państwa 

W Polsce funkcję banku centralnego pełni 

Narodowy Bank Polski. Bank centralny 

może realizować swoje cele na drodze 

wybranej strategii. 

 

 

Według kryterium sposobu postępowania 

banku centralnego w oddziaływaniu na 

gospodarkę wyróżniamy następujące 

strategie:

- Strategia monetarystyczna,
- Strategia zorientowana na potencjał,
- Strategia postkeynesowska,
- Strategia sterowania płynnością bankową.

 

 

Współczeœnie kładzie się nacisk na 

stabilizowanie inflacji, dlatego ze względu 

na cel współczesnej polityki monetarnej 

wyróżniamy:

- strategię kontroli podazy pieniądza
- strategię kontroli stóp porcentowych
- strategię kontroli kursu walutowego
- strategię bezpośredniego celu 

inflacyjnego

- strategię elektyczną 

 

 

By dokonać wyboru odpowiedniej strategii 

działania bank centralny musi zanalizować 

podejmowane zadania pod kątem potrzeb i 

perspektyw rozwoju gospodarki krajowej. 

Obecnie decyzje podejmowane są, by 

ustabilizowaæ inflację, a także tempo 

wzrostu gospodarczego. 

Bank centralny określa ilość środków 

pieniężnych stawianych do dyspozycji 

podmiotów gospodarczych, czyli decyduje 

o podaży pieniądza na rynku finansowym.

 

 

By móc należycie kontrolować podaż 

pieniądza bank centralny posługuje sie 

agregatami monetarnymi będącymi 

statystycznymi miarami podaży pieniądza. 

Agregaty te tworzone są przez każdy bank 

insywidualnie w oparciu o strukturę podaży 

pieniądza krajowego. Wyrózniamy 5 miar 

pieniądza: agregat M0 (baza monetarna ),

- agregat M1, 
- agreagat m2, 
- agregat M3, 
- agregat ogólnej plynności gospodarki (M4),

 

 

Im szerszy agregat (obejmuje wtedy mniej 

płynne aktywa), tym trudniejsza jest jego 

kontrola. 

Obecnie na współczesnym rynku 

pieniężnym obserwuje się wiele 

nowoczesnych instrumentów finansowych 

w aktywach bankowych, umożliwiających 

swobodny przepływ pieniądza i kapitału. 

Sprawia to, zmniejszenie jest 

skuteczności banku centralnego w 

kontroli podaży pieniądza bankowego. 

 

 

Banki centralne posługują się w regulacji podaży 

pieniądza również innymi instrumentami, m.in. 

prawnymi i instytucjonalnymi. 

Instrumenty prawne mają za zadanie określić 

stopień swobodny polityki kredytowej 

prowadzonej przez banki. Ustalają więc one 

zakres, charakter oddziaływania banku 

centralnego, a także granice ingerencji. 

Natomiast instrumenty instytucjonalne 

określają normy zachowań m.in. podczas 

pośrednictwa finansowego. 

 

 

Centralny Bank Polski – NBP
W 1828 r. w Warszawie powołano Narodowy 

Bank Polski. Według konstytucji RP 

centralnym bankiem państwa jest 

Narodowy Bank Polski. Spełnia on zadania 

tożsame z zadaniami innych Banków 

Centralnych, w tym Europejskiego Banku 

Centralnego, przy czym realizuje również 

cele charakterystyczne dla banku pańtwa 

posługującego się odmienną walutą. 

 

 

Główne zadania Narodowego Banku 

Polskiego to:

- Emisja pieniądza
- Rozliczenia pieniężne
-Regulowanie działalności kredytowej 

banków (udzielanie kredytów i nadzór)

- Gospodarka dewizowa.

 

 

Od października 2008 roku Narodowy Bank 

Polski wprowadził nowy mechanizm swojej 

działalności tzw. „pakiet zaufania”. Miał on 

umożliwić bankom pozyskiwanie środków 

złotowych na okresy dłuższe niż jeden dzień, 

pozyskiwanie środków walutowych oraz 

zwiększyć możliwości pozyskiwania płynności 

złotowej przez banki. W kwietniu 2009 roku 

owy pakiet został rozszerzony na wniosek 

banków komercyjnych o min: operacje repo, 

wydłużanie transakcji we frankach 

szwajcarskich, czy mozliwość nettingu.

 

 

Banki komercyjne

Bank to instytucja przede wszystkim 

nastawiona na generowanie zysku 

poprzez przyjmowanie wkładów 

(prowadzenie rachunków dla osób 

fizycznych, prawnych i jednostek 

organizacyjnych niemających osobowości 

prawnej, lecz posiadających zdolność 

prawną) oraz udzielanie kredytów. 

 

 

Państwowe banki komercyjne były początkowo 

dość liberalne w udzielaniu kredytów. 

Występowały też przejawy poczucia 

nadrzędności uprzywilejowanej sytuacji w 

porównaniu z innymi bankami. Z drugiej 

strony obarczono je zadaniami prowadzącymi 

do pogorszenia ich płynności. Dla zapewnienia 

im niezbędnego współczynnika wypłacalności 

konieczne było zaciągnięcie kredytów 

zagranicznych. Poprawiły one doraźnie ich 

sytuację, ale problem złych kredytów pozostał 

zwłaszcza że ciągle występują przejawy presji 

w kierunku przyznawania przedsiębiorstwom 

panstwowym kredytów o niedostatecznym 

prawdopodobieńtwie zwrotu.

 

 

Punktem zwrotnym dla systemu bankowego w 

Polsce był rok 1989, w którym bank centralny 

przestał pełnić funkcję banku – monopolisty. Na 

mocy znowelizowanego Prawa bankowego ze 

struktur Narodowego Banku Polskiego 

wydzielono dziewięć banków komercyjnych, a 

w następnych latach zaczęły powstawać liczne 

nowe banki, głównie jako spółki akcyjne. W 

pierwszej połowie lat dziewięćdziesiątych 

nastąpił ilościowy i jakościowy rozwój oferty 

usług bankowych. Tym samym rozpoczą się 

proces przybliżania polskich banków do 

standardów banków europejskich. Pojęcie 

banku komercyjnego (commercial bank) jest 

niejednoznaczne i nie zostało dotąd 

sformułowane w sposób wyczerpujący i 

powszechnie akceptowany, zmienia się też z 

biegiem czasu. 

 

 

Pierwszymi z banków komercyjnych, które 

powstały w Polsce były:

1. Pomorski Bank Kredytowy w Szczecinie - 

PBKS

2. Bank Gdański w Gdańsku - BG (wykupiony 

przez BIG, część akcji ma kapitał zagraniczny)

3. Wielkopolski Bank Kredytowy w Poznaniu - 

WBK

(4. Powszechny Bank Kredytowy w Warszawie 

- PBK (wykupiony przez austriacki Auszta)

5. Bank Zachodni we Wrocławiu - BZ

6. Bank Śląski w Katowicach -BŚ

 

 

Do zadań banków komercyjnych należą:
- Przyjmowanie wkładów 

oszczędnościowych i lokat terminowych

- Wykonywanie operacji czekowych i 

wekslowych

- Dokonywanie obrotu dewizami i 

prowadzenie rozliczeń z zagranicą

- Obsługa pożyczek państwowych
- Emitowanie i obrót papierów 

wartościowych

 

 

- Udostępnianie skrytek sejmowych
- Udzielanie gwarancji bankowych
- Udzielanie poręczeń
- Wydawanie kart płatniczych i 

wykonywanie operacji przy ich użyciu

- Nabywanie i zdobywanie wierzytelnoœci 

pieniężnych

 

 

Banki komercyjne na bazie aktualnych stop 

procentowych banku centralnego, 

zdywersyfikują go w celu wyznaczenia tzw. 

marży odsetkowej, która to w³aœnie stanowi ich 

źródło dochodu. W celu jej wyznaczenia brane 

są pod uwagę stopy procentowe narzucone 

przez bank centralny oraz polityka cenowa 

mająca sprawią, iż ich oferta stanie się dla 

klientów ekonomicznie atrakcyjna. Obecnie 

banki komercyjne prowadząc politykę cenową 

na rynku pieniężnym określają stopy 

procentowe:Depozytów bankowych, kredytów 

bankowych, pożyczek rynkowych, instrumentów 

pozabilansowych, papierów wartościowych.

 

 

Bibliografia:
Begg D., Makroekonomia, Polskie 

Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 2007,

Gliniecka J., System bankowy w regulacjach 

polskich i unijnych, Oficyna Wydawnicza 

BRANTA, Bydgoszcz – Gdañsk 2004,

Meredyk K., Teoria ekonomii, Tom II: 

Makroekonomia, Wydawnictwo Uniwersytetu 

w Bia³ymstoku, Bia³ystok 2003,

Pyka I., Bank centralny na wspó³czesnym 

rynku pieniê¿nym, Wydawnictwo C.H. Beck, 

Warszawa 2010,