Choroby
Choroby
odzwierzęce
odzwierzęce
i ukąszenia gadów
i ukąszenia gadów
jadowitych
jadowitych
Choroby
Choroby
odzwierzęce
odzwierzęce
i ukąszenia gadów
i ukąszenia gadów
jadowitych
jadowitych
Choroby odzwierzęce bakteryjne
Choroby odzwierzęce bakteryjne
Wąglik
Wąglik
Listerioza
Listerioza
Różyca
Różyca
Zakażenia innymi maczugowcami niż
Zakażenia innymi maczugowcami niż
maczugowiec błonicy
maczugowiec błonicy
Salmonellozy odzwierzęce
Salmonellozy odzwierzęce
Pastereloza
Pastereloza
Tularemia
Tularemia
Choroby odzwierzęce bakteryjne
Choroby odzwierzęce bakteryjne
Bruceloza
Bruceloza
Choroba kociego pazura
Choroba kociego pazura
Nosacizna
Nosacizna
Jersiniozy w tym dżuma
Jersiniozy w tym dżuma
Zakażenia
Zakażenia
Campylobacter spp.
Campylobacter spp.
Zakażenia
Zakażenia
Vibrio non cholerae
Vibrio non cholerae
Chlamydiozy
Chlamydiozy
(Chlamydia psittaci)
(Chlamydia psittaci)
Leptospiroza
Leptospiroza
Riketsjozy, erlichiozy
Riketsjozy, erlichiozy
Choroby odzwierzęce wirusowe
Choroby odzwierzęce wirusowe
Ptasia grypa
Ptasia grypa
Wścieklizna
Wścieklizna
Kleszczowe zapalenie mózgu
Kleszczowe zapalenie mózgu
Wirusowe gorączki krwotoczne – szerokie
Wirusowe gorączki krwotoczne – szerokie
spektrum
spektrum
Leptospiroza - definicja
Leptospiroza - definicja
Choroba zakaźna wywołana przez
Choroba zakaźna wywołana przez
patogenne krętki z gatunku
patogenne krętki z gatunku
Leptospira
Leptospira
,
,
mogąca powodować szerokie spektrum
mogąca powodować szerokie spektrum
objawów chorobowych i przebiegać w
objawów chorobowych i przebiegać w
postaci zakażenia bezobjawowego lub
postaci zakażenia bezobjawowego lub
piorunującej choroby prowadzącej do zgonu
piorunującej choroby prowadzącej do zgonu
Choroba Weila
Choroba Weila
– ciężka postać leptospirozy
– ciężka postać leptospirozy
przebiegająca z żółtaczką, upośledzeniem
przebiegająca z żółtaczką, upośledzeniem
funkcji nerek i skazą krwotoczną
funkcji nerek i skazą krwotoczną
Leptospiroza – etiologia i
Leptospiroza – etiologia i
rezerwuary
rezerwuary
L. icterohaemorrhagica
L. icterohaemorrhagica
– szczury
– szczury
L. caniola
L. caniola
– psy
– psy
L. pomona
L. pomona
– świnie
– świnie
L. grippothyphosa
L. grippothyphosa
– nornice
– nornice
Leptospiroza - patogeneza
Leptospiroza - patogeneza
Droga przenoszenia
Droga przenoszenia
: bezpośredni kontakt z
: bezpośredni kontakt z
moczem lub krwią lub tkankami
moczem lub krwią lub tkankami
zainfekowanego zwierzęcia lub z zakażonym
zainfekowanego zwierzęcia lub z zakażonym
środowiskiem
środowiskiem
Wrota zakażenia
Wrota zakażenia
: drobne rany, spojówki,
: drobne rany, spojówki,
błony śluzowe jamy ustnej i nosogardła
błony śluzowe jamy ustnej i nosogardła
Namnażanie
Namnażanie
: krew i tkanki
: krew i tkanki
Bakteriemia
Bakteriemia
: 4-10 dzień
: 4-10 dzień
Uszkodzenie śródbłonka naczyniowego
Uszkodzenie śródbłonka naczyniowego
zapalenie naczyń
zapalenie naczyń
Leptospiroza - patogeneza
Leptospiroza - patogeneza
Uszkodzenie śródbłonka naczyniowego
Uszkodzenie śródbłonka naczyniowego
zapalenie naczyń
zapalenie naczyń
Śródmiąższowe zapalenie nerek
Śródmiąższowe zapalenie nerek
Zaburzenia przepuszczalności naczyń
Zaburzenia przepuszczalności naczyń
hypowolemia
hypowolemia
Ogniska martwicy w mięśniach szkieletowych
Ogniska martwicy w mięśniach szkieletowych
Płuca – liczne niewielkie krwotoczki
Płuca – liczne niewielkie krwotoczki
Wątroba – martwica środkowej części zrazika
Wątroba – martwica środkowej części zrazika
Leptospiroza - klinika
Leptospiroza - klinika
Okres wylęgania – 1-2 tygodni
Okres wylęgania – 1-2 tygodni
> 90% z objawowym zakażeniem - postać
> 90% z objawowym zakażeniem - postać
łagodna
łagodna
5-10% zakażonych rozwija zespół Weila
5-10% zakażonych rozwija zespół Weila
Choroba dwufazowa
Choroba dwufazowa
Leptospiroza - klinika
Leptospiroza - klinika
I faza
I faza
: objawy rzekomogrypowe - 1 tydzień
: objawy rzekomogrypowe - 1 tydzień
- gorączka i dreszcze
- gorączka i dreszcze
- silny ból głowy
- silny ból głowy
- nudności, wymioty
- nudności, wymioty
-
-
silne bóle mięśniowe
silne bóle mięśniowe
( głównie łydek,
( głównie łydek,
pleców
pleców
i brzucha)
i brzucha)
- nastrzyknięcie spojówek
- nastrzyknięcie spojówek
- rzadsze: ból gardła, wysypka, kaszel
- rzadsze: ból gardła, wysypka, kaszel
Leptospiroza - klinika
Leptospiroza - klinika
Po 1-3 dniowej przerwie nawrót –
Po 1-3 dniowej przerwie nawrót –
II faza
II faza
–
–
kilka dni do kilku tygodni
kilka dni do kilku tygodni
- gorączka
- gorączka
- bóle mięśniowe
- bóle mięśniowe
- 15% aseptyczne ZOMR
- 15% aseptyczne ZOMR
Leptospiroza - zespół Weila
Leptospiroza - zespół Weila
Pierwsze objawy jak w innych postaciach
Pierwsze objawy jak w innych postaciach
Brak dwufazowego toru gorączki
Brak dwufazowego toru gorączki
Po 4-9 dniach
Po 4-9 dniach
-
Zapalenie wątroby (
Zapalenie wątroby (
pomarańczowa żółtaczka
pomarańczowa żółtaczka
)
)
-
Niewydolność nerek ( oliguria lub anuria)
Niewydolność nerek ( oliguria lub anuria)
-
Zajęcie płuc (kaszel, duszność, ból w klatce
Zajęcie płuc (kaszel, duszność, ból w klatce
piersiowej, krwiste zabarwienie plwociny)
piersiowej, krwiste zabarwienie plwociny)
-
Skaza krwotoczna (krwawienia z nosa,
Skaza krwotoczna (krwawienia z nosa,
wybroczyny, plamica, podbiegnięcia krwawe)
wybroczyny, plamica, podbiegnięcia krwawe)
Leptospiroza – badania
Leptospiroza – badania
laboratoryjne
laboratoryjne
OB.
OB.
WBC z przesunięciem w lewo
WBC z przesunięciem w lewo
bilirubina,
bilirubina,
fosfataza zasadowa
fosfataza zasadowa
aktywność aminotransferaz (do 200 U/l)
aktywność aminotransferaz (do 200 U/l)
czas protrombinowy
czas protrombinowy
parametry nerkowe
parametry nerkowe
Leptospiroza - diagnostyka
Leptospiroza - diagnostyka
Izolacja z krwi/ PMR do 10 dni choroby, z
Izolacja z krwi/ PMR do 10 dni choroby, z
moczu do kilku tygodni
moczu do kilku tygodni
Stwierdzenie obecności swoistych
Stwierdzenie obecności swoistych
przeciwciał od 2 tygodnia choroby
przeciwciał od 2 tygodnia choroby
Leptospiroza - leczenie
Leptospiroza - leczenie
Najwcześniejsze rozpoczęcie terapii
Najwcześniejsze rozpoczęcie terapii
Antybiotykoterapia: Penicylina G,
Antybiotykoterapia: Penicylina G,
Doksycyklina, Ampicylina, Amoksycylina
Doksycyklina, Ampicylina, Amoksycylina
Możliwość wystąpienia
Możliwość wystąpienia
reakcji Jarisch-
reakcji Jarisch-
Herxheimera
Herxheimera
Korekcja zaburzeń hemostazy, gospodarki
Korekcja zaburzeń hemostazy, gospodarki
kwasowo-zasadowej, elektrolitowej
kwasowo-zasadowej, elektrolitowej
Leczenie niewydolności nerek
Leczenie niewydolności nerek
Leczenie objawowe i postępowanie ogólne
Leczenie objawowe i postępowanie ogólne
Borelioza - definicja
Borelioza - definicja
Choroba wywołana przez
Choroba wywołana przez
Borelia
Borelia
burgdorferi
burgdorferi
i przenoszona przez kleszcze
i przenoszona przez kleszcze
charakteryzująca się trzema stadiami
charakteryzująca się trzema stadiami
choroby
choroby
Borelioza - patogeneza
Borelioza - patogeneza
Koreluje z występowaniem gatunków
Koreluje z występowaniem gatunków
kleszczy Ixodes (wektory zakażenia)
kleszczy Ixodes (wektory zakażenia)
Po wstrzyknięciu do skóry migracja
Po wstrzyknięciu do skóry migracja
(powstanie EM)
(powstanie EM)
Rozsiew drogą krwiopochodną do innych
Rozsiew drogą krwiopochodną do innych
narządów
narządów
Okres wylęgania 3-32 dni
Okres wylęgania 3-32 dni
Borelioza - klinika
Borelioza - klinika
Stadium I
Stadium I
: Zakażenie umiejscowione
: Zakażenie umiejscowione
rumień wędrujący
rumień wędrujący
erythema migrans –
erythema migrans –
czerwona plama lub grudka, powoli
czerwona plama lub grudka, powoli
rozszerzająca się i tworząca dużą zmianę
rozszerzająca się i tworząca dużą zmianę
obrączkową, której brzegi są
obrączkową, której brzegi są
jasnoczerwone, a część środkowa
jasnoczerwone, a część środkowa
jaśniejsza
jaśniejsza
Borelioza - klinika
Borelioza - klinika
Stadium II
Stadium II
: Wczesne zakażenie (uogólnione)
: Wczesne zakażenie (uogólnione)
– po kilku dniach – tygodniach od EM
– po kilku dniach – tygodniach od EM
-
Zmiany skórne o charakterze obrączkowatym
Zmiany skórne o charakterze obrączkowatym
podobne do zmiany początkowej
podobne do zmiany początkowej
-
Silny ból głowy
Silny ból głowy
-
Niewielka sztywność karku
Niewielka sztywność karku
-
Gorączka, dreszcze
Gorączka, dreszcze
-
Wędrujące bóle mięśni i kości
Wędrujące bóle mięśni i kości
-
Bóle stawów
Bóle stawów
-
Złe samopoczucie i zmęczenie
Złe samopoczucie i zmęczenie
Borelioza - klinika
Borelioza - klinika
15% nieleczonych po kilku tyg. lub mies.
15% nieleczonych po kilku tyg. lub mies.
objawy neurologiczne: ZOMR, zapalenie
objawy neurologiczne: ZOMR, zapalenie
mózgu, zapalenie nerwów czaszkowych
mózgu, zapalenie nerwów czaszkowych
lub obwodowych, zapalenie rdzenia
lub obwodowych, zapalenie rdzenia
8% po kilku tyg. objawy zajęcia serca:
8% po kilku tyg. objawy zajęcia serca:
blok przedsionkowo-komorowy, ostre
blok przedsionkowo-komorowy, ostre
zapalenie mięśnia serca i osierdzia
zapalenie mięśnia serca i osierdzia
Wędrujące bóle stawów, ścięgien, mięśni
Wędrujące bóle stawów, ścięgien, mięśni
lub kości
lub kości
Borelioza - klinika
Borelioza - klinika
Stadium III
Stadium III
: Późne zakażenie (przetrwałe)
: Późne zakażenie (przetrwałe)
po upływie kilku miesięcy lub lat
po upływie kilku miesięcy lub lat
- Jawne klinicznie zapalenie stawów
- Jawne klinicznie zapalenie stawów
(pojedyncze, duże, zwłaszcza kolana)
(pojedyncze, duże, zwłaszcza kolana)
-
Przewlekłe objawy neurologiczne (słabo
Przewlekłe objawy neurologiczne (słabo
nasilona encefalopatia: zaburzenia pamięci,
nasilona encefalopatia: zaburzenia pamięci,
nastroju, snu; polneuropatia aksonalna)
nastroju, snu; polneuropatia aksonalna)
-
Przewlekłe zanikowe zapalenie skóry
Przewlekłe zanikowe zapalenie skóry
kończyn
kończyn
Borelioza - diagnostyka
Borelioza - diagnostyka
Charakterystyczny obraz kliniczny
Charakterystyczny obraz kliniczny
Badania serologiczne – swoiste Ab w
Badania serologiczne – swoiste Ab w
klasach IgM i IgG met. ELISA
klasach IgM i IgG met. ELISA
Test potwierdzający Westernblot
Test potwierdzający Westernblot
DNA krętków met. PCR
DNA krętków met. PCR
Borelioza - leczenie
Borelioza - leczenie
I i II stadium : Doksycyklina,
I i II stadium : Doksycyklina,
Amoksycylina
Amoksycylina
III stadium: cefalosporyny III generacji
III stadium: cefalosporyny III generacji
Czas antybiotykoterapii zależny od okresu
Czas antybiotykoterapii zależny od okresu
choroby i nasilenia zmian
choroby i nasilenia zmian
Borelioza - profilaktyka
Borelioza - profilaktyka
Szczepionka – w fazie badań klinicznych
Szczepionka – w fazie badań klinicznych
(niezarejestrowana)
(niezarejestrowana)
Profilaktyka poekspozycyjna zależna od
Profilaktyka poekspozycyjna zależna od
czasu do usunięcia kleszcza, rejonu
czasu do usunięcia kleszcza, rejonu
endemicznego
endemicznego
Ptasia grypa
Ptasia grypa
Wirus grypy typu A
Wirus grypy typu A
- infekcje ludzi,
- infekcje ludzi,
ptaków, świń, koni i innych zwierząt
ptaków, świń, koni i innych zwierząt
Dzikie ptaki naturalnym gospodarzem
Dzikie ptaki naturalnym gospodarzem
wirusów
wirusów
16 znanych podtypów hemaglutyniny i 9
16 znanych podtypów hemaglutyniny i 9
neuraminidazy
neuraminidazy
Możliwe różne kombinacje H i N
Możliwe różne kombinacje H i N
Trzy podtypy H1N1, H1N2, H3N1 krążą
Trzy podtypy H1N1, H1N2, H3N1 krążą
wśród ludzi
wśród ludzi
Ptasia grypa
Ptasia grypa
Trzy podtypy mogą zakażać ptaki i ludzi:
Trzy podtypy mogą zakażać ptaki i ludzi:
H5
H5
(Azja i Europa) – H5N1 –zakaża ludzi,
(Azja i Europa) – H5N1 –zakaża ludzi,
ostra choroba i śmierć
ostra choroba i śmierć
H7
H7
– rzadka choroba u ludzi (bezpośredni
– rzadka choroba u ludzi (bezpośredni
kontakt z zakażonymi ptakami), wśród
kontakt z zakażonymi ptakami), wśród
objawów zapalenie spojówek i/lub
objawów zapalenie spojówek i/lub
zakażenie górnych dróg oddechowych
zakażenie górnych dróg oddechowych
H9
H9
– rzadko zakaża ludzi, niskopatogenna
– rzadko zakaża ludzi, niskopatogenna
Ptasia grypa
Ptasia grypa
Wirus grypy typu B
Wirus grypy typu B
- zwykle tylko
- zwykle tylko
wśród ludzi, bez sklasyfikowanych
wśród ludzi, bez sklasyfikowanych
podtypów, mniejsze epidemie, bez
podtypów, mniejsze epidemie, bez
pandemii
pandemii
Wirus grypy typu C
Wirus grypy typu C
– łagodne
– łagodne
zachorowania wśród ludzi, bez
zachorowania wśród ludzi, bez
sklasyfikowanych podtypów, nie powoduje
sklasyfikowanych podtypów, nie powoduje
epidemii i pandemii
epidemii i pandemii
Przypadki H5N1 u ludzi
Przypadki H5N1 u ludzi
T
T
ajlandia
ajlandia
, 2004
, 2004
:
:
prawdopodobne przeniesienie człowiek
prawdopodobne przeniesienie człowiek
– człowiek, chore dziecko i jego matka po dłuższym i
– człowiek, chore dziecko i jego matka po dłuższym i
bliskim kontakcie, dalej nierozprzestrzeniane
bliskim kontakcie, dalej nierozprzestrzeniane
.
.
Vietnam, 2004
Vietnam, 2004
:
:
większość przypadków – objawy ze
większość przypadków – objawy ze
strony dróg oddechowych, 1 przypadek zapalenia mózgu
strony dróg oddechowych, 1 przypadek zapalenia mózgu
u dziecka
u dziecka
.
.
Vietnam, 2005
Vietnam, 2005
:
:
zakażenie
zakażenie
H5N1
H5N1
co najmniej 2 ludzi
co najmniej 2 ludzi
podczas spożywania nieugotowanej kaczej krwi
podczas spożywania nieugotowanej kaczej krwi
.
.
Azerbejdżan 2006
Azerbejdżan 2006
:
:
kilka przypadków wśród dzieci
kilka przypadków wśród dzieci
wyrywających ptasie pióra
wyrywających ptasie pióra
.
.
Indone
Indone
zj
zj
a, 2006
a, 2006
: WHO
: WHO
donosi o przenoszeniu wśród
donosi o przenoszeniu wśród
ludzi.
ludzi.
8
8
osób z jednej rodziny zakażonych. Pierwszy
osób z jednej rodziny zakażonych. Pierwszy
członek rodziny – kontakt z zakażonym środowiskiem-
członek rodziny – kontakt z zakażonym środowiskiem-
zakaża kolejnych 6 osób, z których jedno (dziecko)
zakaża kolejnych 6 osób, z których jedno (dziecko)
następnie zakaża swojego ojca
następnie zakaża swojego ojca
.
.
Bez dalszego
Bez dalszego
rozprzestrzeniania.
rozprzestrzeniania.
Ptasia grypa
Ptasia grypa
Ptaki wydalają wirusy ze śliną,
Ptaki wydalają wirusy ze śliną,
wydzielinami nosowymi i kałem
wydzielinami nosowymi i kałem
Większość przypadków zachorowań wśród
Większość przypadków zachorowań wśród
ludzi na skutek kontaktu z zakażonym
ludzi na skutek kontaktu z zakażonym
środowiskiem (hodowlane kurczaki,
środowiskiem (hodowlane kurczaki,
kaczki, indyki lub powierzchnie
kaczki, indyki lub powierzchnie
zanieczyszczone wydzielinami/wydalinami
zanieczyszczone wydzielinami/wydalinami
zakażonych ptaków)
zakażonych ptaków)
Ptasia grypa- klinika
Ptasia grypa- klinika
Typowe objawy rzekomogrypowe
Typowe objawy rzekomogrypowe
(gorączka, kaszel, nieżyt gardła, bóle
(gorączka, kaszel, nieżyt gardła, bóle
mięśniowe)
mięśniowe)
Zapalenie spojówek
Zapalenie spojówek
Zapalenie płuc, ARDS
Zapalenie płuc, ARDS
Inne ostre i zagrażające życiu powikłania
Inne ostre i zagrażające życiu powikłania
Objawy zależne od podtypu wirusa
Objawy zależne od podtypu wirusa
Ptasia grypa - diagnostyka
Ptasia grypa - diagnostyka
Avian Rapid Test - chromatograficzne
Avian Rapid Test - chromatograficzne
wykrycie przeciwciał dla hemaglutyniny
wykrycie przeciwciał dla hemaglutyniny
podtypu H5
podtypu H5
ELISA
ELISA
PCR
PCR
Ptasia grypa - leczenie
Ptasia grypa - leczenie
Oporność na amantadynę i rymantadynę
Oporność na amantadynę i rymantadynę
Inhibitory neuraminidazy:
Inhibitory neuraminidazy:
Oseltamivir (Tamiflu
Oseltamivir (Tamiflu
®
®
)
)
– zaakceptowany
– zaakceptowany
do profilaktyki i terapii ptasiej grypy
do profilaktyki i terapii ptasiej grypy
Zanamivir (Relenza
Zanamivir (Relenza
®
®
)
)
Peramivir ? – koniec 11.2006 rozpoczęcie
Peramivir ? – koniec 11.2006 rozpoczęcie
badań klinicznych, forma iniekcyjna
badań klinicznych, forma iniekcyjna
Ptasia grypa - szczepienia
Ptasia grypa - szczepienia
Schemat 2-dawkowy
Schemat 2-dawkowy
Inaktywowane całe wiriony
Inaktywowane całe wiriony
Szczepionka w fazie badań klinicznych
Szczepionka w fazie badań klinicznych
Ukąszenia gadów jadowitych
Ukąszenia gadów jadowitych
W Polsce wyłącznie żmija zygzakowata
W Polsce wyłącznie żmija zygzakowata
Vipera berus
Vipera berus
(do 80cm, ubarwienie ciemnoszare lub
(do 80cm, ubarwienie ciemnoszare lub
brunatne, wzdłuż grzbietu ciemny zygzak)
brunatne, wzdłuż grzbietu ciemny zygzak)
Jad żmij: toksyny białkowe i
Jad żmij: toksyny białkowe i
enzymatyczne, tj. hemolizyny,
enzymatyczne, tj. hemolizyny,
hialuronidaza i enzymy proteolityczne
hialuronidaza i enzymy proteolityczne
Ukąszenia przez żmiję
Ukąszenia przez żmiję
zygzakowatą
zygzakowatą
Działanie jadu żmij:
Działanie jadu żmij:
- neurotoksyczne
- neurotoksyczne
- nekrotyczne
- nekrotyczne
- zaburzenia krzepliwości krwi
- zaburzenia krzepliwości krwi
- zaburzenia pracy serca
- zaburzenia pracy serca
- uszkodzenie drobnych naczyń
- uszkodzenie drobnych naczyń
krwionośnych
krwionośnych
Ukąszenia przez żmiję
Ukąszenia przez żmiję
zygzakowatą - klinika
zygzakowatą - klinika
Silny piekący ból
Silny piekący ból
Obrzęk wokół ukąszenia szerzący się
Obrzęk wokół ukąszenia szerzący się
obwodowo
obwodowo
Ciemnosiny odcień obrzęku
Ciemnosiny odcień obrzęku
Jad do krwioobiegu
Jad do krwioobiegu
objawy ogólne
objawy ogólne
Złe samopoczucie
Złe samopoczucie
Gorączka
Gorączka
Nudności, wymioty
Nudności, wymioty
Wybroczyny w skórze
Wybroczyny w skórze
Ciężkość zatrucia zależy od dawki
Ciężkość zatrucia zależy od dawki
toksyny na masę ciała
toksyny na masę ciała
Ukąszenia przez żmiję
Ukąszenia przez żmiję
zygzakowatą – badania
zygzakowatą – badania
laboratoryjne
laboratoryjne
Leukocytoza obojętnochłonna
Leukocytoza obojętnochłonna
↓
↓
Hb
Hb
↓
↓
PLT
PLT
Zaburzenia parametrów
Zaburzenia parametrów
koagulologicznych
koagulologicznych
Białkomocz
Białkomocz
Azocica
Azocica
Ukąszenia przez żmiję
Ukąszenia przez żmiję
zygzakowatą - leczenie
zygzakowatą - leczenie
Elastyczna opaska utrudniająca odpływ
Elastyczna opaska utrudniająca odpływ
krwi żylnej z miejsca ukąszenia na czas
krwi żylnej z miejsca ukąszenia na czas
transportu do szpitala
transportu do szpitala
Antytoksyna (surowica) przeciw
Antytoksyna (surowica) przeciw
jadowi żmij
jadowi żmij
Leczenie objawowe
Leczenie objawowe
Ukąszenia innych gadów
Ukąszenia innych gadów
jadowitych
jadowitych
Różne gatunki hodowane na terenie Polski
Różne gatunki hodowane na terenie Polski
Dostępne poliwalentne antytoksyny dla
Dostępne poliwalentne antytoksyny dla
kilku gatunków jadowitych gadów
kilku gatunków jadowitych gadów
Informacje i ewentualna dostępność
Informacje i ewentualna dostępność
antytoksyn w ogrodach zoologicznych
antytoksyn w ogrodach zoologicznych