LEKI PARASYMPATYCZNE
Michael Grzyb gr. VI
LEKI PARASYMPATYCZNE
Michael Grzyb gr. VI
INFORMACJE OGÓLNE
Lekami Parasympatykomimetycznymi
nazywamy leki wyzwalające efekty
podobne do pobudzenia układu
przywspółczulnego.
Są to agoniści receptorów
muskarynowych – acetylocholina i inne
substancje wykazujące działanie
analogiczne do niej.
PODZIAŁ ZE WZGLĘDU NA MECHANIZM DZIAŁANIA
LEKI DZIAŁAJĄCE BEZPOŚREDNIO
pobudzające bezpośrednio zakończenia nerwów
przywspółczulnych lub receptor cholinergiczny w zakończeniach
LEKI DZIAŁAJĄCE POŚREDNIO
hamujące acetylocholinoesterazę, w wyniku czego wydzielana
w zakończeniach acetylocholina nie ulega rozkładowi, gromadzi
się w większym stężeniu i wywiera silniejsze i dłuższe działanie.
Dzielą się one na:
-
odwracalne
– działają krótko, gdyż łączą się z acetylocholiną
nietrwale.
-
nieodwracalne
- powodują pobudzenie układu jelitowo –
żołądkowego, wykazują działanie bezpośrednie na układ
mięśniowy przewodu pokarmowego.
LEKI POBUDZAJĄCE BEZPOŚREDNIO RECEPTORY
CHOLINERGICZNE
Acetycholina
–
jest
to
neurohormon wydzielany przez
wszystkie komórki nerwowe w
ich
synapsach,
w
zakończeniach
nerwów
ruchowych, w mięśniach i w
zakończeniach
nerwów
przywspółczulnych.
Jest
ona
przenośnikiem
wszystkich impulsów w OUN i
zwojach
nerwowych.
Co
ważniejsze
przenosi
ona
impulsy z zakończeń nerwów
ruchowych oraz z zakończeń
przywspółczulnych na komórki
narządów wewnętrznych.
Zwalnia czynność serca, duszność
na skutek skurczu oskrzeli,
obniżenie ciśnienia tętniczego
krwi, wzmożoną perystaltykę jelit
Szybko ulega hydrolizie, krótkie
działanie
Metacholina
W dawkach leczniczych pobudza
receptory M-cholinergiczne
Działa silniej i dłużej od ACh na układ
krążenia i przewód pokarmowy
Stosuje się ją w stanach skurczowych
obwodowych naczyń krwionośnych
Betanechol i Karbachol
•
Pierwszy pobudza receptory M-
cholinergiczne, drugi zaś
muskarynowe i nikotynowe
•
Działają na przewód pokarmowy
z większając perystaltykę jelit
•
Wkroplone do oka zwężają
źrenicę i obniżają ciśnienie
śródgałkowe
•
Podaje się je w atonii
pooperacyjnej przewodu
pokarmowego i pęcherza
moczowego oraz w atonii żołądka po
obustronnym przecięciu nerwów
błędnych
Negatywne skutki stosowania
estrów choliny po podaniu doustnym
czy poprzez wstrzyknięcie:
•
Nudności, wymioty, biegunki
•
Ślinienie, duszność, rzadkoskurcz
Główne
przeciwwskazania:
•
Astma oskrzelowa
•
Rzadkoskurcz
zatokowy
•
Blok przedsionkowo-
komorowy
•
Niewydolność
wieńcowa
•
Choroba wrzodowa
PILOKARPINA- alkaloid z
liści krzewu Pilocarpus
jaborandi. Wskazana w
laryngologii i stomatologii w
celu pobudzenia
wydzielania śliny, a także w
okulistyce.
PRZYKŁADY HANDLOWE LEKÓW
EFEKTY DZIAŁANIA:
Preparat do stosowania
dospojówkowego
Wywołuje skurcz m.zwieracza
źrenicy i mm.rzęskowych, przez co
zmniejsza opór w odpływie cieczy
wodnistej w kącie przesączania i
ułatwia odpływ cieczy z komory
przedniej, obniżając ciśnienie
wewnątrzgałkowe
DZIAŁANIE NIEPOŻĄDANE:
Podrażnienie rogówki, światłowstręt
Przekrwienie spojówek
Ból głowy, łzawienie
Zaburzenia widzenia przy słabym
oświetleniu
Krótkowzroczność
Odwarstwienie siatkówki
Krwotoki w obrębie ciała szklistego
Zmętnienie soczewki
Reakcje nadwrażliwości
Ślinotok, skurcz oskrzeli
Wzmożona potliwość
Wymioty, nudności, biegunka
WSKAZANIA:
Jaskra pierwotna z otwartym
kątem przesączania
PRZECIWWSKAZANIA:
Nadwrażliwość na składniki
preparatu
Ostre zapalenie tęczówki lub
ciałka rzęskowego
Jaskra złośliwa
Zapalenie rogówki i
przedniego odcinka błony
naczyniowej
Odwarstwienie siatkówki w
wywiadzie
Okres karmienia piersią
MIOSTAT -
CARBACHOL
EFEKTY DZIAŁANIA:
Preparat do stosowania
dospojówkowego lub inj.
Wywołuje skurcz m.zwieracza źrenicy
i mm.rzęskowych, przez co zmniejsza
opór w odpływie cieczy wodnistej w
kącie przesączania i ułatwia odpływ
cieczy z komory przedniej, obniżając
ciśnienie wewnątrzgałkowe
DZIAŁANIE NIEPOŻĄDANE:
Podrażnienie rogówki, światłowstręt
Przekrwienie spojówek
Ból głowy, łzawienie
Zaburzenia widzenia przy słabym
oświetleniu
Krótkowzroczność
Odwarstwienie siatkówki
Krwotoki w obrębie ciała szklistego
Zmętnienie soczewki
Reakcje nadwrażliwości
Ślinotok, skurcz oskrzeli
Wzmożona potliwość
Wymioty, nudności, biegunka
WSKAZANIA:
Jaskra pierwotna z
otwartym kątem
przesączania
PRZECIWWSKAZANIA:
Nadwrażliwość na
składniki preparatu
Ostre zapalenie
tęczówki lub ciałka
rzęskowego
Jaskra złośliwa
Zapalenie rogówki i
przedniego odcinka
błony naczyniowej
Odwarstwienie
siatkówki w wywiadzie
Okres karmienia
piersią
INHIBITORY
ACETYLOCHOLINESTERAZY
ODWRACALNE
NEOSTYGMINA
Lek syntetyczny o właściwościach
przejściowego unieczynnienia
acetylocholinoesterazy;
Przeciwwskazania: Nadwrażliwość na lek;
mechaniczna niedrożność układu
moczowego, dróg żółciowych i jelit, stany
skurczowe przewodu pokarmowego, astma
oskrzelowa, padaczka, bradykardia, zawał
serca, zaburzenia przewodzenia
sercowego, choroba wrzodowa żołądka i
dwunastnicy, choroba Parkinsona.
Działania niepożądane: Bóle w obrębie
jamy brzusznej, zwiększenie perystaltyki
jelit, biegunka, nudności, wymioty,
bezwiedne oddawanie moczu i kału,
ślinotok, poty, zawroty i bóle głowy, złe
samopoczucie, lęki, skurcze mięśniowe.
Przedawkowanie leku może prowadzić do
przełomu cholinergicznego (działania
niepożądane oraz drżenia pęczkowe mięśni
i ich porażenie, podwyższenie ciśnienia
tętniczego, nasilony lęk, zwężenie źrenic).
Podawane
doustnie
lub przez
wstrzyknięcie
w atonii
pooperacyjnej
jelit i w
nużliwości
mięśni
PIRYDOSTIGMINA
DISTIGMINA
EDROFONIUM
•
Działanie krótkotrwałe
•
Pobudza bezpośrednio przewodnictwo
nerwowo- mięśniowe
•
Stosowane w celach diagnostycznych u
chorych z nużliwością mięśni oraz w celu
odróżnienia mechanizmu bloku
przewodnictwa nerwowo- mięśniowego
•
Znosi blok konkurencyjny wywołany
środkami kurarynowymi, a nasila blok
depolaryzacyjny
AMBENONIUM
•
Działa podobnie, lecz krócej od
neostygminy (6-7h),
•
Stosowane w nużliwości mięśni, a także w
atoniach pooperacyjnych przewodu
pokarmowego i pęcherza moczowego
GALANTAMINA
•
Stosowana w atonii jelit w celu zniesienia
działania leków kurarynowych
POLSTIGMINUM
NEOSTIGMINI METISULFAS
EFEKTY DZIAŁANIA:
Nasila muskarynowe i nikotynowe działanie ACh
W miastenii poprawia przewodnictwo nerwowo-mięśniowe
Zwiększa amplitudę skurczów mięśni prążkowanych
Działa pobudzająco na mm.gładkie jelit i pęch.moczowego,
słabiej na mm.oskrzeli, moczowodów i dróg żółciowych
Zwęża źrenice
Obniża ciśnienie śródgałkowe oka
Pobudza wydzielanie gruczołów ślinowych, potowych,
łzowych
Nieznacznie zwalnia czynność serca i obniża ciśnienie
tętnicze
Maksymalne działanie w 3-4h po podaniu doustnym i 10-
30min po zastosowaniu pozajelitowym
DZIAŁANIA NIEPOŻĄDANE:
Ślinotok, brak łaknienia
Nudności, wymioty, biegunka
Stany skurczowe przewodu pokarmowego
~ w przypadku przedawkowania:
Bradykardia, spadek ciśnienia tętniczego
Drżenie mięśniowe, skurcze toniczne mięśni
Drgawki, porażenie ośrodka oddechowego
Zaburzenia widzenia, mowy
Nudności, wymioty, bóle brzucha
Wstrząs, częste oddawanie moczu
Obrzęk płuc, skórne odczyny alergiczne
Nadmierne wydzielanie błon śluzowych
WSKAZANIA:
Leczenie objawowe nużliwości mięśni
Zapobieganie i leczenie niedrożności pooperacyjnej
przewodu pokarmowego i pooperacyjnego
zatrzymania moczu
Odwracanie bloku nerwowo- mięśniowego
wywołanego przez niedepolaryzujące leki
zwiotczające
PRZECIWWSKAZANIA:
~ tabletki (15mg metylosiarczanu neostygminy/tabl.)
Nadwrażliwość na lek
Astma oskrzelowa
Stany skurczowe jelita grubego i odźwiernika
Niedrożność jelit, dróg moczowych, żółciowych
Świeży zawał serca
Względnie padaczka, nadczynność tarczycy,
wagotonia, zaburzenia rytmu serca, choroba
wrzodowa, ciąża
~ ampułki (0,5mg metylosiarczanu
neostygminy/amp.)
Nadwrażliwość na składniki preparatu
Zapalenie otrzewnej lub mechaniczna niedrożność
jelit lub dróg moczowych
Ostrożnie stosować w przypadku astmy
oskrzelowej, parkinsonizmu, padaczki, zaburzeń
rytmu serca, wagotonii, nadczynności tarczycy czy
choroby wrzodowej
Nie stosować w okresie karmienia i w ciąży, jeśli
przewidywane korzyści nie przewyższają
potencjalnego zagrożenia dla płodu
UBREITID
DISTIGMINE BROMIDE
EFEKTY DZIAŁANIA:
Zwiększa kurczliwość
mm.szkieletowych
Pobudzając n.X zwalnia
czynność serca
Obniża ciśnienie śródgałkowe
Nasila perystaltykę jelit i
pęcherza moczowego
Może wywołać skurcz oskrzeli
Dłuższe działanie niż
neostygmina
Maksymalne działanie po 8-9h
i utrzymuje się przez 24h
Słabo wchłania się z przewodu
pokarmowego, w 1-2%
wydalany przez nerki w
przypadku tabletek, zaś w
przypadku ampułek po
podaniu parenteralnym w
50%.
DZIAŁANIA NIEPOŻĄDANE:
Ślinotok, zaburzenia łaknienia
Nudności, wymioty, biegunka
Bóle brzucha, wzdęcia,
bradykardia
Zaburzenia rytmu, spadek
ciśnienia
Skurcz oskrzeli, wzmożone
wydzielanie śluzu
Nadmierne pocenie,
zaczerwienienie skóry
Nietrzymanie moczu,
osłabienie siły mięśniowej
Zwężenie źrenic, łzawienie
Drżenia, skurcze mięśniowe
WSKAZANIA:
Pooperacyjna atonia jelit i pęcherza
moczowego
Jako lek wspomagający w leczeniu
miastenii
PRZECIWWSKAZANIA:
Astma oskrzelowa
Nadczynność tarczycy
Niedrożność jelit, dróg
moczowych lub żółciowych
Parkinsonizm
Tężyczka
Wstrząs
Wagotonia
Bradykardia
Obniżenie ciśnienia krwi
Niewydolność krążenia
Padaczka
Biegunka
Jednoczesne stosowanie
preparatów, posiadających właśc.
cholinomimetyczne
NIVALIN
GALANTAMINE HYDROBROMIDE
EFEKTY DZIAŁANIA:
Działa podobnie do
fizostygminy
Silniejsze i dłuższe działanie
muskarynowe i nikotynowe
niż ACh
Zwiększa napięcie mm.
szkieletowych
Powoduje skurcz oskrzeli
Zwiększa wydzielanie
gruczołów trawiennych i
potowych
Zwężenie źrenicy
Przenika przez barierę krew-
mózg, ułatwia przewodnictwo
w o.u.n.
Po podaniu podskórnym
osiąga stężenie
terapeutyczne we krwi po
25-30 min, które utrzymuje
się przez 5h
DZIAŁANIA NIEPOŻĄDANE:
Osłabienie, niepokój,
bradykardia
Nudności, wymioty, biegunka
Bóle w obrębie jamy
brzusznej
Zwężenie źrenic, łzawienie
oczu
Ślinotok, pocenie się, lęk
Reakcje skórne (trądzik
bromowy)
WSKAZANIA:
W anestezjologii i chirurgii- uniknięcie działania
środków wywołujących blok niedepolaryzacyjny
W leczeniu pooperacyjnej atonii pęch.
moczowego i jelit
W neurologii
W miastenii i miopatiach
W chorobach przebiegających z uszkodzeniem
nerwów obwodowych i z upośledzeniem
przewodzenia bodźców nerwowych
W przygotowaniu do cholecystografii i
cholangiografii
PRZECIWWSKAZANIA:
Nadwrażliwość na galantaminę lub brom
Astma oskrzelowa, padaczka
Hiperkineza, parkinsonizm
Choroba wrzodowa
Niedrożność dróg oddechowych i moczowych
Niedrożność przewodu pokarmowego
Zawał mięśnia sercowego
Wstrząs
Tyreotoksykoza
Zaburzenia przewodzenia serca
W czasie ciąży jeśli nie jest to konieczne
W czasie leczenia należy przerwać karmienie
piersią
INHIBITORY
ACETYLOCHOLINESTERAZY
NIEODWRACALNE
SILNE DZIAŁANIE TOKSYCZNE
Organiczne estry kwasu ortofosforowego trwale fosforylujące część estrową enzymu
Stosowane jako środki ochrony roślin; do zwalczania owadów (INSEKTYCYDY), niszczenia chwastów
(HERBICYDY), przeciw gryzoniom (RODENTYCYDY), przeciw grzybom (FUNGICYDY)
Szerokie zastosowanie w rolnictwie prowadzi do częstych zatruć
Typowe objawy pobudzenia receptorów
M- i N-cholinergicznych
~ M-:
Silne zwężenie źrenic, łzawienie
Wzmożone wydzielanie śluzu z nosa i śliny z jamy ustnej
Zwolnienie czynności serca
Bóle brzucha spowodowane skurczem mięśni gładkich jelit
~
W ciężkim zatruciu dołącza:
Wzmożone napięcie mięśni szkieletowych
Drżenie mięśni szkieletowych
~ zwiększeniu stężenia acetylocholiny w o.u.n. towarzyszy:
Niepokój, bezsenność, porażenie oddechu,
Bezład ruchowy, drgawki kloniczno- toniczne, zapaść krążeniowa
W zatruciu związkami fosfoorganicznymi stosuje się atropinę oraz aktywatory acetylocholinesterazy
