Gospodarka zapasami i magazynem

Technik Logistyk Sem.I

Natalia Stryja

1

Zapas:

to dobra materialne nabywane  w 
ilości większej  niŜ wynosi chwilowe 
zapotrzebowanie,  dla realizacji 
określonych celów. 

zapas odnosi się  do konkretnego 
materiału, surowca lub wyrobu 
finalnego, 

o zapasie  mówimy wtedy, gdy jest on 
efektem celowej działalności. 

2

Zarządzanie zapasami:

Zarządzanie zapasami to wartość lub  ilość surowców, 

komponentów,  dóbr uŜytkowych,  półproduktów  i 
wyrobów  gotowych,  które są przechowywane  lub 
składowane w celu zuŜycia w razie zasinienia takiej 
potrzeby. Koncentruje  się na czterech zasadniczych 
kwestiach: 

ile jednostek  naleŜy  zamówić  (lub wyprodukować)  w 
danym czasie, 

kiedy naleŜy  złoŜyć zamówienie, 

które składniki  zapasów wymagają  szczególnej  uwagi, 

czy moŜna zabezpieczyć się przed wzrostem  kosztów 
zapasów

3

Funkcje zapasów w przypadku 
zapasów materiałów:

Ułatwiają  planowanie  produkcji

Zmniejszają ryzyko związane  ze zmianami 
cen materiałów

Chronią przed ryzykiem  braku podaŜy 
materiałów

UmoŜliwiają  prowadzenie  polityki 
uzyskiwania rabatu za jednorazowy  zakup

4

Funkcje zapasów w przypadku 
zapasów produkcji w toku:

Zapewniają płynność produkcji poprzez 
utworzenie zapasu buforowego 
produktów przesuwanych z jednego 
procesu do drugiego

5

Funkcje zapasów w przypadku 
zapasów wyrobów gotowych:

Zmniejszają ryzyko braku moŜliwości 
sprzedaŜy przy wahaniach popytu

Stabilizują produkcję, zmniejszając 
koszty spowodowane  zmianą rodzaju 
produkowanego dobra

6

Cel tworzenia zapasów:

zagwarantowanie ciągłości działalności 
operacyjnej (produkcja, remonty, 
dystrybucja), 

utrzymanie określonego poziomu 
obsługi odbiorców w przypadku 
występowania wahań zapotrzebowania

7

Przyczyny tworzenia zapasów:

konieczność wyrównywania  róŜnych 
intensywność strumieni zakupów i 
strumieni zuŜycia;

zmniejszanie wpływu  czynnika losowego

moŜliwość negocjacji niŜszej cen zakupu, 
sezonowość podaŜy danych dóbr, czy 
korzystna koniunktura rynkowa

oszczędności na transporcie (koszt ten 
stanowi często znaczną część końcowej 
ceny sprzedaŜy), 

8

potrzeba  zapobiegania  awaryjnym 
przestojom w produkcji (w przypadku 
opóźnień  dostaw czy problemów  z 
realizacją  zamówień), 

chęć zabezpieczenia  się przed 
przewidywanymi  podwyŜkami  cen, 
(taki rodzaj  zapasu  nazywany  jest 
spekulacyjnym)

9

Zapasy w procesie produkcyjnym:

10

Obszar zainteresowania 
zarządzania zapasami:

techniki śledzenia, pomiaru i 

korygowania wielkości zapasu w 

zaleŜności od zmieniającego się w 

czasie zapotrzebowania;

zasady i procedury podejmowania 

decyzji o asortymencie (co zamawiać?), 

wielkości (ile zamawiać?) i terminie 

(kiedy zamawiać?) składania zamówień 

dla odtworzenia istniejącego zapasu. 

11

Celem zarządzania zapasami jest:

zapewnienie odpowiedniego poziomu  obsługi klientów 
wewnętrznych i zewnętrznych  z  uwzględnieniem  jakości i 
stosunku do całości zrealizowanych  zamówień; 

obserwacja bieŜącego i przyszłego  zapotrzebowania  na 
wszystkie dobra konieczne dla uniknięcia nadwyŜek  oraz 
braków w produkcji; 

minimalizowanie  kosztów przez  zmniejszanie 
róŜnorodności zapasów, ustalanie ekonomicznych 
wielkości zamawianych partii  analizowanie kosztów 
tworzenia i utrzymywania  zapasów. 

Zarządzanie  zapasami  odnosi się do głównie do sfery 

produkcji stosunkowo tanich przedmiotów  z dostatecznie 
duŜą szybkością obrotu. Przedsiębiorstwa maja do 
dyspozycji szerokie spektrum  metod zarządzania 
zapasami . 

12

Strategie zarządzania zapasami:

MoŜna  wyróŜnić trzy podstawowe strategie zarządzania 

zapasami: defensywną, ofensywną i umiarkowaną: 

strategia defensywna - główna pozycją w zapasach są 
materiały i wyroby gotowe jak równieŜ udział  zapasów w 
aktywach i majątku  obrotowym jest wysoki w porównaniu 
ze średnią w branŜy,

strategia ofensywna - główna pozycja w zapasach jest 
produkcja w toku jak równieŜ udział  zapasów w aktywach 
o majątku  obrotowym jest niski w porównaniu ze średnią 
w branŜy, 

strategia umiarkowana - to strategia o charakterze 
pośrednim między  strategia defensywna a ofensywną. 

13

Metody zarządzania zapasami-
Metoda ABC, XYZ:

Metoda ABC, polegająca na podziale zapasów 

na trzy grupy. Podział ten oparty jest na 
załoŜeniu, Ŝe w przedsiębiorstwie są zapasy, 
które ilościowo stanowią duŜy udział w 
zapasach ogółem, lecz mały pod względem 
wartościowym. I odwrotnie: są teŜ takie 
zapasy, których udział wartościowy jest duŜy, a 
mały ilościowo. Analiza XYZ jest 
uzupełnieniem metody ABC, w której zapasy 
rozpatruje się z punktu widzenia regularności 
zapotrzebowania i dokładności 
prognozowania. 

14

Model optymalnej wielkości 
zamówienia EOQ:

Model optymalnej wielkości zamówienia –

EOQ (economic order quantity)  jest 
najbardziej rozpowszechnioną  koncepcją 
wykorzystywaną  w zarządzaniu zapasami 
materiałów i towarów. Wraz ze wzrostem 
wielkości zamówienia wzrasta poziom 
przeciętnych zapasów, a to z kolei powoduje 
spadek kosztów tworzenia i wzrost kosztów 
utrzymania zapasów. JeŜeli natomiast 
częstotliwość zamówień się zwiększy, to 
wielkość przeciętnych zapasów spadnie, 
zmniejszą się takŜe koszty utrzymania,  a 
wzrosną koszty tworzenia zapasów.

15

Metoda dokładnie na czas 
Just In Time:

Metoda „dokładnie na czas” (just- in- time JIT) 

polega na tym  Ŝe, system gospodarki zapasami, w 
którym niezbędne  materiały wpływają  dokładnie 
wtedy,  kiedy są potrzebne, bez zakłóceń procesu 
produkcji,  co pomaga  organizacji kontrolować 
zapasy surowców,  ograniczając zapotrzebowanie  na 
powierzchnię magazynową. 

System ten zmniejsza  zakres niezbędnych  nakładów 

organizacji na przestrzeń magazynową  potrzebna  do 
przechowywania  materiałów  i na same materiały. 
Polega ona na równieŜ  na zamawianiu  materiałów  i 
części, w mniejszych  partiach, zmniejszając  tym 
samym nakłady  na przestrzeń magazynową  oraz 
nakłady zamroŜone w samych zapasach.

16

Niekiedy modele zarządzania zapasami 
są również klasyfikowane według 
następujących cech: 

rozkład popytu - wyróŜniamy stacjonarny 
(popyt stabilny) i niestacjonarny  popyt 
(zmienny popyt) 

źródła zaopatrzenia  - zaopatrzenie  we własne 
przedmioty produkcji i dostawy towarów z 
zewnątrz

charakter opóźnień - analiza odstępu czasu 
między zamówieniem i otrzymaniem towaru i 
losowe opóźnienia

17

Koszty zarządzania zapasami:

Spośród kosztów związanych z zarządzaniem 

zapasami moŜna wyróŜnić trzy grupy:

Koszty utrzymywania  zapasów

Koszty uzupełniania  zapasów

Koszty braku zapasów

KaŜdą z tych grup moŜna dodatkowo podzielić na 

dwie podgrupy: kosztów stałych niezaleŜnych  od 
wielkości zapasu oraz kosztów zmiennych 
(zaleŜnych od wielkości zapasu)

18

Koszty utrzymania zapasów:

Do kosztów utrzymania zapasów zalicza się:

koszty kapitałowe  – utraconych korzyści z 
kapitału,

koszty magazynowania  (personel, 
amortyzacja budynków, zuŜycie materiałów 
pomocniczych, czynsze),

koszty przeładunku i przemieszczania 

zapasów,

koszty ubezpieczenia,

koszty zuŜycia i starzenia się zapasów.

19

Koszty uzupełnienia zapasów:

Koszty zamawiania (uzupełniania) – powstają w 

wyniku składania i realizacji zamówień i dotyczą 
załoŜenia i odbioru zamówienia, korespondencji 
wewnątrz firmy, rozmów telefonicznych,  odbioru 
przesyłek.

Koszty braku zapasów:

Grupa kosztów wyróŜniana  w niektórych 

rozwaŜaniach dotyczących  zarządzania 
zapasami. Uwzględniają one m.in. koszt utraty 
klienta związane z niezrealizowanym 
zamówieniem

.

20

Podsumowanie:

Zapasy są niezbędnym czynnikiem  wykorzystywanym  w 
działalności gospodarczej, produkcyjnej i handlowej. Poza tym 
zapewniają  ciągłość procesów gospodarczych. Jednak zbyt 
wysoki poziom zapasów prowadzi do wzrostu kosztów. Z tego 
teŜ względu poziom zapasów powinien być zoptymalizowany  z 
punktu widzenia minimalizacji  łącznych  kosztów utrzymania 
zapasów i realizacji  dostaw. SłuŜy do tego model ekonomicznej 
wielkości partii dostawy. Stosowanie modelu EOQ wymaga 
spełnienia wielu rygorystycznych  załoŜeń. Przy tym nie 
uwzględnia wartości pieniądza w czasie oraz czynników  ryzyka. 
Jest to model krótkoterminowy. Zakłada stałą szybkość 
zuŜywania  zapasów i stałe ceny. W przypadku róŜnicowania 
cen zaleŜnie od wielkości dostawy, tj. stosowania dyskonta lub 
uwzględnienia konieczności tworzenia  zapasów 
bezpieczeństwa, podstawowy model EOQ jest poddawany 
modyfikacji. Ustalając wielkość zapasów, moŜna równieŜ 
wykorzystać podejście inwestycyjne. Zgodnie z nim gromadzi 
się większe zapasy, ponosi się wydatek inwestycyjny,  licząc na 
większą sprzedaŜ i większe wpływy.  Do wyceny atrakcyjności 
określonej polityki tworzenia  zapasów słuŜy równieŜ wartość 
bieŜąca netto (NPV ).

21