KONCEPCJA OBRAZU RELIGIJNEGO W KRĘGU SZTUKI PRAWOSŁAWNEJ I ŁACIŃSKIEGO 
ZACHODU  

 

- IKONY: 

 

- W kręgu sztuki prawosławnej: 

 

- Od początku prawosławia są ważnym sposobem wyrażania tradycji religijnej. 

 

- Obowiązywał kanon ikonograficzny. 

Zasady tworzenia ikon ukształtowały się w okresie obrazoburstwa (730-843). 
Określono metody malowania wg wzoru i podlinniki, określających dopuszczalne 
tematy, sposób ich ujęcia oraz niezmienne metody wykonania. Postanowiono, że 
„kompozycja obrazu religijnego nie może zależeć od artystów, ale ma się opierać na 
zasadach sformułowanych przez kościół i tradycję”.    

- Przedstawienia tego typu mają schematyczną formę. 

Kompozycje z reguły były niewielkie, nieskomplikowane, co wprowadzało ich 
przejrzystość i jasną czytelność. Formy nie były wyszukane. Stosowano również czyste 
kolory.  

- Forma dydaktyczna i sakralna.  

Nie miały być tyle dziełami sztuki, co rodzajem łącznika między wierzącymi, którzy 
używali ich do modlitwy, a Bogiem, do którego je kierowano. Charakter dydaktyczny 
również narzucał wspomnianą uproszczoną formę.  

– Przedstawienia te dzieli się na: 

 

- ikonę Zbawiciela; 

- ikonę Matki Bożej; 

- ikonę Trójcy Świętej. 

 

- Traktowano je w wymiarze duchowym. 

Ich tworzenie jest związane z wcześniejszą spowiedzią, gdyż traktowane są jako 
objawienie Boga.   

- Konieczny był opis ikony.  

Najistotniejszy wymóg z kanonu ikonograficznego to konieczność umieszczenia na 
pracy skróconego tytułu wydarzenia lub skrótów od imion ukazanych świętych.  

- Przykłady: 

 

- Częstochowska ikona Matki Bożej 

 

- Bułgarska ikona św. Jerzego 

 

- ikona świętych Konstantyna i Heleny 

 

 

- W kręgu sztuki łacińskiego zachodu: 

 

- Ikony nie są w pełni akceptowane. 

Choć pierwsze ikony zaczęły powstawać jeszcze przed rozpadem kościoła, w różnych 
kręgach odegrały różną rolę. O ile w kościele prawosławnym stały się znakiem 
suwerenności, to na łacińskim zachodzie nie uzyskały one pełnej akceptacji.  

- Główna forma obrazu religijnego. 

Mimo opisanego (powyżej) podziału, ikony są główną formą obrazu religijnego w obu 
sferach.  

 

- STYL GOTYCKI: 

 

- W czasie panowania tego stylu nastąpiły pewne zmiany: 

- Obrazy zaczęły tracić na swojej schematyczności  

- W koncepcjach znalazło się miejsce dla elementów bardziej historyczno-
narracyjnych, niż czysto religijnych. 

- Na zachodzie sztuka ikonograficzna stawała się coraz bardziej uczuciowa oraz 
subiektywna. 

 

Bardziej skupiano się na wartościach artystycznych niż samej religijnej symbolice.  

- Przykłady:  

 

- „Chrystus Pantokrator”