Eksport bezpośredni i pośredni - ujęcie w księgach rachunkowych
Ujęcie w księgach rachunkowych transakcji związanych z eksportem towarów naleŜy dokonywać z uwzględnieniem przepisów ustawy z dnia 11
marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. nr 54, poz. 535 ze zm.), zwanej dalej ustawą o VAT.
W myśl art. 2 pkt 8 ustawy o VAT przez eksport towarów rozumie się potwierdzony przez urząd celny określony w przepisach celnych wywóz
towarów poza terytorium Wspólnoty w wykonywaniu czynności określonych w art. 7 ust. 1-4, jeŜeli wywóz jest dokonany przez:
a) dostawcę lub na jego rzecz, lub
b) nabywcę mającego siedzibę poza granicami kraju, lub na jego rzecz.
W przypadku wskazanym w pkt a), tj. gdy wywóz dokonywany jest przez sprzedawcę, ma miejsce tzw. eksport bezpośredni - dokumenty
potwierdzające wywóz towarów wystawiane są na sprzedawcę (eksportera).
W przypadku wskazanym w pkt b), tj. gdy wywóz dokonywany jest przez nabywcę (kontrahenta zagranicznego) ma miejsce tzw. eksport pośredni -
dokumenty potwierdzające wywóz towarów wystawiane są w tym przypadku na kontrahenta zagranicznego.
Obowiązek podatkowy w eksporcie towarów powstaje z chwilą potwierdzenia przez urząd celny określony w przepisach celnych wywozu towaru
poza terytorium Wspólnoty (stanowi o tym art. 19 ust. 6 ustawy o VAT). JeŜeli przed wydaniem towaru otrzymano część naleŜności,
w szczególności: przedpłatę, zaliczkę, zadatek, ratę, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą jej otrzymania w tej części, jeŜeli wywóz towarów
nastąpi w ciągu 6 miesięcy, licząc od dnia otrzymania części naleŜności.
Eksport bezpośredni
Stawka podatku w eksporcie bezpośrednim wynosi 0% (art. 41 ust. 4 ustawy o VAT). Jednak aby podatnik dokonujący dostawy mógł zastosować tę
stawkę musi posiadać przed złoŜeniem deklaracji za okres rozliczeniowy, w którym dokonał dostawy towarów, kopię dokumentu, w którym urząd
celny określony w przepisach celnych potwierdził wywóz tych towarów poza terytorium Wspólnoty. JeŜeli podatnik nie otrzymał tego dokumentu
moŜe wykazać sprzedaŜ eksportową (ze stawką 0%) w następnym okresie rozliczeniowym, pod warunkiem otrzymania tego dokumentu przed
złoŜeniem deklaracji podatkowej za ten drugi okres. JeŜeli jednak i w tym następnym okresie podatnik nie otrzymał tego dokumentu, zastosowanie
mają stawki właściwe dla dostawy tego towaru na terytorium kraju. Oznacza to obowiązek wykazania w deklaracji za ten następny okres
rozliczeniowy obrotu z tego tytułu według stawki właściwej dla sprzedaŜy krajowej.
Podatek naleŜny moŜna obliczyć stosując metodę "w stu" - ten sposób wskazuje Urząd Skarbowy w Krośnie w piśmie z dnia 5 października 2004 r.
nr PP.443-120/2004, w którym czytamy:
"(...) W przypadku braku dokumentów potwierdzających eksport towarów przed dniem złoŜenia deklaracji za dany miesiąc rozliczeniowy
i konieczności stosowania stawki właściwej dla sprzedaŜy krajowej podatek naleŜny naleŜy obliczać metodą "w stu", a więc przyjmując, iŜ podatek
jest juŜ zawarty w Ŝądanej cenie. Wynika to z treści przepisu art. 29 ust. 1 ustawy o VAT, zgodnie z którym obrotem (i podstawą opodatkowania) jest
kwota naleŜna z tytułu sprzedaŜy pomniejszona o kwotę podatku naleŜnego (...)".
Otrzymanie przez podatnika dokumentu potwierdzającego wywóz towaru poza terytorium Wspólnoty w terminie późniejszym upowaŜnia podatnika
do dokonania korekty podatku naleŜnego w rozliczeniu za okres rozliczeniowy, w którym podatnik otrzymał ten dokument.
WyraŜone w walutach obcych operacje gospodarcze dotyczące eksportu towarów moŜna wycenić i ująć w księgach rachunkowych na dzień ich
przeprowadzenia według zasady określonej w art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz. U. z 2002 r. nr 76, poz.
694 ze zm.), a więc po kursie średnim ustalonym dla danej waluty przez Narodowy Bank Polski na ten dzień.
Sposób ujęcia w księgach rachunkowych operacji dotyczących eksportu bezpośredniego przedstawia poniŜszy przykład.
Przykład nr 1
ZałoŜenia
Spółka jawna zarejestrowana jako podatnik VAT w dniu 26 czerwca 2006 r. dokonała eksportu towarów na rzecz firmy z Ukrainy. W tym teŜ
dniu wystawiła fakturę na kwotę 61.000 zł (15.250 euro × 4 zł/euro - przykładowy kurs z dnia wystawienia faktury ogłoszony przez NBP).
Wywozu towarów dokonała spółka jawna (eksport bezpośredni). Dokumenty potwierdzające wywóz towarów wpłynęły do spółki 27 lipca
2006 r.
Nabywca zapłacił za towar 28 lipca 2006 r. Przykładowy kurs kupna waluty w dniu zapłaty naleŜności wyniósł 4,2 zł/euro.
Rozliczenie róŜnicy kursowej: 15.250 euro × (4,2 zł/euro - 4,0 zł/euro) = 3.050 zł (róŜnica kursowa dodatnia).
