Ekonomia matematyczna.
Wykład 7-8. R. Rempała. Materiały dydaktyczne
501
Wykład 7-8.
Funkcja kompensacyjnego popytu konsumenta. Teoria produkcji.
Racjonalne zachowanie konsumenta to także minimalizacja
wydatków przy założonym poziomie użyteczności.
Problem minimalizacji wydatków (PMW)
(PMW): (p
1
x
1
+p
2
x
2
+...+p
m
x
m
)
min
przy ograniczeniach
u(x
1
,x
2
,...,x
m
) =
u
x
1
0, x
2
0,...,x
m
0.
p
i
--- cena i-tego dobra,
x
i
---
ilość jednostek i-tego dobra,
u(x
1
,x
2
,...,x
m
) --
użyteczność koszyka,
u
--
ustalony poziom użyteczności
linie jednakowych kosztów
u(x)=
u
m=2, KSS
12
(x
*
) = -p
1
/p
2
Ekonomia matematyczna.
Wykład 7-8. R. Rempała. Materiały dydaktyczne
502
Optymalne rozwiązanie x
*
= (x
*
1
,....,x
*
m
) problemu (PMW)
traktowane jako funkcja cen p=(p
1
,...,p
m
) i poziomów
użyteczności
u
, (
)
(0
u
u
) nazywa się
funkcją
kompensacyjnego popytu.
Twierdzenie
O
współzależności
rozwiązań
problemów
maksymalizacji użyteczności i minimalizacji wydatków.
Jeżeli funkcja użyteczności u:
R
R
m
jest ciągła, rosnąca i
silnie wklęsła, to
(a)
jeśli koszyk x
*
maksymalizuje
użyteczność u przy zadanych
cenach p=(p
1
,...,p
m
).> 0 i dochodzie d > 0 to x
*
minimalizuje
także wydatki przy tych samych cenach p=(p
1
,...,p
m
) i przy
poziomie użyteczności
u
=u(x
*
).
(b)
jeśli x
*
minimalizuje wydatki przy cenach p=(p
1
,...,p
m
) > 0
i ustalonym poziomie użyteczności
u
,
)
(0
u
u
, to x
*
maksymalizuje użyteczność przy tych samych cenach
p=(p
1
,...,p
m
) i przy dochodzie d=p
1
x
*
1
+...+p
m
x
*
m.
Twierdzen
ie o rozwiązaniu optymalnym zadania (PMW)
Jeżeli funkcja użyteczności u:
R
R
m
jest ciągła, rosnąca i
silnie wklęsła, to koszyk x
*
> 0 jest rozwiązaniem (PMW) wtedy i
tylko wtedy, gdy istnieje taka liczba
*
> 0, że para (x
*
,
*
)
spełnia układ warunków:
x
x
i
x
x
u
|
)
(
*
p
i
, i=1,2,...,m, oraz u(x
*
)=
u
Wniosek. W szczególności mamy
Ekonomia matematyczna.
Wykład 7-8. R. Rempała. Materiały dydaktyczne
503
KSS
1,2
(
x
*
) =
/
|
)
(
x
x
1
x
x
u
x
x
2
x
x
u
|
)
(
)
*
/(
)
*
(
2
1
p
p
= -p
1
/p
2
Przy
kład. Wyznaczyć funkcję kompensacyjnego popytu w
przypadku użyteczności : u(x
1
,x
2
) =
2
1
x
x
PMW: p
1
x
1
+ p
2
x
2
min
przy ograniczeniach
2
1
x
x
=
u
x
1
0, x
2
0.
Stosujemy Twierdzenie
x
x
i
x
x
u
|
)
(
*
p
i
, i=1,2.
u(x
*
)=
u
1
x
)
x
(
u
1
x
2
1
=
*
p
1
1
2
2
1
x
x
p
p
2
x
)
x
(
u
2
x
2
1
=
*
p
2
2
1
x
x
=
u
2
1
x
x
=
u
u
p
x
p
x
p
x
p
x
2
1
1
1
2
1
1
2
u
p
p
p
x
2
1
2
1
)
(
Wynik:
2
1
2
1
p
p
p
u
x
,
2
1
1
2
p
p
p
u
x
.
Ekonomia matematyczna.
Wykład 7-8. R. Rempała. Materiały dydaktyczne
504
Teoria produkcji. Ograniczenia technologiczne.
Firma w działalności produkcyjnej napotyka na bariery. Są
to ogranic
zenia pochodzące od : konsumentów,
konkurentów i technologii.
Zajmujemy się ograniczeniami technologicznymi. Dotyczą
one dostępnych sposobów wytwarzania produktów z
nakładów (czynników produkcji).
nakłady proces produkty
produkcji
Rys.
Przez proces produkcji
będziemy rozumieli zespół
czynności, które określony wektor nakładów
x = (x
1
,x
2
,...,x
m
)
m
R
przekształcają
na
określony
wektor
wyników
(produktów): y = (y
1
,y
2
,...,y
k
)
k
R
.
x
i
– wielkość nakładu i – tego czynnika produkcji, x
i
0,
y
i
– wielkość produkcji i – tego towaru, y
i
0.
Ekonomia matematyczna.
Wykład 7-8. R. Rempała. Materiały dydaktyczne
505
Zazwyczaj wielkości x
i
, y
i
mierzy się w jednostkach
przepływów, (np. ilość surowca nr i – na tydzień). Dla
uproszczenia pomijamy nazwy jednostek.
Procesowi produkcji przypisujemy technicznie wykonalne plany
produkcji z = (x,y) gdzie x = (x
1
,x
2
,...,x
m
)
m
R
jest wektorem
nakładów a y = (y
1
,y
2
,...,y
k
)
k
R
możliwym wektorem wyników.
Zbiór Z technicznie wykonalnych planów produkcji
nazywamy zbiorem produkcyjnym.
Uproszczenie
. Zakładamy, że
a) rozważamy proces produkcyjny z jednym produktem; k =1.
b) zbiór dopuszczalnych nakładów jest zbiorem
m
R
, Firma
zainteresowana jest maksymalną ilością produktu możliwą do
uzyskania z danej ilości nakładów.
Niech f:
1
m
R
R
oznacza odwzorowanie (funkcję), która
każdemu
wektorowi
nakładów
x=(x
1
,x
2
,...,x
m
)
przyporządkowuje
maksymalną,
możliwą
wielkość
produkcji y
Ekonomia matematyczna.
Wykład 7-8. R. Rempała. Materiały dydaktyczne
506
Innymi słowy y = f(x
1
,x
2
,...,x
m
) wyraża maksymalną
wielkość produkcji y jaką można osiągnąć z nakładów
(x
1
,x
2
,...,x
m
).
Funkcję f nazywamy skalarną funkcją produkcji.
Przykłady skalarnych funkcji produkcji dla : m=2
a) f(x
1
, x
2
)=min (x
1
,x
2
);
b) f(x
1
, x
2
)= a x
1
+ b x
2
, a, b są dodatnimi stałymi;
c) f(x
1
, x
2
)= A
b
2
a
1
x
x
, A, a, b są dodatnimi stałymi.
Funkcja c) jest funkcją Cobba– Douglassa. Dodatkowy
parametr A wyraża tu skalę produkcji. (f(1,1) = A).
Standardowe założenia o funkcji produkcji
Oznaczenie int
m
R
= {x=( x
1
,x
2
,...,x
m
): x
1
>0, x
2
>0, ...,x
m
>0}.
Założenia są podobne do tych, które odnosiły się do funkcji
użyteczności.
(F1) f:
1
m
R
R
j
est ciągła i dwukrotnie różniczkowalna na
int
m
R
.
Prz
pominamy f jest dwukrotnie różniczkowalna jeśli wszystkie
pochodne drugiego rzędu istnieją i są ciągłe
( tzn.
)
)
(
(
i
j
x
x
f
x
i,j
}
,...,
,
{
m
2
1
są funkcjami ciągłymi na
int
m
R
)
(F2) f(0,0,...,0) = 0.
(F3) Funkcja f jest rosnąca na int
m
R
, tzn.
dla każdej pary x
1
,x
2
; ( x
1
x
2
, x
1
x
2
)
f(x
1
) > f(x
2
).
Ekonomia matematyczna.
Wykład 7-8. R. Rempała. Materiały dydaktyczne
507
(F4) Funkc
ja f jest wklęsła na int
m
R
, tzn.
dla każdej pary x
1
,x
2
, i każdego
[0,1],
f(
2
1
x
)
1
(
x
)
)
x
(
f
)
1
(
)
x
(
f
2
1
.
(F5) Funkcja f jest dodatnio jednorodna stopnia
0
,
tzn dla
każdego x
0
i
R
m
,
f(
,...,
,
(
)
2
1
x
x
f
x
x
m
) =
)
(x
f
.
Komentarz
Ad(F1) Małe zmiany nakładów powodują małe zmiany wyników.
Ad (F2) Zerowym nakładom odpowiadają zerowe wyniki.
Ad (F3) Wzrost nakładów powoduje wzrost produkcji.
Ad(F4)
i
2
i
2
x
x
f
0
x
x
f
)
(
)
(
jest funkcją nierosnącą (nierosnąca
produktywność krańcowa i-tego czynnika).
Ad (F5)
a)
1
,
0
, f(
)
(
)
x
f
x
------
spełniony jest
postulat proporcjonalnych przychodów ze skali.
b) 0 <
< 1;
1
f(
)
(
)
x
f
x
<
f(x) ---------
spełniony jest postulat
malejących przychodów ze skali.
c)
,
,
1
1
f(
)
(
)
x
f
x
>
f(x) ---------
spełniony jest postulat
rosnących przychodów ze skali.
Ekonomia matematyczna.
Wykład 7-8. R. Rempała. Materiały dydaktyczne
508
Krańcowa produktywność i-tego czynnika
Pochodna
i
m
2
1
m
i
i
1
0
x
i
0
x
i
x
x
x
x
f
x
x
x
x
f
x
x
f
x
x
f
i
i
)
,...,
,
(
)
,...,
,...,
(
lim
)
(
lim
)
(
wyraża krańcową produktywność i-tego czynnika.
Izokwanty
Izokwantą produkcji na poziomie y
0
nazywamy zbiór
wsz
ystkich nakładów x, którym odpowiada ten sam poziom
produkcji y
0
.
Formalny zapis: Izokwanta={x
0
y
x
f
)
(
:
}
Przykład: f(x
1
, x
2
) = x
1
x
2
.
x
2
x
1
Izokwanty: x
1
x
2
.= y
0,
y
0
> 0.
Współczynnik nachylenia izokwanty w punkcie x do osi x
1
(x
2
) nazywa się krańcową techniczną stopą substytucji
(KTSS) pierwszego (drugiego) czynnika przez drugi
(pierwszy).
Ekonomia matematyczna.
Wykład 7-8. R. Rempała. Materiały dydaktyczne
509
W przykładzie KTSS
1,2
(2,2) = -
1
4
4
x
4
2
1
Inny sposób liczenia
-
)
,
(
)
,
(
|
)
(
/
|
)
(
2
2
x
2
2
2
x
1
x
x
f
x
x
f
=
2
2
1.
Ogólnie:
Krańcowa techniczna stopa substytucji (KTSS)
i-tego
czynnika przez j-ty w punkcie x, to iloraz:
j
i
x
x
f
x
x
f
)
(
/
)
(
.
Ćwiczenia Zestaw 4.
Funkcja produkcji dana jest wzorem C-D:
f(x
1
,x
2
)=2
4
1
2
2
1
1
x
x
/
/
.
1.
Określić stopień jednorodności.
2.
Określić produktywność krańcową czynnika 1(2) w punkcie
(4,4).
3.
Wyznaczyć izokwantę przechodzącą przez punkt (4,1).
4.
Wyznaczyć krańcową techniczną stopę substytucji
pierwszego czynnika przez drugi w punkcie (4,4)
KTSS
1,2
(4,4).
Ad 1. f(
x
1
,
x
2
)=2(
x
1
)
1/2
(
x
2
)
1/4
=
4
/
1
2
2
/
1
1
4
/
3
2
x
x
=
=
4
/
3
f(x
1
, x
2
).
Stopień jednorodności wynosi
4
3
/
.
Ekonomia matematyczna.
Wykład 7-8. R. Rempała. Materiały dydaktyczne
510
Ad 2.
2
1
1
4
1
2
4
1
2
2
1
1
1
x
x
x
x
1
2
1
2
x
x
f
/
/
/
/
)
(
4
3
2
2
1
1
2
1
1
4
3
2
2
x
2
x
x
x
1
4
1
2
x
x
f
/
/
/
/
)
(
2
1
4
1
4
4
x
1
4
4
x
x
f
/
/
)
,
(
|
)
(
=
2
2
,
4
3
2
1
4
4
x
2
4
2
4
x
x
f
/
/
)
,
(
|
)
(
2
3
2
1
/
.
Produkt
ywność krańcowa: czynnika pierwszego
wynosi 2
-1/2
, czynnika drugiego 2
-3/2
Ad 3 Izokwanta={ x
2
R
: 2
4
1
2
2
1
1
x
x
/
/
= y
0
}
Dla izokwanty przechodzącej przez punkt (4,1)
parametr y
0
wynosi 2
4
1/2
1
1/4
= 2
2 1=4. Zatem
poszukiwana izokwanta, to { x
2
R
: 2
4
1
2
2
1
1
x
x
/
/
= 4}.
Ad 4.
-
)
,
(
)
,
(
|
)
(
/
|
)
(
4
4
x
2
4
4
x
1
x
x
f
x
x
f
=
-
2
3
2
1
2
2
/
/
-2.
Inny sposób:
Izokwanta przechodząca przez (4,4) ma parametr
y
0
=2
4
1/2
4
1/4
= 4
2
.
Równanie odpowiadającej izokwanty, to
x
2
= (y
0
)
4
/ (2
2
1
1
x
/
)
4
= 4
4
( 2 )
4
./ (16
2
1
x
)=4
4
./ (4
2
1
x
)=4
3
/
2
1
x
1
2
dx
dx
2
4
4
2
x
4
2
3
3
3
1
3
.
Ekonomia matematyczna.
Wykład 7-8. R. Rempała. Materiały dydaktyczne
511
Odp. KTSS
1,2
(4,4) =
2
.
Podmioty gospodarcze. Motywacja działań
Konsumenci, przy wyborach koszyków konsumpcyjnych, kierują
się maksymalizacją użyteczności lub minimalizacją wydatków.
Motywacją działania producentów jest maksymalizacja zysków
lub minimalizacja kosztów produkcji.
Przedsiębiorstwo w warunkach konkurencji
doskonałej
Zakładamy, że
1. Proces produkcji opisuje skalarna funkcja produkcji
spełniająca założenia
a) standardowe warunki: F1-F3.
b) warunek F4 w silniejs
zej wersji F4’ (ścisła
wklęsłość)
F4’: dla każdej pary x
1
,x
2
, i każdego
[0,1]
,
f
(
2
1
x
1
x
)
(
)
)
(
)
(
)
(
2
1
x
f
1
x
f
.
c)
założenie F5 jest spełnione z parametrem
jednorodności stopnia
).
,
( 1
0
2.
Przedsiębiorstwo nie ma wpływu na ceny produktu
ani na ceny czynników produkcji.
3.
Nie ma kłopotów ze zbytem produktu.
Ekonomia matematyczna.
Wykład 7-8. R. Rempała. Materiały dydaktyczne
512
4. Celem
jest
maksy
malizacja
zysków
lub
minimalizacja kosztów produkcji.
S
trategie długo i krótkookresowe.
W
pierwszym
przypadku
zakładamy,
że
przedsiębiorstwo ma nieograniczona swobodę w
wyborze wielkości i struktury czynników produkcji.
W drugim-
występują o graniczenia.
Strategia długookresowa. Maksymalizacja zysku.
(SDMZ)
Model uproszczony :1-produkt i 1- czynnik produkcji.
Problem optymalizacyjny (SDMZ1-
1) przybiera postać
(SDMZ1-1)
(x) = pf(x)
– vx
max
x
0
p --- ustalona cena rynkowa produktu,
v ---- ustalona cena rynkowa czynnika,
(x) ---- zysk firmy (funkcja celu),
p f(x).----
przychody ze sprzedaży,
v x ----
koszt nakładu.
Ekonomia matematyczna.
Wykład 7-8. R. Rempała. Materiały dydaktyczne
513
Poszukiwanie optymalnego czynnika produkcji w
zadaniu SDMZ1-1.
Niech y oznacza wielkość produktu końcowego.
Niech
> 0 oznacza ustalony zysk
Zbiór {(x,y):
= py
– vx } opisuje linię jednakowego zysku.
Współczynnik nachylenia linii do osi x wynosi
p
v
.
y y = f(x)
linie jednakowego zysku
Rys. X
Linie z wyższymi poziomami zysku wyżej przecinają oś y.
W punkcie x funkcja produkcji n
apotyka najwyżej położoną linię
zysku. Zatem
p
v
dx
x
df
x
x
|
)
(
Wniosek.
W punkcie optymalnego wyboru czynnika produkcji (w
przypadku optimum wewnętrznego) wartość krańcowej
produkcyjności czynnika jest równa cenie czynnika
tzn.
v
dx
x
df
p
x
x
|
)
(
Ekonomia matematyczna.
Wykład 7-8. R. Rempała. Materiały dydaktyczne
514
Okazuje się, że podobną własność mają optymalne wybory
przy uwzględnieniu wielu czynników produkcji.
PROBLEM (SDMZ1-m) -
strategia długookresowa
maksymalizacja zysków, 1produkt, m czynników
(SDMZ1-m):
(x) = pf(x)
– (v
1
x
1
+.v
2
x
2
+...+v
m
x
m
)
max
x
i
0
, i =1,2,...m.
Przypominamy
p
– cena produktu końcowego,
x = (x
1
,x
2
,...,x
m
)
– wektor nakładów,
f(x) = ilość wytworzonego produktu przy nakładach opisanych
wektorem x,
v = (v
1
,v
2
,...,v
m
)
– wektor cen poszczególnych nakładów
(czynników produkcji).
Twierdzenie 1 (O optymalnym wyborze nakładów w
problemie
(SDMZ1-m))
ZAŁOŻENIE
.
A. Funkcja produkcji spełnia warunki
wymienione w punkcie 1 na str.511.
B. Ceny p, v
1
,v
2
,...,v
m
spełniają warunek
m
2
1
i
x
x
f
p
v
x
x
f
p
i
0
x
i
i
x
i
i
,...,
,
)
(
lim
)
(
lim
TEZA. Zadanie (SDMZ1-
m) ma dokładnie jedno rozwiązanie
x = (x
1
,x
2
,...,x
m
) >0 dla którego
(x) > 0, a warunkiem
koniecznym i dosta
tecznym optymalności jest spełnienie
równań:
Ekonomia matematyczna.
Wykład 7-8. R. Rempała. Materiały dydaktyczne
515
(*)
m
2
1
i
v
x
x
f
p
i
x
x
i
,...,
,
|
)
(
.
Uwagi do Twierdzenia 1
a)
Rozwiązanie zadanie (SDMZ1 - m) sprowadza się do wyznaczenia
wektora x = (x
1
,x
2
,...,x
m
), który spełnia równania (*)
.
b)
(*) oznacza, że przy optymalnym wyborze zysk firmy nie może być
powiększony przez zmianę poziomu któregokolwiek nakładu.
Zadanie. (Przykład wykorzystania Twierdzenia 1 )
Funkcja produkcji dana jest wzorem C-D: f(x
1
,x
2
) = 2
4
1
2
2
1
1
x
x
/
/
Znaleźć optymalne wielkości nakładów przy cenach p, v
1
,v
2
spełniających założenie B Twierdzenia 1.
Uwaga 1.
Funkcje typu C-
D spełniają warunki 1 ze str.511.
Można zatem wykorzystać tezę Twierdzenia do wyznaczenia
wektora optymalnych nakładów.
1
x
x
1
v
x
x
f
p
|
)
(
1
4
/
1
2
2
/
1
1
v
x
x
2
1
2
p
2
x
x
2
v
x
x
f
p
|
)
(
2
4
/
3
2
2
/
1
1
v
x
x
4
1
2
p
Mnożąc strony pierwszej równości przez x
1,
a drugiej przez x
2
otrzymujemy:
Ekonomia matematyczna.
Wykład 7-8. R. Rempała. Materiały dydaktyczne
516
2
2
4
1
2
2
1
1
1
1
4
1
2
2
1
1
x
v
x
x
2
p
x
v
x
x
p
/
/
/
/
Dzieląc równości stronami mamy
2
2
1
1
x
v
x
v
2
Z osta
tniej nierówności wynika, że
1
2
2
1
v
x
v
2
x
Podstawiając tę wartość do podkreślonego wzoru mamy:
2
4
3
2
2
1
1
2
2
v
x
v
x
v
2
2
p
/
/
, a więc
1
x
v
v
2
2
p
4
1
2
2
1
1
2
1
2
2
1
/
/
/
/
, czyli
4
1
2
2
1
1
2
1
2
2
1
x
v
v
2
2
p
/
/
/
/
,
Podnosząc stronami do potęgi 4 otrzymujemy
,
2
2
1
2
2
4
2
4
x
v
v
2
2
p
a więc
2
1
2
2
2
4
2
v
v
2
p
x
.
Podstawiając ostatni
wynik do wzoru na x
1
uzyskujemy:
2
3
1
4
2
2
2
1
2
4
1
2
2
1
2
1
v
v
2
p
v
v
2
p
v
v
2
x
v
v
2
x
.
Odpowiedz. Dla ustalonych cen: p, v
1
, v
2
optymalnym
wyborem czynników produkcji jest :
2
3
1
4
1
v
v
2
p
x
,
2
1
2
2
4
2
v
v
4
p
x
.
Ekonomia matematyczna.
Wykład 7-8. R. Rempała. Materiały dydaktyczne
517
Zauważmy, że
a.
optymalny wybór zależy od cen, a otrzymana
postać pozwala śledzić ten wpływ,
b. zmiana skali cen nie zmienia wyboru.
Powrót do PROBLEMU (SDMZ1-m)
(
strategia długookresowa maksymalizacja zysków, 1produkt, m czynników)
Optym
alny wybór czynników produkcji traktowany jako funkcja
cen: p, v = (v
1
,v
2
,...,v
m
) nazywa się funkcją produkcyjnego
popytu.
Zatem
x(p,v)=(x
1
(p,v),x
2
(p,v),...,x
m
(p,v))
–funkcja
produkcyjnego
popytu na czynniki produkcji.
Zauważmy, że naturalne jest przyjęcie następującego
nazewnictwa:
y(p,v)= f(x(p,v))
funkcja podaży produktu
końcowego.
)]
,
(
...
)
,
(
)
,
(
[
))
,
(
(
)
,
(
v
p
x
v
v
p
x
v
v
p
x
v
v
p
x
pf
v
p
m
m
2
2
1
1
funkcja optymalnego zysku.
Zadanie 2. Posługując się funkcją produkcyjnego popytu z
Zadania1 wyznaczyć funkcje podaży i zysku.
a)
y(p,v) = f(x(p,v))=2
4
1
2
2
1
1
v
p
x
v
p
x
/
/
))
,
(
(
))
,
(
(
=
Ekonomia matematyczna.
Wykład 7-8. R. Rempała. Materiały dydaktyczne
518
2
4
1
2
2
2
1
4
2
1
2
3
1
4
v
v
4
p
v
v
2
p
/
/
=
2
2
1
3
v
v
p
funkcja podaży,
b)
)]
,
(
)
,
(
[
))
,
(
(
)
,
(
v
p
x
v
v
p
x
v
v
p
x
pf
v
p
2
2
1
1
=
p
2
2
1
3
v
v
p
--
(
2
3
1
4
1
v
v
2
p
v
2
1
2
2
4
2
v
v
4
p
v
)
=
)
(
4
1
2
1
1
v
v
p
2
2
1
4
.
funkcja optymalnego zysku.