ELEMENTY
BA D
ANIA
FUNK
CJI
J
EDN EJ
Z M
IENN EJ
Zakładam, że już umiesz liczyć pochodne i powtórzyłeś elementarz szkoły średniej. Rozwiążę
ci parę przykładów zadań bardziej zaawansowanych. Własną naukę powinieneś zacząć od zba-
dania najprostszej funkcji, czyli dowolnego wielomianu. Potem możesz zmierzyć się z następu-
jącym przykładem:
Zadanie 1.
Dana jest funkcja f (x) =
x
+ 1
x
2
− 3x
a) Zbadać monotoniczność i ekstrema
b) Zinterpretować krańcowość w punkcie x
o
= 4
c) Zinterpretować elastyczność w punkcie x
o
= 4
Ad.1 a)
Nie zapomnij o zbadaniu dziedziny funkcji!
Założenie: x
2
− 3x
0 ⇒ x(x − 3)
0 ⇒ x
0 ∧ x
3 ⇒
D
= R\
0, 3
Badając znak pochodnej funkcji znajdziemy przedziały jej monotoniczności.
Zbadajmy zatem znak pochodnej.
f
′
(x) =
x
2
− 3
x − (x + 1)(2x − 3)
(x
2
− 3
x
)
2
=
−
x
2
− 2
x
+ 3
(x
2
− 3
x
)
2
, D
′
= R\
0, 3
Pamiętaj, że D
′
⊂ D
Znak tej pochodnej zależy wyłącznie od znaku licznika, ponieważ mianownik w dziedzinie jest
dodatni, co można i trzeba krótko zapisać
sgnf
′
(x) = sgn( − x
2
− 2x + 3), bo ∀x ∈ D
′
(x
2
− 3x)
2
>
0
Znak wielomianu badamy zaznaczając na rysunku położenie jego wykresu względem osi OX.
Jeżeli wykres jest położony powyżej osi, to znaczy, że jego wartości są dodatnie (sgnf
′
(x) = + ).
Jeżeli znajduje się poniżej osi OX, wartości są ujemne (sgnf
′
(x) = − ).
Pamiętaj, by zawsze na wykresie zaznaczyć dziedzinę funkcji.
Przejdźmy zatem do zbadania znaku funkcji kwadratowej y = − x
2
− 2x + 3 znajdującej się w
liczniku.
∆ = 16 ⇒ x = − 3 ∨ x = 1
Uzyskane rezultaty umieszczamy w tabeli i jest ona ostateczną
odpowiedzią.
x
( − ∞, − 3) − 3 ( − 3, 0) (0, 1)
1
(1, 3) (3, ∞)
f
′
(x)
−
0
+
+
0
−
−
f
(x)
ց
min
ր
ր
max
ց
ց
y
m in
= f ( − 3) =
− 2
18
= −
1
9
y
m ax
= f (1) =
2
− 2
= − 1
1
Ad.1 b)
f
k
(4) = f
′
(4) =
− 16 − 8 + 3
16
= −
21
16
Jeżeli x wzrośnie o 1 jednostkę od 4, to y spadnie o
około
21
16
j.
f
(4) ≈ f (3) −
21
16
Ad. 1 c)
f
(4) =
5
4
⇒ Ef (4) =
4
f
(4)
f
′
(4) =
4
5
4
( −
21
16
)
= −
4 · 4 · 21
5 · 16
= −
21
5
= − 4, 2
Jeżeli x wzrośnie o 1% od 4, to y spadnie o
około
4,2%.
Spróbuj teraz wraz ze mną rozwiązać kolejne zadanie. Postaraj się zrobić to maksymalnie
samodzielnie.
Zadanie 2.
Dana jest funkcja f (x) = xe
1
x
a) Zbadać monotoniczność i ekstrema.
b) Zbadać wypukłość i punkty przegięcia.
c) Podać interpretację ekonomiczną Ef (5) pod założeniem, że funkcja jest kosztem zużycia
prądu przy suszeniu x ton śliwek.
Ad.2 a)
D
= R\{0}
f
′
(x) =
e
1
x
+ x
−
1
x
2
e
1
x
=
e
1
x
1 −
1
x
D
′
= R\{0}
∀x ∈ D
e
1
x
>
0 ⇒ sgn f
′
(x) = sgn
1 −
1
x
= sgn
x − 1
x
= sgn(x − 1)x , bo znak ilorazu jest taki
sam, jak znak iloczynu.
I znów wystarczy narysować wykres funkcji kwadratowej y = (x − 1)x, a wyniki umieścić w
tabeli. Prawda, jakie to proste?
x
( − ∞, 0) (0, 1)
1
(1, ∞)
f
′
(x)
+
−
0
+
f
(x)
ր
ց
min
ր
y
m in
= e
Ad.2 b)
Jak wiesz, potrzebna nam będzie druga pochodna. Popatrz na finalny wzór pierwszej pochodnej
i licz.
2
f
′′
(x) =
−
1
x
2
e
1
x
1 −
1
x
+
e
1
x
1
x
2
=
e
1
x
1
x
2
− 1 +
1
x
+ 1
=
1
x
2
e
1
x
1
x
D
′′
= R\{0}
Podobnie, jak przy badaniu monotoniczności funkcji, by zbadać jej wypukłość funkcji rozpatru-
jemy znak drugiej pochodnej.
∀x ∈ D
1
x
2
e
1
x
>
0 zatem sgnf
′′
(x) = sgn
1
x
= sgn x
x
( − ∞, 0)
(0, ∞)
f
′′
(x)
−
+
f
(x) ⌢
wklęsła
⌣
wypukła
Funkcja nie ma punktów przegięcia. Pamiętaj, że warunkiem koniecznym ich istnienia jest ist-
nienie miejsc zerowych drugiej pochodnej. Możesz napisać krótko: brak pp.
Ad. 2c)
Ef
(5) =
5
f
(5)
f
′
(5) =
5
5e
1
5
e
1
5
1 −
1
5
=
4
5
= 0, 8
Jeżeli zwiększy się ilość śliwek o 1% od 5 ton, to koszt zużycia prądu na ich suszenie wzrośnie o
około
0,8%.
Jeżeli dobrnąłeś do tego miejsca, gratuluję. Na koniec rozwiążemy jeszcze jedno zadanie i
mam nadzieję, że cały ten zestaw pomoże ci w pełni samodzielnym uporaniu się z zadaniami z
książki.
Zadanie 3.
Dana jest funkcja f (x) = 2x
2
− 6x + 4 + ln(4x − 1)
a) Zbadać monotoniczność i ekstrema.
b) Zbadać wypukłość i punkty przegięcia.
c) Podać interpretację ekonomiczną f
′
1
2
d) Zinterpretować Ef (2)
Ad.3 a)
Założenie: 4x − 1 > 0 ⇒ x >
1
4
⇒
D
=
1
4
,
∞
f
′
(x) = 4x − 6 +
4
4x − 1
=
(4x − 6)(4x − 1) + 4
4x − 1
=
16x
2
− 28
x
+ 10
4x − 1
=
2(8x
2
− 14
x
+ 5)
4x − 1
D
′
=
1
4
,
∞
∀x ∈ D
2
4x − 1
>
0
Wynika to ze zrobionego wcześniej założenia, czyli wystarczy zbadać znak
funkcji kwadratowej znajdującej się w liczniku.
3
sgnf
′
(x) = sgn(8x
2
− 14x + 5)
∆ = 36 ⇒ x =
1
2
∨ x =
5
4
x
1
4
,
1
2
1
2
1
2
,
5
4
5
4
5
4
,
∞
f
′
(x)
+
0
−
0
+
f
(x)
ր
max
ց
min
ր
y
m ax
= f
1
2
=
1
2
− 3 + 4 + ln1 =
3
2
y
m in
= f
5
4
=
5
2
−
15
2
+ 4 + ln4 = − 1 + ln4
Ad.3 b)
Pierwsza pochodna jest zapisana w kilku postaciach. Drugą pochodną najłatwiej policzyć z
pierwszego wzoru.
f
′′
(x) =
4x − 6 +
4
4x − 1
′
= 4 −
16
(4x − 1)
2
=
4(4x − 1)
2
− 16
(4x − 1)
2
= 4
(4x − 1)
2
− 4
(4x − 1)
2
= 4
(4x − 1 − 2)(4x − 1 + 2)
(4x − 1)
2
f
′′
(x) =
(4x − 3)(4x + 1)
(4x − 1)
2
D
′′
=
1
4
,
∞
∀x ∈ D (4x − 1)
2
>
0 ⇒ sgnf
′′
(x) = sgn(4x − 3)(4x + 1)
x
1
4
,
3
4
3
4
3
4
,
∞
f
′′
(x)
−
0
+
f
(x) ⌢
wklęsła
pp
⌣
wypukła
f
(
3
4
) =
5
8
+ ln2
Ad.3 c)
f
′
1
2
= 0
Jeżeli x wzrośnie o 1 jednostkę od
1
2
, to wartość funkcji w przybliżeniu nie ulegnie zmianie.
Ad.3 d)
Ef
(2) =
2
ln
7
(8 − 6 +
4
7
) =
36
7ln 7
Jeżeli x wzrośnie o 1% od x = 2, to wartość funkcji wzrośnie w przybliżeniu o
36
7ln 7
% .
Reszta należy do ciebie. Musisz sam rozwiązać kilka zadań. Staraj się, by zapis rozwiązań nie
odbiegał od zobaczonego tutaj.
Jeżeli czegoś nie rozumiesz, napisz!
Jeżeli zauważyłeś błąd, napisz!
Powodzenia.
4