Metoda Barbary 

Zakrzewskiej 

Dr. Barbara Zakrzewska- 

   

jest pedagogiem, reedukatorem dzieci z 

zaburzeniami dyslektycznymi. 

Proces reedukacji 

• Proces ten rozpoczyna się we wczesnym wieku dziecka, ponieważ 

układ nerwowy jest plastyczny, a więc należy go w pełni 
wykorzystywać w trakcie ćwiczeń. 

 

• Pełna strukturyzacja i specjalizacja funkcji następuje w rożnorakiej 

działalności dziecka. Praca poszczególnych analizatorów jest ze 
sobą ściśle powiązana, co ma szczególne znaczenie zarówno dla 
prawidłowego rozwoju jak i w przypadku zaburzeń. 

 

• Autorka poleca aby zawsze obok ćwiczeń kompensacyjnych 

umieścić ćwiczenia wyrównawcze oraz aktywujące. A co za tym 
idzie im głębszy jest deficyt danej funkcji tym więcej ćwiczeń musi 
zostać przeprowadzonych w celu ich wyrównania.  

 

• Ćwiczenia muszą być odpowiednio rozłożone w czasie i 

odpowiednio dawkowane pod względem stopnia trudności.  

Wg H. Spionek w procesie wyrównywania zaburzonych funkcji można 

przyjąć dwie rożne postawy: 

     

1) minimalistyczna- zaburzone funkcje ćwiczymy jedynie w wąskim 

zakresie, wykonujemy zadania bieżące 

np. zaburzenia percepcji wzrokowej kierunkowej błędna weryfikacja 

liter do siebie podobnych (b,d  g,p) 

 

2) maksymalistyczna- jednorodne ćwiczenia korygujące usprawniające 

daną funkcję, wielofunkcyjne działanie angażujące różne sfery 
percepcyjno-motryczne. 

Cele terapii z dziećmi dyslektycznymi 

wg. B. Zakrzewskiej 

  rozwijanie i korygowanie funkcji percepcyjno-motorycznych 

(usuwanie przyczyn trudności w czytaniu i pisaniu), 

 

 wszechstronne angażowanie tych funkcji podczas ćwiczeń, 

 

  usprawnianie czytania pod względem bezbłędności, szybkości, 

techniki i rozumienia, 

 

 usprawnianie pisania pod względem bezbłędności, 

 

  stymulowanie ogólnego rozwoju intelektualnego, 

 

 usuwanie niekorzystnych objawów psychicznych. 

3 płaszczyzny w procesie 

reedukacji 

 Psychoterapeutyczna 

 

 Psychodydaktyczna 

 

 Dydaktyczno – lingwistyczna 

 

Najwcześniej występuje płaszczyzna psychoterapeutyczna, natomiast w 

późniejszym okresie reedukacji występują dwie inne płaszczyzny, 
które są podzielone na dwa okresy: wstępny i właściwy. 

 

Okres wstępny 

Dominuje w nim działalność psychoterapeutyczna, której celem jest: 
 rozładowanie i wyciszenie negatywnych emocji, 
 wyrażanie zainteresowań, możliwości tłumionych przez 

niepowodzenia w szkole, 

 odzyskiwanie wiary we własne siły 

 

Działalność psychoterapeutyczna wiąże się ściśle ze stymulacja 

rozwoju funkcji słuchowo-wzrokowo-ruchowych. 

 

W okresie wstępnym najpierw staramy sie rozwijać funkcję słuchową - 

analizę i syntezę w zakresie zdania, wyrazu, sylaby. 

 

Zajęcia na tym etapie są kompilacją terapii zabawowej i zajęciowej, 

sprzyjającymi warunkami są: praca w małej grupie, zajęcia typu 

dowolnego zajęcia relaksacyjne, wykorzystywanie zainteresowań i 

zdolności dziecka. 

 

Czas trwania etapu wstępnego jest bardzo zróżnicowany i zależy od 

dziecka. 

 

Okres właściwy 

W okresie właściwym reedukacji dominują dwa rodzaje działalności: 
1) psychodydaktyczna 

2) dydaktyczno-lingwistyczna. 

 

Działalność psychodydaktyczna. 
Na początku należy zdiagnozować dziecko pod względem 

psychodydaktycznym, a więc: poziom rozwoju inteligencji, sfery 
osobowości, dynamiki procesów nerwowych, poziomu i zakresu 
opóźnionych funkcji percepyjno-motorycznych, poziomu czytania i 
pisania, typu lateralizacji. 

Następnie należy wytyczyć program działania we właściwym czasie 

reedukacji, na który składają się: 

 organizacja zajęć 
 zakres zajęć 
 zestaw metod i modeli ćwiczeń 
 

Przed podjęciem zabiegów naprawczych należy podjąć próby 

dotyczące pisania: 

 przepisanie alfabetu według wzoru -sprawdzenie znajomości 

alfabetu 

 napisanie alfabetu ze słuchu 
 napisanie ze słuchu dwóch zdań 

 

Oraz próby dotyczące czytania, które obejmują: 

 Tekst J.Konopnickiego- głośne czytanie dziecka w ciągu minuty 

(wyrazy jednosylabowe nie mające ze sobą logicznego związku) 

 dowolnie wybrany tekst, podobnie jak poprzednio dziecko czyta 

przez minutę tekst 

W okresie właściwym reedukacji wszystkie ćwiczenia odbywają się na 

materiale literowo-wyrazowym. Na tym etapie pomocami 
dydaktycznymi są: loteryjki, układanki, wyrazy i zdania z lukami do 
uzupełnienia.  

W zajęcia pochodzące z etapu właściwego należy wplątać również 

zajęcia z etapu wstępnego. 

Działalność dydaktyczno-lingwistyczna 

Punktem wyjścia w zakresie reedukacji językowej jest   SYLABA. 

Zgłoskowanie jest pośrednią formą w drodze do osiągnięcia 

płynnego czytania całymi wyrazami. 

 

Materiał językowy, stanowiący podstawę ćwiczeń w okresie 

właściwym reedukacji, został usystematyzowany zgodnie z 

właściwościami języka polskiego: 

1) samogłoski, głoski dźwięczne i bezdźwięczne, 
2) sylaby otwarte: ba do me 
3) wyrazy 1-sylabowe 
4) wyrazy 2-sylabowe 
5) głoski 2-literowe 
6) głoski miękkie 
7) typowe dla pisowni polskiej ortografii: u-ó, ż-rz, ń-ni, h-ch 
   
Działalność dydaktyczno-lingwistycza dąży do likwidacji błędów w 

czytaniu i pisaniu ,zapobieganiu błędów 

Metody usuwania 

trudności  

w czytaniu i pisaniu- 

ćwiczenia 

Czytanie wyrazów zawierających tę samą sylabę: 

 

Mewa       materace      tama          lokomotywa      

malina      makarony    modele       moneta       

motyle      rama             komoda     komary       

samoloty  makulatura 

 

• Zadania dziecka: 
  Przeczytać wszystkie wyrazy na czas. Rejestrujemy czas, 

informujemy o nim dziecko. 

 

Treningowe rozwijanie szybkości i bezbłędności 

czytania: 

    

Mewa       materace       tama           lokomotywa   

    malina      makarony     modele        moneta             motyle        

    rama         komoda         komary         

    samoloty   makulatura 

 
 
 

• Zadania dziecka: 
Przeczytać wyrazy zawierające sylabę  ma 
Przeczytać  wyrazy zawierające  sylabę  me 
Przeczytać wyrazy zawierające sylabę    mo 
Wypowiedzieć wyraz zgodnie z  usłyszanym rytmem np.: 
         .    .    .     ma li na 
         .       ..      ma  lina 
         ..     .       mali na 

 

Treningowe rozwijanie szybkości i bezbłędności 

czytania 

 

… arta ma własny pokój. Stoi w nim ka..apa, ko..oda, 
biurko  i ..owy tapcza.. .  

  ..a podłodze  stoi la..pa  a obok leży kolorowy dywa.. 

 

• Zadania dziecka 
  Na podstawie przeczytanego tekstu dziecko uzupełnia tekst z 

lukami w wyrazach ( Mi N) 

 

Kształtowanie trzech 

płaszczyzn - wzrokowej, 

słuchowej  

i 

 wyobrażeniowo-pamięciowej 

Metoda selektywnego pisania 

Pomaga w kształceniu bezbłędnego pisania już na najniższym 

poziomie czytania i pisania.  

Składa się z wielu działań, które powinny występować w 

odpowiednim porządku. 

 
Występują trzy płaszczyzny ćwiczeń: 
 Wzrokowa 
 Słuchowa 
 Wyobrażeniowo- pamięciowa 
 
Te trzy płaszczyzny powinny tworzyć jedno kompleksowe 

zadanie do wykorzystania na jednym zajęciu z dzieckiem. 

Pracę z dzieckiem zaczyna się od kształcenia percepcji 

wzrokowej, następnie przechodzi się do percepcji słuchowej a 
na samym końcu wyobrażeniowo- pamięciowej. 

 
W kształceniu percepcji wzrokowej dziecko dowolnie długo 

może percypować ukazany tekst. 

 
Do kształcenia percepcji słuchowej wykorzystywany jest ten sam 

tekst, reedukator dyktuje poszczególne wyrazy, a dziecko 
rejestruje selektywnie poszczególne głoski, pozostałe zaznacza 
krótką kreskę poziomą. 

Kształcenie wyobrażeniowo- pamięciowe polega na uzupełnieniu 

z pamięci brakujących liter na miejscu wpisanej kreski. 

 
Jeżeli dziecko ma problemy z odtworzeniem możemy przeczytać 

wyrazy ponownie, wtedy dziecko uzupełnia litery innym 

kolorem, aż do wykonania zadania. 

 
Zmiany kolorów pozwolą ocenić nam zdolność zapamiętywania 

przez dziecko. 

 
 

Najlepsze wyniki widoczne są u uczniów klas 

początkowych, u których nie doszło do 

utrwalenia błędnie zapisanych wyrazów

. 

Ćwiczenia 

I.  

a) Płaszczyzna wzrokowa 

 

mewa 

 

ser 

 

detal   

kreda 

 

deszcze 

 

opel 

 

trening 

mleko 

 

drzewo 

 

plecak 

Zadaniem dziecka jest napisać najprostszy element wyrazu, 

wybraną przez reedukatora literę, w tym przypadku  

„e”

, 

wszystkie inne litery zastępuję poziomą kreską 

 

_ 

e

 _ _ 

 

_ 

e

 _   

_ 

e

 _ _ _ 

_ _ 

e

 _ _ 

 

_ 

e

 _ _ _ _  

_ _ 

e

 _  

_ _ 

e

 _ _ _ _  _ _ 

e

 _ _ 

 

_ _ _ 

e

 _ _  

_ _ 

e

 _ _ _ 

b) Płaszczyzna słuchowa 
 wolno i wyraźnie czytamy te same wyrazy co w poprzednim 

ćwiczeniu, zadaniem dziecka jest zapisać w taki sam sposób 
wyrazy, zaznaczając głoskę 

„e”

, a inne zastąpić poziomymi 

kreskami. Warto podpowiedzieć dziecku aby pisało wyrazy w 
kolumnie. 

   

 

   

_ 

e

 _ _  

 

 

 

_ _ 

e

 _ 

   

_ 

e

 _   

 

 

 

_ _ 

e

 _ _ _ _ 

   

_ 

e

 _ _ _ 

 

 

 

_ _ 

e

 _ _ 

   

_ _ 

e

 _ _ 

 

 

 

_ _ _ 

e

 _ _ 

   

_ 

e

 _ _ _ _ 

 

 

 

_ _ 

e

 _ _ _ 

   

 

c) Płaszczyzna wyobrażeniowo- pamięciowa 
   

_ 

e

 _ _  

 

 

 

_ _ 

e

 _ 

   

_ 

e

 _   

 

 

 

_ _ 

e

 _ _ _ _ 

   

_ 

e

 _ _ _ 

 

 

 

_ _ 

e

 _ _ 

   

_ _ 

e

 _ _ 

 

 

 

_ _ _ 

e

 _ _ 

   

_ 

e

 _ _ _ _ 

 

 

 

_ _ 

e

 _ _ _ 

Zadaniem dziecka jest uzupełnienie z pamięci liter w miejsca, w 

których występuje pozioma kreska, jeżeli czytamy dziecko 
ponownie wyrazy to należy  pamiętać aby uzupełniało innym 
kolorem. 

   

m

e

wa

    

 

 

 

op

e

l

 

   

 

s

e

r

 

 

 

 

 

tr

e

ning

  

   

 

d

e

tal

    

 

 

  

ml

e

ko

  

   

 

kr

e

da

   

 

 

  

drz

e

wo

  

   

 

d

e

szcz

  

 

 

 

pl

e

cak

  

 

II. 
Ćwiczenie analogiczne do pierwszego. 
Zadaniem dziecka jest wypisanie przedostatniej litery/ głoski, a 

następnie uzupełnienie. 

 

 

mak  

klatka   

fotel 

 

koc 

 

mama 

zima 

 

kwiat   

palec 

 

a) _ 

a

 _ 

_ _ _ _ 

k

 _ 

_ _ _ 

e

 _ 

_ 

o

 _ 

 

_ _ 

m

 _ 

_ _ 

m

 _  

_ _ _ 

a

 _ 

_ _ _ 

e

 _ 

 
b) _ 

a

 _ 

 

 

 _ _ 

m

 _ 

 

_ _ _ _ 

k

 _   

 

 _ _ 

m

 _ 

 

_ _ _ 

e

 _ 

 

 

 _ _ _ 

a

 _ 

 

_ 

o

 _ 

 

 

 _ _ _ 

e

_  

 

 

 

 

c) 

 m

a

k 

 

ma

m

a   

klat

k

a   

zi

m

a

 

 

fot

e

l 

 

kwi

a

t

   

k

o

c 

 

pal

e

c 

III. 

a) płaszczyzna wzrokowa 
Ćwiczenie, w którym wykorzystujemy w wyrazach pary literowe 

mylone przez dziecko np. a o, m n, b d, b p 

 

buda 

kubek  

deska   

doba 

 

obrus 

data   

dom   

bób 

 

Dziecko ma poklasyfikować zadanie w grupy, wpisując w 

odpowiednim miejscu wyrazy mające: 

 

 

b 

 

d 

 

b d 

 

b b 

 

ku

b

ek 

        

d

eska 

          

b

u

d

a 

 

b

ó

b 

 

o

b

rus 

        

d

ata 

          

d

o

b

a 

 

 

 

 

 

        

d

om        

 Ćwiczenia na słuchowe i wyobrażeniowo- pamięciowe mogą 

zostać przeprowadzone analogicznie jak w poprzednich 
ćwiczeniach 

 

Kształcenie rozumienia 

treści w różnych 

formach czytania 

Działalność rozwijająca czytanie ze zrozumieniem może 

przebiegać podczas: czytania pasywnego, czytania cichego i 

czytania głośnego. 

Czytanie pasywne: 
  
 Czytanie pasywne odnosi się do okresu, kiedy o 

samodzielnym czytaniu nie może być jeszcze mowy. 
Polega na czytaniu tekstu przez reedukatora. Ważne jest, 

aby zaproponowany tekst przeczytany był z dobrą dykcją 

i interpunkcją, a więc w taki sposób, aby przyciągał 

uwagę, zainteresował i zachęcał do aktywnego 

uczestnictwa. Dziecko nie czytając, stara się zrozumieć 

usłyszaną treść. Wymaga to od niego dużego wysiłku 

psychicznego, koncentracji uwagi, pamięci i percepcji 

słuchowej. 

 

 Do sprawdzenia, czy i w jakim stopniu treść tekstu została 

przez dziecko zapamiętana i zrozumiana, mogą służyć 
metody: 

  
METODY WERBALNE – można tu zaliczyć różnego 

rodzaju pytania: 

-o charakterze ogólnym (np. Czego dowiedziałeś się z tego 

opowiadania?) 

-o charakterze szczegółowym (np. Gdzie mieszkali chłopcy? 

Dokąd wyjechali? Jaka była pora roku?) 

-o charakterze alternatywnym (np. Czy chłopiec lubił psy czy 

inne zwierzęta?) 

-o charakterze moralno-emocjonalnym (np. Czy chłopiec 

dobrze postąpił? Jak można było się zachować?) 

-prowokujące przedstawienie własnej koncepcji (np. Jak ty 

zakończyłbyś to opowiadanie?) 

  METODY NIEWERBALNE – sprawdzające rozumienie 

usłyszanego tekstu przez: rysunki, gesty, rekwizyty obrazki. 

  
 Czytanie pasywne chociaż nie daje dziecku bezpośredniej 

przyjemności związanej z czynnym czytaniem, to jednak 
rozwija i angażuje te funkcje psychiczne, które są ważne dla 
umiejętności czytania. Jest to dla dziecka pewną formą 
treningu umysłowego. 

Ćwiczenia 

I. Możemy się posłużyć tekstem: 
 

- „W parku jesienią jest naprawdę pięknie. Na drzewach dużo 

złocistych, pomarańczowych i brązowych liści obok 
różnych odcieni zieleni. W alejach kolorowe dywaniki 
szeleszczą pod stopami. Na trawie leżą ukryte czekoladowe, 
lśniące kasztany. Sprawiają one dzieciom dużo radości. 
Wiewiórki wyskakują na alejkę zgrabnym ruchem i zjadają 
smaczne orzeszki.” 

 

 Zadaniem dziecka jest narysować jesień, zgodnie z 

zawartymi w tekście danymi. 

II. 

Możemy się posłużyć tekstem: 

  

- Mama zrobiła dziś dzieciom niespodziankę. Jurkowi kupiła 

małego pieska, takiego zwykłego kundelka. Joli przyniosła od 
sąsiadki czarnego, zabawnego kotka z białymi uszkami. A ja-
zapytał najmłodszy Filip, czym ja się będę opiekował? Tobie 
wujek Janek obiecał przynieść jutro małą świnkę morską-
powiedziała mama. Oj to dobrze-zawołał Filipek  Dzieci 
bardzo się cieszyły ze swoich zwierzątek. Teraz będą musiały 
się nauczyć dużo rzeczy, żeby im zapewnić dobrą opiekę. 

  

 Tutaj stosujemy metody werbalne-różnego rodzaju 

pytania. 

  

Czytanie ciche: 

  
 Czytanie ciche, podobnie jak czytanie pasywne, może być okazją do 

kształcenia rozumienia przeczytanego tekstu. W czytaniu cichym możemy 

wykorzystać podane wcześniej werbalne i niewerbalne formy sprawdzenia 

rozumienia treści, urozmaicając je różnymi propozycjami. 

  

I. Utworzyć wyrazy za pomocą liter naprowadzających: 

  
-o m d (wyraz zaczyna się od d) 
-o l p e (drugą literą wyrazu jest o) 
-o t k e k (wyraz kończy się na k) 

 

II. Wykonaj polecenie wynikające z tekstu: 

  
-Podaj mi prawą rękę. 
-Połóż swoją lewą rękę na prawym kolanie. 
  
Bacznie obserwujemy wybór ręki u dziecka. 
 
 

III.  Dobrać do pytania jedną spośród trzech właściwą 

odpowiedź: 

 

Pytania                                                      Odpowiedzi  

- Jaki miesiąc występuje po lutym?     marzec, lipiec, styczeń 

- Jaka jest pora roku po zimie?              lato, wiosna, jesień 

- Jaki dzień jest po wtorku?           poniedziałek, środa, niedziela 

Czytanie głośne: 

 

  Czytanie głośne jest procesem wydłużonym ze względu na 

transmisję impulsów z ośrodków wzrokowych w mózgu do 
ośrodków motorycznych mowy, stąd natomiast do 
odpowiednich narządów artykulacyjnych. Pobudzenie tych 
narządów prowadzi do wykonania przez nie odpowiednich 
ruchów, czyli wymówienia słów odczytanego tekstu. 

 

I. Należy przeczytać tekst przestrzegając znaków 
interpunkcyjnych i odpowiedniej dykcji w czytaniu. 

  
  
Mamo!       Narysuję ci świat. 
                   Taki piękny i kolorowy! 
                   I zabiorę cię z sobą tam,  
                   gdzie zmartwienia nie srebrzą głowy. 
 
  
Tato!          Narysuję wam świat. 
                   A ty, chcę, byś go dla nas zbudował! 
                   I byś czoła nie marszczył tak, 
                   gdy cię budzik do pracy woła. 

Usprawnianie pisowni 

par ortogramów 

Najwięcej błędów w pisaniu ze słuchu typowych dla pisowni 

polskich par ortogramów (u-ó  h-ch  ż-rz) popełniają 
uczniowie w szkole podstawowej. Znaczny odsetek 

uczniów nie radzi sobie również z pisownią znaków 

miękkich 1- i 2-literowych (c-ci  ń-ni  ś-si  ź-zi).  

  
W nauce i usprawnianiu pisowni wyróżniamy dwie formy: 
 Loteryjkową 
 Nieloteryjkową 
 
Treścią tych form są specjalnie przygotowane listy wyrazowe 

obejmujące pełną i niepełną strukturę wyrazów. Listy 

wyrazowe są przygotowywane w taki sposób aby uniknąć 

innych par ortogramów i są one podstawowym materiałem 

do ćwiczeń z dzieckiem.  

Modele ćwiczeń 

Dzielimy je na dwa etapy pracy. 
 
  Etap pierwszy. Kształcenie i usprawnianie pisowni. 
  Etap drugi. Utrwalanie i usprawnianie opracowanego 

materiału 

W pierwszym etapie wykorzystujemy 

następujące modele ćwiczeń: 

  (u-ó) forma loteryjkowa 
  (u-ó) w wyznaczonym miejscu w wyrazie 
 (u-ó) w wyrazach 2-10-literowych 
  Uzupełnianie brakujących (ó-u) w schematach graficznych.  
  (u-ó) w wyrazach 1-5-sylabowych (klasyfikacja) 
  (u-ó) w wyrazach 1-3-sylabowych (tworzenie wyrazów z 

sylab)  

  Uzupełnianie brakujących elementów wyrazowych. 
  Różnicowanie wyrazów mających (łó-ół). 
  Różnicowanie wyrazów mających (ró-ór). 
 Zapamiętywanie wyrazów z (ó) niewymiennym. 

Ćwiczenia prowadzone są w dwojaki sposób: Oddzielnie dla (u-

ó), potem dla sprawdzenia łącznie dla pary ortogramów. 
Przestrzegamy rozdzielności (u-ó) w przerabianym materiale, 
ale także zabiegamy o to, by były one prowadzone na 
osobnych zajęciach.  

Oddzielnie przepracowane wyrazy z (u-ó) po każdym ćwiczeniu 

sprawdzamy w pisowni ze słuchu. Dziecko zamiast pisać 
wyraz zaznacza go umownym znakiem np.(+).  

Taka nieliterowa forma zapisu zabezpiecza przed popełnieniem 

błędu. Jeśli dziecko poprawnie odznaczy wyraz może go 
zapisać w formie literowej. 

W drugim etapie wykorzystujemy 

następujące modele ćwiczeń: 

  Sprawdzanie pisowni (ó) niewymiennego. 
 (u-ó) w formie książeczki (synteza wiadomości u-ó). 
  Słowniczki tematyczne (u-ó). 
  Sprawdzanie pisowni (u-ó) w dwóch postaciach: werbalnej i 

graficznej. 

  Formy nieliterowe dla opanowania i sprawdzania ortografii. 

 

 

Przedstawimy wam teraz kilka ćwiczeń mających charakter 
wielofunkcjonalnego działania, angażującego oprócz bardzo ważnej w 
nauce ortografii percepcji wzrokowej globalnej i kierunkowej także analizę 
i syntezę słuchową oraz pamięć wzrokowo -słuchowo- manualną. 

Ułatwianie opanowania pisowni  głosek 

miękkich 1- i 2-literowych 

Pisownia głosek miękkich  1- i 2- literowych ( ć-ci, ń-ni, ś-si, ź-

zi) nastręcza uczniom, zwłaszcza klas początkowych, duże 
trudności. Ten rodzaj błędów poza specyficznymi dla języka 
polskiego parami ortogramów, które w skali globalnej zajmują 
pierwsze miejsce, jest często rejestrowany w pracach ucznia 

    ( w pisaniu ze słuchu). 
Dla opanowania prawidłowej pisowni tych głosek Zakrzewska  

zastosowała w ich opracowaniu wielofunkcjonalne  działanie 
w zakresie percepcji wzrokowo-słuchowo-manualnej, pamięci 
i orientacji czasowo-przestrzennej. Angażowanie bowiem 
równoczesne kilku sfer funkcjonalnych zapewnia ich 
integrujące i aktywizujące działanie. 

Kompleksowy zastaw ćwiczeń może być w indywidualnym zakresie 

wykorzystany. Proponowany zestaw wyrazów jest wyselekcjonowany i 
zawiera tylko jeden określony typ zmiękczenia ś-si.  Każda z  
przedstawionych operacji będzie przebiegać w dwóch płaszczyznach: 
wzrokowo-ruchowej i słuchowo-czasowo-przestrzennej. Zaczniemy od 
działalności percepcji wzrokowo- ruchowej. W zadaniu wykorzystujemy 
wyrazy:  

 

  Ś 

 

środa 

ślub  ptyś 

śliwka      maślak     roślina   Zośka   

ślimak         ryś       środek 

  

  Si 

Siano    Basia    księga    osioł    kosiarka    siostra    Stasiek    

sierota 

Podane wyrazy zawierają tylko jeden typ zmiękczenia. Inne nie 

potrzebnie utrudniałyby pracę. Dobrany zatem zestaw 
wyrazów jest celowo wyselekcjonowany i odpowiednio 
usystematyzowany. Przygotowane do pracy wyrazy 
wpisujemy na podłużnych kartonikach. Zanim przejdziemy do 
omówienia poszczególnych ćwiczeń, pragniemy podkreślić, że 
wszędzie tam, gdzie to jest możliwe, każda z przedstawionych 
operacji będzie przebiegać w dwóch płaszczyznach: 
wzrokowo-ruchowej i słuchowo-czasowo-przestrzennej.  

Kombinatoryka  
        wyrazowa 

Kombinatoryką wyrazową nazywamy zróżnicowanie 

ćwiczenia, które mają wspólne elementy wyrazowe.  

 

Metoda ta daje możliwość poznawania pełnej struktury 

wyrazu. Zapewnia ona:  

o

kształcenia spostrzegawczości wzrokowej w aspekcie 
kierunkowym i globalnym 

o rozwijanie analizy i syntezy wzrokowo-słuchowej 
o

wzmacnianie pamięci wzrokowej i słuchowej 

o

usprawnianie logicznego myślenia 

o

wzbogacanie sfery językowo-poznawczej 

o

stymulację twórczego, inicjatywnego myślenia. 

 

W metodzie tej wyodrębniamy dwa kierunki działania: 

 klasyfikację wyrazów. 
 tworzenie nowych wyrazów na odpowiednio 

usystematyzowanym materiale. 

Część pierwsza 

W części pierwszej kombinatoryki wyrazy opierają się w większości na stałej 

strukturze wyrazowej. Różnią się jedynie pojedynczymi literami lub 
układami literowymi. Taką kombinatorykę można stosować u dzieci o 
bardzo niskim poziomie czytania i pisania oraz mało operatywnych  i 
samodzielnych w procesie myślenia. Reedukator opracowuje odpowiednie 
listy wyrazowe o prostej budowie 1-sylabowej 3 literowej. 

Wyrazy te są podstawą dla różnych form kombinowania i obejmują: 

 klasyfikacje wyrazów w zależności od usytuowania liter odmiennych i 

identycznych 

 tworzenie nowego wyrazu przez usunięcie, dodanie i wymianę jednej litery 
Ćwiczenia takie angażują te funkcje psychomotoryczne, które są niezbędne w 

opanowaniu umiejętności czytania i pisania. 

Zaleca się by ćwiczenia te wykonywane były przez dziecko na klockach 

literowych, gdyż pozwala mu to śledzić pełną strukturę wyrazową wraz z 
jej demontażem i ponowną odbudową w nowej wersji. 

Ćwiczenie  pierwsze 

Klasyfikacja wyrazów różniących się tylko jedną literą 3 literowych wyrazach pierwszą, ostatnia 

lub środkową. Dwie pozostałe litery są takie same. 

Np.      ok  ak 

as 

os 

ot 

yk 

           lok  mak 

las 

los 

kot 

ryk 

           bok rak 

bas 

kos 

lot 

tyk 

           sok  tak 

pas 

sos 

pot 

syk 

 

 

 Wpisujemy na kartce papieru po kilka zestawów wyrazowych, a poniżej wypisujemy te układy 

literowe, które chcemy wykorzystać . 

Dziecko ma za zadanie: 



sklasyfikować wyrazy wpisuje je w kolumnie pionowej pod odpowiednim układem 
literowym, odczytać je i podkreślić różniące je litery. 



słuchając wypowiadane przez reedukatora wyrazy po dwa z tej samej grupy, podać jakie 
głoski różnią te wyrazy, a jakie są identyczne. 



podać z pamięci wyraz, który będzie rymować się z wyrazem wypowiedzianym przez 
reedukatora, np.  kot-lot 



uzupełnić brakującą pierwszą literę w zestawach wyrazowych, np.   ...et      … ak 



napisać z pamięci największą liczbę wyrazów, z grupy np.  as, yk 

Tak samo przeprowadzamy ćwiczenia w których wyrazy różnią się tylko ostatnią lub środkową 

literą, np.         litera ostatnia  

 

litera środkowa 

 

 

 

 

 

 

 

kos – kot   

 

dom – dym 

Ćwiczenie drugie 

Dla zadań dotyczących par wyrazowych różniących się tylko jedną literą można zaproponować 

harmonijkową formę pracy. 

 

1

 

 

2

 

 

3

 

 

4

 

 

5 

 

Kot 

 

_ot 

 

no_ 

 

d _ m 

 

_o_ 

 

Mak   

_ ak 

 

ko_ 

 

r_ k 

 

_a_ 

 

Rak 

 

_ok 

 

to_ 

 

m _ r 

 

_a_ 

 

Noc   

_ oc 

 

ma_ 

 

k _ t 

 

_o_ 

 

Ser 

 

_ er 

 

mu_ 

 

n _c 

 

_e_ 

K1-to wyrazy, które są podstawowym tematem ćwiczenia 

K2-to te same wyrazy, ale bez pierwszej litery 

K3-w wyrazach brak ostatniej litery, tutaj wyrazy są wymieszane 

K4-brak w wyrazach drugiej lub środkowej litery; kolejność wyrazów zmieniona 

K5-tutaj jest tylko jedna litera środkowa, wpisana zgodnie z poziomem kolumny pierwszej 

  
Na początku dziecko czyta wszystkie wyrazy z pierwszej kolumny. Przy uzupełnianiu liter z 

kolumny drugiej może pomagać sobie wyrazami z pierwszej. Przy trzeciej i czwartej 
kolumnie zachęca się by uzupełniało braki samodzielnie dlatego też zaginamy odpowiednio 
kartkę by się mobilizowało. W kolumnie piątej uzupełnia litery porównując je z wyrazem 
kolumny pierwszej. 

Na koniec dziecko ma za zadanie napisać z pamięci największa ilość poznanych wyrazów. 

Ćwiczenie trzecie 

Podajemy dziecku wyrazy, w których po usunięciu jednej litery 

powstanie nowy wyraz. Liczba linii poziomych pod wyrazem 

wskazuje na ilość możliwych do utworzenia wyrazów i jest dla 

dziecka czynnikiem mobilizującym. Np.: 

Smak   

mrok   

smok   

okno   

blok 

  (mak) 

 

(rok)   

(sok)   

(oko) 

 

 

(bok) 

   

 

 

 

(ono)   

(lok) 

 

W tym ćwiczeniu wskazujemy dziecku by: 
1.Przeczytało każdy wyraz i wpisało nowy 
2.Powiedział jaka litera została usunięta 
3.Reeduktor dyktuje po 2 wyrazy zaczynając od dłuższego np. 

krok – rok. Zadaniem dziecka jest podanie głoski, o którą 

wyraz pierwszy jest dłuższy od drugiego. 

4.Napisać z pamięci pary wyrazów, które zostały przećwiczone i 

czerwonym kolorem podkreślać literę, którą się różnią. 

 

Ćwiczenie czwarte 

Dodanie litery w dowolnym miejscu wyrazu. Przygotowujemy wyrazy, które 

przez dodanie jednej litery utworzą nowy wyraz.  Najwięcej wyrazów 
można utworzyć z wyrazu kra. Unikamy podawania wyrazów w liczbie 
mnogiej np. kot – koty 

 

Kra   

bat 

 

osa 

 

Kara  

brat 

 

kosa 

 

Kura  

blat 

 

rosa 

 

 

Skra 

 

Ikra   

 

Kraj 

Dziecko ma za zadanie: 

1.Przeczytać poszczególne wyrazy i utworzyć nowy przez dodanie jednej 

litery w dowolnym miejscu. Wyraz ten wpisać pod wyrazem 
podstawowym, a dodaną literę zaznaczyć czerwoną kreską. 

2.Wypowiadamy po 2 wyrazy – najpierw wyraz podstawowy np. kot – knot, 

dziecko podaje głoskę dodaną w drugim wyrazie. 

3.Prosimy dziecko by z pamięci podało najwięcej wyrazów zgodnie z 

wybranych przez siebie wyrazem podstawowym. 

Część druga 

Ta część przeznaczona jest dla dzieci, które nie mają 

podstawowych trudności w czytaniu i pisaniu, radzą sobie z  

bardziej złożonymi strukturami wyrazowymi, chociaż jeszcze 

bez zmiękczeń i dwuznaków. 

 

W  tej części znajdują się również operacje klasyfikacji wyrazów, 

jednak tym razem chodzi o wspólne układy literowe.  Zespoły 

literowe będą występować zarówno w normalnym jak i 

inwersyjnym porządku. 

 

Klasyfikacja będzie obejmować: 
o

wspólne konfiguracje samogłoskowe 

o

wspólne konfiguracje spółgłoskowe 

 
W tej części kombinatoryki znajdziemy też formy, które będą 

dotyczyć tworzenia nowych wyrazów. 

 

Ćwiczenie pierwsze 

Podajemy odpowiednio usystematyzowane zestawy samogłoskowe, czyli różne połączenia samogłoski a o itp. 

z innymi samogłoskami . liczba wyrazów w poszczególnych grupach jest zróżnicowana, np.: 

A   

aa

   

a o

 

o a

 

a e

 

e a

 

a u

 

u a

 

a y

 

y a 

s

a

l

a

     

l

a

t

o

 

k

o

z

a

 

st

a

t

e

k 

c

e

r

a

 

p

a

z

u

r 

z

u

p

a

 

p

a

t

y

k 

r

y

b

a

k 

w

a

g

a 

 

m

a

sł

o

 

w

o

d

a

 

p

a

s

e

k 

m

e

w

a

 

k

a

pt

u

r 

k

u

l

a

 

ł

a

p

y    

br

y

ł

a

 

 

kl

a

tk

a

 

z

a

t

o

r 

kr

o

pl

a

 

b

a

r

e

k 

kr

e

d

a

 

 

gr

u

p

a

 

k

a

m

y

k 

 

 

 

p

a

lt

o

 

t

o

w

a

r 

 

 

 

u

rn

a

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

b

u

r

a

k 

wpisujemy u góry kartki tylko samogłoskę a w połączeniu z innymi samogłoskami, a poniżej wyrazy z tą 

samogłoską związane. W podobny sposób wykorzystujemy konfigurację  samogłoski o, a potem e oraz u. 
Dziecko ma za zadanie: 

o

przeczytać znajdujące się na kartce wyrazy. 

o

przeczytać wybiórczo tylko wyrazy mające np.: ao ae au. Wyeksponowane litery pokazujemy przed 
czytaniem na tablicy lub kartce. 

o

wpisać wyrazy pod odpowiednim układem samogłoskowym.  Mogą być wybrane grupy wyrazowe, na 
których trzeba się skoncentrować, np.: ea ua 

o

wpisać usłyszane wyrazy do odpowiedniego układu samogłoskowego. 

o

wpisać z pamięci zgodnie z podanym układem samogłoskowym, np. :ae ua, odpowiedni wyraz spośród 
dopiero co przećwiczonych. 

o

utworzyć jakiś wyraz (można wyszukać go w tekście), w którym znajduje się któryś z podanych przez 
reedukatora układ. 

 

Ćwiczenie drugie 

Na kartce wpisujemy rozrzucone w dowolnych miejscach wyrazy 

mające 3 samogłoski, np.: 

 

o 

a 

e 

 

 

 

K

o

p

e

rt

a 

 

 

 

M

o

n

e

t

a 

 

 

 

F

o

rt

e

c

a 

 

 

 

T

o

r

e

bk

a 

 

 

 

K

o

l

e

g

a 

 

Zadaniem dziecka jest: 

o połączyd jednym kolorem wyrazy mające te same samogłoski 
o wypisad w ramce poszczególne układy samogłoskowe i wpisad pod 

nimi odpowiednie wyrazy. 

o słuchając dyktowane przez reedukatora w dowolnej kolejności 

wyrazy, wpisad pod właściwym układem literowym. 

o podad własne bądź z czasopism wyrazy odpowiadające 

wyeksponowanym układom: a u a lub a e a. 

Tworzenie wyrazów 

Wypisujemy u góry kartki – najlepiej drukowanymi literami – wyraz z dużą ilością 

samogłosek, który daje możliwość  tworzenia nowych wyrazów., np.; wyraz 
makulatura. 

MAKULATURA 

MAK 

 M    U 

       R 

MAKULATURA 

M     ULAT 

MA          T 

    A      LA 

    A      L  T 
Przy tworzeniu nowych wyrazów dziecko powinno przestrzegać trzech warunków: 
1.Wykorzystywac liter wyrazu-bazy w kolejności ich postępowania od lewej do prawej 

strony. 

2.Wybierając litery do stworzenia nowego wyrazu, nie można cofać się, natomiast 

wolno litery opuszczać, posuwając się zawsze w kierunku prawym. 

3.Każda litera nowo powstałego wyrazu powinna być zapisana pod odpowiednia literą 

wyrazu-bazy. 

Usuwanie  

utrwalonych  

błędów 

Oprócz ukazanych wcześniej metod pracy można również zastosować inne 

ćwiczenia korygujące błędy: 

1. wyraz, z którym dziecko ma trudność, np.: kolor, reedukator pisze na 

tablicy. Ukazuje wyraz i mówi: „Tu napisane jest kolor”. 

2. Dziecko obwodzi dokładnie palcem każdą literę i głośno ją wybrzmiewa. 

Ćwiczenie to powtarza dwukrotnie, najpierw z otwartymi potem z 
zamkniętymi oczami. 

3. Z kolei pisze ten sam wyraz w powietrzu. Każdą głoskę wybrzmiewa, mając 

otwarte oczy. Powtarza te próbę z zamkniętymi oczami. 

4. Brakujące litery w wyrazie uzupełnia w aspekcie wzrokowym. Uzupełniając 

litery, ustawicznie kontroluje z wyrazem wzorcowym. To samo ćwiczenie 
wykonuje w aspekcie słuchowym. 

5. Mając wyraz przed oczami , dziecko pisze tylko samogłoski i równocześnie 

je wybrzmiewa. Inne litery zapisuje krótką kreską poziomą. 

6. Percypując wyraz wzrokowo, dziecko uzupełnia brakującą sylabę. Najpierw 

pierwszą potem drugą. Powtarza to  ćwiczenie w aspekcie słuchowym. 

7. Teraz pisze samodzielnie wyraz na tablicy, potem w zeszycie. 

Dziękujemy za uwagę ;-) 

 

 

Katarzyna Mrzgód 

Barbara Sączek 

Ewa Magiera 

Joanna Kotaba 

Małgorzata Szafarz 

Anna Wadowska 

Joanna Orczyk 

Karolina Staszczak