Henryk Januszek

Henryk Januszek

                     

                     

SOCJOLOGIA

SOCJOLOGIA

                        

                        

  

  

 

 

                        

                        

Wykład III

Wykład III

LOGIKA  ANALIZY   

LOGIKA  ANALIZY   

SOCJOLOGICZNEJ

SOCJOLOGICZNEJ

 

 

LOGIKA  ANALIZY   

LOGIKA  ANALIZY   

SOCJOLOGICZNEJ

SOCJOLOGICZNEJ

   

   

   

   

Człowiek to istota społeczna, która 

Człowiek to istota społeczna, która 

funkcjonuje w mniejszych i 

funkcjonuje w mniejszych i 

większych zbiorach i zbiorowościach 

większych zbiorach i zbiorowościach 

ludzkich.

ludzkich.

 

 

Zbiór społeczny

Zbiór społeczny

   

   

   

   

Zbiór ludzi to zbiór społeczny, 

Zbiór ludzi to zbiór społeczny, 

ponieważ jest wydzielony w sensie 

ponieważ jest wydzielony w sensie 

dystrybutywnym w praktyce 

dystrybutywnym w praktyce 

współżycia społecznego, ze względu 

współżycia społecznego, ze względu 

na jakąś wspólną cechę, ważną dla 

na jakąś wspólną cechę, ważną dla 

ludzi i zastaną przez badacza.

ludzi i zastaną przez badacza.

 

 

Zbiory ludzi dzielimy 

Zbiór ludzi = społeczny

Proste zbiory społeczne Zbiorowości społeczne

 

 

Zbiory społeczne 

Zbiory społeczne 

dzielimy na

dzielimy na



Proste zbiory społeczne 

Proste zbiory społeczne 

- zbiorowiska

- zbiorowiska

- kategorie członkowstwa

- kategorie członkowstwa

- typy psychospołeczne

- typy psychospołeczne



Zbiorowości społeczne

Zbiorowości społeczne

- grupy społeczne

- grupy społeczne

- zbiorowości o wspólnej kulturze

- zbiorowości o wspólnej kulturze

- zbiorowości o wspólnych 

- zbiorowości o wspólnych 

zachowaniach

zachowaniach

 

 

Rodzaje prostych zbiorów 

społecznych

Proste zbiory społeczne

Zbiorowiska

Zbiorowiska

społeczne

Kategorie 

Kategorie 

społeczno-demograficzne

społeczno-demograficzne

 

 

(płci, wieku

(płci, wieku

 

 

stanu cywilnego, 

stanu cywilnego, 

pokrewienstwa)

pokrewienstwa)

Typy

Typy

psychospołeczne

psychospołeczne

 

 

Zbiorowisko społeczne

Zbiorowisko społeczne

   

   

To zbiór ludzi przebywających mniej 

To zbiór ludzi przebywających mniej 

lub więcej stale w pewnych ramach 

lub więcej stale w pewnych ramach 

przestrzennych w takim skupieniu, 

przestrzennych w takim skupieniu, 

że praktycznie możliwa jest ich 

że praktycznie możliwa jest ich 

styczność bezpośrednia

styczność bezpośrednia

 

 

Kategorie członkowstwa

Kategorie członkowstwa

  

  

To zbiór  ludzi wydzielony w praktyce 

To zbiór  ludzi wydzielony w praktyce 

współżycia społecznego, ze względu 

współżycia społecznego, ze względu 

na określone cechy, np. płeć, wiek, 

na określone cechy, np. płeć, wiek, 

stan cywilny, stan rodzinny, 

stan cywilny, stan rodzinny, 

wykształcenie, zawód itd. Cechy te 

wykształcenie, zawód itd. Cechy te 

są ważne, ponieważ z ich 

są ważne, ponieważ z ich 

posiadaniem wiążą się określone 

posiadaniem wiążą się określone 

prawa i obowiązki społeczne, role i 

prawa i obowiązki społeczne, role i 

pozycje.

pozycje.

 

 

Proste zbiory społeczne cd.

Zbiorowiska

Zbiorowiska

społeczne

społeczne

zbiór

zbiór

mieszkanców

mieszkanców

miasta,  

miasta,  

np Poznania

np Poznania

zbiór

zbiór

terytorialny.

terytorialny.

mieszkanców

mieszkanców

wsi

wsi

inne 

inne 

zbiorowiska

zbiorowiska

terytorialne.

terytorialne.

 

 

Proste zbiory społeczne cd.

Kategorie społeczne

Kategorie społeczne

członkowstwa

członkowstwa

Według

Według

cech demograficznych,

cech demograficznych,

np. płci, wieku,

np. płci, wieku,

stanu cywilnego,

stanu cywilnego,

 

 

pokrewieństwa

pokrewieństwa

Według 

Według 

cech społecznych:

cech społecznych:

wykształcania

wykształcania

zawodu

zawodu

stanowiska

stanowiska

Według

Według

majątku

majątku

własności,

własności,

dochodu

 

 

Typy psychospołeczne

Typy psychospołeczne

   

   

Zbiory ludzi wydzielone ze względu 

Zbiory ludzi wydzielone ze względu 

na typy psychospołeczne obejmują 

na typy psychospołeczne obejmują 

ludzi wykazujących te same 

ludzi wykazujących te same 

właściwości i predyspozycje i 

właściwości i predyspozycje i 

fizyczne i osobowościowe, podobnie 

fizyczne i osobowościowe, podobnie 

oceniane pozytywnie lub 

oceniane pozytywnie lub 

negatywnie.

negatywnie.

 

 

Zbiory społeczne cd.

Typy

Typy

psychospołeczne 

psychospołeczne 

Według 

Według 

aktywności ludzi 

aktywności ludzi 

np. aktywni, bierni

np. aktywni, bierni

 

 

Wg 

cech osobowych,

np.. intrawertycy, 

ekstrawertycy

Wg

cech somatycznych

np. niscy wysocy,

chudzi grubi

 

 

Zbiorowości społeczne

Zbiorowości społeczne

   

   

To wszelkie takie zbiory ludzi, w 

To wszelkie takie zbiory ludzi, w 

których pomiędzy poszczególnymi 

których pomiędzy poszczególnymi 

członkami należącymi do tych 

członkami należącymi do tych 

zbiorowości zachodzi jakiejś 

zbiorowości zachodzi jakiejś 

wzajemne oddziaływanie, ze względu 

wzajemne oddziaływanie, ze względu 

na przynależność do nich

na przynależność do nich

 

 

Zbiorowości społeczne

Zbiorowości społeczne

Grupy społeczne

Zbiorowości o wspólnej kulturze

Zbiorowości o wspólnych 
zachowaniach

 

 

Zbiory społeczne cd.

Zbiorowości społeczne

Grupy społeczne

Zbiorowości

o wspólnej

kulturze 

Zbiorowości

o wspólnych

zachowaniach

 

 

W socjologii

W socjologii



Podstawowym rodzajem zbiorowości 

Podstawowym rodzajem zbiorowości 

społecznych jest grupa społeczna

społecznych jest grupa społeczna



Stąd socjologia często określana jest 

Stąd socjologia często określana jest 

jako nauka o grupach społecznych

jako nauka o grupach społecznych

 

 

Zbiory społeczne

Grupy społeczne

Ze względu na:

sposób

powstania:

pierwotne - wtórne 

Ze względu na

wielkość:

małe, średnie, duże

Ze względu na

organizację:

formalne i nieformalne

 

 

Zbiorowości społeczne

Zbiorowości

o wspólnej

kulturze

plemię

naród 

grupy etniczne

 

 

Zbiorowości społeczne

Zbiorowości

o wspólnych

zachowaniach

tłum

publiczność

zbiegowisko

 

 

Pojęcie grupy społecznej

Pojęcie grupy społecznej

   

   

Grupą społeczną nazywamy taki 

Grupą społeczną nazywamy taki 

zbiór ludzi,

zbiór ludzi,

    

    

który obejmuje co najmniej trzy 

który obejmuje co najmniej trzy 

osoby, wykazujące w swoim 

osoby, wykazujące w swoim 

współżyciu organizację społeczną

współżyciu organizację społeczną

 

 

Organizacja grupy

Organizacja grupy

Organizacja grupy ujawnia się w:

Organizacja grupy ujawnia się w:

   

   

- zróżnicowaniu działań  jej członków

- zróżnicowaniu działań  jej członków

   

   

- dopełnianiu się zróżnicowanych działań 

- dopełnianiu się zróżnicowanych działań 

   

   

- powtarzalności

- powtarzalności

   

   

- interpersonalności

- interpersonalności

   

   

- systemie sankcji stojącym na straży tych 

- systemie sankcji stojącym na straży tych 

zróżnicowanych, dopełniających się, 

zróżnicowanych, dopełniających się, 

powtarzalnych i interpersonalnych działań

powtarzalnych i interpersonalnych działań

 

 

Organizację społeczną

Organizację społeczną

wyznaczają:

wyznaczają:

  

  

* normy społeczne

* normy społeczne

  

  

* sankcje społeczne

* sankcje społeczne

 

 

Norma społeczna

Norma społeczna

Norma społeczna określa jak powinien

Norma społeczna określa jak powinien

zachowywać się członek danej grupy;

zachowywać się członek danej grupy;

co mu wolno a co nie wolno przejawiać 

co mu wolno a co nie wolno przejawiać 

w swoich

w swoich

Zbiór norm wyznacza wzór społecznego

Zbiór norm wyznacza wzór społecznego

postępowania

postępowania

 

 

Sankcje społeczne

Sankcje społeczne

    

    

    

    

sankcje społeczne rozumiane są 

sankcje społeczne rozumiane są 

jako pozytywna /nagroda/ lub 

jako pozytywna /nagroda/ lub 

negatywna /kara/ reakcja grupy na 

negatywna /kara/ reakcja grupy na 

przejawiane przez jej członka 

przejawiane przez jej członka 

zachowania 

zachowania 

 

 

Wzór społeczny

Wzór społeczny

   

   

wzór społeczny to zespół norm 

wzór społeczny to zespół norm 

określających te właściwości, które 

określających te właściwości, które 

winien wykazywać i te zachowania, 

winien wykazywać i te zachowania, 

które powinien realizować członek 

które powinien realizować członek 

grupy

grupy

 

 

Rozróżniamy wzory

Rozróżniamy wzory



Wzory idealne pozytywne /określające 

Wzory idealne pozytywne /określające 

ideał członka grupy/

ideał członka grupy/



Wzory idealne negatywne / określające 

Wzory idealne negatywne / określające 

jak członek grupy nie powinien się 

jak członek grupy nie powinien się 

zachowywać/

zachowywać/



Wzory przeciętne / określające 

Wzory przeciętne / określające 

minimum/

minimum/

 

 

Stereotyp społeczny

Stereotyp społeczny

   

   

Od wzorów społecznych należy 

Od wzorów społecznych należy 

odróżniać stereotypy społeczne

odróżniać stereotypy społeczne



Stereotyp społeczny to pewien 

Stereotyp społeczny to pewien 

względnie stały schemat 

względnie stały schemat 

przedstawiania sobie ludzi, rzeczy , 

przedstawiania sobie ludzi, rzeczy , 

sytuacji, grup -  zawierający pewne 

sytuacji, grup -  zawierający pewne 

wartościowania ale nie majce 

wartościowania ale nie majce 

charakteru normatywnego

charakteru normatywnego

 

 

Role i pozycje społeczna

Role i pozycje społeczna



Rola społeczna to całokształt 

Rola społeczna to całokształt 

wyznaczonych normatywnie 

wyznaczonych normatywnie 

obowiązków, zadań członka grupy

obowiązków, zadań członka grupy



Pozycja społeczna to całokształt 

Pozycja społeczna to całokształt 

wyznaczonych normatywnie  

wyznaczonych normatywnie  

uprawnień i przywilejów  członka 

uprawnień i przywilejów  członka 

grupy

grupy

 

 

Wzór a rola społeczna

Wzór a rola społeczna

   

   

Wzór to zespół norm określających 

Wzór to zespół norm określających 

wymagania wobec członka grupy, np. 

wymagania wobec członka grupy, np. 

vacat o kreślonym zakresie czynności

vacat o kreślonym zakresie czynności

   

   

Rola to normy realizowane, czyli 

Rola to normy realizowane, czyli 

pracownik na określonym stanowisku, 

pracownik na określonym stanowisku, 

np. spawacz

np. spawacz

 

 

Relacje wzorów i ról 

Relacje wzorów i ról 

społecznych

społecznych

w grupach mogą być relacje:

w grupach mogą być relacje:

-

Pokrywania się /matka, wychowawczyni/

Pokrywania się /matka, wychowawczyni/

-

Zawierania /wzory rodzinne w 

Zawierania /wzory rodzinne w 

państwowych/

państwowych/

-

Krzyżowania /żona - matka – pracownica/

Krzyżowania /żona - matka – pracownica/

-

Wykluczania  /np. przynależność partyjna/

Wykluczania  /np. przynależność partyjna/

-

Zewnętrzności /np. ze względu na 

Zewnętrzności /np. ze względu na 

odległość/

odległość/

 

 

Środowisko społeczne

Środowisko społeczne

W sumie uwzględniając wszystkie w.w. 

W sumie uwzględniając wszystkie w.w. 

elementy

elementy

możemy wskazać na środowisko społeczne -

możemy wskazać na środowisko społeczne -

które tworzy ogół jednostek, zbiorów i

które tworzy ogół jednostek, zbiorów i

zbiorowości  społecznych, ich materialne i

zbiorowości  społecznych, ich materialne i

niematerialne wartości, uregulowane i

niematerialne wartości, uregulowane i

wyznaczone normatywnie, oparte na

wyznaczone normatywnie, oparte na

interakcjach bezpośrednich i pośrednich

interakcjach bezpośrednich i pośrednich

w jakie jednostki i grupy wchodzą 

w jakie jednostki i grupy wchodzą 

wzajemnie.

wzajemnie.