Współczesne problemy pedagogiczne (trudności wychowawcze, błędy wychowania, przemoc w wychowaniu – rozpoznawanie i przeciwdziałanie ze wskazaniem roli pracowników ochrony zdrowia w rozwiązywaniu tych problemów).

(trudności wychowawcze, błędy

wychowania, przemoc w wychowaniu –

rozpoznawanie i przeciwdziałanie ze

wskazaniem roli pracowników ochrony

zdrowia w rozwiązywaniu tych problemów).

Wybór i opracowanie:
dr Aldona Chrapkowska-
Zielińska

Współczesne

problemy

pedagogiczne

Trudności wychowawcze to:



uporczywe przejawy zachowania się dziecka będące

wynikiem jego konfliktu z otoczeniem społecznym

[L.Bandura];



problemy dzieci, które nie mogą przystosować się do

środowiska społecznego i nie są w stanie wypełniać

pokładanych w nich nadziei wskutek wadliwych sposobów

oddziaływań wychowawczych, braku należytej opieki,

nieodpowiednich

warunków

bytowych,

pozbawienia

konstruktywnych wzorów, złego stanu zdrowia

[Z. Szymańska];



pewne

defekty

charakterologiczne,

aktywności

psychomotorycznej

i tzw.

dysharmonii

psychicznej

polegającej na ujawnianiu przez jednostkę kontrastowych

cech charakteru, jak: zmienność nastrojów, przeżycia

ambiwalentne, dysproporcje uzdolnień [N. Han-Ilgiewicz];



tylko niektóre objawy nieprawidłowego zachowania się

dziecka,

niezgodnego

przyjętymi

normami

życia

społecznego a równocześnie uporczywe i nie poddające się

zwykłym zabiegom wychowawczym [A. Lewicki];



właściwości uczniów, których zachowanie w sytuacjach

społecznych niekorzystnie odbiega od przeciętnego obrazu

charakterystycznego dla danego wieku [H. Spionek];



problemy jakie stwarzają dzieci i młodzież rodzicom i

nauczycielom w procesie swego psychofizycznego i

społecznego rozwoju [H. Izdebska];



czynniki wewnętrzne i zewnętrzne utrudniające prawidłowe

zachowanie się dzieci i młodzieży; doprowadzają one do

zachowań

niezgodnych

obowiązującymi

normami

współżycia społecznego i do zaburzeń poprawnych układów

w stosunkach społecznych [J. Strelau].

Trudności wychowawcze to:

Klasyfikacja trudności

wychowawczych wg H.

Izdebskiej:



trudności wynikające z zaniedbań wychowawczych oraz

negatywnych oddziaływań środowiska rodzinnego;



trudności związane z niepowodzeniami szkolnymi dzieci i

młodzieży (ale nie same niepowodzenia);



trudności spowodowane błędami wychowawczymi, głównie

w środowisku rodzinnym;



trudności wynikające z nieprawidłowego funkcjonowania

rodziny;



trudności związane z psychofizycznym rozwojem dziecka

(przebyte choroby, tzw. deficyty rozwojowe, zaburzenia w sferze

emocjonalnej- nadpobudliwość lub zahamowanie);



trudności wzrostu;



trudności wyłaniające się w kontekście rozbieżności dążeń,

oczekiwań i ambicji rodziców oraz dążeń i zainteresowań dzieci.

Psychofizyczne kryteria rozpoznawania

dziecka niedostosowanego społecznie

wg J. Konopnickiego



dziecko niedostosowane nie działa w swoim

najlepszym interesie,



dziecko takie swym zachowaniem sprawia wiele

kłopotów, których samo nie jest w stanie rozwikłać,



reakcje dziecka są skomplikowane, trudne do

przewidzenia i nieproporcjonalne do bodźców, które

je wywołały,



dziecko napotyka różnego rodzaju niepowodzenia,

nie ma możliwości przeżywania sukcesu, który jest

istotnym czynnikiem stymulującym działanie ludzkie,



dziecko takie czuje się nieszczęśliwe, bo nie ma

możliwości osiągania sukcesu.

Społeczne kryteria rozpoznawania

dziecka niedostosowanego

społecznie:



dziecko jest na ogół rzadko lubiane przez inne
dzieci i dorosłych,



nie ma ono zaufania do innych ludzi, jest
podejrzliwe i niezrozumiałe dla nich,



trudno nawiązuje kontakty i przyjaźnie, czuje
się wyobcowane w grupie,



zaspokaja potrzeby w sposób okrężny,
najczęściej dla otoczenia nieprzyjazny i
niejednokrotnie antyspołeczny.

Przyczyny trudności wychowawczych

czynniki
egzogenne

czynniki
endogenne

M.
Lobocki

Z. Włodarski

ekonomiczno -

społeczne

biologiczno-społeczne

Przyczyny trudności wychowawczych

-czynniki ekonomiczno-społeczne (różne systemy
wartości

normy

jednocześnie

występujące,

niezgodność

między

oficjalnymi

poglądami

a sposobami postępowania, wyraźne antagonizmy
miedzy szkołą a domem, niezadowolenie młodego
pokolenia

warunków

życia

miejsca

w społeczeństwie,

brak

satysfakcjonujących

perspektyw, uzależnienia, rozluźnienie struktury
rodzinnej, brak pieniędzy);

-  czynniki  biologiczno-społeczne  (czyli  różne
właściwości  dzieci,  przyczyniające  się  do  trudności
wych.  np.  odmienność  cech  dzieci  i  młodzieży  od
właściwości  osób  dorosłych,  funkcjonowanie  u
dorosłych  obrazu  własnej  młodości  odbiegające  od
tego,  jaki  obserwują  oni  obecnie  u  młodzieży,  brak
zrozumienia,  okres  dorastania,  zaburzenia  rozwoju
osobowości dzieci i młodzieży...);

a/ wg Z. Włodarskiego:

czynniki

pedagogiczne

czyli

niedostosowane

możliwości

dzieci

i młodzieży  wymagania,  błędy  pedagogiczne,
stosowanie  niewłaściwych  metod  nauczania,
wychowania,  autokratyczny  lub  liberalny  styl
wychowania,  brak  konsekwencji    w  działaniu,
brak ujednoliconych wymagań...);

b / wg M.Łobockiego

- czynniki endogenne (tkwiące w dziecku
np. czynniki dziedziczne, ogólny stan zdrowia
dziecka, odporność CUN, nie rozwijane
zdolności i zainteresowania dziecka);

- egzogenne – tkwiące w środowisku
domowym i szkolnym dziecka (np. sytuacja
materialna

rodziny,

dezintegracja

życia

rodzinnego, błędy wychowawcze rodziców i
nauczycieli, nieprawidłowe postawy rodziców,
zbyt liczne klasy, nieporadność nauczycieli,
przeładowane programy szkolne...)

Przejawy trudności

wychowawczych

najczęściej

dotyczą:



nie respektowania norm społecznych w

kontaktach z innymi ludźmi,



kłopotach dziecka z samym sobą (poczucie

małej wartości, brak wiary we własne siły,

zniechęcenie, brak przyjaciół, trudności w

nawiązywaniu kontaktów, izolacja),



relacji z innymi dziećmi (egoizm, obojętność,

agresja, dominacja, narzucanie innym swojej

woli...),



w relacjach z dorosłymi (nieposłuszeństwo,

upór, negatywizm...)

Wskaźniki trudności

wychowawczych:



przesadny niepokój, lęk prze ciemnością,



destruktywne postawy wobec ludzi i rzeczy,



poczucie niższości,



przewrażliwienie,



obgryzanie paznokci, moczenie nocne, ssanie kciuka, drżenie rąk,



nieuczciwość, kłamstwa, kradzieże,



agresja,



infantylizm uczuciowy,



brak poszanowania autorytetu dorosłych,



włóczęgostwo...

Sposoby zapobiegania

eliminowanie

czynników

powodujących trudności:



poprawa sytuacji materialnej społeczeństwa,



zwiększenie bezpieczeństwa socjalnego,



wspieranie rodzin,



stwarzanie warunków dla prawidłowego
zaspokajania potrzeb dzieci i młodzieży;

współdziałanie szkoły z rodziną

i środowiskiem lokalnym



podwyższanie

kwalifikacji

pedagogicznych

psychologicznych społeczeństwa,



właściwe rozumienie przez nauczycieli swojej roli,



obserwacja uczniów,



wczesna ingerencja w powstałe trudności,



liczenie się z zainteresowaniami potrzebami

uczniów,



dostarczanie właściwych wzorów postępowania,



wsparcie ze strony środowiska pozaszkolnego;

3. korzystanie z pomocy specjalistów.

Błędy wychowania

Mylenie  się  jest  rzeczą  ludzką  [errare
humanum  est].  Ale  są  zawody,  w których  błąd
może  kosztować  wiele:  życie  lub  zdrowie
człowieka.  Do  nich  z pewnością  należy  zawód
lekarza,

fizjoterapeuty,

pielęgniarki,

nauczyciela i sędziego...

W swojej pracy nauczyciel może popełnić 2
rodzaje błędów: dydaktyczne i wychowania. Ta
druga grupa jest szczególnie niebezpieczna,
bo

wiąże

się

z możliwością

zaburzeń

osobowości u dziecka.

Błąd wychowania jest niezgodnym z celem,
niepożądanym,

niewłaściwym

doświadczeniem, którego doświadcza D w
trakcie sytuacji wychowawczej.

Struktura procesu

wychowania

Syt

1-n

Osx

1-n

C - cel wychowania syt. – sytuacja wychowawcza d –
doświadczenie

o- ostateczny rezultat, efekt wychowania

Źródła błędów wychowania wg

A. Guryckiej:



osobowość nauczyciela (jaki to jest człowiek..)



postawa nauczyciela (postawa ma 3 elementy:
przekonanie o drugim człowieku, zachowanie
wobec

niego,

zdolność

jego

oceniania i emocjonalnego

nań

reagowania;

względnie trwałe nastawienie całej osobowości
do jakiegoś zjawiska lub problemu)



czynniki sytuacyjne (np. brak czasu, hospitacja,
odmowa współdziałania ze strony klasy).

Biorąc pod uwagę

zachowanie wobec

drugiego człowieka

A. Gurycka

proponuje kategoryzację błędów

wychowania:

„ŻAR”



ekstremalna
emocjonalna
akceptacja dziecka



nadmierna
koncentracja na D



nadmierna
koncentracja na
zadaniach D

„LÓD”



ekstremalne
emocjonalne
odrzucenie dziecka



nadmierna
koncentracja na
sobie



niedocenianie zadań
D

UMIAR

Wniosek:

Pozbawione  błędów  postępowanie  nauczyciela  to
takie  poprzez  które  w  sposób  zrównoważony
traktuje  on  siebie  i  dziecko  jako  partnera
interakcji,  jego  i  swoje  zadania  oraz  panuje  nad
skrajnymi emocjami w stosunku do dziecka.

W oparciu o tę kategoryzację

można wyróżnić:



błędy typu „Żar”

Uleganie (spełnianie zachcianek dziecka, rezygnacja

z wymagań stawianych dziecku, demonstrowanie

własnej bezradności...),

Zastępowanie (przejmowanie aktywności dziecka,

zastępowanie dziecka w działaniu bez oczekiwania

na wyniki jego pracy),

Idealizacja (utożsamianie się z dzieckiem jako

najwyższym dobrem, ciągłe zajmowanie się

dzieckiem i jego sprawami, brak krytycyzmu).



błędy typu „Lód”

Rygoryzm

(bezwzględne

egzekwowanie

wykonywania poleceń, sztywność ocen, stawianie
wymagań bardzo dokładnie określonych bez
swobody, ścisła kontrola),

Agresja (atak słowny, fizyczny, zagrażający i
poniżający w stosunku do dziecka),

Hamowanie

aktywności

(przerywanie,

zakazywanie  aktywności  własnej  dziecka  przez
fizyczne  lub  symboliczne  zachowania  własne,
zmienianie  bez  racjonalnych  przyczyn  aktywności
dziecka...)

Eksponowanie siebie (koncentracja uwagi dziecka
na walorach wychowawcy, potrzebach i odczuciach
wtórnych do aktualnych potrzeb dziecka, obrażanie
się)

Obojętność (obserwowalny dystans do spraw
dziecka i do niego osobiście, brak zainteresowania
aktywnością dziecka).

Czynniki istotne dla wystąpienia

błędu wychowania



utożsamienie D z zadaniem >> Rygoryzm



utożsamienie z ideałem >> Idealizacja



utożsamienie z przeszkodą >> Agresja

1. Uprzedmiotowienie dziecka

2. Odczuwanie sytuacji swojej i dziecka

jako nadmiernie trudnej:

•

zagrożenie

Idealizacja,

Zastępowanie

• zagrożenie siebie >> Agresja, Uleganie,
Eksponowanie siebie.

Spostrzeganie D jako słabego,

niepełnowartościowego, gorszego od

siebie:

• pejoratywna ocena aktywności D >>
Hamowanie aktywności

• mała wartość D i jego spraw >> Obojętność
• porównywanie D ze sobą na jego niekorzyść
>> Eksponowanie siebie

• przekonanie o nieporadności D, o jego
niezdolności do radzenia sobie z sytuacją >>
zastępowanie

Skutki błędów wychowania

ogą być

natychmiastowe

(zerwanie interakcji

międzypodmiotowej lub jej nie

nawiązanie)

odległe w czasie

–

powodujące

zaburzenia osobowości

Najczęściej spotykane błędy

wychowania i ich skutki:

Agresja

– obniżenie orientacji podmiotowej

(zagrożenie, lęk, spadek nastroju, poczucie winy)
>>

ucieczka

izolacja,

agresja

wobec

wychowawcy.

Hamowanie aktywności

– obniżenie orientacji

podmiotowej ( podporządkowanie się z leku prze
wychowawcą,

zaniżenie

samooceny,

spadek

nastroju) >> łamanie zakazów, bunt, agresja,
izolacja.

Obojętność

– obniżenie orientacji podmiotowej

(brak wiary w siebie, zaniżenie samooceny) >>
izolacja od wychowawcy.

Bezradność

– obniżenie orientacji podmiotowej

(poczucie winy) >> krytyka wychowawcy,
poczucie własnej przewagi.

Prof. Antonina Gurycka mówi:

Wychowywać  dobrze  to  trudna  sztuka!  Ale
starajmy  się  chociaż  wychowywać  coraz  lepiej
tzn.  unikać  błędów  wychowania...”  Warto  przy
tym:

•starać się, aby niepożądane, złe doświadczenie
nabyte w sytuacji wychowawczej zostało szybko
zredukowane, przerwane,

•respektować podmiotowość dziecka,
•troszczyć się o jego zdrowie psychiczne,
•szanować dziecko i wymagać szacunku dla
siebie.

Uwagi dla personelu medycznego

[prof. K. de Valden - Gałuszko Podstawy

opieki paliatywnej, PZWL, Poznań 2006]

Skutkiem przystosowania do pracy podobnie

jak przystosowania do choroby są pewne

postawy i strategie obronne – świadome

i nieświadome.

Negatywne postawy pracowników

ochrony zdrowia

• postawa niechętna – pacjent postrzegany
jest jako źródło kłopotów

• postawa obojętna – pacjent traktowany
jest jak przedmiot

• postawa protekcjonalna – pacjent
traktowany jest pobłażliwie, jak małe dziecko,
za które należy decydować i z którego
zdaniem nie należy się specjalnie liczyć;

• postawa „świętoszka” – wyniszczanie się
dla innych i zaniedbywanie potrzeb
własnych oraz własnej rodziny z
egocentrycznej chęci dowartościowywania
się, co po pewnym czasie prowadzi do
niezadowolenia, poczucia krzywdy i
nieskuteczności podejmowanych działań.

Postawy pozytywne:



postawa partnerska, zakładająca układ wzajemnej

wymiany wartości, pacjent jest stroną w dialogu – bierzemy

pod uwagę jego opinię a przez unikalność jego życia i

niepowtarzalność osobowości jest on dla nas źródłem

cennych doświadczeń i wzbogacenia;



postawa

filozoficzno-heterocentryczna

(będąca

przeciwieństwem infantylnej postawy egocentrycznej)

zakłada, że dorosłe życie wymaga od człowieka spełnienia

wymogu bycia potrzebnym, satysfakcji płynącej z poczucia

użyteczności i sensownie podejmowanych działań; postaw

ta jest zwykle bardzo mobilizująca; dodatkowym akcentem

„nagradzającym” jest wdzięczność okazywana przez

pacjenta i rodzinę;



postawa religijna – jej motywem nadrzędnym jest służba

Bogu przez pracę dla drugiego człowieka.

Negatywne mechanizmy obronne to:



unikanie pacjenta, ograniczanie częstości wizyt,

wysyłanie „zastępców”, gdy przewidywane są trudne

rozmowy itp.;



nadmierna rzeczywistość w kontakcie z chorym,

ucieczka w statystykę, dane liczbowe, teoretyczne

wyjaśnienia itp.;



zaprzeczanie ważności i pożytku wynikającego z

dobrej komunikacji z chorym, tłumienie własnych

przeżyć, celowa „twardość” (w imię zachowania

korzystnego dystansu);



ucieczka w instrumentalność ( u lekarzy wyraża się

to „magią” badań dodatkowych, u pielęgniarek –

koncentracją na aktywności manualnej).

Pozytywne mechanizmy obronne to:



działania

kierunku

podnoszenia

kwalifikacji i płynące z nich poczucie
kompetencji, przeświadczenie, że „jestem
w tym dobry”;



empatyczny, ciepły kontakt z pacjentem i
rodziną, satysfakcjonujący emocjonalnie
obie strony,



rozładowanie własnych emocji w kontakcie
z osobami bliskimi (tzw. wygadanie się).

Jeśli

zastosowane

strategie

okażą

się

niewystarczające

pojawią

się

zespoły

dezadaptacyjne np.

zespół wypalenia

[burn –

out]

Cechy:



wyczerpanie

emocjonalne

przejawiające

się

częstszym pojawianiem się negatywnych uczuć,
rozdrażnieniem i zmiennością nastroju, połączona
niekiedy z zaburzeniami wegetatywnymi;



zmiana postawy wobec ludzi polegająca na pewnej
formie  „depersonalizacji”  i  oddaleniu  od  ludzi,
zwłaszcza  od  chorych,  którzy  często  wywołują
negatywne reakcje emocjonalne, co z kolei rzutuje
na  postawę  wobec  siebie:  obniżenie  poczucia
dokonań  zawodowych  lub  wręcz  poczuciem
porażki.

Wypalenie

dotyczy

osób,

które

przystępują

pracy

pełnym

zaangażowaniem

lecz

zetknięciu

rzeczywistością  doznają  rozczarowań  –  ich
założone  cele  nie  są  realizowane,  pojawia  się
uczucie  utraty  sensu  pracy  a  czasem  sensu
życia.

Pojawienie się zespołu sprzyjają

okoliczności zewnętrzne np. presja czasu, zła
organizacja  pracy,  brak  samodzielności,  brak
sukcesów,  brak  informacji  zwrotnych  z
otoczenia,  niska  samoocena,  bierność,  duża
zależność  od  opinii  ,  nieskuteczne  działania
zaradcze.

Profilaktyka zespołu –

polega na

wzmocnieniu wewnętrznej odporności

przez zwiększenie poczucia kompetencji

[szkolenia, superwizje] oraz:



rozpoznać zawczasu zagrażające objawy stresu,



indywidualnie organizować pracę, gwarantując

naprzemienność pracy i odpoczynku oraz możliwość

relaksu w wolnych chwilach i wypracować własne

sposoby rozładowania emocji,



odreagować trudne sytuacje w zespole,



mieć

nawyk

analizowania

własnych

reakcji

emocjonalnych, zwłaszcza negatywnych, próbując

ustalić przyczyny i okoliczności ich powstawania,



zachować postawę asertywności,



zachować dystans wobec własnych problemów,



rozwijać i umacniać w sobie poczucie humoru.

Zjawisko przemocy w wychowaniu

Pojęcie przemoc jest wieloznaczne. W języku

polskim często jest zastępowane terminami:

maltretowanie,

nadużycie,

krzywdzenie,

brutalność, okrucieństwo, agresja, gwałt,

znęcanie.

W opracowaniach anglojęzycznych najczęściej

występuje termin abuse (nadużycie) i negleet

(zaniedbanie), rzadziej maltreatment.

opracowaniach

niemieckojęzycznych

spotyka

się

termin

Kindermisshandlung

(maltretowanie dzieci)

Każda dyscyplina naukowa wypracowała

określony sposób definiowania tej

kategorii pojęciowej:

ETYKA – to użycie siły związane z naruszeniem

norm moralnych w stosunku do osoby lub grupy
osób najczęściej w celu wymuszenia określonych
zachowań lub postaw;

KATOLICKA NAUKA SPOŁECZNA – utożsamia

przemoc z gwałtem, wiąże ją z użyciem siły jako
moralnie złego środka do nagięcia czyjejś woli
i wymuszenia osiągnięcia zamierzonych celów;

SOCJOLOGIA – to dążenie jednych grup

społecznych do podporządkowania sobie innych
grup;

PSYCHOLOGIA – to szczególna postać agresji

interpersonalnej;

PRAWO- to szczególnie drastyczne działania,

które są przestępstwem;

PEDAGOGIKA – to relacja, której cechą jest

nierównorzędność osób występujących po
przeciwnych stronach stosunku
społecznego; relacja dominacji
-podporządkowania.

Józef

Górniewicz

określa

przemoc

jako

„bezpośrednie oddziaływanie jednego człowieka na

drugiego w celu zmuszenia go do zmiany

zachowania, zmiany systemu wartości, bądź

poglądu w jakiejś sprawie. Owo wymuszenie

następuje w postaci stworzenia sytuacji zagrożenia

dla

jego

bezpieczeństwa

psychicznego

fizycznego”.

Andrzej Olubiński określa przemoc jako „każdy akt

godzący w osobistą wolność jednostki, zmuszanie

jej do zachowań niezgodnych z własną wolą”.

Cel przemocy - wywarcie określonego
wpływu

Cel agresji – zaszkodzenie ofierze

Przemoc występuje w wielu dziedzinach

naszego życia. Prof. Krystyna Duraj –

Nowakowa wyszczególniła następujące

obszary przemocy:



życie ustrojowo-polityczne, władza,



życie publiczne, gdzie przemocą przezwycięża
się przemoc,



stosunki interpersonalne, w ramach których
różne formy agresji podejmowane są dla
obrony

wartości

albo

uzyskania

celów

osobistych,



ekspozycja agresji dla rozrywki, zysku,



edukacja i wychowanie, które zakładają
przymus szkolny, przymus przestrzegania
określonych norm, presje wynikające z sytuacji
ucznia,



osiągnięcia i związana z nimi „kulturowa

obsesja zwycięstwa”, w której zwycięstwo

usprawiedliwia wszelkie środki,



sport, który częściowo wynika z potrzeby

sukcesu a przede wszystkim z typu czynności,

gdzie zwycięstwu przypisuje się atrybuty

agresji,



role

społeczne

kompetencje,

którym

przypisuje się konotacje agresywne, gdzie

wypełnianie określonej roli jest realizowane

poprzez agresywne zachowanie i ograniczenie

wolności innych, podobnie sprawa dotyczy

okazywania i posługiwania się kompetencjami.

Przemoc wobec dzieci w

wychowaniu może występować

w 3 obszarach:



szkole,



rodzinie,



instytucjach

oświatowo

–

wychowawczych.

Przyczyny przemocy w szkole wg P.

Czerenko:



przewaga

funkcji

dydaktycznej

nad

wychowawczą



zbyt  liczne  klasy  i  związany  z  tym  problem
„zapanowania”  nad  klasą  a  czasem  wręcz  jej
spacyfikowanie  jej  poprzez  posługiwanie  się
wobec uczniów wyzwiskami, ośmieszanie ich a
nawet stosowanie przemocy fizycznej,



dominujący w szkołach encyklopedyzm.

www.obrazky.pl

Hanna Rylke – Klimowicz wskazuje 2

źródła przemocy w

szkole:



osoba nauczyciela jest sfrustrowany, ograniczony

we własnych możliwościach, dążeniach, aspiracjach,

poddawany przymusowi realizacji programu, metod

nauczania i oceniania a jednocześnie obwiniany za

niedostatki

dydaktyczno-wychowawcze;

powoduje, ze często traci kontrolę nad sobą,

wyładowując się bezpośrednio na uczniach [podnosi

głos, grozi..]; do tego dochodzi też często moda na

„luz” i „partnerstwo” wyrażające się w odchodzeniu

od ustalonych norm i pryncypiów szkolnych;



uczniowie

–

niszczą

pomoce

dydaktyczne,

dewastują sprzęt, nie są zdyscyplinowani, lekceważą

nauczycieli, są ordynarni, dręczą młodszych, piją ... .

Jako czynniki społeczne i strukturalne

sprzyjające przemocy między

uczniami

H. Schneider wymienia:



przekonanie o konieczności przejścia dzieci przez fazę

bójek i traktowanie takich zachowań jako dopuszczalnych

czy wręcz korzystnych z rozwojowego i wychowawczego

punktu widzenia,



wzrastanie w rodzinie, w której panuje przemoc i chłód

uczuciowy,



niewłaściwy klimat uczuciowy szkoły,



brak reguł demokratycznego rozstrzygania kwestii

pedagogicznych,



niedostatki w podmiotowym traktowaniu uczniów i

rodziców prze kadrę pedagogiczną i administrację szkoły,



brak pozytywnych relacji między uczniami, nauczycielami

i rodzicami.

Przemoc w rodzinie może mieć

charakter:



przemocy fizycznej,



zaniedbania dziecka,



seksualnego
wykorzystania.

www.bibliotekabol1.republika.pl

Przemoc fizyczna w skrajnych przypadkach

prowadzi do

Zespołu Dziecka

Maltretowanego

[opisany w 1962 roku]. Nie jest on objęty

medyczną klasyfikacją podstawową – istniej

dodatkowej klasyfikacji przyczyn urazu – E 967 –

„znęcanie się nad dzieckiem i innego rodzaju

obchodzenie”

Zgodnie z definicją WHO (1974 r.) „za

maltretowanie  dziecka  uważa  się  każde
zamierzone  lub  niezamierzone  działanie  osoby
dorosłej,  społeczeństwa  lub  państwa,  które
ujemnie  wpływa  na  rozwój  fizyczny  lub
psychospołeczny dziecka”.

Istnieje też

Zespół Bitego Dziecka

który ogranicza problematykę tylko do
maltretowania

fizycznego

–

pomijając

dyskryminację psychiczną i moralną.

Zaniedbanie dziecka

jest to przemoc

wobec  wymagań  rozwoju  dziecka;  dziecko  jest
siłą  podporządkowywane  niekorzystnym  dla
niego  warunkom.  Obejmuje  ono  niekorzystne
zachowania  rodziców  wobec  dziecka  oraz
niezrealizowanie  przez  rodziców  zachowań
korzystnych dla dziecka mających swe źródło w
braku wiedzy rodziców, złych tradycjach opieki i
wychowania, braku czasu dla dziecka, wadliwej
koncepcji  życia i roli dziecka w życiu rodziców.

Seksualne wykorzystanie dziecka

–

„dzieckiem

seksualnie

wykorzystywanym

można uznać każdą jednostkę w wieku
bezwzględnej

ochrony

(wiek

ten

jest

określany  przez  prawo),  jeżeli  osoba  dojrzała
seksualnie,  czy  to  przez  świadome  działanie
czy  to  przez  zaniedbanie  swoich  społecznych
obowiązków  wynikających  ze  specyficznej
odpowiedzialności  za  dziecko  dopuszcza  do
zaangażowania

dziecka

jakąkolwiek

aktywność natury seksualnej, której intencją
jest seksualne zaspokojenie osoby dorosłej”.

Przemoc seksualna

wobec dziecka to

nadużywanie dziecka do uzyskiwania
przyjemności seksualnej przez osoby dorosłe.

Zbigniew Lew – Starowicz wyróżnia 6

typów przemocy seksualnej wobec dzieci:

• bez kontaktu fizycznego: rozmowy o treści
seksualnej kierowane do dziecka, ekspozycje
anatomii i czynności seksualnych, oglądactwo;

• kontakty seksualne polegające na pobudzaniu
intymnej części ciała, przybierające różne
formy;

• kontakty oralno-genitalne;
• stosunki udowe;
• penetracja seksualna;
• seksualne wykorzystywanie dzieci, powiązane
z różnymi formami przemocy.

Przyczyny przemocy wobec dziecka w

rodzinie:



kryzys

współczesnej

rodziny

tym

ekonomiczny,



brak

przygotowania

pedagogicznego

większości rodziców,



preferowanie tradycyjnego, autorytarnego
modelu wychowania połączonego z karami
cielesnymi,



patologia w rodzinach – ich dzieci agresją
starają się imponować innym i stają się
przywódcami grup nieformalnych.

Przemoc w instytucjach oświatowo –

wychowawczych-przejawy:



zaniedbanie dziecka,



przemoc fizyczna,



wykorzystywanie

seksualne

dzieci

upośledzonych,



agresywni wychowawcy (upokarzające
kary).

Rodzaje przemocy wg Zbigniewa

Kwiecińskiego:



przemoc bezpośrednia

(osobista, jawna,) – odnosząca

się do spostrzeżeń i odczuć osoby, która przemocy

doznaje; jest ona odczuwana przez podmiot jako

czynność użycia przeważającej siły, bądź agresja

psychiczna czy stan zależności realizacji elementarnych

potrzeb i interesów od podporządkowania się innemu

podmiotowi

indywidualnemu,

zbiorowemu

lub

pośredniczonemu przez organizację;



przemoc symboliczna

, której istota tkwi w przekazie

„wzorów,

symboli

i znaków

zastanej

kultury

narzuceniem ich znaczeń i interpretacji”;



przemoc strukturalna

, czyli „zastana przez jednostkę,

determinację i moc istniejących struktur ekonomicznych,

politycznych, społecznych i kulturowych”.

Sposoby zapobiegania przemocy

wobec dzieci

jasne procedury działań odpowiednich osób, służb i

instytucji,

środki finansowe,

odpowiednie szkolenia,

włączenie szkół w system ochrony dziecka przed przemocą,

wprowadzenie

formalnego

obowiązku

zgłaszania

przypadków i podejrzeń przez lekarzy, nauczycieli i

pedagogów odpowiednim instytucjom,

opracowanie

rozpowszechnienie

prewencyjnych

programów dla dzieci,

tworzenie lokalnej sieci interwencji,

prowadzenie

rejestrów

statystyk,

dotyczących

wykrywanych i podejmowanych przypadków przemocy

wobec dzieci.

Przeciwdziałaniu przemocy w

rodzinie wobec dzieci może służyć:



działania interwencyjne – pierwsza pomoc
dziecku i uniemożliwienie dalszego
krzywdzenia;



działania terapeutyczno-lecznicze –
minimalizacja i usuniecie doznanych urazów
i krzywd;



działania profilaktyczne – zapobieganie
przemocy przez popularyzację wiedzy i
wyrobienie umiejętności przeciwstawiania
się przemocy.

Document Outline