PSYCHOLOGIA A SZTUKA KONCEPCJE ODDZIAŁYWANIA OBRAZU

PSYCHOLOGIA A

SZTUKA

KONCEPCJE

ODDZIAŁYWANIA

OBRAZU

Narracja w sztuce a

wewnętrzne narracje

Mgr Anna Waligórska

Niespodzianka

• Za chwilę zobaczysz obraz. Napisz

krótki tekst związany z tym
obrazem (5 min.)

Plan na dziś

• Niespodzianka 2
• Burza mózgów nt. narracji
• Narracja w sztukach wizualnych
• Narracja wg psychologii narracji
• Narracyjny styl odbioru przekazu

wizualnego

• Narracja w statycznym obrazie:

jak to możliwe?

• Cechy obrazu narracyjnego

Niespodzianka 2

Z okazji Świąt:
• Nie trzeba opracowywać lektur do

przeczytania na następne zajęcia!

Co to jest narracja?

Narracja

Narracja w sztuce

Narracja wg psychologicznego nurtu

badań nad narracjami

Czy może istnieć narracja wizualna?

Karl Adams

Irma –

powieść o

wieku

1923

Poglądy psychologii narracyjnej

• Język jest zwierciadłem kultury
• Przez badanie struktur językowych można

odkrywać lezące u ich podłoża struktury
poznawcze

(Straś-Romanowska, 2004).

• Narracja jest aktywnym schematem

poznawczym

• W aktywnym schemacie po zaktywizowaniu

przez wstępne dane schemat rozwija się
automatycznie.

• Dopóki nie pojawią się sprzeczne dane wszelkie

dwuznaczne informacje są interpretowane
zgodnie ze schematem

(Trzebiński, 2002a).

Typy myślenia

• Dwa najważniejsze typy myślenia wg

Brunera, 1986:

1. paradygmatyczny (logiczno-naukowy)
2. narracyjny

• Typy te organizują schematy niższego

stopnia

Paradygmatyczny typ myślenia

• ścisłe, logiczne rozumowanie
• oparte na przesłankach

przyczynowo-skutkowych

• opiera się na kategoryzacji i

ścisłości procedur

• przykład

matematyka

• wiąże się gł. z wiedzą deklaratywną

Narracyjny typ myślenia

• poczucie prawdziwości faktów opiera

się na życiowym
(prawdo)podobieństwa (lifelikeness), a
nie na ścisłej logice

(Bruner, 1986).

• cel: strukturalizowanie napływających

równolegle wiadomości

• interpretacja w kategoriach zamierzeń

oraz przeszkód pojawiających się przy
realizacji tych zamierzeń

• wiąże się z wiedzą doświadczeniową

W jaki sposób te dwa typy

myślenia mogą wpływać

na odbiór sztuki?

• Koncentracja na wartościach formalno-

stylowych

• Koncentracja na społecznym znaczeniu

przedstawionej sceny i jej dalszym
ciągu

Podstawowa formuła

narracji

• W ujęciu psychologicznym; Trzebiński

(2002a):

• „bohater z określonymi intencjami

napotyka na trudności, które w
wyniku zdarzeń toczących się
wokół zagrożonych celów zostają
bądź nie zostają przezwyciężone”.

Główne komponenty schematu

narracyjnego

•

Trzebiński (2002a):

• 1) bohaterowie
• 2) przejawiane przez nich

wartości, intencje i plany

• 3) komplikacje związane z

realizacją tych planów

• 4) uwarunkowania i szanse

realizacji.

• Elementy te stanowią przesłanki

możliwych fabuł

Schematy niższego stopnia w

narracji

• Schematy zdarzeń
• Stereotypy
• Potoczne teorie osobowości
• Przyczynowa atrybucja zachowań
• Normy kontaktów międzyludzkich

itp.

Wewnętrzna narracja

• Analiza narracji może pomóc w

analizie „wewnętrznej opowieści”
jednostki i jej głównych wątków

(Dryll,

2000; Cierpka, 2000).

• Autonarracja - narracja, której

bohaterem jest autor opowieści.

• stanowi podstawę budowania własnej

tożsamości, opartej na postrzeganiu
swojej roli jako bohatera opowieści.

Doświadczanie lub refleksja

• Narracyjny typ myślenia może

wiązać się z:

• doświadczaniem wydarzeń
• refleksją nad nimi

• Który typ może pojawiać się w

odbiorze sztuki?

Nawrócona rodzina brytyjska ratuje

chrześcijańskiego misjonarza przez

prześladowaniami druidów

Hunt

1850

Cechy narracji w obrazie

(motyw)

• jedno określone wydarzenie;
• wyjątkowa sytuacja istotna dla bohaterów
• moment poprzedzający kulminację i

rozwiązanie

• silne nacechowanie emocjonalne
• motyw poruszający uczuciowo
• ale „niepełny” (prowokacja do rekonstrukcji

akcji)

• wybór rozwiązania należy do widza
• ale autor sugeruje jedną z możliwych ścieżek
• zrozumiały kontekst akcji
• odwołania do wiedzy społecznej lub

historycznej odbiorcy

Paul Delaroche, Ścięcie Jane Grey,

ok.1836

• wyjątkowa sytuacja, istotna dla bohaterów

Gericault, Tratwa „Meduzy,

szkic, 1817”

• moment poprzedzający kulminację i rozwiązanie

Fragonard, Zasuwka, ok. 1778

• motyw poruszający uczuciowo, ale „niepełny”

(prowokacja do rekonstrukcji akcji)

Motyw niepełny – dlaczego?

• Jakie mechanizmy wg

psychoanalizy?

• Projekcja
• Identyfikacja

• Jakie narzędzia diagnostyczne?
• TAT
• Test Rorschacha

Pruet

Carte

1931

• Actually, I was gazing in my usual

state of being half absent in my own
world and half in the present. I have
usually been able to "retire" in this
way. I was also thinking that my life
was tied up with the instrument and
would I do it justice? (Yehudi
Menuhin, rozmowa z dr Wesley G.
Morganem, 31.10. 1993).